Text

¶1כ'ט כסלו, און מהרהי חנוכה?

¶2תשמ", מ'האט

¶3דאך שוין גערעדט כמה פעמים בהנוגע צו די פינפטע ליכטל, צו נר חמשה דחנוכה וואס דאס איז דאך די התוועדות פארבונדן דערמיט, און ווי מ'זעט דאך ”מנהג ישראל”, וואס ”מנהג ישראל תורה” היא אז בכמה וכמה מקומות טיילט מען אויס די פינפטע ליכטל,

¶4פון שאר ימי החנוכה, באיזה אופן שיהי אדער על ידי ההתוועדות, אדער דורך געבן חנוכה געלט ווי נשיא דורנו האט זיך אויך דערציילט וועגן זיין פאטער, אז ער פלעגט געבן חנוכה געלט בנר רביעי אדער בנר חמישי, ווי שוין אויך געדרוקט אין דעם.

¶5ועל דרך זה אויך אפילו בא פשוטו אים געפינט מען דאך, כאמור, בכמה וכמה מקומות וואס אזוי אונטערשיידן זיי זיך בנוגע למן הגויהם,

¶6און במנהג זה גלייכן זיי זיך אויס, אז זיי זיינען התוועדות אז בנר חמישי דחנוכה איז אט דעמאלט איז בא זיי דא א תוספת ההוספה בענינים טובים בערך בנוגע לשאר ימי החנוכה.

¶7דאך כמה וכמה טעמים אמורים בזה, ס'איז דא אבער אין דערויף נאך אן ענין וואס כמדומה, אז וועגן דערויף האט מען נאך ניט גערעדט, און דאס איז, אז דער ערשטער טאג חנוכה איז דאך ווי די גמרא זאגט בכב ה' בכסלו,

¶8און ווי דער רמב"ם ברענגט דאס אראפ בארוכה דעם גאנצן סדר בדבר, אז דער ערשטער טאג חנוכה איז בכב ה' בכסלו איז נר חמישי איז דאס אלעמאל בכסלו, וואס כ'ט בכסלו איז אלעמאל ערב ראש חודש.

¶9ראש חודש טבת קען אמאל זיין יום אחד אדער שני ימים ווי בשנה זו, אבער סיי אויף ביידע אופנים איז ערב ראש חודש איז אלעמאל דער זעלבער טאג, ווי בכל החדשים, דער כ'ט' בחודש הקודם איז דאס ערב ראש חודש פון חודש הבא.

¶10וואס ערב ראש חודש האט דאך א באזונדער מעלה, ווי מ'זעט דאס אויך, אז בערב ראש חודש ווערט דאך אנגערופן, ווי דער צמח צדק ברענגט דאס אויך אין א מאמר, אז דאס איז אנגערופן ערב יום כיפור קטן,

¶11אז דער ערב ראש חודש איז דאס א בדוגמא פון א יום-כיפור, נאר וואס דען?

¶12א יום-כיפור קטן. וואס אט דא קומט-צו, וואס דאס איז דאך בכל ערב ראש חודש, כמדובר כמה פעמים, איז דא בכל ערב ראש חודש אן ענין מיוחד אין וועלכן ער טיילט זיך אויס משאר חדשי השנה, וואס דאס איז דא בא ערב ראש חודש איין ועד"ז בערב ראש חודש טבת,

¶13אז זיי קומען אלעמאל אויס אין אזעלע טעג וואס מ'זאגט ניט קיין תחנון.

¶14און מ'איז דער תוספת בנוגע צו ערב ראש חודש טבת, אז דאס וואס דעמאלט זאגט מען ניט קיין תחנון, דערפאר וואס דאס איז דאך באמצע פון ימי חנוכה,

¶15וואו אויף דערויף איז דאך דא מגילת תענית בארוכה אז דעמאלט איז ניט שייך קיין זאגן צו טאן ענינים וואס בדוגמתם איז אויך אמירת תחנון,

¶16בהנוגע אבער צו העדר אמירת תחנון ערב ראש-חודש שיעור מצד דעם מנהג וואס מ'זאגט ניט בראש-חודש ניסן קיין תחנון על דרך זה בחודש תשעי לכמה מנהגים, איז דאס ניט אן ענין וואס שטייט במפורש במגילת תענית.

¶17וואס אף על פי וואס ”בטלה מגילת תענית”, ווי די גמרא ברענגט בכמה מקומות, איז דאך ניט בטלה לכל עניני,' ובפרט נאך בהנוגע צו ענינים פארבונדן מיט חנוכה, זעט מען דאך בכמה ענינים וואס ווערן געבראכט אין מגילת תענית, זיי זיינען בתקפם אויך איצטער בנוגע צו חנוכה,

¶18נאך מיט ”יתר שאת ויתר עוז”, וואס חנוכה האבן דאך אט דעם ענין וואס ”אינן בטלין לעולם” ווי דער רמב"ם ברענגט אויך אראפ בסופו 'יד החזקה' שלו,

¶19אז אפילו לעתיד-לבוא, וואס דעמאלט וועט מען דאך פארגעסן אויף די אלע ענינים בלתי-רצויים, וואס על שמה מ'איז דערנאך געווארן ווען דער אויבערשטער האט פון דארט ארויסגענומען דער ענין פון ימים טובים,

¶20איז דאך דעמאלט כל המועדים בטלין, משא' כן אבער ימי חנוכה ופורים זיינען זיי דעמאלט אויך קיימים.

¶21וואס דערפון איז אויך פארשטאנדיק, אז דאס וואס חנוכה זאגט מען ניט קיין תחנון, איז נאך ”ביתר שאת וביתר עוז” אפילו פון העדר אמירת תחנון בימים טובים.

¶22וויבא מצד דעם ענין וואס חנוכה האט אין זיך וואס ימים טובים האבן דאס ניט אין זיך, כאטש דאס איז מן התורה און דאס איז ”מדברי סופרים וכמה” וכמה פרטים בדבר, כמבואר בנגלה ובחסידות ובקבלה ובכמה מקומות.

¶23וואס אט דא קומט די נקודה בהנוגע לעניננו, וויבאלד אז ערב ראש חודש איז דאך יום-כיפור קטן, וואס במילא טוט זיך דעמאלט אויף ענינים בדוגמא ווי ס'טוען זיך אויף ענינים ביום-כיפור.

¶24במילא איז פארשטאנדיק אט דאס וואס ס'איז דאך דא במנהגים בכמה מקומות אמירת פון תפילות מיוחדות בערב ראש-חודש, נוסף אויף אמירת תחנון שבכל יום ויום.

¶25וויבאלד אז ”תורת אמת” און תורת חיים הוראה בחיים זאגט, אז ערב ראש חודש טבת האט אין זיך בודאי כל הענינים למעליותא וואס ס'איז דא בשאר ערבי חדשים,

¶26צי דערפאר וואס דאס קומט אויס אין חנוכה דערפאר זאל אין אים עפעס פעלן, דאס איז דאך א זאך וואס איז היפך שכל התורה, במילא איז דאך א זיכערע זאך, אז די ענינים למעליותא וואס ס'איז דא בכל ערב ראש חודש זיינען זיי זיכער אויך דא אין ערב ראש חודש שבת.

¶27און דערביי קומט נאך צו די הוראה, אז דעמאלט טאר מען ניט זאגן קיין תחנון, איז דאך דאס גופא א הוכחה, אז מ'דארף ניט אנקומען צו אמירת תחנון, נאר דעמאלט ווערן די ענינים אויפגעטאן צי מצד די עצומות של יום, בדוגמא ווי מ'זאגט בנוגע צו יום הכיפורים,

¶28צי מצד די עניני חנוכה וואס מ'טוט דעמאלט, באיזה אופן שיהי' האט מען דעמאלט אן עילוי אויך אין דעם ענין וואס דער פינפטער ליכטל איז ערב ראש חודש האט מען אן עילוי מצד דער פינפטער ליכטל לגבי שאר ימי החנוכה, און אן עילוי אין דעם ערב ראש חודש טבת

¶29לגבי שער ערבי ראשי-חדשים פון כל השנה כולה, אפילו אט די ערב ראש-חודש וואס מ'זאגט ניט כתחנון בדוגמא ווי ערב ראש-השנה, אדער ווי דערמאנט פריער בחודש חשון וכיוצא בזה.

¶30און אין דערויף קען זיין די ביידע ספרות האמורות, אז וויבאלד אז דאס האט דעם נאמען על פי תורה, עכ"פ על פי ”מנהג ישראל”, וואס תורה היא, אז ערב עיש חודש ווערט אנגערופן יום כיפור, וואס אויף יום כיפור זאגט מען דאך יצומון של יום מוכפר ”בעצם היום הזה”,

¶31דערנאך איז דאך אויך דא די צווייטע סברא אז מ'זאל זאגן, אז דאס איז די עניני חנוכה, איז טוען אויף אט די זאכן וואס די אמירת תחנון דארף אויפטאן, וואס יש בזה מה שאין בזה.

¶32בשעת מ'זאגט אז עצומו של יום מכפר האט מען דאך אין דערויף די 'תכלית השלימות' וואס קען זיין אין דער כפרה.

¶33בשעת א כפרה, אדער אן ענין טוב איז פארבונדן מיט מעשה ידי אדם איז אט דעמאלט הענגט דאס אפ אן די שלימות ווי אזוי ער האט געטאן דעם ענין.

¶34בשעת אבער מ'זאגט אז דער ענין ווערט אויפגעטאן ”מצד עצומה של” יום, אדער מצד ”למעלה וכיוצא בזה” איז אט דעמאלט מצד למעלה ”מצד עצומה של” יום איז ניטא קיין שאלות, אז דאס איז אן ענין בשלימותו.

¶35וכמדובר אמאל בארוכה, על דרך זה בהנוגע לתקביב שנה זו.

¶36וואס ס'איז דאך דער יום טוב של ראש השנה שכלית בשבת איז דאך אין תוקן, איז מען דאך מבאר, אז דעמאלט טוט-אויף שבת אט דאס וואס בשאר הקביעותן דארפן אויפטאן ”על ידי תקיעת שופר”, און שבת איז דאך מקדשא בקיימא מצד למעלה, איז אט דעמאלט די ענינים וואס טוען זיך אויף מצד תקיעת שופר איז דעמאלט,

¶37ווי יום טוב של ראשון שלכל אית בשבת, טוען זיי דאך אויף בתכלית השלימות, אין דערויף איז אבער ניטא דער געשמאק פון רוצה אדם בקב שלו, וויבאלד דאס טוט זיך אויף מצד די צומה של יום על דרך זה בנוגע צו ערב ראש חודש טבת.

¶38משא"כ אבער מצד דעם צווייטן ענין וואס ס'איז דא, אז דאס ווערט אויפגעטאן על ידי עניני חנוכה, וואס מ'טוט דאס אויך אין די פינפטע בין ער החמישי איז אט דעמאלט האט מען אין דעם קו האט מען די ביידע ענינים, האט מען אויך דעם ענין פון מעשה ידי אדם, דער קו שלו,

¶39און אויך דעם ענין פון ניצומו של יום, ווארום ביידע סברות האבן דאך אן ארט אז מ'זאל זיי אננעמען.

¶40בפרט נאך אז מ'דארף האבן זכותם של ישראל, און דער אויבערשטער זוכט זיך אלע-ערליי וועגן אויף להוסיף ברכותיו לעם קרובו, ביז אין טוב הנראה והנגלה ”למטה מעשרה טפחים”, בעולם הזה התחתון שאין תחתון למטה הימנו, וואס דוקא דארטן האט מען געגעבן תורה,

¶41און דוקא דארטן האט מען געגעבן חנוכה וכל עניני בנוסח הגמרא, אז מ'זאגט בנוגע ”תנא הודך על השמים” האט מען געענטפערט וכא ”למצרים ירדתם” וואס על דרך זה איז דאך דאס בהנוגע צו גלות פון מלכות יון, וכאילו יון ירדתם

¶42איז אט דעמאלט האט מען די ביידע מעלות, סיי די מעלה וואס דאס איז עצומו של יום און סיי די מעלה וואס ס'איז דא דער מעשה ידי אדם און אין ביידע ענינים האט מען דאס אין אן אופן פון חנוכה,

¶43וואס חנוכה איז דאך ווי ”הוי' יגיה חשכא” נוסף אויף אתה נרי הוי און ווי חסידות איז דאס מבאר, אז דאס איז אין די צוויי שמות הוי וואס זיי זיינען דאך די התחלה פון יד 'ג' מדות' הרחמים, איז ווי הוי דער 'שם הוי'' דלעילא,

¶44וואס פון דארטן נעמט מען ”בלי הגבלה כלל”, און דאס ווערט נמשך אין אזא אופן אז יגיע חשכי אז דער חושך אליין ווערט נתפך לעור, אז דער חשכי ווערט יגיע ער לייכט, ווייל אזוי זיין לכל אחד ואחת בתוככי 'כלל ישראל',

¶45אז נ ך זייענדיק אין דעם חושך הגלות, ז ל דעמ לט זיין דער יגיע חשכי דערפ רוו ס ”והוי' עמו” וואס דארטן שטייט דאך אויך דער לשון מיט א ו ווערט דאך הלכה כמותו,

¶46אז אין ”הליכות עולם לו” פירט מען אן מיט דער וועלט, אז זי זאל מתאים זיין לויט די הלכות התורה, וואס דארט איז א איד א בעל-הבית, ווערט דאך תורתו ”נקראת על שמו” בפרט נאך אז בחנוכה איז דאך דער ענין פון מסירת-נפש על התורה,

¶47ווי מ'זאגט דאך אז ”בקשו להשכיחם תורתך” און מ'האט זיך מוסר-נפש געווען חלשים און מיעטים אנטקעגן דיבורים און רבים, איז דאך דעמאלט איז דאך ווי ער זאגט,

¶48אז פארוואס ווערט תורה אנגערופן על שם ”משה לפי שמסר נפשו עלי” דאס אויך בהדגשה בימי חנוכה, וואס דעמאלט איז מען דאך ”הימים העולם נזכרים ונעשים” די מסירת-נפש פון אידן אויף תורה איז נזכראת על שמם,

¶49על שם כל אחד ואחת, און דעמאלט ווערט דאס די הלכות וואס זיי פירן אן ביז וואנענט ”הליכות עולם” ווערט דאס לו נאך אין דעם צייט פון חשכי,

¶50און דאס ווערט די הכנה קרובה צו ראש חודש, וו ס דעמ לט איז ד ך חסידים להתחדש כמותם און דאס איז פארבונדן מיט ”דוד מלך ישראל חי וקיים”, מונים ללבנה ”מאיר הקטן” ”דוד הוא הקטן” וו ס דוד איז ד ך מלכא משיחא, יבוא ויגאלנו ו”יוליכנו קוממיות לארצנו”,

¶51במהרה בימינו ממש.