transcript · Yiddish
Text
Machine text not yet checked by a person - do not quote it as the Rebbe's words.
¶1איז דאך
¶2כרגיל בכל שנה, איז דאך לאחרי חלוקת השס איז מען דאך נוהג אז מ'זאל דעמאלט זאגן א פאר ווערטער בנוגע לסיום השס, וכמנהג ישראל ווי מ'זאגט אין דעם רשות פון 'שמחת תורה', אז מ'איז תיכף מסכיפין די התחלה לסיומה ולגמרה בנוגע צו התחלת השס.
¶3וואס דער סיום השעס איז דאך מ”תנו דבי אליהו וכל השני הלכות” ב”כל יום, מובטח לו שהוא בן עולם הבא, שנאמר הליכות העולם לו, אל תקרי הליכות אלא הלכות”.
¶4האב פריער גערעדט, אז ס'רעדט זיך אלץ דער ענין, אז ס'דארף זיין ”פדה בשלום”.
¶5אזוי ווי איך וויל זיין בשלום מיט אלע מסובים וועל איך ניט מאריך זיין מיט א לאנגן האדרון, וואס מ'לערנט דאך אפ פון ”אל תקרי הליכות אלא הלכות” זאגט ער דאך אין כללי השס,
¶6אז אל תקרי מיינט ניט אז מ'איז שולל דעם פירוש הפשוט, נאר ס'איז דא די ביידע ענינים, וואס אזוי איז אויך אין דעם ”תקרי הליכות אלא הלכות” איז מען ניט משולל דעם פירוש הפשוט,
¶7נאר ווי תנו דבי אליהו זאגט, אז בשעת ס'איז דא דער הלכות איז אט דעמאלט איז דער ”הליכות עולם” אז ער גייט און האט מהלכים אין עולם הבא, וואס דאס איז דער אמיתית ענין העולם.
¶8ווארום דער 'עולם הזה' איז דאך ווי ער זאגט אין תניא פון עץ חיים איז דאך רובו רבו הקליפות גוברים בו דער אמיתית ענין העולם איז דאך על דרך ווי ס'איז געווען קודם החטא וואס עולם על מילואו נברא וואס אזוי איז דאס איצטער אין עולם הבא, ווי דער רמב"ם זאגט, אז עולם הבא איז דאך ניט דער פירוש אז ער וועט קומען ביתר נאר ער איז איצטער אויך דא, נאר דארטן זיינען די ענינים אין אן אופן פון בירור ומבורר,
¶9והענינים על מילואם.
¶10וואס דאס איז די ביידע ענינים וואס ס'בלייבט אין פסוק, אז דורך דערויף וואס ס'איז דא די הלכות איז דורך דערויף ווערט ”הליכות עולם לו”.
¶11וואס לכאורה על פי זה איז דאך ניט מבואר פון וואנענט מ'נעמט ארויס אז ס'דארף זיין דער בכל יום.
¶12דערפון איז דאך א ראי' אט דער וואס שאינו הלכות איז אט דעמאלט איז ער ”בן עולם הבא”.
¶13דער לימוד פון בכל יום לכאורה איז דא ניט מבואר.
¶14דער פירוש הפשוט אין בכל יום איז, אז דאס איז איין מאל אין א מעת לעת, וואס אף על פי וואס אמאל איז דאך יום דער פירוש די צוועלף שעה וואס דער שמן איז זורחת בניגוד ללילה אבער דער פירוש ווי מפרשים לערנען אין דעם תנא דבי אליהו איז דער פירוש בכל יום איין מאל אז מ'תלעת לכל הפחות.
¶15און אין דערויף איז אויך דער דיוק, ווי ער זאגט אין פסוק, אז ס'דארף זיין דוקא הלכות, וואס דאס איז הלכות פסוקות, ווי רש"י ברענגט אראפ, 'משנה וברייתא', און דערנאך איז רש"י מוסיף ”הלכה למשה מסיני” וואס דער ענין פון ”הלכה למשה מסיני” איז דאך, ווי דער רמב"ם שרייבט אין הקדמה לפירוש המשניות,
¶16אז אין בין מחלוקת דאס איז נאך דערויף ווי די 'משנה וברייתא' איז נתבאר געווארן און ס'איז געווארן אין אן אופן פון ”הלכה למשה מסיני” א הלכה פסוקה.
¶17וואס אזוי איז דאך אויך מוכח פון אגרת הקודש פון דעם אלטן רבי'ן, ווי ער איז מבאר די מעלה פון ”דוקא שאינה הלכות” אבער ניט דער 'פלפול דאורייתא', די שקלא וטריא שבתורה.
¶18וואס אזוי איז דאך אויך מוכרח פון די סוגיא אין התחלת השעתים ברכות, וואס זי ברענגט אראפ אויך אנטקעגן הלכה פסוקה בהמשך צו תנוי דבי אליהו, וואס דארט איז אויך פארשטאנדיק אז ס'דארף זיין הלכה פסוקה לאחרי ווי מ'איז שוין דורכגעגאנגען די שקלא וטריא מיט די מחלוקת.
¶19און דער לימוד הלכות איז זאגט מען דערמיט א פשיטות, וואס מ'דארף אויף דערויף ניט האבן קיין ראי' פון פסוק, אז ס'דארף זיין בכל יום.
¶20וואס 'כללות ענין' פון שאינה הלכות איז דאך דאס דער ענין פון 'לימוד התורה'.
¶21התחלת השעת הויבט זיך אן מיט ענין התפילה, מימת הקורא נשמע בערבית, וואס דער ענין פון קריאה שמה איז דאך דאס 'קבלת עול' מלכותו,
¶22און ווי דער רמב איז מבאר בארוכה אין ספר המצוות, און דערנאך איז בכלל אט די וואס זיינען מבאר די עניני המצוות אז דאס איז דער ענין פון לקבל יחודו און ס'זאל זיין ווי די גמרא זאגט א ”מליכתו למעלה ולמטה” ולד'ס צטרים, אז ס'איז דא א וועלט, און זי ווערט נרמז אין דעם ח' ד' פון דעם אחד וואס דאס איז דאך די קריאת-שמע מן התורה,
¶23איז דאך דא א פלוגתא צי ”ג' פרשת מן” התורה, צי שתי פרשיות מן התורה, צי ס'איז מערניט ווי פסוק קריאת-קריאת-שן מן התורה, אבער א פסוק קריאת-קריאת-מן התורה איז דאס לכל הדיעות, לויט דעם פסק-דין, אז קריאת-שמע בכללותה איז מן התורה, און דער סיום וחותם פון פסוק קריאת-שן איז דאך אחד וואס דארט ווערט די וועלט אריינגעשטעלט, ווי דער סמכה איז מפרש,
¶24אז דער ח' איז דאס דער ארץ ושבעה ריקים, און דער ד' איז דאס ד' צטרין, דער ”ד' רוחות העולם”.
¶25און אין וועלט, ווי דאס איז א מציאות פון וועלט, אט דארטן איז מען ממשיך דעם אלף 'אלופו של עולם' כפירוש את המקה ”הוא ובבית יתוב”.
¶26און אויף דעם ענין פון קריאת-שמע זאגט מען אויך, אז ס'דארף זיין בכל יום, אבער ווען דארף דאס זיין?
¶27איין מאל ביום און איין מאל בלילה.
¶28ניט ווי דא בא 'לימוד התורה' וואס דארט איז איין מאל א טאג, וואס בא קריאת-שמיא איז באזונדער איין מאל בשחבחו און באזונדער בקומחם.
¶29און ווי מ'איז מפרש, און ווי ס'איז פארשטאנדיק און די אמירת הברכות, וואס אויף ברכת קריאת-שמע איז דאך דא צוויי באזונדערע מאל, איין מאל אויף קריאת-שמע של שחרית און איין מאל אויף קריאת-שמע של ערבית, משא"כ בא ברכת התורה איז דאס איין מאל ב ווי די מסקנא איז אין פוסקים בנוגע לברכות התורה.
¶30וואס לכאורה האט דאך על דרך זה געקענט זיין אויך בנוגע למצות קריאת-שמע, אז אמת טאקע מ'קען ניט יוצא-זיין מיט דער ברכת קריאת-שמע שביום אויף קריאת-שמע שעל הלילה, דערפאר וואס ס'איז דא בינתיים א הפסק כמה שעות, וואס דעמאלט איז ניטא דער ענין קריאת-שמע, ס'איז דאך עד ג' שעות, אדער ווי ס'שטייט אין רשבו עד ח
¶31איז דאך דא פון חצות היום ביז לילה איז ניטא דער ענין פון קריאת-שמע איז דאך דא א הפסק בחיוב איז דאך אויך א הפסק אין דער ברכה, ס'האט דאך אבער געקענט זיין דער סדר אז מיט דער ברכת קריאת-שמע שבערבין, וואס זמנה איז דאך מן ”התורה עד שיעלה עמוד השחר” כפי הפסק דין און גלייך נאך דערויף הויבט זיך אן דער חיוב פון קריאת-שמע ביום,
¶32האט דאך געקענט זיין מיט דער ברכה שבערבין זאל מען יוצא זיין ביז אויף דער קריאת שמע וואס ענדיקט זיך בחצות היום, מזה הטעם גופא וואס מ'זאגט אז מיט די ברכת התורה איז מען יוצא על כל היום כולו, אף על פי וואס ער איז מפסיק באמצע בעסקים אחרים, וויבאלד אז דער חיוב פון 'לימוד התורה' איז ניטא אין דערויף דער הפסק.
¶33ולכאורה אדרבא, בהנוגע צו תורה, וואס תורה איז דאך ענינה 'הבנה והשגה', און ווי דער דין איז דאך, אז אויב וואס דער מגן אברהם ברענגט אראפ, אז דער וואס לערנט הלכות, תורה שבעל פה,
¶34'ולא ידע מאי קאמר' טאר ער ניט מאכן אויף דערויף קיין ברכת התורה, דערפאר וואס דאס איז ניט ענין פון 'לימוד התורה', משא' כן בתורה שבכתב, בהנוגע צו שיינע הלכות וואס דאס איז תורה שבעל פה מוז דאך זיין דער לימוד אין אן אופן פון 'הבנה והשגה'?
¶35איז דאך אין דערויף דא דער חילוק פון יום ולילה, ווי די גמרא זאגט אין עירובין, דער חילוק פון צילותיו וואס ער האט געלערנט בלילה אדער געלערנט ביום די שמעתתא און די צילותיו וואס ס'איז דא ווי ער לערנט בלילה אדער ביום וואס מ'זעט דאך דאס אויך במוחש די שינויים וואס ס'איז דא בהנוגע צו 'הבנה והשגה'.
¶36משא"כ בהנוגע לעבודת התפילה, איז אף על פי וואס אין דערויף איז דאך אויך דא כמה דרגות ושליבות, כאמור לעיל, אז בכללות איז דאס די ”ד' שליבות שבסולם” ”דא צלותה אין עבודת” התפילה,
¶37אבער די נקודה התיכונה אין תפילה, וואס דאס איז דער ענין פון מסירת הרצון לה וואס דאס איז דאך וואס ער ווערט ”כעבדא קמי' מרי” איז דאס ווערט דאך געמאנט גלייך באמירת ”מודה אני לפניך”, וואס דאס איז דאך דער פירוש פון לשון מודה כפשוטו,
¶38אז אף על פי וואס פארשטיין פארשטייט ער ניט, און ווילן און ווילט זיך אים ניט, און דאס איז נעגאטיוועגן איז מודים חכמים ”מודה אני לפניך” ער האט זיך נאך ניט געוואשן די הענט, נאך ניט געלערנט, ניט געדאווענט, במילא לכאורה וואס האט צו אים א שייכות דער גאנצער ענין פון הבנה, המלך חי וקיים?
¶39איז אמת טאקע צו 'הבנה והשגה' האט ער קיין שייכות ניט, אבער די נקודה פון תפילה, דער מודה אני איז דאס איז שייך ביי א אידן אין וואס פאר א מעמד ומצב ער זאל ניט שטיין.
¶40וכידוע דער פתגם פון דעם אלטן רבי'ן, בעל הגאולה והשמחה, אז ער האט געזאגט אז א איד ניט ער וויל און ניט ער קען זיין אין א נפרד פון אלקות, און ער האט דאס אויס געטייטשט אז דאס מיינט מען וואס פאר א איד ס'זאל ניט זיין און וואס פאר א מעמד ומצב ס'זאל ניט זיין.
¶41ווי ער איז מבאר בארוכה אין תניא דעם ענין, אז אויב ער וואלט נאר געוואוסט אז ס'איז ניט ריכטיק אז ”עודנו ביהדותו”, איז אפילו אט די וואס דעתה כלה וואלט בייגעשטאנען אלע-ערליי ענינים אבי ניט ווערן קיין נפרד פון אלקות.
¶42וואס דאס איז דאך אין א ציור וואס אויף דערויף זאגט מען, אז ”נכנס בו רוח שטות” ונדמא כבהמה און אין דעם ציור גופא פארוואס טוט ער די עבירה?
¶43דערפאר וואס ”נדמה לו שיודענו ביהדותו”.
¶44איז דאך לכאורה האט געדארפט זיין פונקט פארקערט, ער שאינו הלכות האט געדארפט זיין מחולג פון יום און לילה, אלס דער יום ולילה וואס ס'איז דא בהנוגע צו הבנה והצגה,
¶45דער יום ולילה וואס ס'איז דא אין תורה, ווי ער זאגט אין מדרש, אז פון וואנען האט משה רבינו געוואוסט אין די מ'ימים שהיו בהארצות, צי יום צו לילה, אז ווען עוסק במקרא איז דאס יום, און ווען 'עוסק בתורה' שבעל פה במשנה איז דאס דעמאלט לילה, איז דאך דערפון פארשטאנדיק, אז דאס איז דער חילוק אין תורה גופא פון יום ולילה,
¶46וואס על דרך זה האט דאך אויך געדארפט לכאורה אראפקומען אז אין שוני הלכות האט געדארפט זיין דער דין, אז איין מאל ביום און איין מאל ”בלילה, משא' כן” דער קורין את שמה, וואס דאס איז דאך דער 'קבלת עול' מלכותו יתברך, וואס דאס ווערט דאך פארלאנגט פון א אידן בכל עת 'ובכל רגע', ער זאל ניט זיין קיין נפרד פון אלקות,
¶47האט דאס געדארפט זיין גענוג איין מאל, ניט בשחבך באזונדער ובקומך באזונדער.
¶48ועאכו' כמה אז מ'איז נאך מחייב מ'זאל מאכן א ברכה ”בשם המלכות, וכמה ברכות”.
¶49אין דערויף גופא וואס מ'איז מחלק וואס ס'דארף זיין בכל יום, און ס'איז ניט גענוג איין מאל במשך זמן איז דאס מובן, על פי המבואר, מ'האט שוין גערעדט אמאל וועגן דערויף בארוכה אין דעם 'כללות ענין' הזמן, וואס לכאורה איז דאך דאס א המשך בלתי נפסק,
¶50פון התחלת הזמן ביז וואס דער זמן איז דאך אויך א נברא ווי דער מגיד שרייבט, און דער אלטער רבי ברענגט דאס אראפ און דער מיטעלער רבי, אז דער זמן איז אויך געווען א נברא, ווי דער מגיד שרייבט דאס בפירוש איז דאך דא נאך אין די ראשונים ניט אזוי
¶51איז פון דעם ערשטן רגע וואס דער זמן איז געווארן א נברא ביז דעם רגע אחרון וואס קען זיין ברצון הבורא ביטול הזמן איז דאך ניט שייך אין דערויף לכאורה קיין הפסק און זאגן אז ס'איז דא עפעס א חילוק ”בין רגע זה לרגע” זה.
¶52אף על פי כן פארבינדט מען דאך זמן מיט שינויים, און מ'זאגט, אז מציאות הזמן איז דאס דער ענין פון היה הוה ויהי פון עבר הוה ויתיר,
¶53ביז וואנענט אז אין לשון החקירה איז דא כמה חקרים וואס פארבינדן מציאות הזמן מיט מציאות אט די ענינים וואס על ידי השינוי שלהם מעסט מען זמן, וואס דאס איז דער ענין המאורות, דער שמש ויורח.
¶54וואס דערפאר איז דאך די שוועריקייטן וואס מ'מאטערט דאך וואס מ'זאגט ”אלפיים שנה קדמה תורה” לעולם ווי איז שייך זאגן זמן, ”קודם שנברא כל” ענין השינוי בעולם.
¶55אף על פי כן זאגט דאך תורה, אז יומא מבציקין מהדדה וואס דער פירוש דארטן איז, על דרך ווי בא שיינע הלכות,
¶56אז די ימים ניט צוועלף שעה פון טאג נאר פיר און צוואנציק שעה פון מעת-לעת איז מבציקים מהדדו והיראה ”והיבוקר יום אחד” אויף אים אפשניידן און אפטיילן אים פון דעם יום שבה לאחרי זה.
¶57וואס דאס איז ניט א מציאות פון תורה אליין, ווארום נזירות וועגן וועלכע די גמרא די סוגיא רעדט דארטן וואס דאס איז דאך פארבונדן מיט נדרים איז דאס גייט ”אחרי לשון בני אדם”.
¶58וואס דערפון איז פארשטאנדיק, אז דער ענין פון יומי מבציקים מהדדו איז מיר ווייסן דאס פון תורה, ווארום אלע ענינים פון וועלט איז דאך פריער דא אין תורה און דערנאך קומט דאס אראפ אין וועלט, ווי דער מדרש זאגט, אז די תורה איז דאס דיפתראינו פינקסאות וואס אסתכל באורייתא און ער האט געזען אז ס'שטייט בתורה יהי אור האט געווען יהי אור,
¶59וואס דערפאר ווייס מען אויך אז אין וועלט דערפאר קומט דערנאך אראפ אין וועלט, און דערפאר ווייס מיר אז אין וועלט איז יומי מבציקים מהדדה דערפאר וואס תורה האט דאס אונז דערציילט, אבער דאס איז א מציאות פון וועלט, ניט וואס ס'איז א מציאות אין דין פון תורה.
¶60און וואס איז די מציאות אז יעדער פיר און צוואנציק שעה איז א ”מציאות בפני עצמה”?
¶61פארוואס דער אויבערשטער האט אזוי תובע געווען בבריאה איז דאס איז דארט ניט מבואר, ס'איז אבער פארשטאנדיק פון דער ביאור במקום אחר, אז די כללות העולם איז דאך אז ס'זאל זיין צוויי ענינים, אן ענין פון 'העלם והסתר', וואס 'כללות ענינו' איז ערב ולילה,
¶62און אן ענין פון 'גילו ואור' וואס 'כללות ענינו' איז ”ויקרא אלקים לאור יום”.
¶63און דאס זאל ניט זיין צוויי באזונדערע זאכן, נאר ס'זאל ווערן א יום אחד, אז פון ערב און פון בוקר צוזאמען זאל דאס ווערן אן אחדות און א שלימות, אט דאס איז געווען דער תכלית הבריאה.
¶64בלשון המדרש, אזוי ווי ”נתאוה הקב"ה להיות לו דירה בתחתונים” אז מ'זאל מחבר זיין א תחתון שאין תחתון למטה הימנו, מיט מאכן פון אים א דירה, וואס אין א דירה געפינט זיך דאך דער הדרבו בכל עניניו, אז דער אויבערשטער זאל זיין ושכנתי בתוכם אין ענינים פון וועלט, ביז וואנענט אז דאס ווערט איין ענין,
¶65”אין עוד מלבדו” אז וועלט שרייט אז ס'איז א אויבערשטער, על דרך ווי ס'איז געווען במתן תורה, ווי ער זאגט אין מדרש, אז ”מכל ד' רוחות” 'ומעלה ומטה' איז הכל יוצא ”אנכי הוי' אלקיך”.
¶66וואס דאס איז די מציאות פון ווי וועלט איז באשאפן געווארן, אז ערב און בוקר זאל ווערן צוזאמען איין זאך.
¶67דערנאך קומט ווי 'עבודת האדם' אין וועלט, אזוי ווי אין וועלט איז דאס בכח, און מ'דארף פון בכח ארויסנעמען דאס בפועל, קומט 'עבודת האדם', וואס 'עבודת האדם' איז מלכתחילה געשטעלט געווארן אז ס'זאל זיין שינויים.
¶68אז אן אדם זאל זיין עומד במדריגתו אט ווי ער איז באשאפן געווארן, אפילו ווי אדם הראשון איז באשאפן געווארן וואס בקומתם נבראו איז אויב ער איז עומד על עמדו איז אט דעמאלט איז דאס אן ארבעט פאר מלאכים, ניט אן ארבעט פאר די נשמות בגופים.
¶69ווי די גמרא זאגט, אז ”ונתתי לך מהלכים בין העומדים” העולם אז העומדים האלה איז דאס מלאכים און מהלכים איז דאס אידן, צדיקים, וואס ענינם איז אז זיי זאלן גיין מדרגא לדרגא.
¶70וואס בשעת ער קומט צו א העכערע דרגא, איז די דרגא שקדמה לזה איז דאס אן ענין פון לילה לגבי יום.
¶71ווארום די הליכה דארף דאך זיין ”להעלות בקודש” ואין מורידין ער דארף גיין פון רשות צו מצוה, און פון מצוה צו חובה, ביז צו התאחדות 'ומסירת נפש' ער ווערט אויס מציאור.
¶72וואס דאס איז דער 'כללות ענין' התפילה, וואס דאס איז דאך ”הכל בידי שמים חוץ מיראת שמים”, 'עבודת האדם', איז דעמאלט איז די הדגשה, אז ס'זאל דוקא זיין ערב באזונדער און דוקא זיין יום באזונדער, און בשעת ס'שטייט אין ערב, ווי אזוי קען ער ארויסקריכן פון דעם ערב?
¶73דורך דער תשוקה וואס ער האט, וויסנדיק אז ס'איז דא א יום וואס דאס איז ניט דער ערב און מפסקי מהדדה, און דורך דער תשוקה אט דאס גיט אים דעם כח אויף ארויסקריכן פון דעם ערב ער זאל קומען צו דעם שחרית, צו קורא נשמה בשחרית.
¶74וואס אט דאס איז דער חילוק אין תורה און תפילה ווי זיי זיינען 'מצד עצמם' און ווי זיי זיינען מצד 'עבודת האדם'.
¶75אין תורה 'מצד עצמם', וואס דאס איז תורתו של הקב"ה, איז זי גלייך ווי קדמה ”אלפיים שנה קדמה תורה” לעולם, און דערנאך איז זי אריינגעגעבן געווארן אין וועלט אין אן אופן וואס ”הלא כה דברי כאש” אז מהאש אינו מקבל טומאה איז אף דברי תורה ”אין מקבלים טומאה” פון עניני העולם, אין וועלט זייענדיק בלייבט תורה תורתו של הקב"ה.
¶76במילא איז אין דערויף פארשטאנדיק, אז ס'איז ניט שייך אין דערויף קיין ירידות ועליות, ס'איז מערניט וואס אזוי ווי וועלט איז יומא מבצקי מהדדא מצד הבריאה, און תורה איז אראפגעגעבן געווארן אין דער וועלט איז אויך כל יום ויום עביד עבידתי האט דאך יעדער טאג זיין הלכה,
¶77וואס דאס ברענגט אריין מוליך אלקות אין דעם חלק פון עולל, וואס דערנאך, אויף מארגן, איז מבזיקים ההדדה נאכאמאל 'לימוד התורה'.
¶78וואס דערפאר איז פעם אחת ביום הויבט זיך אן דער ענין וואס מ'זאגט ”בחר בנו מכל העמים ונתן לנו את תורתו”, און מצד דעם נותן וואס ”נתן לנו את תורתו” און עלי כה דברי כאש איז דאס אין דערויף ניטא קיין שינויים.
¶79אט דאס וואס ס'ווערט דער מבציק אין מהדדה מצד הבריאה איז אט דאס ווערט דאס מצד דערויף וואס בריאה איז אזוי איינגעשטעלט געווארן, פועל"ט דאס אויך אויף 'לימוד התורה' על ידי האדם.
¶80וואס דערמיט וועט מען אויך פארשטיין די סמיכות וואס די גמרא ברענגט די תנא דבי אליהו צו א מאמר שלפני זה.
¶81וואס אויף 'כללות ענין' הסיום זאגט תוספת, אז ווי קומט עהער צו די שייכות פון תנא דבי אליהו?
¶82וואס אזוי ווי פריער רעדט זיך וועגן ענין פון הלכות, איז דערפאר האט ער סומך געווען אויך דעם ענין פון כל השיני הלכות, און דאס איז נאך ניט מספיק אויף וואס מ'האט זיך געקענט יוצא זיין מיט די הלכות פריער, אזוי ווי אבער מ'דארף מסיים זיין ”בדברי שבח ותנחומין” איז ער מסיים מיט דעם ענין פון הלכות,
¶83אבער ווי ס'שטייט אין גמרא קומט ניט דער תנא דבי אליהו נאך דעם ענין וואס די גמרא ברענגט פריער ווי אזוי דאס איז אן ענין פון הלכות נאר אדרבא ווי דאס ווערט אפגעלערנט פון קראות שבכתוב,
¶84ווארום די התחלת הסוגיא איז דארטן בהנוגע צו יד אלף יום שבנדר לנדר.
¶85צי דאס איז הלכה צי מ'לערנט דאס אפ פון א פסוק.
¶86זאגט די גמרא, אז ר' עקיבא האלט אז דאס איז קראי מ'לערנט דאס אפ פון פסוק, ר' אליעזר בן עזרי זאגט אז דאס איז אן ענין פון ”הלכה למשה מסיני” פסק'נט דער רמב אז דער דין איז ווי ר' אליעזר בן עזרי אז דאס איז ”הלכה למשה מסיני” ווי דער רמב איז אין 'יד החזקה'.
¶87וואס אף על פי וואס ס'איז דאך הלכה כר' עקיבא מחבירו דערפון אבער וואס ר' יוחנן וראש לקיש זיינען זיך מפלפל אין דער סוגיא בהנוגע צו די הלכה שבדבר, אין וואס די הלכה באשטייט איז דערפון די הוכחה, אז וויבאלד אז זיי זיינען זיך מפלפל נאך דער דיעה וואס זאגט אז דאס איז ”הלכה למשה מסיני” איז ווערט דאס א פסק-דין פון די בתראים, פון די אמוראים,
¶88אז דאס איז ”הלכה למשה מסיני”.
¶89לאחרי אז ס'ענדיקט זיך וועגן דער פלוגתא פון ר' עקיבא ור' אליעזר בן עזרי' פרעגט די גמרא א קשיא, אימה בימיו לאה וזבא בלילה זאל זי ניט זיין קיין זבא.
¶90דער ענין פון זבער, וואס דאס איז דאך אין די יו ד א' יום שבינדער לנידע, איז דער לשון אין פסוק שטייט ימי זובר אין פסוק איז דאך כמה פעמים וואס ווערט געבראכט דער לשון יום מיינט מען דאס בשעה שה' איז זורכת אדער פון עמוד השחר ביז צאת הכוכבים פרעגט די גמרא א קשיא,
¶91אז וויבאלד אז די דעה פון ר' עקיבא אז דאס איז קראי און אין פסוק שטייט דאך דער לשון יום זיוה איז אימו ביממו לב וזיוה בלילה זאל זי ניט זיין קיין זיוה נאר האבן א דין פון אידן?
¶92און ער פארענטפערט ”אליך אמר קראו על נדתה סמוכה לנדתה סמוכה לנדתא” איז דאך דאס לילה, בשעת ענדיקט זיך די ימי נידן, איז בסמיכות לזה איז דאך לילה ניט יום, און ער זאגט אז זי ווי הויבט זיך אן פון ”על נדתה סמוך לנדתה” איז דערפון ווייס מען פון דעם פסוק,
¶93אז דאס איז אן ענין וואס בלילה איז אויך כשרתה בלילה איז אויך דער ענין פון זי ווי ניט פון נידן.
¶94און נאך דערויף זאגט ער כל השיני הלכות, ווי תוספות איז מפרש, וויבאלד ער רעדט פריער וועגן הלכה.
¶95וואס על פי זה איז דאך דער ענין וואס מ'שטעלט אריין אין מיטן, מ'לערנט אפ פון פסוק, וואס דאס איז דאך ”אליבא דרבי עקיבא”, וואס האלט אז דאס איז ניט אן ענין של הלכה, נאר אן ענין של קראי, איז דאך נפצע כל הענין וואס ס'האט זיך גערעדט וועגן דער הלכה פון פריע
¶96אין דעם אויך אין דעם ענין פון נידע און זיבא איז אויך דא דער חילוק על דרך ווי מ'האט גערעדט פריער פון תורה און תפילה.
¶97וואס דער ענין פון נידע איז ווי דער רמב"ם שרייבט אין פירוש המשניות, איז דאס אן ענין וואס ליגט אין טבע העולם.
¶98דאס איז ניט אן ענין של מחלה, נאר דאס איז אן ענין פון טבע.
¶99דער ענין פון זיבא איז דאס אן ענין של מחלה, וואס ס'איז דאך אין מיסה ”בלא חטא” ו”אין יסורים בלא” ע וואס דאס איז פארבונדן מיט 'עבודת האדם'.
¶100און אט דאס, ווי מ'האט גערעדט אמאל בארוכה אין די שאלה בפנימיות הענינים, אז אימא ביומה לה וזיבא און בלילה לה ונדר אז בשעת ס'קומט צוגיין ביום, אז ער שטייט אין א מעמד ומצב אז דער שכל איז ביי אים אין אן אופן וואס ס'איז פעיל, ער איז מאיר ביי אים, ס'איז ליכטיק ביי אים,
¶101דער ”שמש ומגן השם אלקים” לייכט ארום אים, און אף על פי כן איז זרועה דם ניט דער ענין פון ”לטהר אשה לבעלה”, נאר דער היפך ס'איז דא דער דם דער קאכן זיך אין ענינים וואס זיי זיינען מחוץ למציאות האדם, איז אט דעמאלט ווי קומט דעמאלט א קאכן זיך?
¶102דער שכל איז מאיר און דער ”שמש ומגן הוי' אלקים” איז מאיר, און אף על פי כן איז דאס רועה דם איז דאס ניט אן ענין פון טבע, נאר ער איז מגרה דעם יצר הרע, דאס איז אן ענין של מחלך.
¶103איז דערפאר איז להב וזלב.
¶104בלילי, בשעת ער געפינט זיך אין חושך הגלות, און ס'איז ביי אים דער חושך פנימי דער נפש אלקית זיינער איז אין גלות פון דעם חושך פון 'נפש הבהמית', אז דער ”שמש ומגן הוי' אלקים” איז ביי אים בהעלם והסתר, דער ”נכנס בו רוח שטות” און ער זעט ניט דעם ”והיו לך הוי' לאור עולם” איז אט דעמאלט לב ונדור,
¶105דאס איז על פי טבע איז קענען מען א טעות האבן, וויבאלד אז דער אויבערשטער האט באשאפן די וועלט אין אן אופן פון נעשה 'לשון רבים', אז כל הרוצה לטעות יבוא ויטעה.
¶106און אויף דערויף זאגט מען אליך אמר קראה אז בשעת מ'האט א כח התורה, וואס תורה איז דאך געגעבן געווארן להאיר חשכת ”העולם, בראתי יצר הרע”
¶107איז געווען דער ענין פון תורה וואס דאס איז תבלין לייצר הרע איז ”עליך אמר קראו על נדתה סמוך לנדתה” אז ס'קען זיין אפילו בלילי זאל ער ניט זיין קיין רועה דם, וויבאלד אז ער האט די סיוע פון דעם תבלין לייצר הרע שלו, וואס ער זאגט דער וואס דער תבלין איז אים מסביר,
¶108אז ער איז ניט ”עודנו ביהדותו”, נאר על ידי העבירה, דורך דעם קאך אין ענינים שמחוץ למציאות האדם הישראלי, ווערט דאס אן ענין של מחלה אט דאס איז דער ענין פון עון, און אט דאס איז דער ענין פון יסורים ומחלות.
¶109וואס ככל הענינים שבתורה, איז דאס ניט ”יסורים בלא עון” אז דאס איז צוויי באזונדערע זאכן, וואס האבן צווישן זיך קיין שייכות ניט, דער עון ברוחניות איז יסורים פון 'נפש האלקית' קומט דערפון אראפ יסורים פון גוף אין 'נפש הבהמית'.
¶110און דערפאר איז אויך דא די סברא, וויבאלד אז דאס איז תלוי בעבודת האדם זאל מען מחלק זיין צווישן יום ולילה, על דרך ווי גערעדט פריער, אז וויבאלד אז קריאת-שמע דארף מען האבן אין דערויף 'עבודת האדם', מקבל זיין יחודו יתברך, און אין וואס פאר אן אופן?
¶111אז ער זאל דוקא שטיין בשינויים, וואס אויף דערויף זאגט מען דאך בכל יום ויום ”חייב אדם לראות עצמו כאילו הוא יצא ממצרים”, און ווי דער אלטער רבי איז מפרש געבראכט פון רשב און פוסקים,
¶112אז דאס וואס ס'שטייט אין יציאת מצרים בקריאת שמע דערפאר וואס קריאת שמע איז דאס דער ענין פון יציאה ממיצרים וגבולים פון דעם גלות, וואס דער אלקות שבתוכו, דער נפש אלקית שבו, איז גייט ארויס פון גלות, פון גוף 'ונפש הבהמית'.
¶113ווי אזוי גייט מען ארויס פון גלות?
¶114בשעת מ'ווייס אז ס'איז דא אן ”ארץ טובה ורחבה”, אז דאס איז ניט אט דארט וואו ער געפינט זיך אט דאס וואו ס'איז אין דער 'תכלית השלימות', אין וואס פאר א מעמד ומצב ער זאל ניט זיין איז דאס ערבין לגבי דעם שחרית וואס וועט קומען אין עטלעכע שערים.
¶115און ער דארף זיין התמצות דארף זיין דוקא אין א שינוי אז דאס איז עבר, און פון דעם הוה דארף ער קומען צו דעם עתיד, וואס דעמאלט וועט זיין ”הוי' לאור עולם” נאך מערער ווי ס'איז געווען ביז איצטער.
¶116וואס דערפאר, איז די סברא מצד עצמה איז, אז ס'זאל זיין ביום לב וזיבא, און בלילה לב ונידער, און עליך אמר קרא דער בראתי תורה וואס דאס איז דער תבלין צו בראתי יצר הרע, אז דער נתינת הכח וואס מ'באקומט פון תורה, איז אט דאס מאכט אפילו בלילה זאל אויך זיין דער קורא נשמע בערבי.
¶117וואס אט דאס איז אויך וואס מ'דארף ניט האבן קיין לימוד הפסוק, קיין לימוד פון פסוק אז ס'דארף זיין בכל יום, ווארום וויבאלד אז מיר ווייסן, ווי די גמרא זאגט ”אין אזיר היום” אין מבציק אין מהדדא,
¶118אז די מציאות פון עולם איז אזוי באשאפן געווארן אז ס'זאל זיין כל יום ויום עביד עבידתי ס'איז דא ששת ימי בראשית און דער יום השבת שלאחרי זה, און דאס חזר"ט זיך איבער מיט די שבוע בשבוע, וואס דערפאר זאגט מען דאך ”היום יום ראשון, כמבואר” בארוכה במקום אחר.
¶119נאר דעם לימוד הפסוק דארף מען האבן, אז דורך וואס טוט מען אויף בכל יום?
¶120איז דאס דורך שיינע הלכות. וויבאלד אז מ'דארף אויפטאן אין וועלט אן ענין אין וועלט וואס זאל שטיין למעלה משינויים איז דערפאר דארף דאס זיין דוקא דער ענין פון הלכות, ניט דער ענין פון שקלא-וטריא שבתורה, ווארום אין שקלא-וטריא שבתורה איז דאס אויך אן ענין פון שינויים,
¶121ווארום בהנוגע מ'זעט דאך אפילו די שקלא-וטריא וואס ס'איז שוין אריינגעשריבן אין תורה שבעל-פה, און זי איז שוין נתפרש געווארן על ידי המפרשים, איז אין דעם שקלא וטריא גופא איז מדור לדור ווערט ניתוסף נייע סברות און נייע פלפולים און נייע שקלא וטריא אין דעם שקלא וטריא גופא.
¶122און ס'איז דאך די 'הבנה והשגה' און פלפולי די רייתא פון איינעם לגבי דעם צווייטן איז דאס בשינוי, און נאכמערער בא דעם האדם הלומד עצמו איז דאך אויך בשינויים מזמן לזמן אין זיין שקלא וטריא און אין זיין חידושים וואס ער טוט אויף אין דעם שקלא וטריא.
¶123במה דברים אמורים? אין 'פלפולי דאורייתא', אין דעם שקלא וטריא, אין דער 'הבנה והשגה' שבתורה.
¶124בשעת ס'קומט אבער צו די הלכות שבתורה, אז ס'איז דא דער דין וואס יושב דא ווי מ'ברענגט די דוגמאות אויף הלכות שבתורה, וואס דאס איז דער פסק דין להלכה,
¶125איז דאס פונקט ווי דער פסק דין איז געגעבן געווארן למשה מסיני אט אזוי שטייט ער אן שינויים בכל המקומות ובכל הזמנים, ווי דער רמב"ם שטעלט זיך דאס אריין אין איינע פון די י' ג' עיקים, אז ”התורה הזו לא תהי' מוחלפת”, און דער פסק דין וואס איז געגעבן געווארן דעם ערשטן טאג פון מתן תורה איז ניטא אין דערויף קיינע שינויים.
¶126בשעת מ'דארף אויפטאן אין וועלט דער ענין וואס זאל זיין ניט ערב באזונדער און יום באזונדער, נאר ס'ווערט מערניט ווי יומי מבציקים מהדדה אבער ”ויהי ערב ויהי בוקר” און דאס ווערט אן אחד דערפון איז דערפאר דארף זיין אין דערויף ניט דער שינו בפלפולו בשקלא וטריא שבתורה,
¶127נאר הלכות וואס אין דערויף איז אויך ניטא קיין שינויים ווי דער פסק-דין בא משה רבינו, אט אזוי איז דאס אראפגעקומען ביז 'למטה מטה', צו א פשוט שבישראל.
¶128משא' כן אבער בשעת מ'קומט צו דעם ענין פון קריאת שמה, וואס דא הויבט זיך אן עבודת ”האדם לקבל עליו מלכותו” יתברך, און אין וואס פאר אן אופן, ווי ער רעדט אין מאמר בארוכה דער חילוק פון קריאת-שמע און דער חילוק פון קריאת-שמע אז דעמאלט איז די מציאות פון וועלט, נאר וואס דען אין דעם וועלט איז המליכתא למעלה ולמטה ולד'ס צטרון,
¶129און אין דערויף שטייט ניט אז ער איז מלך, נאר וואס דען, המליכתא דאס טוט זיך אויף דורך דערויף וואס א איד שפארט זיך איין און ברעכט-דורך די 'מעלה ומטה' און ד'ס צטרון, און מאכט דארטן דעם המליכתא פון דעם אלף, 'אלופו של עולם' איז ער ממשיך אין דעם ח' און דעם ד'.
¶130איז אט דא ווערט פאנאנדערגעטיילט, ס'איז דא די עבודה ווי דאס איז בארוין און די עבודה ווי דאס איז בשחרות און מיט א דוקא בזה, ווארום דעמאלט קען זיין די עבודה כדבעי למבע אז ס'זאל זיין די עבודה מיט יציאת מצרים שלו בערך פון ארוין אריבערגיין אין שחרות.
¶131וואס דערמיט איז אויך פארשטאנדיק וואס ער איז מסיים דער כל ענין תורה שבעל פה, וואס תכליתה איז דאך נאך ניט דער ענין המשנה וואס אויף דערויף זאגט מען דאך, אז זיי ווערן אנגערופן ”מבלי עולם” וואס דער וואס פוסק פון משנה אליין, נאר מ'דארף האבן דעם פסק-דין לאחרי השקלא-וטריא פון תלמוד, וואס דאס איז מדה, משא' כן העוסק במשנה איז ”מדה ואינה מדה”.
¶132איז דער סיום בזה איז דער ענין פון כל שני הלכות, און מ'זאגט אז דאס איז דברי תנחומין.
¶133לכאורה ס'איז שייך זאגן דברי תנחומין אז מ'פארלאנגט ניט און מ'שטעלט ניט אין דערויף קיין תנאים, על דרך ווי די תנחומין וואס מ'ברענגט אין די אנדערע מקומות בנוגע צו סיום פון ישעי אדער פון די פון קהלת און פון ירמי' און פון איך איז דאך דארט איז די תנחומין אן א תנאי בדבר,
¶134”כדי לסיים בדבר” טוב.
¶135וכאורה דער כל ”השונה הלכות” הויבט ער זיך אן מיט א תנאי אז ס'דארף זיין שונה, און ניט סתם שונה נאר דוקא הלכות, און ניט איין מאל בכמה ימים נאר בכל יום וואס איז דא די תנחומין, נאר וויבאלד אז דא רעדט זיך ווי מצד התורה, ווי די תורה איז געגעבן געווארן ”הליכות עולם” מי למעלה איז אט דעמאלט איז דאך תורה ”הלא כה דברי כאש”,
¶136ווי די גמרא זאגט אין סנהדרין אז ”עיקר תבילותו בנורה היא” אז פון אלע טומות וואס ס'איז דא איז מטהר מים חיים, מערניט דערפאר וואס מ'קען ניט פארטראגן קיין אש, אבער עיקר תבילותו איז דער ענין פון בנורה אין ”הלא כה דברי כאש” וואס דערפאר איז דאך תורה מטהר,
¶137ווי די משנה זאגט אין יומא אט אזוי איז דערפאר איז אויך אין דערויף דא דער בכל יום ניט בארץ באזונדער און בלעילה באזונדער, און דאס איז דברי שבט מיט תנקומין ווארום דאס איז ניט ס'קען זיין א מציאות אנדערש,
¶138בשעת תורה קומט אראפ ווי דאס איז בסיום וחותם פון תורה שבעל פה איז דאס דעמאלט די ריכטיקע תיבה אויף מבטל זיין די מציאות פון יצר הרע, וואס בדרך ממילא לערנט ער די הלכות, ווארום ס'איז בטל געווארן די מציאות המנהג בזה.
¶139איז דאס אן ענין פון דיבורי שבט מתנחומי.
¶140נאף אפי כן, ער איז דאך, ווי געזאגט פריער, אז מ'איז מסכיף שונך סיום מיט די התחלה, אז מ'זאל ניט מיינען, אז נאך דערויף ווי ס'איז געווען דער 'לימוד התורה' לתכניסה, און ער האלט שוין בא ”תורתו אומנתיו”,
¶141איז אט דעמאלט וואס דארף ער אנקומען צו מומות הכור נשמע ביעבית ער האט שוין ”כל התורה כולה”, זאגט מען, אז אפילו דער וואס ”תורתו אומנתו” איז בנוגע צו ”חיי שעה” פון וועלט, בקשת רחב, מהיכא טויס ער וויל דאך ניט הוסף זיין אין פרנסת העולם איז אין הפסיקין לשמונה-עשה,
¶142משא"כ אבער צו קריאת-שמע איז אט דעמאלט אפילו ”מי שתורתו אומנתו אפילו רשבי וחביריו” איז אויך מפסיקין צו דער עבודה פון קריאת-שמע, אז לאחרי שלמד ”כל התורה כולה”,
¶143וואס עיקרא איז דאך דאס דער מדה וואס דאס איז דער ענין לימוד התלמוד וואס ער איז שוין געקומען לסיומו, ביז צו 'שוין הלכות בכל יום', און הליכות עולם-בו ימוכתח דישה ”ובן עולם הבא”,
¶144איז דעמאלט ערשט פון דאס נייע הויבט זיך אן דער ענין פון מפסיקין לקריא שמע, אז ס'זאל זיין דער מאמר תריא ווי דער שמער האט געטייטשט מאמר תריא פון משן מאמר וירא ולסת וזיע און ער זאל קורא זיין און מכריז זיין בערבין,
¶145בשעת ארום אים איז פינצטער, אז ס'זאל זיין דער ענין פון ”שמע ישראל הוי' אלקינו הוי' אחד” אז כאטש אפילו ס'איז דא שמים וארץ וד' צטרים וואס זיי זיינען א ח' פאר זיך און א ד' אויף זיך קומט צוגיין א איד און שרייבט מיט אן א' פון פארנט א מליכתו ער איז דארטן ממליך דעם מלך מלכי המלכים הקבוש ברכו און ניט אין אן אופן,
¶146אז דער אויבערשטער איז פאר זיך א מלך מלכי המלכים און דער ח' און ד' איז א באזונדער ענין, נאר דאס ווערט א טובה אחר און דער ראשי-תיבות ”שבה נכלל כל” הטובה איז דאס 'אלופו של עולם' וואס דאס איז דער אמיתית ענין העבודה אין קריאה שמה, אז פון דעם הוי' אחד זאל ער צוקומען צו דער הכרה וידיעה וקריאה בעולם כולו אז אין אויג מלבדו.
¶147וואס