Text

¶1מ'האט דאך גערעדט וועגן ”העסק בתורה ובגמילות חסדים”, איז דאך אויך ווי דער מנהג פארבונדן מיט י ט' כסלו, אז מ'האט אויך דעם ענין פון 'העסק בתורה' אז מ'מאכט א חלוקת השעת אויף אנאנדערטיילן צווישן די מתוועדים, און אויך די וואס הערן דאס על ידי המכשירים פון הוא קף וכיוצא בזה, מסכתא השעת,

¶2אזוי אז מ'זאל כולם ביחד פארענדיקן גאנץ שעס, לי' טות כסלו הבאה עלינו ועל כל ישראל לטובה בשנה הבאה, דורך דערויף וואס יעדערער וועט נעמען אויף זיך אויף דורכלערנען במשך שנה זו א מסכתא, אדער מערער ווי איין מסכתא.

¶3און אויך ווי ס'איז קא רגיל, בשנים האחרונות, אין די התוועדות זו דעם ענין פון מאכן א מגבית לצדקה, וכל הרוצה וועט אויך פארצייכענען שמו בצירוף שם אמו, אויף מיטנעמען דעם צעטל אויפן ציון פון נשיא דורנו, פון רבי'ן דעם שווער,

¶4ממלא מקומו פון דעם בעל הגאולה, און צוזאמען דערמיט אויך מאכן יעדערן פאר א שליח מצוה לצדקה, דורך געבן יעדערן א דאלער אויף אפגעבן דעם דאלער אדער חילופו אויף אן ענין של צדקה לפי רות אינה.

¶5וואס כדי שלא לבלבל מסובים אין פאנאנדערטיילן די דאלערס וכיוצא בזה וועט מען דאס טאן כנהוג לאחרי ברכה אחרונה, קודם ווען מ'זאל זיין דער ”סיום, משא' כן” דעם סיום אויף שס וואס איז פארבונדן מיט חלוקת השס,

¶6כנהוב וועט מען מאכן על כל פנים בקיצוב איצטער, בסמיכות וואס מ'האט גערעדט דעם ענין אין ”מאמר הגמרא כל העוסק בתורה”,

¶7און אויך ווי כרגיל בשנה זו אויך געפינען זוכן און געפינען א שייכות צו שיעורן רמב ווי מ'לערנט דאס אין אן אופן אויך אויף מסיים-זיין ”בכל שנה ושנה” ג' פרקים ליום די ג' פרקים וואס זיי זיינען פארבונדן מיט יום י' טז כסלו,

¶8ווי שוין אפגעדרוקט אויך אין דעם מורו שיעור פון חלוקת הרמב"ם לויט אט דעם סדר פון לסיימו צו יום הולדת בסמיכות, אדער צו יום הולדת פון א רמב"ם, וואס דאס איז ערב פסח.

¶9כמדובר בארוכה במשך שנה שעברה.

¶10וואס דער סיום השעת וואס איז דאך פארבונדן מיט ”נעוץ סופן בתחילתן ותחילתן בסופן”, על כל פנים בקצרה, און אויך בהמשך, וואס ס'האט זיך גערעדט פריער וועגן די נקודה עיקרית אין י' טס כסלו, אז דאס איז דער ענין פון ”פדה בשלום”.

¶11וואס דאס זאגט דאך דער פסוק דעם לשון ניט ”פדה ובשלום” וואס דעמאלט האט דאך דער פשט בזה צוויי זאכן, אז ס'איז דא צוויי באזונדערע זאכן.

¶12איין זאך, אז ס'איז געווען דער פדי און נצחון אין דעם קרב, און א צווייטע זאך, אז דאס איז געווען ובשלום נאר מ'מאכט דערפון איין זאך, ”פדה בשלום” וואס אדרבא, בשעת מ'זאגט ביידע ווערטער צוזאמען, איז גאר משמע אין פשוטו של מקרא, אז דער עיקר חידוש בדבר איז דאס וואס דאס איז אין אן אופן של שלום.

¶13בפרט נאך לפירוש הירושלמי, אז דא איז געווען דער חידוש וואס אנשי אויף שלום האבן מתפלל געווען, אז דוד זאל נפדה ווערן פון מקרב לי על אחת כמה וכמה לויט דעם ביאור אויפן פסוק ”פדה בשלום” פון דעם ממלא מקום פון דעם בעל הגאולה, וואס זיין גאולה איז אויך אין חודש כסלו, בי וד כסלו,

¶14דער אדמו ר האמצעי, ווי אפגעדרוקט אין זיין ספר, אין די דרושים המתחילים פון ”פדה בשלום נפשי” אז דער אמיתית ענין פון ”פדה בשלום” נפשי וועט דאס זיין די בדיעה ווי זי וועט זיין בגאולה על ידי משיח צדקנו,

¶15און אין דערויף גופא וועט ס'וועט זיין די שלימות הגאולה, ווי ער איז מבאר בארוכה אין די דרושים געדרוקט אין שערי תשובה בסופו, ווי גערעדט כמה פעמים בארוכה.

¶16וואס דערפאר איז אויך וועט מען אויסקלייבן בהנוגע אין דעם סיום השעשה תחילתו דער ענין און א סיום וואס איז פארבונדן מיט נקודה העיקרית האמורה דער ענין פון שלום, וואס דאס איז דאך אויך דער סיום פון ששה סדרי משנה.

¶17וואס ענדיקן זיך דערמיט וואס ל”מצאי הקבוש ברוך הוא כלי מחזיק ברכה לישראל בא אלא השלום שנאמר הוי' עוז לעמו עתין הוי' יברך את עמו בשלום” וואס דאס איז דער סיום פון כל ששה סדרי משנה.

¶18וואס פאר דערויף, דאס קומט דאך בהמשך צו דעם מאמר פאר דערויף וואס ”עתיד הקב"ה ”להנחי לכל צדיק וצדיק שי'” עולמות שלשה מאות ועשר עולמות, שנאמר להנחי לביהם יש ועצרתיהם עמלו” וואס יש איז בגימטריא שי"י דריי הונדערט און צען עולמות.

¶19וואס אט דא ווערט גלייך א שאלה אין דעם המשך הענינים, וואס ער זאגט אלס א הכנה צו דעם ענין השלום אט דאס וואס ”להנחי לכל צדיק וצדיק שי'” עולמות,

¶20וואס דאס איז לכאורה פונקט דער היפך פון ענין השלום.

¶21בשעת מ'זאגט שלום, און שלום אמיתי, ווי ”תורת אמת” וויל שלום איז אט דעמאלט ווערט דאך אויס חילוק נאר ס'ווערט כיר שחוברה לה יחדיו אז ס'ווערט כל ישראל כיש אחד חבירו, וואס דעמאלט איז דאס א סיום שלום ”ברכנו אבינו וכולנו כאחד”,

¶22ווי ער איז מבאר בארוכה אין פרק לב אין תניא.

¶23דא הויבט מען אן אלס א הכנה צו דעם גודל ענין השלום, אז נאר דאס איז מחזיק ברכתו של הקב"ה אז יעדער צדיק וועט האבן באזונדער עולמות.

¶24נאכמערער, בא יעדער צדיק באזונדער וועט ניט זיין אלץ צוזאמענגעקליבן במקום ”אחד, בעולם אחד” נאר ס'וועט זיין ש' י' עולמות, דריי הונדערט און צען באזונדערע עולמות, ווי דער פירוש זאל ניט זיין אין דעם,

¶25ס'איז דאך אבער לכל לראש דער ענין כפשוטו, אז יעדער צדיק האט באזונדער דריי הונדערט און צען עולמות פאר זיך, און פאר זיך גופא האט ער ניט כל עניניו צוזאמען, ”כולנו כאחד” נאר דאס איז פאנאנדערגעטיילט אין דריי הונדערט און צען עולמות.

¶26וואס לכאורה איז דאס דער היפך פון ענין השלום.

¶27עד ז אויך בנוגע וואס נעוץ סופן בתחילתן אין תחילת השס וואס הויבט זיך אן מיט מימות הקורנ ושמע בערבין דער ענין פון קריאת שמע.

¶28וואס זאגט מען, אין וואס באשטייט קריאת שמע פסק'נט אפ די גמרא און ברענגט אראפ אויך אין שולחן ערוך, אז דער עיקר פון קריאת שמע איז דאס פסוק ראשון, וואס וואס איז פסוק ראשון?

¶29”שמעי שאיל הוי' אלקינו הוי' אחד” און די גמרא איז מסביר, אין פארוואס איז דאס איז דער עיקר פון קריאת שמע?

¶30אז ”כד המליכתי בשמים וארץ ובד' רוחות העולם”, וואס דער ח' באווייזט אויף ”ז' רקיעים וארץ” און דער ד' באווייזט אויף ”ד' רוחות העולם” האט ער יוצא-געווען, בשעת ער איז פארנומען מיט תלמוד-תורה דרבים וכיוצא בזה, ווי די גמרא ברענגט די דוגמא האט ער יוצא-געווען מיט קריאת-שמע.

¶31פרעגט מען אויף דערויף די שאלה, דער אויבערשטער האט דאך א גרעסערע מעלה פון אחד וואס דער אויבערשטער איז ”יחיד בעולמו”.

¶32אמת טאקע ס'איז דא ווי ער טייטשט אפ אין מדרש א יום אחד וואס ווערט ער אנגערופן אחד דערפאר וואס דעמאלט איז דער אויבערשטער געווען ”יחיד בעולמו”?

¶33אבער דא טייטשט אפ די גמרא, אז וואס איז דער אפטייטש פון אחד?

¶34אז מ'איז מדגיש אז ס'איז דא באזונדערע ”ז' רקיעים וארץ”, און רקיעים זיינען פאנאנדערגעטיילט אויף שבעה רקיעים, און ארץ איז פאנאנדערגעטיילט אויף ד' רוחות,

¶35און זיי שטייען יעדערער אין אן אות בפני עצמו, נאר דער ראשי-תיבות, דער קאפ פון דעם טובה פון דעם ווארט איז איז דער אלף 'אלפו של עולם', און ער ווערט המליכתו ”בח' וד' אין ז' רקיעים וארץ וד' רוחות”.

¶36טייטשט אפ די גמרא, אז דאס איז פונקט דער היפך פון יחיד.

¶37וויבאלד אז ס'איז דער היפך פון יחיד, איז ווי שטימט דאס מיט שלום?

¶38אמיתית ענין השלום איז-אז ס'ווערט אן איין און איינציקע זאך.

¶39ניט ס'איז דא דריי באזונדערע זאכן, עאכו"כ ”ז' רקיעים וארץ און ד' רוחות העולם” און שי' עולמות נאר ס'ווערט פון די אלע מאכט מען א ”יחיד בעולמו”, און דא טייטשט מען אפ ונקט דעם היפך,

¶40סיי אין תחילת השעת און סיי אין סוף השעת.

¶41בפרט נאך ווי די גמרא זאגט אין בבא בתרא, אז בשעת ס'וועט זיין לעתיד לבוא, וואס דעמאלט איז דאך להנחיל לעתיד לבוא שי' עולמות וועט זיין דאס אין אן אופן אז ”כל אחד נכוה מחופתו של חבירו”.

¶42וואס איז דער פירוש הפשוט אין נכוה?

¶43אים טוט ביינק פון דעם אש וואס איז דא בא זיין חבר, עד כדי כך אז דאס בריט אים אפ.

¶44אז דער זעט חופתו של חבירו וואס דער חבר האט אויפגעבויט די שני ”יד עולמו שלו”, און ער האט אנדערע שין-י' עולמות פועל"ט דאס ביי אים, אז נכוה אים זאל ביינק טאן!

¶45זעט מען דאך, ניט נאר אז דאס איז ניט איין און איינציקער עולם פאר אלע צדיקים, אדער על כל פנים בא יעדער צדיק, נאר דאס איז שין-י' עולמות בא יעדער צדיק באזונדער, און יעדערער פון זיי איז ”נכוה מחופתו של חבירו”!

¶46וואס דאס האט אויך א קשר צו פרשת השבוע, וואס מ'זאגט ויקנו בו אחיו פרעגט מען אויך די זעלבע שאלה.

¶47פריער אין פרשה וישלח זאגט מען, אז בני ”ישראל שנים עשר” טייטשט אפ רשי וואס דערפון איז פארשטאנדיק, אז דאס איז פשוטו של מקרא אז זיי אלע זיינען געווען בני ישראל זיינען אלע געווען צדיקים גמורים.

¶48סיי ראובן און סיי יהודה און סיי יוסף וכו זיינען זיי געווען אלה בני ישראל שני מסר, מטסוש לבל.

¶49דערנאך גלייך אין דער סדרה שלאחרי זה זאגט מען ויקנו בו אחיו וואס דאס איז נאך געווען קודם שכבשה ”עליו רוגזו של יוסף”,

¶50וואס דאס בפשטות גייט דאך דאס אויף ”ויוסף הורד מצרימה” ווארום ביז דעמאלט איז וישלחוהו האט יעקב ווי שיקט יוסף'ן?

¶51ער האט גאר ניט איבערגעטראכט אז דא קען עפעס טרעפן צו יוסף'ן, איז ניט געווען שייך צו זאגן ”רוגזו של יוסף”, איז נאך קודם ”שכפצו רוגזו של יוסף” איז מאיד ”תורת אמת” ויקנו בו אחד.

¶52איז מען דאך אויף דערויף מפרש, אז דאס איז בדוגמא ווי מ'זאגט בנוגע ס'איז דאך ”מעשה אבות עמו לבנים” זאגט מען ”ותיקנו רחל באחותיו”

¶53אויך אח ו אחות פונקט ווי דא ותיקנו בו אחיו ”ותיקנו רחל באחותיו” איז רשי מפרש על אתר, וואס דערפון איז די ראי' אז דאס איז פשוטו של מקרא,

¶54אז וואס איז ”ותיקנו רחל באחותיו” ווי קומט דאס צו אימאות נביאות היו ווי רש"י ברענגט אליין אראפ, און מיט אמאל אן ענין של קנאה, נאר וואס איז דאס געווען ”ותיקני רחל באחותה” טייטשט אפ רש"י במעשה הטובים.

¶55בשעת זיי דערזען אז לא האט זוכה געווען צו בנים איז דאך דאס זיכער מיט מעשה הטובים.

¶56וואס האט איר ביין געטאן?

¶57האט איר ביין געטאן, אז א יתכן אז אויף רחל ביי נגעטאן אויף זיך אליין, ”ותקנא רחל באחותה” ווי קומט דאס אז זי האט ניט קיין מעשים טובים.

¶58בדוגמא ווי ער ברענגט אראפ אין אור התורה אויף ”ותקנא רחל באחותה” אז דאס איז בדוגמא פון ”קנאת סופרים תרבה חכמה”.

¶59דאס איז ניט א קנא, א מדה האסורה חס ושלום, נאר דער וועג צו תרבה חכמה, איז ניט נאר אז ער לערנט פאר זיך, און דארט איז ער מקיים ”לאפשו לה” ווארום ער לערנט יגעתו האט ער די הבטחה ומצאת נאר ער לערנט דוקא בדיבוק חברים,

¶60דער ”דיבוק חברים” איז ביי אים אין אן אופן פון ”פלפול התלמידים” פון אן ענין של פלפול, וואס פלפול איז דאך אן ענין של קנאי דער חבר דער צווייטער זאגט אים א סברא, איז ער זיך מפלפל ”עוקר הרים”!

¶61ער איז עוקר אט די סברא!

¶62דערנאך, אז ער האט א תירוץ, זוכט ער ווייטער ווי אזוי קען ער געפינען צי דער תירוץ איז מתאים צי ניט, אפשר איז דא א בעסערער תירוץ אדער א טיפערער תירוץ, אדער פארענטפערט נאך א שאלה,

¶63און דאס איז די וועג אז ס'זאל זיין תרבה סוף תרבה חכמה, וואס דערפאר איז דאך דאס פון די מדות שהתורה נקנית בהם, מוז אויך זיין דער ”דיבוק חברים” און אויך דער ענין הפלפל והשקלא וטריא,

¶64ביז וואנענט אז מ'זאגט אז ער לערנט פאר זיך איז ונועלו ווי די גמרא זאגט אין שבת, אז ועוסק בבד איז אט דעמאלט ונועלו דאס איז אן ענין של טפשוט, היפך פון תרבה חכמה.

¶65וואס דאס איז אויך דער אפטייטש פון ”נכוה מחופתו של חבירו” בדוגמא פון ”ותקנא רחל באחותיו”, וואס דאס האט איר פארהאט עד כדי כך, אז איר טענה'ן מיט יעקב'ן ואם איים עושה אנכי פארהאט ביז אין נקודת החיות שלה,

¶66ועל דרך זה ויקנה בו אחד.

¶67ועל דרך זה אויך די שייכות צו י' טס כסלו, כמבואר בארוכה אין סיפורי חסידים, אז ס'איז אויך געווען ויקנה בו אחד דעם קירוב וואס דער מגיד האט ארויסגעוויזן צו דעם אלטן רבי'ן דוקא,

¶68”ואביו שמר את הדבר” וואס דערפאר איז דאך ידוע דער סיפור שוין אויך אפגעדרוקט, אז דער מגיד האט גענומען דעם אלטן רבי'ן פאר'ן האנט און געזאגט, אז י ט כסלו וועט זיין אונזער ”הילולא, בלשון רבים” אונזער, אים זיינער מיט דעם מגיד'ס,

¶69ווי דער אלטער רבי שרייבט אויך אין זיין בריוו וועגן דער גאולה, שרייבט ער אז ס'איז געווען ביום שלישי שהוכפל בו כי טוב דער ענין פון שלום, דערנאך זאגט ער א צווייטער ענין, אז ס'איז געווען דער הילולא פון דעם מגיד, איז געווען אויך אין זיין יום ההילולא פון ”יפוצו מעינותיך חוצה” זיין הילולא,

¶70און דערנאך זאגט ער, אז ס'איז געווען א דריטן ענין, כשקראתי ”פדה בשלום” אז די אלע ענינים זיינען געווען אין אן אופן פון שלום.

¶71און אט דא זאגט מען, אז ס'איז דא דער ענין ווי דאס איז בריאתו של עולם, ווי די גמרא טייטשט-אפ אויף דעם סדר וואס פריער זאגט ער קורא נשמע בערביד, און ערשט דערנאך בשחרית די גירסות בדבר,

¶72”כבריאתו של עולם ויהי ערב ויהי בוקר יום אחד” אבער יענעם אחד טייטשט אפ תורה שבעל פה מיינט מען דאס יחיד, ווארום ס'איז געווען די התחלה פון 'בריאת העולם' ביום ראשון, וואס דעמאלט איז געווען דער אור

¶73הולך מיט ”סוף העולם ועד סופו” ס'איז געווען אינגאנצן אור, ניט געווען קיין 'העלם והסתר', איז דער אחד געשטאנען אין אן אופן תורה שבעל פה איז דאך פירושו פון תורה שבכתב, ווי דער רמב"ם שרייבט בהקדמתו לספר הרמב"ם איז דעמאלט ער אחד איז דער טייטש יחיד,

¶74דערנאך הויבט זיך אן מעשינו ועבודתינו, וויל אבער דער אויבערשטער אז דאס זאל זיין כדבעי למוהב אז ס'זאל זיין בתכלית השלימות, איז ניט גענוג מעשינו ועבודתינו סתם, נאר ס'דארף זיין מרבה חכמה,

¶75במילא דארף מען אנקומען צו קנאת סופרים, במילא דארף מען געבן אן ענין פון סופרים 'לשון רבים', און זאל זיין חלוקים אינם שוות בדיעות, במילא ווערט א פלפול החברים, ”פלפול התלמידים”,

¶76און ס'ווערט אבער אין אן אופן פון ”את ואהיב בסופה” אין אן אופן פון ”דיבוק חברים” אט דעמאלט האט מען, נוסף אויף חכמה סתם, האט מען תרבה חכמה.

¶77און אט דעמאלט האט מען נאך מערער פון אלו ”תולדות השמים והארץ בהבראם”, וואס עולם על מיל וי' נברא ווערט נאך א גרעסערער, תולדות מלא ”אלה תולדות פרץ” בשעת ס'איז דא ”ימה וקודמה וצפונה ונגבה”, ד' רוחות העולם, יעדערער באזונדער,

¶78און אט דארטן ווערט ופרצת אט דעמאלט ווערט דער תרבה חכמה, יעלה הפירות לפנינו, פנימיות און עלי' און נאך מערער, ו”אלה תולדות השמים והארץ” בהבירן וואס דעמאלט איז ענין פון יחיד, און דא ווערט דער ענין פון 'אלופו של עולם' ווי ער ווערט ארויסגענומען פון דעם ח', ז' רקיעין וארץ און ”ד' רוחות השמים”.

¶79וואס דערפאר אויך אין שכרם איז דאך ”שכר מצוה מצוה שמסכרה נעדה מהותה”, ווי ער זאגט אין תניא דערפון אויך פארשטאנדיק, אז אין שכר דארף זיך אפשפיגלען דער ענין העבודה וואס ער האט אויפגעטאן.

¶80וואס טוען אויף אידן?

¶81על ידי ירידתו ”מאיגרא רמה לבירא עמיקתא” נוסף אויף איז לתולד השמים והארץ ביברים במילואם טוען זיי אויף תרבה החכמה,

¶82די וועלט איז באשאפן געווארן ”בחכמה ובטבונה ובדעת”, ווי ער רעכנט אויס אין מדרש די ”עשרה דברים” שבהם נברא העולם, אנהויבנדיק פון חכמה.

¶83אידן טוען אויף, אז ס'זאל זיין תרבה חכמה, ירידה 'צורך עלי' אז ס'ווערט א ריבוי אין דעם עולם במילואו נברא, דורך וואס אז מ'באווייזט אין דעם ריבוי,

¶84אין די התחלקות הכי גדולה פון מרבא מעשיך און התחלקות הכי גדולה אין אויך, ים הגדלו מעשיך זאל מען אויפטאן אין דעם גרעסטן מספר עולמות וואס ס'קען זיין וואס דאס איז ש'י,

¶85וואס דערפאר איז דאס עולם איז דאך א ענין של 'העלם והסתר', ”שמו אשר יקראו לו בלשון הקודש”, אן ענין פון יש, במילא אז ס'קומט אראפ אין עולמות קומט דאס ארויס אין 'תכלית השלימות' ש'י עולמות,

¶86וואס טוט ער אויף פון די שי' עולמות?

¶87אז ער ווערט דער איין און איינציקער באלעבאס אויף אלע שי' עולמות!

¶88ווען ער איז א באלעבאס און טוט-אויף מיט איין עולם, אז דאס זאל זיין אן עולם כדרוש, דירה לו יתברך בעולמו, ”כל מה שברא הקב"ה בעולמו לא בראו אלא לכבודו” איז דאס אויך אן אויפטו, ס'איז אבער דא אן אויפטו אין אן אופן פון מרבה חכמה בשעת ער האט יש עולמות,

¶89און אט דאס ווערט יעדער עולם ווערט א טייל פון א שכר פון א צדיק אט דאס ברענגט דעם אמת'ן שלום, און דאס ווערט דער כלי מטריק ברכתו של הקב"ה, ווארום אזוי ברכתו של הקב"ה איז אויך אזוי ברכתו של הקב"ה טיילט זיך אין יו' ח' ברכות,

¶90צרכי האדם ווי איינגעטיילט אין יו' ח' ברכות אין תפילת העמידה, דערנאך קומט דאס אראפ נאכמערער, אין נאכמער פרטים, אין ”חייב אדם לברך מאה ברכות בכל יום”,

¶91און אין דערויף גופא איז ער מבריך און ממשיך דעם 'אלופו של עולם', דורך דערויף וואס ער מאכט שלום בין הקב"ה ועולמו, דורך וואס מאכט ער אט דעם שלום דורך דערויף וואס ער מאכט ”שלום בפמליא של מטה” צווישן זיין נפש אלקית און זיין 'נפש הבהמית',

¶92וואס דאס איז אויך וואס ער זאגט אז ”כל הלומד תורה” לשמה איז עוצה ”שלום בפמליא של מעלה ובפמנין של מטה”, ווי ער איז מבאר בארוכה אין לקוטי תורה.

¶93וואס דאס איז אויך דער ביאור, אז ס'איז ניט נאר ניט קיין סתירה צו דעם ענין פון גודל ענין השלום, ”יברך את עמו בשלום”, וואס ער זאגט פריער, אז יעדער צדיק האט באזונדערע עולמות,

¶94און ער האט דריי הונדערט און צען באזונדערע עולמות, די גרעסטע צאל וואס ס'קען זיין און ס'איז קיין סתירה ניט וואס מ'זאגט אמאל אז ס'איז גאר דא תרכ' אלוות, ווארום דאס איז די זאך וואס טוט זיך אן יעדערער דאס איז בפנימיות און דאס איז בחיצונות, וואס אין כאן המקום להאריך בזה,

¶95וואס דערפאר ווערט דאך אויך דער לשון ”יקר מכל יקר” כמבואר בארוכה אין שערי ערה פון פורים פון דעם מיטן רבי'ן, וואס אין כאן המקום להאריך בזה, און אויך אט דאס וואס מ'זאגט ווי אזוי פירט מען דאס אויס אז ס'זאל זיין ש' י' עולמות, און דאס זאל זיין אין אן אופן פון שלם,

¶96מיט 'תכלית השלימות' אין שלם איז דאס דוקא דורך דערויף וואס ”נכוה מחופתו של חבירו” ווערט דאס אן ענין פון קנאת סופרים ותיקני רחל בהחותו

¶97און ויקנה בו אחיו אט דעמאלט ווערט דאס דער תרבה חכמה בדוגמא ווי דער רמב"ם איז מסיים ספרו אויף לעתיד-לבוא תרבה החכמה והדעה, ביז ”כמים לים מכסים” וכמדובר לעיל, אז ”כמים לים מכסים” אף על פי וואס אין ים איז דא א סאך מערער ברויים ווי ס'איז דא אין יבשם,

¶98און אויף יבושה זאגט מען אויך מרבא מעשיך הוי וואס דאס האט דאך געזאגט דוד אויף אן ענין וואס נראה 'לעיני בשר' וואס זעט מען אבער?

¶99זעט מען איין און איינציקע זאך, דעם מקור חיות שלהם דעם ”כמים לים מכסים” און ווי אין נמשל דער חיות שלהם, וואס דאס איז דער דעה את הוי

¶100וואס דעה את הוי' טייטשט דאך אפ דער בעל הגאולה א דעת און פון לשון התקשרות, התקשרות אמיתית, ביז וואנענט אז דאס ברענגט תולדות אז ער איז ”תוקע מחשבתו בחוזק” אין דעה את הוי,' אט דאס פועל"ט אויף אז ס'זאל זיין ”כמים לים מכסים” און ער פועל"ט דאס אויף, ווי דערמאנט פריער, ביי 'כל באי עולם' ניט נאר ביי אידן,

¶101אפילו בא ניט-אידן איז אויך כעבדו כולם שכם אחד און ווי דערמאנט פריער על ידי ההכנה אז מ'טוט אז ס'זאל זיין יקוף לקיים מצוות שלהם, וואס דאס איז אויך פארבונדן מיט 'לימוד התורה' שלהם, ווי די גמרא זאגט, אז ער איז לומד תורה שלו איז ער נאך גרעסער פון א כהן גדול ווי די גמרא איז דאס מסביר בארוכה,

¶102”שנכנת לפני ולפנים”.

¶103ניט סתם א כהן גדול, נאר ווי א ”כהן גדול לפני ולפנים”, און וואס דאס רעדט זיך וועגן יוספו בנבין בהוי' שמחה אפילו וועגן א ניט-אידן, ווי די גמרא זאגט.

¶104וואס דאס איז אויך דער קשר מיטן שיעור אין די ג' פרקים פון רמב"ם, וואס דארטן ענדיקט זיך די הלכות פון היפך הטהרה וואס ער האט גאר גארט פריער, וואס דאס איז דער ערשטער פרק, די התחלה פון דעם שיעור פון י ט' כסלו, וואס דארטן זאגט ער א 'דבר והיפוכו'.

¶105פריער זאגט ער, אויף דערויף וואס ער רעדט זיך דארט וועגן ענין פון היפך הטהרה וטהרה, זאגט ער, אז דער דין איז כבשר אי' לוי וואס הטמור והטהור יחדיו און זאגט, אז הטהור והטמור קען עסן יחדיו ס'קומט צוגיין רגל, איז מ”חייב אדם לטהר עצמו ברגל”,

¶106”משא"כ כל השנה כולה”, וואס דאס איז דאך דער רוב השנה, איז מותר לכתחילה מיט תמיד זיין זיינע חולין און עסן בטומא וכו,' ווי ער איז דארט מאריך בארוכה.

¶107און ברענגט נאך מער אויף דערויף, אז דאס איז דער מאמר חז ל דרך, במה שהסרתך תורה ס'איז גענוג אז דו וועסט מקיים-זיין דאס וואס תורה האט געזאגט, אז מ'טאר ניט טאן, עסן חוליו שלא בטהרה אדער עסן א טמא וטהור איז גענוג במה שהסרתך תורה און דאס מעג ער טאן לכתחילה.

¶108גלייך אין דער הלכה שלאחרי זה, וואס דאס איז דער סיום פון די הלכות, און דער סיום פון דעם ערשטן פרק פון שיעור פון יו ת' כסלו פון שנה זו, זאגט ער,

¶109אז מדת פרישות איז, אז מ'זאל שומר זיין חולף בטהרה, און ער זאל עסן מערניט ווי בטהרה, און דער ענין הפרישות, זאגט ער, איז ”מביאה לידי טהרה און מביאה לידי” קדושה, דערנאך זאגט ער א געוואלדיקע זאך,

¶110אז דער ענין הפרישות ברענגט, אז ער זאל אפגעשייט ווערן פון מעשים ראים בנוגע די פעולה על גופו, און דערנאך איז ער אויך מוסיף די פעולה בנוגע לנפשו, אז אט דעמאלט ווערט אפגעשייט נפשו פון ”דעות הראות”,

¶111וכידוע ווי דער רמב איז מאריך אין הלכות תשובה, אז ”דעות הרעות” איז נאך ערגער פון מעשים רעות און דערנאך זאגט ער נאך א גרעסערע געוואלדיקע זאך, אז דורך דערויף ווערט ער ”דומה לשכינה” וואס לכאורה איז דאס א 'דבר והיפוכו'.

¶112פריער זאגט ער אויך ”הלכות הלכות” און פסק'נט אפ דרך במשך אתרתך תורה, און דערנאך הויבט אקע אן די התחלה, אז דאס איז א מדת פרישות,

¶113אבער דערנאך זאגט ער, וואס טוט-אויף מיט דעם פרישות אט דאס ברענגט קדושה, און אין וואס באשטייט קדושה-אז דאס פארהיט אים פון מעשים ראים דאס פארהיט אים פון נאך א גרעסערן מכשול, פון דעות ראות, דאס ברענגט אים צו נאך א גרעסערע שלימות, וואס דעמאלט ווערט ער ”דומה לשכינה” און דערמיט איז ער מסיים די גאנצע הלכות.

¶114וואס דער ביאור בזה איז על פי האמור, התחלת עבודה איז דרך במשך עשרתך תורה ער וועט אבער בלייבן דערמיט וועט ניט טאן ווי ער זאגט אין סיום פון מסכתא ברכות,

¶115אז תלמידי-חכמים 'אין להם מנוחה', וואס ”כל בניך לימודי הוי'” יעדער איד איז א תלמיד פון חכם העולם, וואס דאס איז דער אויבערשטער איז ער לימודי הוי דארף

¶116ביי אים זיין ””אין להם מנוחה” ילכו מחיל אל חיל” און דער אלטער רבי, דער בעל הגאולה, ברענגט דאס אראפ אין שולחן ”ערוך שלו, אין חלק אורח” חיים.

¶117אט דאס איז דער וועג ווי אזוי א איד דארף לעבן חייו בעולם הזה כפשוטו.

¶118אז די התחלה הויבט זיך אן מחיל?

¶119דרך במה שהתרתך תורה איז אן ענין אין תורה און א הנהגה אין תורה, און ניט מ'זאגט אז ער הויבט-אן פון גארניט חס ושלום און דארטן גייט ער אל חיל נאר די התחלת ההליכה הויבט זיך אן מחיל פון א הוראה בתורה, דרך במה שהתרתך תורה.

¶120דערנאך גיט ער א קוק אויף א צווייטן אידן, ווערט ביי אים ”ותיקנו רחל באחותיו”, ויקנו בו אחיו זיי האבן דערזען אז יעקב גיט אים א קצונות פסים,

¶121וויסנדיק וואס יעקב איז ”האבות הן אין המרכבה” האבן זיי פארשטאנען, אז ס'איז ניט סתם געגעבן קצונות פתים, בפרט נאך אז ס'איז געווען דער גאנצער שטורעם, משקל שתות ועים,

¶122ווי די גמרא זאגט אין שבת.

¶123זיי האבן אבער פארשטאנען, אז יעקב טוט דאס, און יעקב ווייס, אז ישנה האדם ”בני בין הבנים” און אף על פי כן טוט ער דאס כדי אז דאס זאל ברענגען תרבה חכמה.

¶124במילא, אז ער הויבט אן טאקע מחיל דרך במה שעתרתך תורה ער בלייבט אבער ניט שטייען בא דער הלכה, וואס סדר הלכות אין רמב"ם איז דאס על פי הסדר,

¶125ומדוייק. בשעת ער לערנט אפ אט די הלכה, האט ער גלייך דעם מחיל אל חיל וואס איז גלייך די הלכה שלאחרי זה, אז ער דארף זיך אנהויבן טראכטן און טאן בפועל דער ענין הפרישות.

¶126די פרישות פון זיך אליין, ווי ער איז געווען בשעת ער האט געלערנט די פריערדיקע הלכה.

¶127איז ”לאפשו לה” לערנט ער נאך אן ענין אין תורה, ווערט ער אויך העכער אין ”גדול לימוד שמביא לידי מעשה” און דערנאך גייט ער אין דערויף גופא מחיל אל חיל אין דעם צווייטן חיל.

¶128קומט ער פון ענין הפרישות אין ענין הקדושה, וואס דאס ברענגט אים אז ביי אים ווערט אי-אפשריות פון מעשים בלתי-טובים, איז דערנאך ברענגט דאס אים אז ס'ווערט אי אפשריות אפילו אין עבודת המוכין, אין דיעות בלתי-טובות, ביז וואנענט ער ווערט א ”דומה לשכינה” דורך וואס איז דאס?

¶129דורך וואטיקנו. ער איז דאך מסכנא טאקע די' במה שאתרתך תורה ער זעט אבער א צווייטן אידן, אז יענער פירט זיך בדרכי הפרישות, ווערט גלייך וו תקנא ווערט גלייך ביי אים מרבה חכמה.

¶130וואס דאס איז דאך דער כללות'דיקער ווארט וואס חסידים חזר'ן, און נשיא דורנו ברענגט דאס, אז ס'איז ניט ווי די וועלט זאגט, אז דאס וואס מעג מען דאס, און דאס וואס מעג ניט אפשר קען מען געפינען עפעס א וועג און א היתר און א בדיעבד בכו זאגן חסידים ניט אזוי,

¶131אז דאס וואס מ'טאר ניט טאר מען דאך ניט, אט דאס וואס מ'מעג דארף מען ערשט באטראכטן צי דארף מען דאס.

¶132וואס דאס איז דער סדר און דער פסק-דין אין רמב"ם, אז דאס וואס מ'טאר ניט טאר מען ניט, דארט שטייט אין די פריערדיקע הלכה, דערנאך איז דאס וואס מ'מעג דייך במשך אתרתך תורה זאגט ער גלייך אין דער הלכה שלאחרי זה, אז ער דארף זיך באטראכטן צי דארף ער דאס טאן, צי דאס איז פאר אים א מעגל.

¶133און דאס איז ניט א זאך א הידור מצוה, דאס איז הלכה אין רמב"ם.

¶134וואס דאס איז אויך דער קשר בהאמור, אז אף על פי וואס מ'האט געמאכט בפירוש באזונדערע דריי הונדערט און צען עולמות, געמאכט בפירוש א חילוק ”לכל צדיק וצדיק”, ווי מפרשים טייטשן אפ, אז דא איז מודגש אז ס'איז דא סוגים אין צדיקים,

¶135וואס בכללות ציילן זיי זיך אין צוויי סוגים, וואס דערפאר שטייט צוויי מאל צדיק, אבער יעדער סוג ציילט זיך ”אין כמה גדרים, אין כמה מינים”, בדוגמא ווי מ'זאגט אין שכר הצדיקים,

¶136וואס דאס איז דאך גן עדן אז בכללות איז דא צוויי גן עדן'ס, גן עדן עליון און גן עדן תחתון, ובפרטיות טיילט זיך דאס ביז אין גן עדן עד יסוף ווי ער זאגט אין אגרת הקודש.

¶137וואס דאס טיילט אויך אויף דער נעוץ סופן בתחילתן אז ס'קומט ערבי און ס'ווערט ערב ”החושך יכסה ארץ” אויף וואס נוצט ער דעם ערב?

¶138ער זאל דעמאלט לייענען קריאת-שמע של המטה, און פאר דערויף די קריאת-שמע שבתפילת ערבית, און דוקא דעמאלט האט ער דער שתיים של פון אים, און שתיים של אחרי', משא' כן דער קריאת-שמע של שחרית, דארט איז מערניט ווי אחרת לאחרי,'

¶139מיט נאך די כמה דרגות ומעלות, וואס ס'איז דא דוקא אין קריאת שמע של ערבית, בדוגמא ווי דערמאנט פריער אז ס'ווערט א חושך אין חץ הארץ,

¶140במילא זעט ער, ער גיט א קוק אויף דער וועלט, זעט ער ניט ווי אזוי לא איבראו אלא לכבודו אט דאס איז די וועלט, נאר ער זעט די וועלט ווי זי איז וועלט, איז דאס אן ענין של ערבית.

¶141וואס טוט אור אויף? אז ס'קומט ערב בעולם ”מצד בריאתו של” עולם?

¶142איז שוין דערמיט איז ער גלייך מהפך, אז ס'זאל גלייך ווערן קורין השמה, און ס'זאל ווערן דער אופן מאימתי קורין השמה כידוע וואס די חסידים דערציילן וואס דער מלאך האט געזאגט, אז שער אלטער רבי האט מיט אים געלערנט די משנה,

¶143האט ער דעמאלט געטייטשט דער מלאך מומותי פון לשון ה' אימתו עליך דער ענין פון יראת הוי וואס דאס איז דאך אויך מתאים ווען מ'זאגט דאך אין ראשונים ר' אושעי' דטרניא וכיוצא בזה, פארוואס איז ער מתחיל התחלת כל השעת פון מומותי-קורנו שמה בערבית?

¶144דערפאר וואס ”ראשית חכמה יראת הוי” איז 'ראשית חכמה' פון גאנץ תורה שבעל פה איז דאס יראת הוי וואס דאס איז דער ענין פון קריאת-שמע.

¶145דערנאך איז ער מסיים דעם גאנצן שעס מיטן ענין של שלום, כאמור לעיל, אז אמיתית ענין השלום איז דאס דערפאר וואס ער איז ”משים שלום בין” הקב"ה לעולמו שלו, וואס דאס איז דאך דער אפטייטש פון שלמים וכיוצא בזה, ביז שלימות אין שלום, ובלשון די גמרא אין סנהדרין ”בפמליא של מעלה בפמליא של מטה”.

¶146און דאס ווערט אלץ אויפגעטאן דורך 'לימוד התורה' לשמה, ווי דערמאנט פריער, ”העסק בתורה” און דערנאך ברענגט דאס, 'ובגמילות חסדים', וואס דאס איז דער ענין השלום,

¶147ווי רש"י טייטשט דארטן אפ על אתרין ברכות וואס דאס איז דאך פשוטו של שת, בדוגמא ווי רש"י אין קומש איז פשוטו של מקרא, און מתפלל אים הציבור אז ער קלייבט צוזאמען אלע אידן, וואס כדי ס'זאל זיין תפילה בציבור מוז מען זיין צען באזונדערע אידן,

¶148אז ס'איז דא איין און איינציקער איד, א גדול שבישראל, איז דאס אבער ניט קיין ציבור!

¶149מתפלל אים הציבור דארף דוד זאגן ”ברבים היו עמדים”!

¶150ס'דארף זיין צען באזונדערע אידן!

¶151און דעמאלט איז מאכט ער פון זיי מתפלל אים הציבור ער מאכט פון די אלע צען אידן איין מציאות, און א מציאות חדשה, כמבואר אויך אין הלכה, אז צען אידן קלייבן זיך צוזאמען איז ניט נאר דער ענין אז צען אידן זיינען צוזאמען, נאר נוסף על זה ועיקר אז ס'ווערט א נייע מציאות, א מציאות פון ציבור!

¶152וואס דאס איז א מציאות אחת.

¶153פון וואס איז זי געווארן?

¶154דערפון וואס ס'איז געווען צען באזונדערע און מ'האט זיי צוזאמען מאחד געווען.

¶155וואס דאס איז אויך על פי זה מובן, אז ס'איז ניט נאר קיין זכירה ניט אין דעם סיום הששת סדרי משנה, נאר אדרבא דאס איז מסביר דער ”גודל ענין השלום”, אז מ'מאכט פון ש' י' עולמות,

¶156און וואס בא יעדער צדיק איז באזונדערע שי' עולמות, און וואס יעדער צדיק איז נכוה מחופצו של חבידו, בשעת אבער ער איז זיך ”עוסק בתורה לשמה”,

¶157ובפרט נאך אז ער גייט לערנען די הלכה וועגן שלום אט דעמאלט ווערט דער ענין אז דאס ווערט כולי מחזיק ביחצו של הקב"ה, וואס ער איז 'נמנה הנמנאות', און ס'ווערט פון דער ריבו ההתחלקות ווערט דער תכלית הפשיטות, פשיטות האמיתית.

¶158ובהנוגע לעניננו, צו דעם זמן פון גלות, איז דאך אויך ידוע דער סיום פון רבי מהרש, אויך אראפגעבראכט אין מאמרי חסידות שלו, און שוין אויך געדרוקט, אז די התחלת הש' איז מיט א מים, און כללות ”התורה ניתנה לארבעים יום”,

¶159און סיום הש' איז אויך מיט א מים, אבער דער מים פון התחלת הש' איז איז א מים פתוחה, וואס זי איז פארבונדן ווי א מים פתוחה ווי זי שטייט אין א סיום פון א ווארט, וואס דאס באווייזט אויפן ענין הגלות,

¶160און מ'דארף אבער דעם גלות איז אינגאנצן געגעבן געווארן, ווי דערמאנט פריער, כדי מ'זאל אריינשטעלן דעם אליף באמצעה נאך אין גלות ווערט דעמאלט א ממסטומה למרבה המצרא אפילו אין א מיטן פון ווארט, ווי ער זאגט אין למרבה המצרא אז ממסטומה באמצעה הטובה ובפשטות,

¶161אז ס'קומט פון די עיקבתא דמשיחא פון די לעצטע רגעים פון גלות פון דעם מים פרוצה, מים פסוחה ווערט דאס א מים פתוחה דער ענין ווי דאס שטייט אין תורה,

¶162און ער איז עושה בתורה לשמה, ביז אין ”נשמתא דאורייתא”, יפוצו מעיינותיך חוצה און ס'ווערט דעמאלט דער שלום אמיתי, דורך גאולה האמיתית והשלימה בביאת משיח צדקנו, וואס דעמאלט וועלן זען, און בנגלה עיני כל בשר, אז ווי אזוי ”הוי' עוז לעמו יתן הוי' יברך את עמו בשלום”.

¶163לחיים.