Text

¶1לכאורה איז דא א סתירה אויף דערויף וואס מ'האט גערעדט, אז עיר הנדחת איז א מציאות ביי אידן אט דאס וואס מ'ברענגט אין תסערטו אין ירושלמי, אז דער ענין פון משפט צדום איז דאס געווען א דין פון עיר הנדחת,

¶2און אט דאס וואס מ'האט געשיקט די שני מלאכים איז דאס איז בדוגמא וואס מ'שיקט די שני תלמידי חכמים להזהיר, און אט דאס איז וואס דער אויבערשטער האט געזאגט אור דנא איז דאס איז וואס דער אויבערשטער איז דאך ווי ”סנהדרין של שבעים ואחד”, וואס דוקא דורך זיי קען זיך דורכפירן אן ענין פון עיר הנדחת,

¶3און ווי ער זאגט אין ירושלמי אין תוספתא, אז ממונו שלא תיחיח בשעת ער פרעגט ווי איז דער דין פון ממונם של צדיקים וואס געפינט זיך אין עיר הנדחת?

¶4זאגט ער אויף דערויף ממונו שלא תיחיחיח וואס ער איז דאך געווען א צדיק, על כל פנים אין דעם חטא פון סדום איז דאך צו אים ניט געווען קיין שייכות א הנהגתה איז דאך געווען בהיפך,

¶5און אף על פי כן איז ממוני עבד ס'איז דאך מערניט וואס ער איז ניסול געווארן ואשתו שתי בנו סבימו וואס סדום איז דאך דאס ניט לכאורה איז בא זיי ניט שייך דער ענין פון אחדות פשוטה מיט די אלע מעלות וואס מ'האט גערעדט וואס ס'איז דא ביי אידן לגבי ניט-איד נאר דער חילוק כפשוטו איז, אז דאס איז געווען פאר מתן תורה.

¶6אט דער ענין וואס ס'איז דא ”ונפלינו אני ויםך מכל העם אשר על פני האדמה” אט דאס האט זיך אויפגעטאן בא מתן תורה, משא"כ לפני מתן תורה איז אט דעמאלט נאך ניט געווען אט די התחלקות, איז און דעמאלט איז דאך געווען דער ענין פון עבודה זרה דער גדר פון שבע מצוות בני נח,

¶7וואס אין שבע מצוות בני נח זיינען דאך געווען די אנשיות בה מחוייב פונקט ווי כל הנשים שבדור ההוא, ביז להבדיל אברהם ולוי.

¶8און וויבאלד אז בגלוי, אף על פי וואס דעמאלט איז דאך שוין אויך געווען ”כל העולם כולו מצד אחד” און אברהם מצד 'מעובר אחד' און אברהם 'מעובר אחד' איז דאס איז דאך געווען ווי מצד עבודתו למטה, ווי מצד די ענינים מלמעלה,

¶9וואס דאס איז דאך געווען דער ציווי מלמעלה אויף דער ענין פון עבודה זרה ויצוה ”הוי' על האדם לאמר” ווי די גמרא טייטשט דאס אפ, אז דאס איז עבודה זרה איז אין דערויף זיינען געווען בשוה, ס'איז נאך ניט געווען דער ענין פון ונפלינו וואס מצד דערויף איז אויך בנוגע צו אמונה, און אויך בנוגע צו דעם היפך פון אמונה, ביז אין דעם תכלית הנפילה בזה, וואס דאס איז דער ענין פון עיר הנדחת,

¶10האט זיך דאס אויסגעגלייכט בא אנשיות דעם, האט אויך געקענט זיין אט די מציאות.

¶11וואס דערפאר איז דער ענין וואס דאס וואס מ'לערנט אפ פון ממונו שלו איז לכאורה ניט פארשטאנדיק, ס'איז דאך אין למדים מקודים הדיבור וואס איז דערפון די ראי' אויף ממונם של צדיקים וואס געפינען זיך אין עיר הנדחת, לאחרי מתן תורה, וואס ניתמר ”תורה ונתחדשה הלכה”?

¶12איז איז דאך אין דערויף איז ידועה, אז דאס וואס מ'זאגט אז עולם עדו מלפני מתן תורה איז דאס בהנוגע צו עניני הלכה, אבער ניט בהנוגע צו ענינים פון מציאות.

¶13אט די ענינים וואס זיי זיינען אן ענין פון מציאות איז דעמאלט קיין חילוק ניט, אט דאס וואס מתן תורה האט אויפגעטאן איז דאס איז בהנוגע צו דעם ענין אופן הציווי התורה והמצוה, אבער ניט בהנוגע צו מציאות העולם.

¶14דער ענין פון עיר הנדחת אט דאס, וואס ממונם של צדיקים וואס געפינט זיך דארטן, ווי דארף זיין דערפון דער דין?

¶15איז דאס ניט א שאלה אין הלכה, נאר דאס איז א שאלה פון מציאות.

¶16ווארום וויבאלד אז מ'זאגט, אז עיר הנדחת איז דאס ניט א מציאות פון יחידים, נאר אט די שטאט ווערט די מציאות פון דער שטאט א מציאות פון עיר הנדחת, וכל אשר בקרבה איז אט דעמאלט דארף מען פשוט מברר זיין די מציאות,

¶17וואס הייסט די מציאות פון דעת כל אשר בתוכה דאס איז ניט א שאלה ווי דער דין איז פון ממונו של צדיקים נאר דאס איז מסובר פון דער עיקר השאלה, צי ממונו של צדיקים איז דאס א חלק פון דער מציאות וואס ווערט אנגערופן כל אשר בתוכה, אדער דאס איז א ”מציאות בפני עצמה” וואס דאס געהערט צו דעם צדיק,

¶18וואס ער ווערט דאך ניט נכלל אין דער מציאות פון ”עיר הנדחת, והראי” אז אים אליין טוט מען דאך גארניט.

¶19וויבאלד אז דאס איז ניט קיין שאלה אין הלכה, נאר דאס איז א שאלה אין מציאות איז קיין אונטערשייד ניט צי מ'ווייס די מציאות מלפני מתן תורה צי מ'ווייס לאחרי מתן תורה.

¶20וואס דערמיט איז אויך פארענטפערט א דבר פלא וואס מ'געפינט דאס נאר ניט ווי ביי עיר הנדחת, אז דער דין איז לויטן רמב אז מ'דארף הרג'נען די נשים וטף, אפילו אט די נשים וואס לא חטו און אפילו אט די טף וואס זיי זיינען בכ וואס לכאורה אלו הטף מה חטאו?

¶21ועל אחת כמה וכמה די נשים וואס זיי זיינען שוין בעלי בחירה, און אף על פי כן, אז וויבאלד אז דער בעלי חטא און ווערט זי דעמאלט אויך אוהי הגם ”את הנשים ואת הטף”.

¶22וואס דאס געפינט מען אז דער ענין יוצא מן הכלל איז גמרי בהנוגע צו עיר הנדחת.

¶23איז דער ביאור אויף דעם איז, אז דא איז ניט אן ענין וואס מ'הרג'ט יחידים דאס איז ן ענין וואס מהרג"ט עיר הנדחת ואת כל אשר בתוכם.

¶24און ווי דער רמב"ם זאגט אין 'מורה נבוכים' כדי ס'זאל ניט בלייבן קיין רושם פון דבר ההוא.

¶25במילא דארף מען מברר זיין וואס איז די מציאות פון עיר הנדחת.

¶26וויבאלד אז אן אשה איז ניט קיין ”מציאות בפני עצמה”, נאר דאס איז א מציאות א טפל צו די מציאות בעלה, ביז וואנענט אז מ'זאגט אז כל מה שכנסי אשה קנה בעלה און אן אשה תורה איז דאס די וואס אויסה רצון בעלה, און זי ווערט אנגערופן מעזר כנגדו ביז וואנענט אז מ'זאגט,

¶27אז מצות-עשה ס'איז א זמן גרמא, איז אן אשה קטורה ווי ס'שטייט דער ביאור, דערפאר וואס דער בעלה איז מוציאותא איז וויבאלד אז דאס איז ניט קיין ”מציאות בפני עצמה”, דאס איז די מציאות פון דער בעל, וואס דער בעל איז א מציאות פון עיר הנדחת איז דא ניט פרעגט מען ניט צי זי איז חטא ועד דרך זה די טף וואס זיי זיינען שייך צו די הורים, צו דערפאטער און צו דער מוטער.

¶28און אט דאס איז אויך וואס מ'דארף מברר זיין בהנוגע צו ממונם של צדיקים שבתוך עיר הנדחת איז כאמור לעיל, דאס איז ניט א בירור אין הלכות ווי דער דין איז, דאס איז א בירור אין די מציאות צי דאס איז מציאות כל אשר בתוכה פון עיר הנדחת צי דאס איז א ”מציאות בפני עצמה” וואס מ'דארף וויסן וואס דער דין איז.

¶29וויבאלד אז לפני מתן תורה, איידער ס'איז געווען דער ונפלינו און אף על פי כן איז געווען דער ציווי דער ציווי אף עבודה זרה במילא איז דאך שוין דא די מציאות פון עובר זיין אויפן ציווי איז דעמאלט איז די ציווי און די מציאות זו חל בשוה, וויבאלד אז ס'איז ניטא דער ונפלינו אויף אנשיות דורים, פונקט ווי דאס איז חל אויף בני אברהם.

¶30און וויבאלד אז דעמאלט איז מען מברר אויף ממונ אף על פי וואס ער אליין איז ניצול געווארן, ווארום ער איז לא נידח אין חץ דין, איז ממונו איז אויך עבד איז דאך דערפון די הוכחה, אז דאס גייט אריין כל אשר בתוכה, במילא איז דער זעלבער ענין בהנוגע צו ממונו של צדיקים לאחרי מתן תורה.

¶31וואס ווייס מען דערפון בהנוגע צו דער המשך לענין וואס מ'האט גערעדט פריער, בהנוגע לכל אחד בעבודתו אז דאס איז גאר אן ענין חדש וואס ס'טוט זיך אויף אנטקעגן חלקו של האדם בעולם, אז ס'איז דא אזוינע וואס מיינען אז ס'איז דא דריי ענינים.

¶32ס'איז דא דער יצר טוב און דער יצר רע און דערנאך איז דא זיין חלק בעולם, און אפילו בשעת ער קערט זיך איין און דער יצר טוב איז שולט אויף זיין יצר הרע קען מען צו אים קיין טענות ניט האבן פארן חלקו בעולם אז ער וויל איז ער א מתבודד און זאגט זיך אפ פון חלקו

¶33אויף דערויף זאגט מען, אז אויב נאר אפילו אז ער איז א צדיק, אויב ער לאזט איבער ממונה ונכסיו אין עיר הנדחת אט דעמאלט זאל ער וויסן זיין זבר, און ווי זאגט דער לשון, אז יצא נקיף וידער מנקים ונכסיו וואס דאס איז א חסרון ניט נאר אין די נכסים דאס איז א חסרון אין אים,

¶34ווארום ס'איז דאך נשמה ירדה למטה, ניט לתא קיין עצמה דער גוף אין 'נפש הבהמית' וחלקו בעולם, אט דאס איז דער דין וואס ”התורה חפה על ממונו של ישראל” איז דאך דאס א הוראה און א דין, אז מ'דארף חס זיין ”על ממונו של ישראל”,

¶35ביז וואנענט אז ס'איז דא אן אופן פון על עבדא אורייתא פון בעל תשכית איז דא זאגט מען, אז אויב ער וועט טענה'ן, אז ”מה לי ולצרה הזאת” צו דעם גאנצן ענין פון חלקו בעולם הזה און ער שליסט זיך איין אין ד' אמות של תורה ותפילה און וויל גארמיש ניט אויפטאן אין וועלט אט דעמאלט איז מצידו ווערט די פעלקו בעולם קען ווערן א טייל פון א סביבה וואס זי אין אן אופן פון איר הנדחת,

¶36און אט דעמאלט, אפילו אז ער איז א צדיק על פי תורה איז ממונן עבר און בשעת ממונן עבר פעלט דאס ביי אים.

¶37ווי על פי נגלה, ועל אחת כמה וכמה על פי תורת הבעל שם טוב, וואס ער זאגט דאך, אז יעדערע זאכן וואס געפינען זיך ”ברשותו של אדם” איז דאס גופא איז א הוכחה, אז די ניצוצות וואס זיי זיינען מחי' דעם ענין די זאכן זיינען זיי שייך צו זיין נשמה, און בשעת אט די ניצוצות גייען רחמנא ליצלן פארלארן אין תתרו תקבץ על כח רחובה ושרפת איז אט דעמאלט ווערט פארלארן ניצוצות פון זיין

¶38וואס אט דאס איז די הוראה אויך בהנוגע לעבודת כל אחד, ביז בימינו אלו, אז ס'איז ניט מספיק אט דאס וואס מ'האט גערעדט פריער, אז דאס וואס יעדערער האט אין זיך דעם אלטן רבי'ן שבנשמתו, וואס דאס ווערט אנגערופן דער מעיין שבנשמתו, דער אלטסטער חלק שבנשמתו, וואס דאס איז דער עושן שבנשמה,

¶39איז דארף דאס אראפקומען ביז אין חוצה, אין ענין העשי והמעשה שלו, און דאס איז נאך ניט מספיק, דאס דארף אראפקומען אין דעם ממונם של צדיקים, אז ממונם של צדיקים זאל ער ארויסנעמען פון אט דער סביבה, פון אט דער מציאות וואס זי ווערט אנגערופן בשם עיר הנדחת, און דוקא אט דעמאלט ווערט דאס אן עבודה שלימה,

¶40אז ווי ער זאגט, אז בשעת על דרך ווי ס'איז געווען בא גאולת מצרים, האט משה ניט מסכים געווען סיידן אז ס'זאל זיין בנערינו ובזקנינו בבנינו ובבנותינו",

¶41און מיטנעמען די אייגענע נכסים, ביז אט די אלע ניצוצות וואס האבן א שייכות צו אידן וואס געפינען זיך אין מצרים, ביז אין אן אופן פון ”ונצלתם את מצרים” אט אזוי איז אויך ”כימי צאתך מארץ מצרים אראנו נפלאות”, וואס דעמאלט וועט דאך זיין דער ”ואחרי כן יצאו ברכוש גדול”, ווי ער זאגט ”והיו מלכים ילקייך ומלכותיהם ותעורתיהם מניקותייך”,

¶42מיט אלע פרטים ווי ער רעכנט אין דערויף אויס.

¶43וואס אט דעמאלט וועט מען ארויסגיין אויך מגלות ”זה ברכוש גדול, ובשמחה ובטוב לבב”, און ווי ער האט געזאגט אין מאמר וואס מ'האט פריער גע'חזר'ט ו' פדוי' הוי' ישובון ו שמחת הוי' על ראשם.