Text

¶1כאמור לעיל, איז דאך דא א לימוד, בפרט נאך לויט תורת פון בעל שם טוב, אז פון יעדער זאך דארף מען אפלערנען אן ענין בנוגע צו 'עבודת ה'', בפרט נאך א ענין וואס איז פארבונדן מיט תורה,

¶2וואס דערפאר לערנט מען אפ פון קביעות פון כל יום אדער בשנה אדער בשבוע וכו בדוגמא פון כ' חשון,

¶3פון קביעותו ווי דאס איז בחודש, דערנאך איז אויך דא דער לימוד במיוחד אין ענינים וואס זיי זיינען משתנה משנה לשנה, וואס דאס איז ניט סתם אין חשוה, נאר אויך אין פרשת התורה במיוחד, און אין דער פרשה גופא א חלק פון דער פרשה, וואס דאס איז אויך משתנה משנה לשנה.

¶4וואס על דרך זה איז אויך פארשטאנדיק, פונקט אזוי ווי בנוגע צום חודש איז דא דער לימוד השוה ”בכל שנה ושנה”, ואדרבא דאס דארף זיין דער עיקר, וויבאלד אז דאס איז תדיר ”בכל שנה ושנה”, דערנאך קומט צו א הוראה נוספת פון דער זאך וואס איז ניט קיין תדיר,

¶5ס'קען נאר פועל זיין אויף די שאר הימים, אזוי איז ער אבער משתנה משנה לשנה, כמדובר לעיל, בנוגע צו פרשת השבוע און יום בשבוע.

¶6עד"ז דארף דאך זיין אויך בנוגע צו יום השבוע.

¶7אויב מ'האט א לימוד דערפון וואס דאס איז בחמישי בשבוע, און דער חמישי בשבוע איז די פרשה מסויימת, פארבונדן מיטן פסוק ו”הוי' יצליח דרכו”, וואס דאס איז דוקא בחמישי בשבוע פון דער פרשה פון 'חיי שרה'.

¶8דארף דאך זיכער זיין א הוראה, ואדרבא, א הוראה נט אדיר דערפון וואס דאס איז ביום החמישי, אין וועלכן דער יום החמישי גלייכט זיך אויס מיט אנדערע ימים חמישי שבשבוע,

¶9וואס דאס איז דער עיקר לגבי דעם שינוי וואס דאס קען זיין א יום חמשה אין פרשה 'חיי שרה', אדער א יום חמשה אין פרשה שלפני זה אדער שלאחרי זה, אין איינע פון די נ' ”ג' פרשיות שבתורה”,

¶10ואדרבא די הוראה דארף נאך זיין א מערער עיקר'דיקע, און בשעת דאס קומט אויס אין ענינים פארבונדן מיט ”מזלו גובר”, פון כ' חשון, אז דארף דאס זיין א הוראה וואס זי פועל"ט אין די אלע ענינים פארבונדן מיט כ' חשון בהנוגע למעשה, וואס מעשה הוא העיקר.

¶11און וואס בהנוגע צו ימי השבוע דארף מען ניט זוכן, ס'איז דא א סוגיא אין גמרא וואס זי איז מבאר די סגולה פון ימי השבוע און וואס מ'לערנט אפ פון זיי.

¶12און דאס איז אין סיום וחותם פון מסכתא שבת, וואס דארטן זאגט די גמרא, אז מאן דיאלי דער וואס ווערט געבארן ביום אל"ף בשבוע איז דער מזל זיינער כך וכך,

¶13וכמדובר לילי דערפון פארשטאנדיק, וויבאלד אז מעשה הוא העיקר אז מ'דארף דערפון אפלערנען דערפון וואס ער איז געבארן געווארן ב”יום ראשון בשבוע”,

¶14ניט קוקנדיק וואס פאר א פרשה דאס איז, און וואס פאר א חודש דאס איז, אבער בשבוע, אין מעלה חכמה, איז דאס ”יום ראשון בשבוע”, האט ער א הוראה כללית, וואס זי דארף דורכנעמען זיין גאנצן לעבן, וויבאלד אז זיין גאנצער לעבן נעמט זיך אלס א תוצאה וואס ער איז געבארן געווארן ביום אחד בשבוע.

¶15וואס דארטן זאגט אויך די גמרא בנוגע לשאר ימי השבוע, אויך בנוגע ליום חמשי בשבוע.

¶16ארמאן דיתיאלו, דער וואס איז געבארן געווארן דאנערשטיק, וואס בנוגע צו כ' חשון האט דאס נאך א חשיבות מיוחדת, וכמדובר בארוכה פאריארן, און בכלל מובן פון קאלינדאר פון לוח פון אידן, אז ביום בשבוע שכל בו כ' חשון איז דאס דער זעלבער טאג, ווען ס'איז כל שמיני עצרת,

¶17וואס דאס איז דער זעלבער טאג ווען ס'איז כל התחלת פון זמן שמחתינו חג סוכות, וואס דאס איז דער זעלבער טאג פון ראש השנה, יום ראשון פון ראש השנה.

¶18ווי מ'זעט דאס בפשטות בשנה זו, איז ראש השנה און חמשה עשר בתשרי און שמיני עצרת און כ' חשון זיינען אלע ביום חמישי בשבוע, אן אונטערשייד אין וועלכע סדרה אן אונטערשייד אין וועלכער חודש זיי האבן אבער דעם צד השוה ס'איז דער זעלבער טאג אין וואך.

¶19וואס אויף דערויף איז חל די הוראה, ווארום די סוגיא אין שבת איז דאך א חלק פון תורה שבעל פה, תורה מלשון הוראה אז דער וואס ווערט געבוירן בחמישי בשבוע וועט ער זיין גברא פון גמילות חסדים.

¶20זיין טבע, נוסף וואס דאס איז דאך א ציווי פון דעם אויבערשטן, בפרט בנוגע צו אידן איז דאך פון די סימנים וואס זיי זיינען גומל חסדים קומט נאך צו, אז נאך ”יתר שאת וביתר עוז”, אויב נולד בחמשה בשבוע וועט ער זיין א גבר וואס ער איז גומל חסדים,

¶21און די גמרא איז דאס מבאר, מאי טעמא, וואס איז דער קשר פון חמשה בשבוע מיטן ענין פון גמילות חסדים?

¶22זאגט די גמרא אז דאס איז דער טאג וואס נבראו בו דגין ואפית.

¶23שטייט אין פרשה בראשית די בריאה שבכל יום ויום, וואס דערנאך איז דאך בכל שבוע ובשבוע יעדער וואך חזר"ט זיך איבער נאכאמאל די שבעת ימי בראשית,

¶24כמבואר בארוכה אין חסידות אויך אין די מאמרים פון מעל יום ההולדת, אז דערפאר זאגט מען ”יום ראשון, בשבת”, אע"פ וואס ס'איז שוין דורכגעגאנגען צענדליקער טויזנטער טעג דעם ערשטן זונטיק, דעם ערשטן יום ראשון, דערפאר וואס יעדער וואך חזר"ט זיך איבער נאכאמאל די שבעת ימי בראשית מחדש,

¶25און ווי מ'זעט דאס בפשטות פון שירה של יום.

¶26אז פארוואס זאגט מען שירה של יום ביום ראשון אז ”לה' הארץ ומלואה” דערפאר וואס דעמאלט אין דעם ערשטן יום ראשון איז נברא אדער הארץ ומלואה, ועל דרך זה בשאר ימות השבוע, ווי מ'זעט דאס אין סוגיא ראש השנה און אויך אין סוף מסכתא תמיד.

¶27וואס דאס איז ניט אויף באווייזן בקיאות, נאר מדגיש זיין אז דאס איז אן ענין וואס האט א שייכות מיוחדת צו ראש השנה, און א שייכות מיוחדת אז דאס זאל זיין אין אן אופן פון תמידיות, וואס דאס איז דאך פארבונדן תמידיות מיט מעלה חכמה מיט ”ימי השבוע משא"כ” ימי החודש.

¶28וואס איז די שייכות אז דעמאלט איז באשאפן געווארן דגים ואפות איז דערפאר רופט דאס ארויס בא דעם מענטשן וואס האט דעמאלט געבארגן וועגן אן ענין פון גמילות חסדים?

¶29איז רש"י מפרש, וואס רשעי אין גמרא איז דאס עו דרך ווי רשעי אין תורה, אין התחלת לימוד הגמרא גלייך ווי מ'הויבט שוין אן, איז גלייך פארשטייט מען גלייך אט דאס וואס רשעי איז מפרש.

¶30איז רשעי מפרש, אז דגים ואפס דארף מען ניט האבן קיין טירחא במזונם, און פארוואנענט באקומען זיי נזונים?

¶31בחסדי של הקב", אט דאס איז לשון רשעי.

¶32אזוי זאגט דאך די גמרא אין קדושין, אז ס'איז דא א ענין וואס מזון איז פארבונדן מיט טירחא וכיו"ב, דגים ואפס זאגט רש"י אז זיי זיינען באקומען מזונם אין אן אופן פון גמילות חסדים חסדו של הקב"ה,

¶33וואס דאס איז מזל פון יום החמישי.

¶34איז דערפאר אז ס'ווערט געבארן א מענטש, ובפרט א איד וואס דאס איז דער תכלית ושלימות הבריאה, ביום חמשה בשבוע איז דאס אזא מין טאג וואס דער טאג איז א טאג פון גמילות חסדים,

¶35איז רש"י איז נאך אין דערויף נאכמער מפרש, אז דאס איז ניט סתם גמילות חסדים, נאר דאס איז גמילות חסדים בלי הגבלה ומדידה, חסדו של הקב"ה,

¶36במילא איז ער גומל חסדים מצד דערויף וואס דער אויבערשטער איז גומל חסדים, וואס דאס איז דאך א ציווי ”כל השנה כולה, הדמה” לו ”לדבקה בו” מה ”הוא גומל חסדים אף אתה גומל חסדים” קומט נאך צו בא דעם וואס איז געבארן געווארן ביום החמישי, בא די ענינים וואס זיינען ביום החמישי אז דעמאלט איז דאס חסדו של הקב"ה,

¶37איז דאס משפיע אז אזוי זאל זיין זיין אופן, גמילות חסדים.

¶38וואס דא קומט צו די הוראה כללית, אז די כל הענינים פארבונדן מיט כ' חשון האמורים לעיל, סיי די ענינים התדירים בכל שנה, סיי די ענינים וואס זיי קומען זיי זיינען נאך משתנה משנה לשנה, קען זיין אין אן אופן אז ער טוט דאס טאקע אין אן אופן וואס ער איז יוצא ידי חובתו,

¶39דערנאך קען זיין אין אן אופן כדבעי למיעבד, דערנאך קען זיין אין אן אופן לפנים משורת הדין, דערנאך קען זיין אין אן אופן פון גמילות חסדים, און אין דערויף גופא גמילות חסדים ווען ער טוט כל התלוי בו אז ס'זאל זיין ולא ”דבקה במדותיו חסדו של הקב"ה”.

¶40וואס 'כללות ענין' התורה ומצוותי' איז דאך דער ענין וואס ער איז גומל חסד אים עצמו, און גומל חסד אים הזולת דורך הפצת התורה ומצוותי' לכל לראש איז דאס אין גמילות חסדים כפשוטה, ווי גערעדט פריער בארוכה דער ענין הצדקה.

¶41וואס דאס פועל דערנאך אין זיינע פעולות, און כאמור ליד די החלטה בנוגע לכל פעולות אלו, כמדובר לעיל, אז ער זאל זיין גלייך מחליט זיין, אז וויבאלד אז בשנה זו איז דאס פארבונדן מיט חמישי בשבוע,

¶42וואס דאס איז טאקע א ענין מיוחד דוקא בשנה זו, וואס ס'זאל זיין ניט אין דעם טאג, אבער בשנה זו האט מען א הוראה כללית בכל ענינים אלו, אז ס'דארף זיין אין אן אופן פון ניצן אים יוצא זיין ידי חובתו, ווי ער האט באצאלט א חוב, וואס דאס איז דאך דער פירוש הפשוט,

¶43יוצא ידי חובתו ער האט א חוב, באצאלט ער וויפל ער דארף צאלן.

¶44איז דא דער ענין פון צדקה, און נאכמערער ”גדולה גמילות חסדים מן הצדקה”, כמבואר אין סוכה בכמה מקומות בארוכה, און אין דערויף גופא אין גמילות חסדים קען דאך זיין גמילות חסדים ווי ער לערנט דאס אפ פון דעם אויבערשטן,

¶45דערנאך ווערט דאס אבער לפי מדה שלו זאגט מען אז דאס איז די אפלערנונג וואס רש"י זאגט, וואס דאס איז פשוטו של גמרא, אז דאס איז חסדו של הקב"ה.

¶46וואס דאס פועל"ט אין דעם אופן ווי ער איז גומל חסדים, וויבאלד אז יתילד ביום חמישי.

¶47און ויהי רצון, אז פונקט אזוי ווי די גמרא זאגט אין כתובות, אז יום חמישי איז אויך א יום וואס ”נאמר בו דרכה לדגים, ברכה” לבני אדם איז טאקע געזאגט געווארן ביום ששי,

¶48אדער ביום רביעי, ביום ששי, אבער ברכה לדגים, וואס דערפאר איז דאך דא נישואים וואס זיי זיינען דוקא ביום החמישי, ווארום דאס איז א ברכה לדגים.

¶49און מ'זאגט טאקע אויף דערויף, אז ברכה לבני אדם איז גרעסער דערפון, ווי די גמרא זאגט דארטן, אבער ברכה לדגים טיילט אויך אויס די יום החמישי און די ימים שלפני זה, אע"פ וואס יום ששה איז נאכמערער דעמאלט איז ברכה לאדם.

¶50וואס האט דאס די שייכות אהער צו?

¶51איז די שייכות לעניננו, אז אף ער קען דאך טאן די ענינים במדידה פון הגבלה פון אן אדם, און דא זאגט מען ער דארף דאס טאן אין אן אופן פון מדידה והגבלה פון מאוד וואס דאס איז טאקע אותיות אדם, אבער ער איז מבלבל זיין מדידה והגבלה,

¶52במילא ווערן אויך נשתנה דער סדר האותיות, און אנשטאט דער צירוף א' ד' מ' קומט ארויס דער צירוף וואס הויבט זיך אן פון א מ'און ס'ווערט מאור.

¶53וואס דאס איז דער אויפטו פון דגים לגבי שאר הבריות.

¶54בהנוגע צו מדידה והגבלה בא שאר הבריות, זאגט די גמרא א כלל, אז ”אין הברכה שורה” בדבר המדון, פארוואס מצד עניין בלתי טובה.

¶55דערנאך זאגט מען וידגו לרוב, אז א דגין מחוסא במים איז אינו בי ששולט בה,

¶56במילא דארט איז אלעמאל ברכת שורה אויב ער איז אין אן אופן פון דגין, באופן פון דגין איז וואס ער איז בטל צו דעם מקור וואס איז אים מחי',

¶57וואס דערפאר איז דאך אמר ר' שמעון בן גמליא לומר אז דבר שבים איז אינו חוצות, דערפאר וואס ער איז ניט קיין מציאות פאר זיך, ווי געבראכט אויך אין המשך פון תר' שען בי"ס, פון בעל יום ההילולא וכו' ובכמה דרושים שלו, וואס דאס איז דער ”וידגו לרוב בקרב הארץ”.

¶58וואס דאס איז די שייכות מיוחדה לויט דורנו זה, וואס נשיא דורנו איז אן אים מזרעד יוסף אן אים, דער לשלטה בה, איינע וואס איז ניט קיין עין טובה,

¶59וואס דערפאר איז דאך זיין ברכה, וידגיל רוב 'בקרב הארץ' וגופא בתר ראשי אזיל אז מ'זאל זיך ניט טרעקן, טאמער וועט שארטן אז ס'וועט זיין צופיל הפצת המעיינות און צופיל צדקה וכו איז ווער ווייס מה יאמר הרועים און תלמוד ישראל וכו איז אן אים מזרעו דיוסף אן אים,

¶60וויבאלד אז מ'גייט אלס זרעו דיוסף איז זייענדיק 'בקרב הארץ', דארטן שטייט ער אין אן אופן פון וידגו, און ניט נאר דאס רירט ניט אן זיין מציאות, נאר דאס וואס ”בקרב הארץ” פירט ער זיך וידגו ווערט נאך דער לרוב נאך מערער ווי ער וואלט געווען במקום אחר,

¶61”כיתרון האור מן החושך וכיתרון החכמה” מן הסכלות, ביז בלשון הידוע ”כאשר יענו אותו, כן ירבה וכן יפרוץ”.

¶62און ווי מדרש זאגט אויף דערויף א דוגמא נפלאה, ער פרעגט אין מדרש, היתכן, אז דוקא שבט לוי, וואס ער איז געווען דער ”לעמוד לשרתו לפני” הוי אין אן אופן פון הוא חלקך ונחלתך איז ער געווען ממוער באוכליסין.

¶63אלע איבעריקע שבטים האבן געהאט מערער אוכליסין ווי ס'האט געהאט שבט לוות.

¶64פרעגט דער מדרש א שאלה היתכן?

¶65זיי זיינען געווען בחר הוי' נבחר מכל השבטים, אז פעם ילוה אשה עלי און ס'איז געווען אין אן אופן פון ”למוד לשרת לפני” הוי און דערויף זאגט מען ”אני חלקך ונחלתך”,

¶66און ווי דער רמב"ם איז אין דערויף מאריך ”מעמידו על חלקי היפה”, און זאגט אים אתה חלקי וגורלי וכו אז מ'גיט א קוק ווחלית אין איז ער ”מועט מכל השבטים”, זאגט דער מדרש בפשטות, בא שבט לבין איז געווען דער כשר ינו עושו,

¶67אין 'גלות מצרים' זיינען זיי געווען פטור פון שיעבוד מצרים, איז ניט געווען דער ”כן ירבה וכן יפרוץ”.

¶68בשעת מ'האט דורכגעגאנגען אט דאס וואס ס'איז דורכגעגאנגען דער זרעו דיוסף, אנהויבנדיק פון יוסף'ן אליין, פון נשיא דורינו, איז געווען דער כשר ינו עושו ”למעלה מכל השערו” והגבלה ומדידה,

¶69איז דאך א זירחא זאך אז ס'דארף זיין דער לרוב אין אופן פון ”כן ירבה וכן יפרוץ”, ביז אין ענינים גשמיים פון כמות כפשוטה, עאכו"כ אין ענינים אין וועלכע יוסף קאכט זיך, יוסף הוא המשביר בר לכל הארץ נחי' כעצון עמך, דערפאר וואס דאס איז יוסף,

¶70כמדובר בארוכה כמה פעמים.

¶71ובהנוגע לפועל, אז בשעת מ'וועט זיך פירן ניט רעכענען זיך דיק מיט כאשר ינו עושה ומה יאמרו הרואים וכיוצא בזה, איז אט דעמאלט ניט נאר דאס וועט ניט שאדטן, נאר אדרבא ”כן ירבה וכן יפרוץ”, און מ'וועט זוכה זיין אז כאשר ינו עושה וועט מיוצא זיין מערניט מיט ענינים של מה בכך בדיבור בעלמא,

¶72וואס ריד קיינעם ניט אן און וועט קיינעם ניט אן רירן, ואדרבא דאס איז מערניט אין אן אופן בדוגמא ווי מ'זאגט אז תמורת פון חומר ולבנים במצרים כפשוטו, איז מען יוצא דערמיט וואס מ'מאטערט זיך אין ”ליבון הלכתא” און אין לימוד קל וחומר שבתורה,

¶73אט דארט איז דא דער כאשר ינו עושה קומט דערנאך אראפ דער ”כן ירבה וכן יפרוץ” אין 'לימוד התורה', ביז לאסוקי ”שמעתתא אליבא דהלכתא”, און דערנאך קומט דאס אראפ דער ”גדול לימוד שמביא לידי מעשה” אין מעשה בפועל, אז מ'האט די בני חיי ומזוני רויחא, ובכולם רויחא, רויחא אין דער מזוני רויחא, און רויחא אויך אין בני און חיי ברוחניות,

¶74והעיקר אין פשוטם של דברים.

¶75וואס דעמאלט שטעלט מען אויף א קהל רב, און מ'מאכט פון דעם קהל א ”קהל גדול”, ווארום 'יכלו כל הנשמה שבגוף', מ'איז ממלא דער ”פרו ורבו ומילאו את הארץ”,

¶76דערנאך דער וכבשוה מתוך שמחה וטוב לבב, ו ”קהל גדול ישובו הנה” במהרה בימינו ממש, ארוים אנונה אים ענני שמיא, במהרה בימינו ממש.

¶77לחיים.