Text

¶1אין דער אגרת הקודש וואס דער אלטער רבי שרייבט, בנוגע צו זיין א רוסדין לחירות, שרייבט ער, אז דאס איז געווען זה היום אתה ה' לנה בי' טש כסלו, יום ג' שהוכפל בו כי טוב, הילולא רבה פון מורינו הרב המגיד.

¶2וואס אזוי איז דאך דא ווי טעג זיינען איינגעשטעלט לויט די ימות השנה, דערנאך איז דא ווי די טעג זיינען איינגעשטעלט לויט די טעג אין דער וואך,

¶3און ער דערמאנט ביידע זאכן, אז אין ימות השנה איז דאס געווען יו טעג כסלו, און ”אין ימות השבוע אין” די וואקן טעג איז דאס געווען ביום השלישי.

¶4וואס דאס איז דאך אן אגרת וואס דער אלטער רבי האט איר געשריבן און מפרסם געווען, איז דאך פארשטאנדיק, אז דאס וואס ער איז דא דערציילט ווען זיין באפרייאונג האט דאס א שעתות און דאס גיט א ביאור אין דעם ענין פון באפרייאונג.

¶5וואס דערפון איז פארשטאנדיק, אז צו דער באפרייאונג איז נוגע אט דאס וואס ס'איז געווען יו תד כסלו און ס'איז אויך נוגע אט דאס וואס ס'איז געווען ביום גימל שהוכפל בו כי טוב.

¶6ס'איז דא נאך אן ענין וואס לכאורה ווערט דאס אין דער אגרת ניט דערמאנט, און דאס איז אין וועלכע סדרה פון דער וואך דאס טרעכט זיך.

¶7וואס די אלע דריי ענינים האבן דאך אן ענק ווי דאס איז אין תורה, ביז צו פסקי דינים אין הלכה, וואס דערפאר איז דאך דא כמה ענינים וואס ס'איז ניט נוגע וועלכע טעג אין וואף דאס קומט אויס, ס'איז נאר נוגע וועלכן טעג אין ירום אין חודש,

¶8וואס די ימים טובים, ווי פסח, וואס במה דרך ממילא שבועות וואס ס'איז ביום השמשים פון פסח, און אזוי אויך וחד הסוכות ראש-שנה ויום הכיפורים איז אין זיי איז ניט נוגע אין וועלכע טעג אין וואך דאס קומט אויס, נאר ס'איז נוגע דער טאג אז ס'דארף זיין חמשה עשר בניסן,

¶9און חמשה עשר בתשרי, ובראש השמה איז דאס די ערשטע טאג איז תשרי, ועל ברך זה ”ביום הכיפורים, ביום” התירי, ביום בתשרי.

¶10ס'איז דא ענינים וואס דארט איז ניט נוגע ווי דאס קומט אויס אין חודש אדער אין יאר, ס'איז נוגע ווי דאס קומט אויס אין ימות השבוע, וואס לכל לראש איז דאס דער ענין השבת,

¶11וואס שבת איז דאך דארט ניט נוגע דער חודש מיטן יאר ס'איז נוגע דער מונג ששה ימים און דער יום השביעית ביים שבת.

¶12ביז וואנענט, אז ס'איז דאך דא די דורים אין פוסקים, אז דער אמת'ער ענין פון שבת איז איז דאס גאר ניט פארבונדן ווי דאס איז אין וועלט, נאר דאס איז פארבונדן מיט זיין אייגענעם ענין, מיט זיין אייגענע צול.

¶13וכמבואר די נפקא מינא ווי דאס קומט דערפון ארויס, ס'איז מערניט אז אזוי ווי ער איז איין פרט לגבי הרבים, ווערט זיין מנין בטל צו דעם מנין הרבן,

¶14דורך דעם וואס ער ווערט פריער בטל.

¶15וואס דערפאר איז ווען ער איז הולך במדבר, איז דאך דא א דיעה, אז דאס וואס ער איז ”מונה ששה ימים” ויותה יום שביעי שבת ווערט דאס ביי אים אן ענין וואס ער איז ”שבת מקדשא וקדשא”.

¶16וואס על דרך זה איז אויך דא אין דעם צד הליטב, איז דאך ידוע בהנוגע צו שבת פרשה חוקת, און ווי ס'ווערט דאך געבראכט אין אחרונים, אז דעמאלט האט מען מגלה געווען מלמעלה, אז ס'איז ניט נוגע די גזירות אורייתא אין וועלכן טאג אין חודש איז, נאר ס'איז נוגע אז דאס איז אין שבת פרשה חוקה.

¶17ועל דרך זה איז דאך אויך ווי ער זאגט אין דער אגרת הקודש גופא, אז ס'איז דא א טאג וואס ער איז ”הוכפל בו כי טוב” און דאס הענגט-אפ ניט אין דעם טאג ווי ער איז אין חודש אדער בשמה, נאר דאס דאלט זיין ביום השלישי בשבוע.

¶18ועד דרך זה איז אויך פארשטאנדיק, אף על פי וואס לכאורה וועט דאס ניט געבראכט אין דער אגרת הקודש, אז ס'איז נוגע אין וועלכע פרשה דאס קומט אויס, ווי ס'שטייט דאך אין שלמה,

¶19ובפרט נאך לויט דער תקנה און דעם ביאור פון דעם אלטן רבי'ן פון בעל הגאולה, וואס ער האט געזאגט, אז פון דער פרשה פון דער וואך לערנט מען אפ אויף די מאורעות, אויף די פאסירונגען וואס האבן געטראפן אין דער וואס.

¶20פארוואס לערנט מען אפ? איז דאך דאס פון גופא א ראי' אז דאס האט א השפעה אין דעם, ווארום אויב ס'וואלט ניט געהאט קיין פארבינדונג, און פארבינדונג פון תורה מיט וועלט איז דאך ניט אין אן אופן אז דאס איז צוויי באזונדערע זאכן, נאר תורה ווערט באלעבאס אויף וועלט, און פועל"ט און איז נש

¶21איז דאך פארשטאנדיק, אז די פארבינדונג פון וואס מ'לערנט-אפ פון דער פרשה פון דער וואך אויף די ענינים פון די טעג פון דער וואך, איז דאס א פארבינדונג אין אן אופן אז דאס איז משפיע און לערנט און פירט-אויס מיט די טעג פון דער וואך.

¶22נאר כאמור לעיל, ס'איז דא ענינים וואס אין זיי איז דער עיקר ווי זיי שטעלן זיך אויס אין טעג פון דעם יאר, ס'איז דאך אבער אויך פארשטאנדיק, אז ווען ס'קומט אויס די אלע דריי זאכן צוזאמען, אז די קביעות איז ניט נאר אין די זעלבע טאג אין דער יאר, נאר ס'קומט אויך אויס די זעלבע קביעות אין ימות השבוע,

¶23און ס'קומט אויך אויס די זעלבע קביעות אין די פרשת הפדרה איז דעמאלט דער פארבונד מיט דעם ערשטן מאל ווי דער ענין האט פאסירט נאך א שטארקערער בכל התוקף, ווארום דעמאלט פארבינדט מען דאס ניט נאר דורך דערויף ווי דאס איז אין ימות השנה,

¶24נאר אויך ווי דאס איז אין ימות השבוע, און אויך ווי דאס איז מצד פרשת התורה, וואס זי איז דעמאלט מושל ושולט אויף די טעג פון דער ווארט.

¶25כאמור כמה פעמים, איז יעדער ענין ווי ער קומט אויס על פי מוסר און חטידות מוז דאס האבן אן אפשפיגלונג אין נגלה, ביז א דין אין תורה, איז אט דאס איז וואס מ'געפינט א דין אין תורה דער ענין פריער בהנוגע צו יום טוב של ראש השנה, שחלי איז בשבת,

¶26פרעגט זיך אויף דערויף וואס דעמאלט איז אין תוטים בשופט פרעגט אויף דערויף דער אלטער רבי די קשיא, אז תקיעת שופר איז דאך א מצוה נעלית ביצר ווי די הוכחה אויף דעם וואס דאס איז דאך דער ערשטער דער עיקר מצוה, די ”מצות היום”, וואס דער טאג איז דער ראש פון דער כל השנה כולה, איז דאך ”מצות היום בשופר”.

¶27איז ווי קען זיין אז מ'זאל מבטל זיין א מצוה נעלית ביצר, מיט שום מחשת שמע יבירנו, וואס דאס וועט טרעפן ביי אימעצן וואס ער פארגעסט זיך אויף אן ענין פון תורה ומצוות, און ער פארענטפערט, אז דעמאלט, בשבת,

¶28איז דער אויפטו פון תקיעת שופר ניט מיטן גאנצן שטורעם ווי דאס איז ווען ראש השנה פאלט אויס בימיו פון אמצע השבוע, און וויבאלד אז דעמאלט איז דער אויפטו ניט א גרויסער, איז דערפאר איז דעמאלט איז אפילו דורך א שבוז אפילו דורך א שער פון א שבות קען מען דערפון אויסקומען אן דעם,

¶29דערפאר וואס דאס קען אויך אויפגעטאן ווערן דורך דעם עצם ענין וואס דאס איז שבת דעמאלט.

¶30זעט מען דאך דערפון, אז כאטש אפילו ראש השנה איז דאך אן ענין וואס דאס איז פארבונדן ניט מיט די טעג פון דער וואך, נאר מיט די טעג אין יאר, איז פונדעסטוועגן אז דאס קומט אויס אין א באשטימטן טאג אין וואך ווערט ניט נאר א מענדערונג אין דעם ראש-השנה בנוגע צו שירות של יום, צו ענינים וואס זיי זיינען פארבונדן מיט ימות השבוע,

¶31נאר ס'ווערט אויך א מענדערונג אין ראש-השנה בנוגע צו מצבת היום וואס זי איז פארבונדן מיט די ימים בשנה.

¶32וואס אין דעם לכאורה קען מען דאך דינגען, אז דאס איז דאך מערניט ווי דער ביאור איז אויף חסידות 'ופנימיות התורה'.

¶33קומט דאס אבער אויך אראפ ווארום על פי נגלה איז דאך אט דאס וואס אין תוקן איז שמא ירנד קומט דאס אבער אראפ ביז אין א פסק דין מפרש, און אט דאס איז וואס ”הרועה חמה בתקופתה” דארף ער מאכן די ברכה ”עושה מעשה בראשית”.

¶34טייטשן אפ וואס הייסט ”חמה בתקופתה” וואס דאס טרעפט איין מאל אין אשט און צוואנציק יאר.

¶35וואס דעמאלט איז די חמה איז בתקופה ווי ס'איז געווען בתחילה.

¶36וואס דער ענין פון חמה, פון דעם שמש פון דער בזוהו'ן, איז דאס ניט פארבונדן מיט לבנה, לבנה איז פארבונדן מיטן שמש, דערפאר וואס זי איז מקבל אויך פון דעם שמש, פון דער חמה, חמה איז אבער ניט פארבונדן מיט לבנה,

¶37און זי איז ניט פארבונדן מיט מזלה, זי האט אור מעצמה וכו' וכו.'

¶38און אויף דערויף זאגט מען, אז בשעת מ'זעט דעם שמש ”אין תקופת ניסן”, וואס דעמאלט איז דאך געווען ווי ס'איז געווען בבריאת העולם, איז דאך דעמאלט לויט דער דיעה נאך איז דאך דאס געווען חמה ניתלה וואס האט זיך אנגעהויבן תקופת ניסן,

¶39איז דאך דאס ”חמה בתקופתה” איז אט דעמאלט דארף מען מאכן די ”ברכה, ברוך עושה מעשה בראשית” וואס על פי זה וואלט דאך דאס געדארפט זיין יעדע זאגט מען?

¶40ניין! דאס איז מערניט וואס טוט-אויף בשעת מ'ווארט אפ אכט און צוואנציק יאר?

¶41אז אט דעמאלט זעט מען חמה ניט נאר ווי זי איז ”אין תקופת ניסן”, וואס דאס איז דאך מצד השנה, נאר אויך אט דעמאלט קומט-אויס די תקופת חמה אין א שנה קבוע אין תחילת הלילה,

¶42און ס'קומט אויס דעמאלט אין תחילת המעלה איז דאס אויך יעדערע פיר יאר, אבער איין מאל אין זיבן מאל פיר יאר, איין מאל אין אכטאן צוואנציק יאר איז דאס דעמאלט ווען ס'איז דעמאלט מעיר אט דער זעלבער מזל און שטערן ווי ס'האט מעיר געווען ווען מ'האט דעם ערשטן מאל געווען חמה בצופתו.

¶43וואס לכאורה, וואס איז נוגע צו דער ברכה אויף דער חמה?

¶44וואס וועט זיך טאן מיטן מזל און וואס וועט זיך טאן מיט שעות היום צי דאס איז אין תחילת הלילה, און אין אזא מין תחילת הלילה וואס ס'וועט זיין ”בתחילת ליל רביעי”, וואס דאס איז גאר ימים בשבוע, און ס'איז נוגע אז ס'זאל שולט זיין דעמאלט אט דער מזל וואס ס'איז געווען דעם ערשטן מאל,

¶45איז דאך דערפון וואס דוקא דעמאלט מאכט מען ”עושה מעשה בראשית” ווארום ווען האט מען די תקופתא דעם גאנצן פון ”עושה מעשה בראשית”, אף על פי וואס מ'האט דאס יעדער מאל אין זקופת ניסן, איז דאס נאך אבער ניט מיטן גאנצן שטורעם ווי בשעת ”מעשה בראשית, כל” זמן ס'טרעפן זיך ניט אלע פרטים ווי זיי זיינען געווען דעמאלט אפילו די פרטים תפלים.

¶46וואס על דרך זה איז אויך פארשטאנדיק, אז ווען יו טס כסלו קומט אויס יו טס כסלו, וואס אף על פי וואס בכל השנים כולם איז דאך דאס אויך א חגיגה, שיום ט' ימים בחודש כסלו, אבער בתקופתה איז דאס דעמאלט ווען ס'קומט אויס ביום ג' שהוכפל בו כי טוב,

¶47און ווען דערצו קומט דאס נאך אויס אין דער זעלבער פרשה ווי ס'איז געווען דעמאלט, וואס דאס איז דעמאלט געווען אין פרשה ויושב.

¶48וואס דאס איז די קביעות פון שנה זו, אז ס'איז יום ט' כסלו, ויום שלישי שהוכפל בו כי טוב, און דאס איז פרשה ויושב, וואס לויט דער תקנה פון דעם בעל הגאולה לערנט מען אפ פון דער פרשה אויף דעם טאג, וואס דעמאלט איז געווען די גאולה פון דעם אלטן רבי'ן.

¶49וואס דאס קומט בהמשך להאמור לעיל, אז דער ענין בשעת מ'דערמאנט זיך וואס אן ענין וואס האט געטראפן מיט כמה שנים לפני זה, איז ניט די כוונה מ'זאל האבן א גוטן זכרון,

¶50במילא וועט מען זיך אפגעבן משל-טוב און דערנאך לייגט מען זיך שלאפן, נאר די כוונה איז, אז אט די ענינים וואס ס'האט זיך דעמאלט אויפגעטאן און וואס האבן אויפגעלעבט געווארן אדער אויפגעטאן מלכתחילה דורך אט דער גאולה זאלן זיי איצטער באנייט ווערן אין אן אופן אז יהיו בעיניך חדשים.

¶51על אחת כמה וכמה ווען ס'קומט אויס די קביעות, כאמור, יט בכסלו, וביום שלישי שהוכפל בו כי טוב, און אין פרשה ויושב.

¶52וואס אט דעמאלט גיט זיך דאס נאכמערער כח אויף דורכפירן אט די ענינים וואס דער בעל הגאולה האט געוואלט, און אויף ראפברענגען, כאמור לעיל, ווי ער זאגט אין מאמר חז.

¶53אז דורך דערויף וואס מ'פירט דורך אט די ענינים איז פריער דער ”מעלה אני עליו, כיילו פדא אני לי ולבניו בבין אומות העולם”.

¶54און פון דער מעלה אני עליו קומט דאס דערנאך אראפ אין פועל, אז ”פדעני לי ולבנים מבין אומות העולם” ”למטה מעשרה טפחים”.