transcript · Yiddish
Text
Machine text not yet checked by a person - do not quote it as the Rebbe's words.
¶1איז דאך כאמור לעיל, אז בתורה פאר דעם ענין פון חלוקת השעת לשנה הבאה, איז מען דאך רגיל כנהוג אויף מאכן א סיום אויפן לימוד השעת פון שנה שעברה מי יט כסלו ועד יו טס כסלו,
¶2וכאמור לעיל איז דאך ווי ס'איז נהוג אז ניט מ'מאכט דעם סיום אויף דער זעלבער מסכתא, נאר משנה לשנה אויף אן אנדער מסכתא,
¶3ובמיוחד בשנה זו אויף מסכתא הוריות, וואס נוסף על כל שאר הטעמים איז דאך אויך דא ווי מ'האט פריעש גערעדט בארוכה לויט דער דיעה אין מדרש אין נשא רבה און אויך אין תנחומא,
¶4אז סדר ניזיקין איז דאס איז דער זעקסטער סדר, און לויט דעם סימן פון 'נזם קטן' ווי ער זאגט דארטן ווען אין סדר מזיקין איז דאך די לעצטע מסכתא איז דאך דער מסכתא הוריות קומט דאך אויס,
¶5אז לויט דער דיעה איז דער סיום השס פון די מסכתות פון די וואס דא דארף מען ניט אנקומען אויך צו דעם ענין, בשעת מ'איז מסיים די שס מיט מסכתא נידע, איז דאך דא ווי דער רמב"ם אליין שרייבט כמה מסכתות לאחרי זה,
¶6נאר וואס דען ס'איז ניטא קיין גמרא בידינו עליהם, מערניט ווערט דאס ענדעשט זיך מיט מסכתא נידע, משא"כ אין סדר מיזיקים איז דא גמרא אויף דער לעצטער מסכתא של סדר זה, אויף סדר הוריות, אויף מסכתא הוריות.
¶7ובפרט נאך ווי גערעדט פריער אויך בארוכה, לויט דעם טעם הרמב"ם, פארוואס קומט הוריות לאחרי סנהדרין ולאחרי ווי מ'ברענגט די דינים ברענגט מען דערנאך די טעות'ן וואס מ'קען האבן אין דינים, איז דאך דאס א טעם נוסף לשיטה זו,
¶8אז הוריות איז דאס דער סוף פון כל ששה סדרי משנה, לאחרי ווי מ'האט געלערנט די אלע דינים פון אלע סדרים, איז דערנאך, אין דער לעצטער מסכתא, איז מען מבאר ווי איז דער דין אויב מ'האט א טעות געהאט אין בירור ההלכה.
¶9וכאמור, איז דאך דאס ניט נאר די דיעה פון הגדות שבתורה, פון מדרש רבה און מדרש תנחומא, נאר אויך די דיעה פון תוספות און רשן אין אים המדין, כמדובר לעיל.
¶10וואס דער סיום פון מסכתא הוריות רעדט זיך אויך וועגן אן ענין וואס דאס איז דער יסוד פון ”כל התורה כולה”.
¶11וואס אין 'לימוד התורה' איז דאך דא, ווי די גמרא זאגט אין עבודה זבר, איז די התחלה דער לימוד למיגרס כובץ יד על יד דערנאך איז דער לימוד למסבר וואס דאס איז דער ענין פון בקי און דער ענין פון חריף אדער ווי די גמרא אין סיום מסכתא אוריות זאגט, אז ס'איז געווען א פלוגתא פון ר' שמעון בן גמליאל ורבנן,
¶12אז ”סיני ועוקר הרים הם” מיניו עדיף אז ס'איז דא אזא וואס ער איז בגדר פון סיני אזוי ווי בסיני איז דאך געגעבן געווארן געווארן תורה און
¶13געגעבן געווארן הקב"ה במילא איז דאך ניט געווען דעמאלט דער ענין פון קשיות ורמינהו וסחסורי מחסרה וכו נאר ווי ס'איז געווען דער אופן הלימוד בסיני וואס דערפאר איז ווי רש י טייטשט אפ אין מפרשי השס דער ענין פון סיני איז, אז ער איז א בקים.
¶14דערנאך איז דא דער עוקר הרי וואס דא קען מען זאגן, אף על פי וואס איך האב דערוואלע ניט געפונען, אז סיני איז דאך געווען א הר, איז ער טוט אויף אז ער איז ”עוקר הרים” אט דאס וואס מ'זאגט אים ן ענין אין תורה, געפינט ער אין דערויף א קשיא מיט א תירוץ מיט א קשיא אויפן תירוץ מיט א גאנצן פלפול בשקלא וטריא קומט דאך אויס,
¶15אז לפי שעה איז ער עוקר דער הר נמקומו און דערנאך איז אדער ער שטעלט אים אוועק, אדער ער פארריכט אים וכו ווי די אופנים אין פארענטפערן קשיות און רמינות אין תורה איז ”סיני ועיקר הרים” איז חד מהו ר' שינון בן גמליהו רבנן האבן אין דערויף א פלוגתא איינער זאגט, אז ”סיני עדיף” און דער צווייטער זאגט, אז 'עוקר הרים' אדים
¶16דערנאך זאגט די גמרא, אז ס'איז געווען א שאלה ”סיני ועיקר הרים” איז וואס איז וועלכער איז עדיף, און מ'האט געזעט שלחן מטמן ס'איז אנגעקומען א הוראה פון ארץ-ישראל, אז ”סיני עדיף” פארוואס?
¶17”הכל צריכין למרי חטיא” אז אלע דארפן אנקומען צו דעם וואס האט דעם מזומן, צו דעם וואס האט די חטים במזומן, אפילו דער וואס ער איז ”עוקר הרים” ווען קען ער זיך מפלט זיין?
¶18דארף ער דאך פריער וויסן וואס ס'שטייט בפשטות ווי ס'שטייט, אן שיבושים בזה, און אט דעמאלט קען ער זיין ”עוקר הרים” און דערנאך זאגט די גמרא א גאנצע סיפור המאסר, אז ס'איז געווען א בייער מיט 'רבי וועם' ס'זאל אויסקלייבן פאר א ראש-ישיבה,
¶19און דערנאך איז מען מסיים א מתן ומתאים וחריף ומקשי הם עינייע עדיף און די גמרא איז מסיים תוקף, און דערמיט איז נסתיים די מסכתא הוריק.
¶20בשעת מ'שטעלט זיך, וואס איז דא דער סמיכות דער המשך פון ר' שמעון בן גמליאל ורבנן, ברענגען דא דעם ענין, אז איינער זאגט, אז 'סיני עדיף' און דער צווייטער זאגט, אז ”עוקר הרים עדיף” איז מען מפרש, אז דאס קומט בהמשך דערצו וואס די גמרא דערציילט פארדעם,
¶21אז ר' שמעון בן גמליאל איז געווען א נשיא, און ר' מאור און ר' נתן איז געווען אויף בית-דין, און ר' מאור איז און דערנאך איז פריער געווען דער סדר, אז דעם כבוד וואס מ'האט אפגעגעבן איז געווען בשוה סיי פאר ”ר' שמעון בן” גמליאל סיי פארן אף בית דין סיי פארן ר' נשיא, און דערנאך האט ר' שמעון בן גמליאל געזאגט, אז ס'איז גאר ניטא קיין חילוק, און דערפאר האט ער געמאכט די הוראה,
¶22אז ס'זאל זיין א חילוק, אז ווען ס'גייט אריין דער נשיא איז שטעלן זיך אלע אויף, און אז ס'גייט ניט מ'בלייבט שטייענדיק ביז וואנענט וואס יושב במקומו.
¶23וואס יענעם טאג זיינען רבי נתן און רבי מאיר ניט געווען בבית המקדש, זיי זיינען געקומען אויף מארגן און מ'האט דערזען דעם שינוי אין דעם עמידה ווי ישיבה האבן געפרעגט וואס איז דאס?
¶24האט מען זיי דערציילט פון דער מעשה וואס דער שמעון גבליל האט מתקן געווען.
¶25האט דער מאיר געזאגט צו רבי נתן, אז אויב אזוי דארף אזוי ווי ס'איז דא מסכתא אוקצין וואס ר' שמעון בן גמליאל האט דאס לא גמר איז אויף מארגן וועט מען ביי אים פרעגן, וועט מען אים זאגן אז ער זאל לערנען מסכתא אוקצין, און אזוי ווי לא גמר מסכתא אוקצין וועט מען אים דערנאך זאגן, אז
¶26דער וואס ווייס אז ווער איז דבורת ה' אט דער וואס ”ישמיע כל תהלתו”, אט דער וואס ווייס כל תהילתו, וואס הלל גייט אויף תורה, איז אט דער האט א שייכות צו גבורת ה זיין א נשיא, וויבאלד ער ווייס ניט כל תהילתו איז דערפאר דארף מען מאכן א נשיא במקומו, וועט ער נסן ווערן נשיא און ר' מואר וועט ווערן אן אף-בית דין במקומו.
¶27האט ער דערהערט א צווייטער און האט געזאגט ס'קען דערפון ארויס אן ענין וואס מ'וועט פארשעמען ר' שמעון בן גמל מסכתא אוקצן, איז דאך שוין בן בן מלוי געכאפט, אז דא איז עפעס אן ענין ניט קיין גלאטער, האט ער געלערנט אוקצן, דערנאך אויף מארגן האט מען אים געפרעגט, האט ער גמור אווקצן,
¶28און געזאגט ר' מאורן, אז אויב אזוי כספנו וואלט מען דאך אים פארשעמען, ווען ס'מאכט זיך ניט דער ענין וואס מ'האט אים באווארנט, לכן האט מען זיי משלח געווען, זיינען זיי געבליבן בח
¶29מיהם אלו און מ'האט ניט געוואוסט וואס צענטפערן אויף ר' מאור נתן'ס שאלות, במילא, און זיי האבן זיי אריינגעשיקט דערנאך דעם תירוץ אויך אין פנימבית המדרש, האט געזאגט ר' שמעון בן גמליאל וואס איז דער סדר ה”תורה מבחוץ אןו מבפנים”?
¶30האט ר' שמעון בן גמליאל געזאגט, אז אויב אזוי איז זאל מען זיי אריינלאזן, נאר וואס דען זאל ער האבן א קנאת, אן עונש, אין וואס ס'זאל אז בשעת מ'וועט זאגן א הלכה זאל מען דאס ניט זאגן בשמו, נאר זאגן אנשטאט ר' מאור זאל מען זאגן אחרים אומרים און אנשטאט ר' נתן וועט מען זאגן יש אומרים.
¶31וואס על פי זה קומט דאך אויס, אז צווישן ר' שמעון בן גמליאל איז געפעלט אזויפיל טייטשן דערבי שבע אז ביי אים האט געפעלט דער ענין פון סיני, והא ראי אז עוקצן האט ער זיך לא גמור.
¶32ר' מאור האט יא געוואוסט עוקצן און ר' נתן, ס'איז דא� ווי די גמרא דערציילט, איז ר' מאור ר' נתן האט געוואוסט אוקצו, ביי זיי איז דאס געווען מן המוכנה.
¶33הייסט דאס אז ר' מאור איז געווען סיני, ר' שמעון בן גמליאל איז געווען ”עוקר הרים” איז דאס קומט דער המשך אז ר' שמעון בן גמליאל ורבנן איז איינער זאגט אז 'סיני עדיף' איז דאס איז ר' מאור, דער וואס זאגט ”עוקר הרים עדיף” איז דאס איז ר' שמעון בן גמליאל אזוי ווי לערנט ד
¶34אז ר' שמעון בן לקיש אז דער וואס זעט אים בבית-המדרש איז ער ”עוקר הרים ותוכנין זה בזה”!
¶35הרי איז ר' מאור בבית-המדרש איז ”עוקר הרי הרים ותוכנין זה בזה”!
¶36דאס הייסט, אז ניט נאר ר' מאור איז געווען אן ”עוקר הרים” נאר נאך מערער ער איז געווען ”עוקר הרי הרים ותוכנין זה בזה”!
¶37במילא קען מען דאך דא ניט זאגן, אז ר' שמעון בן גמליאל האלט אז ”עוקר הרים עדיף”?
¶38און דערפאר וואס ביי אים איז דאס געווען מערער ווי ס'איז געווען ביי ר' מוער'ן, אדרבא, אט דער וואס זעט ר' ”מוער בבית המדרש” איז זוקר הרי הרים ביז וואנענט ווי די גמרא זאגט בכמה מקומות ובוראווען, אז ר' מוער לעמדו חכמים על ”סוף דעתו” די שקלא יטריא מיט די פילטו איז געווען באופן כך וכך, אז מ'האט קענען דערגרייכן לעומק דעתו ביז וואנענט, אז אפילו תלמידו של ר' מוער איז
¶39בכמה מקומות, אז ר' מאור איז געווען אין 'עוקר הרים' אין א דרגא מופלאה ביותר, ביז וואנענט ווי די גמרא דערציילט דאך, אז פריער האט ער געלערנט א משך זמן בא ר' שמעאל'ן, איז דאס געווען צוליב פקיעות, און דערנאך איז ער אריבערגעגעקען לערנען בא רבי עקיבן, און פון רבי עקיבן האט ער גענומען די חליפה, וואס ”כולהו אליבא דרבי עקיבן” גאנץ תורה שבעל פה איז ”אליבא דרבי עקיב�”
¶40איז דערפון איז פארשטאנדיק, אז דאס קומט בהמשך אבער דא איז פארקערט.
¶41ר' שמעון בן גמליאל האט גע'טענה'ט, אז ס'איז ניט אזוי נוגע 'עוקר הרים' נוגע נוגע סיני, ורבנן, אט די וואס קריגן אויף אים, נאר ווי גערעדט פריער, למזקינם בשמיאל איז זיי טענה ניט אז 'עוקר הרים' וואס דאס איז געווען דער קאך און דער אויפטו פון ר' מואן,
¶42לא ים דחכמים על ”סוף דעתו” ס'איז ניט געווען נאך איינער בדורת ”של ר'ן מואר” וואס זאל זיין אן 'עוקר הרים' ווי ר'ן מואר.
¶43וואס על פי זה ווערט פארענטפערט נאך א ענין.
¶44לכאורה איז ניט פארשטאנדיק, אויב ר' שמעון בן גמליאל האט געפעלט אין ידיעת התורה איז וואס עפעס דוקא אין מסכתא עוקסין, ס'איז דא מסכתא ידיין פאר דעם, וכמה וכמה מסכתות לפני זה,
¶45דער אויפטו פון מסכתא אויבצן אויף אנדערע מסכתות איז, איז ווי די גמרא זאגט אין תענית, אז ס'איז דא דער לימוד וואס דאס איז ווי ר' יהודה'ס לימוד, וואס ”לית דין בר נש” ווי מ'זאגט אויף ר' יהודה דעם אמורא,
¶46אבער לימודו איז געווען אין נזיקין, ”כולו תינויי בנזיקין הוי” דערנאך וויל די גמרא פארשטעלן, ווי אזוי ס'האט ביי אים איז ניט געווען בשלימות דער ענין אין 'תכלית השלימות' אין ברענגט די גמרא א דוגמא פון מסכתא אוקצין,
¶47און זאגט, אז ניט בא ר' יהודה'ן האט געפעלט חס ושלום אין פקיעות אין מסכתא אוקצין, נאר כיהוה מטר למסכתא אוקצין האט ער געזאגט ”הויית דרבו שמואל כחזינה” בו דאס הייסט, אז וואס איז דער אויפטו פון מסכתא אוקצין?
¶48דער ענין פון ”הויית דרבו שמואל” דער ענין פון 'עוקר הרים', וואס דערמיט איז פארשטאנדיק פארוואס ר' מוער און ר' נתן וועלן דיק ארויסברענגען ר' מוער'ס אויפטו, וואס זיין אויפטו איז ”עוקר הרי הרים ותוחנן זה בזה” האבן זיי אויסגעקליבן דוקא מסכתא עובתין, והא ראי די גמרא זאגט אין תענית, אז דאס איז די מסכתא אין שס,
¶49וואס אפילו ר' יהודו, וואס כולי תינוי בניזיקן האבן, וואס ווי די גמרא זאגט אין בבא בת הרוצו שיחכים יעשיג בדינים אמונות אט דארט נעמט מען ארויס די 'חכמת התורה', קומט דאס אבער ניט צו דעם ענין פון מסכתא אוקצין דוקא, ביז וואנענט אז אפילו ר' יהודה, וואס ”כולי תנוי בינוזיקן הוי” איז במסכתא אוקצין געזאגט הוי' דרבו שמואל כך אזימא בן.
¶50וואס דערמיט ווערט פארשטאנדיק וואס זאל מען אויסגעקומען דוקא מסכתא אוקצין.
¶51אט דאס איז אבער וואס ס'בלייבט דערנאך דאס איז דורש ביאור, ווי כאמור כמה פעמים, אז אלע ענינים אין תורה איז דאס בדיוק, אז בשעת די גמרא ברענגט דאס די ענינים ברענגט זי פריער דעם נוסח ”סיני ועוקר הרים”, דערנאך אז מ'דארף ברענגען א ראי' אז ”סיני עדיף” זאגט מען אז דו ”הכל צריכין למרי חטיא” לכאורה, וואס דארף מען דאס האבן?
¶52א ראי' פון א זייטיקן ענין פון חטיא אויף זאגן, אז סיני אדיר וואס איז דער טייט פשינה ער איז א בקע אין הלכות?
¶53אז הכל צריכין לפקיות, הכל צריכין למיגרא את הכל צריכין לשמוע ובפרט נאך אז די גמרא אין בבא בתרא זאגט טאקע אויף דערויף דעם לשון בעל שמועות און דערנאך איז אבער דארט אויך די גמרא מסיים, אז ס'איז נאך דא אן ענין פון ”מרי חטיא” וואס דאס איז גמרא די הסברה אין דעם ענין פון שמוע
¶54וואס לכאורה, וואס איז דא דער חילוק פון סיני און 'מרי חטיא'?
¶55וואס ביי ”עוקר הרים” איז ער ניט משנה, אבער בנוגע צו סיני פריער זאגט ער דעם תואר סיני דערנאך זאגט מען דעם תואר פון 'מרי חטיא'.
¶56אויך דער אויבערשטער, אז די גמרא באמצע, צווישן דערויף וואס מ'האט קובע געווען פאר ר' מאור'ן אחרים איברים און ר' נתן ישנו ברענגט דערנאך די גמרא א דוגמא, אז רבי האט געלערנט אין בנו,
¶57אז אחורים אומרים, אז היא לא ”הי' תמורה לא הי' קרוב” אז בשעת מ'האט געדארפט זיין א מעשה, וואס דעמאלט כעשירי אשר יעלבא תחת השבט איז ווי איז דער דין, אויב קרוב ”לתשי עשירי ולעשירי תשי' ולאחדתר עשירי”?
¶58איז אט דעמאלט איז אחד עשר איז ער קרוב דערנאך זאגט ר' מוער, אז ער איז עושה תמורה.
¶59זאגט אים ר' יהודה, אמר ר' יהודה ”אין תמורה עושה תמורה” ווארום טעות מעשה, ווי די גמרא זאגט אין בכורות, אט דאס וואס ער האט א טעות געהאט, און האט געזאגט אויף עשירי תשיא, און אויף עד אחת דאס וואס ער האט געזאגט עשירי איז דאך דאס א טעות?
¶60איז דאס אן ענין פון תמורה, און א תמורה איז א כלל ”אין תמורה עושה תמורה”.
¶61ענטפערט אים ר' מאור אט דאס ברענגט די גמרא אראפ אין הוריות, אמר ר' מא מ'האט איבערגעמאכט דעם נוסר איידער רבי האט משנה וועגן, האט ער געזאגט אחרים אומרות אי להי' תמורא להי' קרוב אויב דאס וואלט געווען א תמורא וואלט ער דעמאלט ניט קרוב געווען על המזבח, איז דאך דערפון א ראיה אז ער איז ניט קיין תמורא במילא קען ער עושה זיין תמורא.
¶62דערנאך האט ביי אים געפרעגט ר' שמעון בן רבי מיהם אלו וואס מימיהם הנה שותים ושמה מעיני מזכירם האט ער געז און ביז וואנענט האט ער גע'פועל'ט אז אמר רבי משומרי מאיר אומרים איז לא ”היו תמורה לא היו קרובה” וואס לכאורה, וואס איז דא נוגע אז די גמרא זאל אראפברענגען בא וואס פאר אן ענין דאס האט געטראפן די שקלא-וטריא צווישן רבי'ן מיט דעם זון?
¶63אמת טאקע, די מעשה איז געווען אז ס'האט געטראפן בא דעם דין פון תמורה בא דעם דין פון אחד עשר שקרובי עשירי, וואס דעמאלט איז די פלוגתא וואס ר' מאור זאגט אהי' תמורה והי' קרוב.
¶64איז דאס איז פארשטאנדיק פארוואס אין בכורות ווערט דאס געבראכט.
¶65דא אין הורות וויל מען דאך אראפברענגען מערניט ווי אז א חורין מיינט מען דאס ר' מאור, און אז דערנאך איז דא משנות וואס ס'שטייט אף על פי כן ווערט יא דערמאנט ר' מאור'ס נאר.
¶66דערצו איז דאך קיין נפקא מינין האט געקענט שטיין, אז און דערנאך איז געווען די גאנצע שקלא וטריא, ניט אראפברענדיק בא וואס פאר א דין דאס איז געווען.
¶67אויך איז דא דער דיוק, פארוואס עפעס האט מען אויסגעטריבן אויף ר'ן'ן האט מען א נאמען געגעבן אחרים אומרים, און ר'ן נתן האט מען געזאגט יש אומרים וואס כאמור, דאס איז דאך אן ענין אין תורה, איז דאך זיכער אז דאס איז אויך דער דיוק,
¶68ועוד כמה דיוקים וואס יש לדייק בזה.
¶69רחמנא ז די נקודת הביאור וואס מ'קען זאגן בזה איז ווי גערעדט שוין כמה פעמים, אז אן ענין אין תורה איז כדי אים לייכטער צו פארשטיין, איז דעמאלט איז דא דער דרך אויף ארויסקריגן אין וואס באשטייט דא די נקודה, אדער ווי בלשון הרע רגיל בעולם הישיבות אין וואס איז דא דער גדר.
¶70אין וואס באשטייט דער גדר? ס'איז דער חילוק פון ”סיני עדיף” אדער ”עוקר הרים עדיף” לכאורה, ממה נפשך, דארף מען האבן פסק'ענען א שאלה, דארף האבן איינעם וואס ער איז בקע אין ד' חלקי שולחן-ערוך, אדער ותבן השעת וואס ער איז בקע אין ”משנה, ברייתא” און תוספתא דארף מען האבן איינעם וואס ער זאל זאגן א גוטן שיעור אין א ישיבה דארף ער זיין א מפופל, א 'עוקר הרים' אדער עוקר הרי-הרים.
¶71אויך איז דא דא נאך א דיוק אין ירושלמי, אויך אין סוף הוריות, איז דארט שטייט דער לשון סדרן ופלפל וואס דאס איז שוין א דריטער תואר.
¶72ס'איז דא איין תואר סיני און א צווייטער תואר וואס אין גמרא, אין בבלי, אין בבלי, א דריטער תואר וואס איז אין ירושלמי דער ענין פון שדק, וואס אף על פי וואס דער לשון פון ירושלמי בכלל איז דאך אנדערש ווי אין לשון בבלי, ווי די גמרא זאגט אין בבא קאנא אז דער לשון אין ירושלמי איז געווען בקיצור וכו,' אבער דא איז ניט א קיצור, דאס איז אן ע סיני האט איין תוכן,
¶73מרי חיטה האט א צווייטן תוכן, און סדרין האט א דריטן תוכן.
¶74ועל דרך זה דער חילוק פון ”עוקר הרים” און דער בית פלפל.
¶75ועל דרך זה איז דא דא נאך אן ענין, בשעת די גמרא זאגט די מארגה אין סנהדרין בנוגע דעם ארגה פון ר' שינון בן לקיש און ר' מואך זאגט די גמרא ניט נאר דער 'עוקר הרים' נאר דערנאך איז נאך מסיים ”ותוכנן זה בזה”.
¶76וואס אין הורות ברענגט דאס די גמרא ניט אראפ דעם סיום, שטייט מערניט ווי דער ענין פון 'עוקר הרים' וואס דערפון איז פארשטאנדיק, אז דאס איז דא נאך אן ענין, ס'איז דא 'עוקר הרים', און דערנאך איז דא ”עוקר הרים וטוחנאן זה בזה” וואס דאס איז פשטות הענין.
¶77וואס די נקודה בזה, וואס שיש לומר, אז דאס איז דער חילוק פון כמות ביז אויך.
¶78דער ענין פון בקיאות איז דאס דער ענין פון כמות, דער ענין פון עוק וואס דאס איז פשטות הדברים.
¶79וואס אט דא קומט ארויס די כטירה הידועה, בשעת ס'איז דא כמות און איכות און זיי קומען בסתירה זה נגד זה אט דעמאלט וואס איז גובר?
¶80דאס איז דאס איז בפשטות, אז בשעת מ'פרעגט די שאלה ”סנא ועוקר הרים” איז ניט דער פשט סנא ער איז מערניט ווי ער חזר"ט ווערטער און ווייס ניט דעם פשט, דעמאלט איז ”לא קיימא לשאל” אז ניט ער מיינט ניט.
¶81ובפרט נאך ווי די גמרא ברענגט דאך א דוגמא, אז סיני איז דאס ר' יוסף וואס ר' יוסף איז דאך ניט נאר ער האט געקענט די ”משנה וברייתא”, נאר ער האט פארשטאנען די ”משנה וברייתא” אויך, נאר וואס דער עיקר ענינו איז געווען בקיאות ניט דער ענין פון 'עוקר הרים', נאר דער ענין פון בקיאות.
¶82אבער בקיאות איז דער פשט ניט נאר אפגעטייטשט ווערטער, נאר געוואוסט די סברא וכו' וכו.'
¶83ועד"ז ”עוקר הרים” איז ניט דער פשט אז ער הערט פון א צווייטן וואס א צווייטער לערנט, דערנאך זאגט ער אים, אז אין דער ”משנה וברייתא” וואס דו לערנסט קען איך זאגן א גאנצן שקלא-וטריא נאר ווי די גמרא ברענגט אראפ די דוגמא, אז דאס איז רבא,
¶84וואס רבא איז ניט נאר וואס ער האט געדארפט הערן פון א צווייטן און לערנט און דערנאך זאגן אין דערויף ”עוקר הרים” צי עד"ז רד ווי די גמרא זאגט, ר' מורא האט תפירה פריער געלערנט כמה זמן בא ר' ישמעאל, און איז געווארן א בקיר, און דערנאך האט ער אויפגעטאן און געווארן אן עוקר הרי הרים על דרך זה רבה, על דרך זה ”אביו רבו, על דרך” זה ביי די אלע דוגמאות וואס די גמרא ברענגט דארט.
¶85נאר אין וואס באשטייט דארט די שאלה הן מניהו עדיף?
¶86צי אט דער איז עדיף אט דער וואס עיקר ענינו איז פקיאות אדער דער איז דא דער וואס עיקר עניני חריפות, שקלא דער ענין פון 'עוקר הרים' וואס וואס איז דער חילוק?
¶87דער וואס עיקר עניני בקיאות איז דאס איז דער ענין פון כמות.
¶88ער האט כמות א סאך מערער וויפל ס'האט דער ”עוקר הרים”.
¶89דער ”עוקר הרים” האט חריפות א סאך מערער חריפות ווי ס'האט דער בקים.
¶90על דער חילוק ווי ס'איז געווען צווישן ר' יוסף'ן ורבו על דרך זה ביי די אלע די גמאות וואס די גמרא אין הוריות ברענגט דארטן.
¶91וואס אט דא איז דאך דא דער חטיר הידוע אין ר' יוסיף ענגל, ובכמה ספרים, ס'איז א פלא וואס ער ברענגט ניט אראפ די דוגמא פון הוריות, וואס צי ריבוי בכמה צי דאס וועגט א ריבוי אויך.
¶92און ווי גערעדט ”כמה פעמים שוין” בארוכה בזה, און אויך אט דאס איז פארבונדן וואס דער אלטער רבי ברענגט אראפ אין אגרת התשובה אז ס'איז דא אן עבירה וואס ווערט אנגערופן בשם 'ענן כבוד' און אז דא איז אן עבירה וואס דאס איז אן ענן קל, בשעת ס'איז אבער א סך עבירות קלים איז אלע צוזאמען ווערן זיי אזוי גרב, אזוי פינסטער, ווי אן 'ענן כבוד'.
¶93און ווי גערעדט אמאל בארוכה, אז דאס איז די פלוגתא וואס ס'איז דא אנטקעגן שבת, אז ווי איז אבער איינער דארף האבן א חולה וואס מ'דארף אים געבן עסן, א שוחץ זיין א בהמה כשרות, במילא וועט דאס זיין אכילת בשר כשר, אבער דעמאלט דארף זיין שחיטה וואס דאס איז פון מלאכות אסורות, אדער זאל זיין דער ענין פון מאכילה ניט קיין כשרה, וואס דעמאלט איז דאס מערניט ווי אן ענין של לאו לשכל נבולה,
¶94אבער דעמאלט וועט על כל כזית וואס ער וועט עסן וועט ער עובר זיין נאכאמאל אויף א לאו אבער ס'איז מערניט ווי א לאו, דער ענין פון שח אז אף על פי וואס דאס איז מערניט ווי א יסר לאו דאס איז אבער א יסר לאו וואס ער איז ”עובר על כל כזית וכזית” איז דערפאר איז בעסער מ'זאל איין מאל שוחד זיין,
¶95און דערנאך וועט ער עסן בשר קשה ניט נתחדש געווען דער ענין ”על כל כזית וכזית” דאס איז איינע פון די דוגמאות וואס ר' גוסף ענגל ברענגט אראפ אויך בספרו.
¶96וואס בדוגמא בנוגע לעניננו, דאס איז דער ענין דער חילוק פון כמות אין א און אט דא פרעגט מען בשעת ס'איז דא א ריבוי אין כמות וואס דאס ווערט אנגערופן סיני אדער א ריבוי אין איכות וואס דאס ווערט אנגערופן 'עוקר הרים' און אט דא איז די גמרא מוסיף, אז ס'איז דא דער ענין פון ”מרי חטיא” וואס דאס איז א צווייטער ענין, דאס איז ניט דער ענין פון סיני.
¶97סיני האט אין זיך ניט נאר כמות, ס'האט אין זיך איכות אויך.
¶98וואס איז דער ענין פון סיני, ”משה קיבל תורה מסיני”?
¶99איז ס'איז געווען אויף א הר, וואס א הר איז באיכות ניט אן ענין של מישוב, דא איז ניט נאר א זאך וואס מ'האט צוזאמענגעקליבן על דרך ווי מרי חיטה איז דער פשט אז מ'האט צוזאמענגעקליבן כמה חיטים.
¶100ס'איז דא איינער וואס האט מערניט ווי א ”קב של” חיטים, איינער וואס האט א ”קוב של” חיטים, איינער איז דא מרי חיטה ער האט חיטים וויפל מ'דארף, בעל שמועס, אבער זאגן אז ס'איז א חילוק באיכות צ און דער וואס איז 'מרי חטיא' ס'איז א חילוק מערניט ווי אין כמות.
¶101בשעת מ'זאגט סיני זאגט מען, ניט נאר אן אויפטו אין כמות, אז דארט איז דא א סך עפר נאר די עפר ליגט ניט אין א מישור די עפר ליגט בצורת הר, וואס א הר האט דאך באזונדערע גדרים פון מישור דארט איז קשה דהליכה,
¶102בשעת מ'דארף מאכן אן אורה דארף מען רעגבר'ן דעם הר אדער אויסרעכענען מיט א חבל, ווי די גמרא זאגט אין א פארוואס מ'זאל טאן דעמאלט, ווי אזוי אין חבע שחמשה ממה מדלת גדרים בדבר?
¶103בשעת מ'זאגט סיני דאס איז מערער ווי מרי' חיטי און אט דאס זאגט די גמרא, אז 'סיני עדיף' וכשכן וקל וחומר מה דאך אז ”הכל צריכין למרי חיטי” ער האט מערניט ווי ער לערנט די ענינים כפשוטם, ער האט אין זיך ניט קיינע ענינים פון פלפול, פון 'עוקר הרים',
¶104אף על פי כן מוז מען צו אים אנקומען, ער איז מערניט ווי 'מרי חטיא' דאס איז חטיא, און וואס דאס איז אויך דער דיוק פון חטיא, אויף חטיא זאגט די גמרא אין בבמות, אויף ”עזר כנגדו”, אז מביא חטים מן השוק חטים כוסס חטים איז מערניט א הלכה,
¶105אבער זי איז נאך ניט ”ראוי למאכל אדם”, דערנאך דארף מען ערשט אריינלייגן איר, צו מאלן איר, ואת הטופו עופו מאכן דערפון לחל.
¶106דאס הייסט אין אנדערע ווערטער, ער ווייס אז ער איז טאקע א בעל שמועה און ער ווייס אויך ניט נאר דעם אפטייטש, ער האט אין דערויף א סברא אויך, אבער זאגן אז דאס איז ”ראוי למאכל אדם” אז דאס איז אן ענין וואס נעשה ”דם ובשר כבשרו” פון א גרויסן תלמיד-חכם ער איז מערניט ווי 'מרי חטיא', ניט קיין מרי לחל, ניט קיין ענין של אופן.
¶107דערנאך איז דא דער ענין פון סיני אז דא איז ניט נאר צוזאמענגעקליבן געווארן א סך עפר במקום אחד נאר די עפר איז אויפגעשטעלט געווארן אין אן אנדער מציאות, דאס איז ניט א מציאות של מישור, אדער על אחת כמה וכמה ניט קיין מציאות של עומק דאס איז א מציאות של הר.
¶108און אט דא זאגט מען, אז ניט נאר סיני איז עדים פון ”עיקר הרים” ”אפילו מרי חטי” איז בעסער פון מרי חטי פארוואס?
¶109דערפאר וואס ”הכל צריכין למרי חטי” עלפי זה איז אויך מובן אט דאס וואס די גמרא ברענגט אראפ די דוגמא פון ”כרע לאחד עשר” עשיים וואס אויף דערויף דוקא זאגט מען ר'י מר, און אויך פארוואס ר' י'ן מר'ן האט מען איבערגעמאכט דעם נאמען אויף אחרים?
¶110משא"כ ר'י נוסף האט מען געזאגט יש אומרים.
¶111בשעת מ'זאגט יש אומרים איז דאס ניט א חילוק אין איכות.
¶112דאס איז דא איינע וואס זאגן אזוי, ויש אומרים זאגן אנדערש.
¶113בשעת מ'זאגט אחורין אחורין איז דער טייטש אנדערע, ס'איז אן אנדער סוג דאס איז ניט א יש שומרים פון דעם זעלבן סוג, דאס איז א חורין פון אן אנדער סוג, וואס דערפאר איז ר' נתן וואס ”עמדו חכמים על” ”סוף דעתו” נאר וואס דען?
¶114ער האט געהאט אן אנדער דיעה, האט מען געזאגט יש שומרים איינער זאגט אזוי ווי עט זאגט אנדערש.
¶115בשעת ס'האט זיך גערעדט וועגן ר' מאורן, וואס ר' מאור און ולא אים די חכמים השף דעתו און מ'האט טאקע ניט געוואלט כלי מסקינים בשמיהו אבער מ'האט ניט חס ושלום געוואלט זאגן אויף אים ניט קיין אמת"ע זאך,
¶116כאטש די מעלה וואס ער האט, האט מען געוואלט אז דאס זאל בלייבן על הלכה זו על שמוע זו ווען מ'זאגט יש עמים הערט זיך ניט אן די מעלה, הערט מערניט אז ס'איז דא איינעם וואס האלט אנדערש.
¶117בשעת מ'זאגט אחרים זאגט מען אז ס'איז דא אזוינע וואס ז און זיי זאגן אז דער דין איז כך וכך.
¶118וואס דאס איז, ווי גערעדט פריער, אז ר' מאיר איז אן ענין פון איכות, ניט נאר דער ענין וואס ער האט געלערנט בא ר' ישמעון בקיאות, נאר דער עיקר ענינו איז געווען תלמידו של ר' עקיבא, ער האט געלערנט דער ענין פון 'עוקר הרים' דער ענין פון איכות.
¶119וואס על פי זה איז אויך פארשטאנדיק די שייכות דוקא צו דעם ענין פון קדל אחד עשר עשיד.
¶120וואס אין דערויף איז דא ווי גערעדט פריער די פלוגתא ר' יהודה זאגט אז ממה נפשך אויב דאס איז תמורה איז דארף זיין ביידע זאכן, איינע קרוב על המזבח און איינה ”עושה תמורה אויב” ס'איז אבער דא איינע פון די זאכן איז א סימן אז ער איז ניט תמורה ר' יהודה זאגט אז ס'קען זיין ביידע זאכן,
¶121ס'קען זיין טעת מעשה תמורה און במילא איז ”אינה עושה תמורה” און אף על פי כן איז ”קרוב על גבי המזבח”.
¶122וואס איז דער חילוק צווישן אותו תמור און קרוב על המזבח?
¶123קרוב על המזבח איז אן ענין פון הוכות ס'איז דא דאס וואס איז ”קדשי בדק הבית”, אדער סתם ענינים קדושים, אבער ס'זאל קרוב זיין על המזבח אויף דערויף דארף מען האבן תנאים מסויימים און מ'דארף האבן אן הוכות מסויים ס'דארף זיין פון די באשטימטע מינים,
¶124און מערניט ווי תורה יונה און מערניט פון כבש אדער קצן ובקר ס'איז אן אנדער איכות אין דעם מין גופא דארף ער זיין תמים און דארף אים מקדש זיין באופן מיוחד, בפה וכו' וכו מיט אלע דרים.
¶125דאס איז ניט נאר אן ענין של אן אנדער כמות, פארקערט דאס איז אן אנדער איכות.
¶126איז וואס דריקט זיך אויס די אנדער איכות?
¶127”קרוב על גבי מזבח”. וואס איז דער ענין פון תמורה?
¶128זאגט די גמרא אין בכורות, אויף וואס עפעס דוקא אחד אתר, ניט שנים אתר, אדער ניט שמיני?
¶129דערפאר וואס דער ענין פון תמורה איז פארבונדן מיט ”קרוב אצל עצמו”.
¶130וואס איז ”קרוב אצל עצמו” זאגט די גמרא, פון וואנענט ווייס מען אז דאס איז פארבונדן מיט ”קרוב אצל עצמו”?
¶131דערפאר וואס אט דאס וואס עשירי קדוש ווערט דאס אנגערופן ”קרוב אצל עצמו”, נאר וואס דען?
¶132דאס איז ”קרוב אצל עצמו” ער אליין, דערנאך איז דא ”קרוב אצל עצמו” אחד עשר, אבער ניט א ווייטערדיקער קרוב דער ענין פון שנים עשר אדער ענין פון שמינים.
¶133במילא זעט מען, אז דער חילוק פון דאס וואס עושה תמורה אדער ”אינה עושה תמורה” און דאס וואס ער איז קדוש איז דאס ניט א חילוק אין איכות, ווארום אט דאס וואס ער אליין איז קדוש אט דאס אליין איז אויך אן ענין של תמורה נאר וואס דען?
¶134ס'דארף זיין ”קרוב אצל עצמו ואין לך קרוב” יותר, ווי רש"ע זאגט, ווי דער צאן אליין, דערפאר איז עשירי עשירי קדים וואס ער איז ”קרוב אצל עצמו”.
¶135דערנאך איז דא קרוב ה”קרוב אצל עצמו” וואס דאס איז ניט אן אנדער איכות, ס'איז די זעלבע ניט אן אנדער איכות, ס'איז מערניט דער חילוק אין כמות.
¶136דאס איז גאר נאענט און דאס איז א ביסלע ווייטער, און נאך א ביסלע ו דער תוקף שבדבר, קדושה שבדבר.
¶137און אט דא זאגט ר' מאיר, וואס ער האלט אז אויכות איז נוגע, אז ער זאגט אז דער ענין אין עשירי, וויבאלד אז ביי אים איז דא דער ענין פון קרוב וואס דאס איז אן ענין פון אוכות אחרת דאס וועגט אריבער דעם ענין הקמות שבתוכן.
¶138ר' מאיר האלט אויך אז דארט איז דא אן ענין של קמות, קרוב און קרוב, אבער דאס ווערט דער עיקר.
¶139און וויבאלד אז מ'זעט אז ער איז קרוב וויבאלד ער זעט אז ער איז ”קרוב על גבי המזבח”, דאס הייסט אז ער האט א ריבוי אין איכות וועקט דאס אריבער דעם ענין פון כמות, אט דאס וואס מצד כמות איז ”אין תמורה עושה תמורה” איז אט דא איז דאס געווארן מצד דעם שינוי אין איכות האט דאס אריבערגעווערט דעם ענין פון כמות.
¶140וואס אט דאס קומט דערנאך דער המשך וואס מ'ברענגט דוקא אראפ אט די דוגמא.
¶141אז בשעת רבי האט געלערנט מיט ר' שמעון בנו, האט ער מרמז געווען אויך אין וואס איז געווען דער חילוק די פלוגתא, וואס דערפאר איז לא מסקינום בשמיהו וואס דעמאלט איז געווען די פלוגתא ר' מאור האט געהאלטן אז איכות עדיף,
¶142וואס דערפאר איז ער פאר ר' שמעון בן גמליאל דערפאר וואס ביי אים איז געווען דער ענין פון סיני דאס וואס ער האט ניט געוואוסט אוקצני דערפאר וואס דאס איז הוי' דערבו שמואל חזינו בה על דרך ווי ר' יהודו וויסן האט ער געוואוסט, אבער גמרא גמרינה לו אפלערנען דאס, ווי די גמרא זאגט אין בבא בתרא גמרא,
¶143אז דאס מיינט מען דעם פירוש מיט דער הסברה והבנה וכו' וכו אין דערויף איז געווען בדוגמא ווי ר' יהודו וואס הוי' דערבו שמואל וואס דערפאר, בשעת רבי האט געלערנט צ מאל מיט בנו, דעם ענין אז ס'איז דא א תנא וואס לא מסקינעם בשמיא און מ'זאגט אים אחרים האט ער דאס געלערנט גלייך באווארנט פארוואס איז דאס אזוי?
¶144דערפאר וואס דו זעצט ארויס דיין דרך אין תורה, אז ער האלט אז היא להי' תמורה להי' קרוב במילא, איז אף על פי וואס ס'איז דא א סברא זאגן אז ער זאל ניט עושה תמורה זיין, וויבאלד אבער אז קרוב על המזבח מאכט דאס אים אויס תמורה דערפאר וואס אויך וועקט אריבו ר תמוז.
¶145במילא, איז דערפאר איז כבוד ”כבודך וכבוד בית” אבם ווי דער רבי האט מסביר דער ר' שמעון בנו, איז דאס דריקט זיך אויך אויס אין דער הלכה וואס ר' מאור זאגט אז היא להי' תמורה להי' קרוב וואס דערפאר קומט דאס בהמשך, און דערפאר איז אויך פארשטאנדיק וואס האט מען געזאגט אחרונים, משא' כן דא געזאגט דער יש אומרים.
¶146ועל דרך זה אויך די המשך דערנאך וואס מ'זאגט ר' שמעון בן גמליאל ורבנים די פלוטה אחב מני עדיף און דערווי איז אויך וואס ס'איז דא אין אחרונים, אז אפילו ווען די גמרא זאגט ניט, ווען די גמרא ברענגט פירט אראפ, ווי כמה מקומות בשעת ”רבה ושמואל חד אמר וחד” אמר,
¶147און די גמרא זאגט ניט וואס האט געזאגט רב און וואס האט געזאגט שמואל, איז דא אין ערטים וואו די גמרא אליין זאגט דערנאך תסתיים ווער ס'האט געזאגט דעם ענין, ווער זאגט די סברא, ווער האט געזאגט די צווייטע סברא, אט דארט וואו די גמרא זאגט ניט, איז דא קענע אחרונים וואס זיי זאגן, אז כל זמן ס'איז ניטא קיין הוכחה להיפך, איז דער וואס ווערט געבראכט דער ערשטער
¶148וואס דא איז אויך ווי דער סדר שטייט ווי ר' ”שמעון בן גמלואל ורבנן חד אמר סיני אדיר וחד” דערנאך שטייט חד אמר 'עיקר הרים' אדיר וואס דערפאר איז לויט אט דער הנחה לייגט זיך,
¶149אז סיני אדיר האט געזאגט דער ערשטער בסברא, און וואס ס'ווערט געבראכט דער ערשטער אין די נאמען ר' שמעון בן גמלואל ועל דרך זה ורבנן די בא פלוגתא פון ר' שמעון בן גמלואל פון דער סוגיא,
¶150וואס דא� און על פי זה איז אויך פארשטאנדיק וואס דערנאך זאגט מען דעם ענין פון כל שכן חל וחומר, אז הכל צוריקים למרי חטיא דערמיט קען מען אויך מסביר זיין אט דאס וואס אין ירושלמי זאגט מען דערנאך דער ענין גאר פון סעדון ופלפלון וואס סעדון ופלפלון דער פלפלון איז נאך ווייניק פון 'עוקר הרים'.
¶151פלפל איז דער טייטש, אז אין דעם זעלבן ארט איז זיך מפלפלון.
¶152”עוקר הרים” איז דער טייטש, ער דאס איז ניט אין דעם ארט, דאס איז דער ענין פון ”מידמה מילתא למילתא”, מדמה הלכתא להלכתא פלפל אין דער טייטש.
¶153אין דעם ארט גופא איז ער זיך מפלפל, נאר טשקלא-וטריא וכו וואס דאס קומט דאך ניט צו ”עוקר הרים”.
¶154על דרך זה סדרן איז ניט דער ענין פון סיני, ווי גערעדט פריער, אז דאס ווערט אויפגעשטעלט א בארג נאר ער איז מסדר די ענינים איז ביי אים בסדר מסודם.
¶155וואס דער כללות החילוק פון ירושלמי און בבלי איז דאך, וואס דערפאר איז דאך ר' זירע צאן מאיר תעמיתא און צווייטע גירסא הבאים ”תעמיתא לשכח תלמוד בבלי” דערנאך לערנען תלמוד אין ירושלמי דערפאר וואס ס'איז געווען אן אנדער סדר אין 'לימוד התורה', אויף אזויפיל אז ס'האט געמוזט אינגאנצן אוועקגיין דער סדר לימוד פון תלמוד בבלי, אז ניט וואלט ער ניט געקענט קולל זיין דעם לימוד פ
¶156איז תלמוד ירושלמי איז בניחותא די שקלא-וטריא מיט אורך הפלפול און גודל הפלפול וכו' איז דאס אין תלמוד בבלי.
¶157וואס דערפאר זאגט דאך די גמרא ”במחשכים הושיבני” זאגט די גמרא ניט סתם זה תלמוד ניט משנה נאר תלמוד, ניין די גמרא איז מוסיף דאס איז תלמוד, אבער וועלכער תלמוד איז דאס?
¶158דאס איז תלמוד בבלי. וואס וואס איז אין דערויף דער פירוש?
¶159אזויפיל קשיות און אזויפיל רמינות שקלא וטריא ווי ס'איז דא אין תלמוד בבלי קומט דאס ניט צו תלמוד ירושלמי, ווי מ'זעט דאס בפועל.
¶160וואס דערפון איז אויך פארשטאנדיק, אז דער 'עוקר הרים' אין תלמוד ירושלמי איז דאס ניט אין דער דרגא פון דער 'עוקר הרים' פון תלמוד בבלי, וואס דערפאר דארטן ווערט דאס אנגערופן ניט 'עוקר הרים', ווערט דאס אנגערופן פלפלוי אויף דעם ארט גופא איז ער איך מפלפל.
¶161צוזאמענברענגען ”במחשכים הושיבני” א סוגיא פון טומאן מיט א סוגיא פון ממון מיט א סוגיא פון אסורי וכו וואס לכאורה צוויי באזונדערע זאכן איז דא דריי באזונדערע זאכן, איז דא אזא וואס ער איז זיך מפלפל במקומו, דערנאך איז דא אזא וואס ער איז 'עוקר הרים' ער נעמט א הר פון איין ארט און ברענגט דאס אין צווייטן ארט, דאס איז יסור און דאס איז ממון און דאס איז מפרשת און דאס איז טומ�
¶162על דרך זה איז אויך צדר ניט ער מאכט דערפון א הר, נאר ער מאכט דערפון על דרך ווי גערעדט אין 'מרי חטיא' איז מלכתחילה איז דארט דא דער ענין פון ניט קיין הר, נאר דער ענין פון מסדר זיין די ”הלכות, הלכות כל אחת ואחת” בין קומה.
¶163וואס דאס איז בכללות דער חילוק פון ירושלמי און בבלי, וואס דערפאר איז בשעת ס'רעדט זיך בן אופן הלימוד פון א מוראה של תלמוד בבלי, אדער תנאים ווי תלמוד בבלי האט דערנאך מבאר געווען משנתם איז אט דארט ווערט געבראכט די תוארים פון סיני ועיקר הרין און אט דא ווערט געבראכט די תוארים פון שדל און פלטל.
¶164וואס דאס איז בכללות אין אט דאס ווי גערעדט פריער, דער המשך הענינים, אז פריער ברענגט מען דעם סיפור פון דער שמעון גמלוהו מיט ”ורמיא ר' נתן”, און דערנאך קומט דאס ארא� ווי דער מיטעלער רבי איז דאס מבאר על יסוד פון דעם אלטן רבינ'ס מאמר, אויך אין שערי אורה בארוכה, די כמה פרטים בזה, על דרך תורת החסידות, בהנוגע אבער אויך צום סיום, איז ווי די גמרא איז דאך מסיים,
¶165אז ”סיני עדיף את הכל צריכין למרי חטיא” שטייט דאך אויך אז ויעשית לבוא איז דאך דעמאט לעת טאמן לא קושי' ולא מחלוקת ווי איז געזאגט אין ראיה מהימנא, ווי דער אלטער רבי ברענגט בעל השמחה והגא
¶166און איז דאס מבאר בארוכה, אז לעתיד-לבוא וועט אויך ניט זיין דער ענין פון קושיות והעלמות ומחלוקת, וואס זיי וועט זיין דער הכל יודו אותיות און מ'וועט גיין מחיל אל חיל אין 'לימוד התורה', אבער אלץ אין ענינים מטוב אל טוב, אן אן אן ענין של מחלוקת ולא ענין של קושיות וכו איז קרוב ממש בלימוד תורתו של משיח על ידי משיח,
¶167וכאמור לעיל וואס דעמאלט וועט זיין ”ולמדו יד אישי את רעהו” כי כולם יודו אותיות ”כי מלאה הארץ דעה את הוי' כמים לים מכסים” וואס די הכנה לזה און די כלי לזה איז דאך אויף מרבה זיין אין 'לימוד התורה' און אין פלפול בתורה, סיי אין סיני און סיי אין 'עיקר הרים', על אחת כמה וכמה אין 'מרי חטיא', און אחת כמה וכמה אין סדדון ופלטלון,
¶168ביז וואנענט אז מ'וועט אייננעמען תורה, אז תורה ותורתו ”נקראת על שמו” און ותורתו יהגר לאחרי ווי ס'איז געווען דער למיגראת האט ער דעם למסבר איז תורה ”נקראת על שמו” און דערנאך מיט תורה גייט ער און נעמט איין די וועלט,
¶169און מאכט פון דער וועלט א דירה לו יתברך א ”דבר הוי' זו הלכה” ווערט דאס אן ענין של הוריות, אז מ'איז מורא ”לכל אחד ואחד” ווי מ'זאל זיך פירן בחיי יום יום.
¶170און אט דעמאלט ברענגט מען אראפ, כסיום המסכתא תיקון, וואס ס'שטייט דאך אין ספרים, אז דאס איז דער ראשי-תיבות, 'תשבו יתארץ קושיות ואבעיות' אז די גרעסטע קשיא און די גרעסטע אבעי' וואס ער דארף פארענטפערן, איז וויפל איז א שיעור צו מאטער אידן בן גלות, און דער תירוץ אויף דערויף איז דאך,
¶171אז דער אויבערשטער נעמט ארויס אידן פון גלות, און ברענגט זיי 'בשמחה ובטוב' לבב, ואתם תלוקטו לאחד אחד בית ישראל, בגאולה האמיתית והשלימה, לקבל פני משיח צדקנו.
¶172לחיים.