Text

¶1מ'געפינען זיך דאך אלע אין חג הפסח, וואס ווערט אנגערופן ווי מ'זאגט אין די תפילות און אין קידוש סמן חירותינו, אין צוזאמענהאנג דערמיט וואס דער אויבערשטער האט ארויסגענומען יעדער אידן און אלע אידן ממצרים, ווי מ'זאגט אויך אין דער הגדה וואס מ'האט געזאגט אין די ביידע סדרים, אז חייב אדם לראות עצמו פונקט ווי ער אליין איז געווען אין מצרים און מ'איז ארויס פון מצרים. און דערנאך איז מען אויך ממשיך, אז דאס איז ניט נאר בדיבור, נאר אויך דערנאך אז מ'טרינגט די ד'כוסות, און מ'עסט אויך די התמן חירותינו, וואס דאס איז דאך פארבונדן מיט דעם מצא וואס ס'איז דאך געווען אזוי ווי דערציילט אין חומש, אז אזוי ווי די חירות איז געקומען פלוצלונג האט מען ניט באוויזן צו ווארטן, במילא האט מען געגעסן דעם בצוק האט מען געגעסן אלס מצה, און דערנאך איז דאס געווארן אן אייביקע מצוה פאר יעדער אידן און אלע אידן אויף אלע דורות, אפילו אויך אויף די וואס זיינען שוין ערוואקסענע געווען דעמאלט, און די וואס זיינען קינדער געווען דעמאלט,

¶2וואס האבן געווען פארבונדן במיוחד מיט ערציען קינדער און גרייטן זיי זיי זאלן וויסן ווי אזוי מ'דארף זיך אויפפירן ווי דעם אויבערשטנ'ס רצון איז דארף מען דאך דערציילן זיי וואס איז דער אויבערשטער'ס רצון, וואס אויף דערויף איז דאך דא די מחנכים און די מחנכות, אנהויבנדיק פון די אנהויבס מחנכים ומחנכות, וואס דאס איז דאך דער פאטער און דער מוטער און דער באבע און די זיידע, ווי גערעדט מערערע מאל. און ס'האט אויך א ספעציעלע שייכות צו קינדער, וואס מצד דערויף וואס זיי זיינען דאך קינדער זיינען זיי דאך באפרייט און לעבן אין אן אופן פון חירות, גלייך ווי זיי ווערן געבארן ביז וואנענט זיי הויבן אליין אן פארדינען אויף זייערע הוצאה, באקומען זיי דאך אלץ פארטיקערהייט, אן קיינע דאגות פון דעם פאטער און דער מוטער און דעם מחנך און די מחנכות, ווי דערמאנט מערערע מאל. ווערט דאס אויך דערנאך איבערגעטראגן, אז אזוי דארף זיך אויפפירן בכל אחד ואחד, כאילו אז היום יצא ממצרים אט דאס איז ניט א זאך וואס ער דערציילט

¶3וואס ס'איז געווען אמאל מיט זיין באבען אדער מיט זיין זיידן, אדער מיט צענדליקער דורות פריער, נאר דאס איז הוא עצמו יצא ממצרים דער פאטער אליין, און די מוטער אליין, און די קינדער אליין, און די אייניקלעך אליין זיינען געווען אין מצרים, און ארויסגענומען געווארן פון מצרים דורכן אויבערשטן אליין, וואס נגלה עליהם מלך מלכי המלכים הקב'ה בכבודו בעצמו ובאלם, און האט דערפאר אויך אנגעזאגט, אז מ'זאל יעדער יאר, אז ס'קומט די טעג פון חמשה עשר בניסן, הויבט זיך דעמאלט אן דער יום-טוב פון זיבן טעג אין ארץ-ישראל און אכט טעג אין חוץ-לארץ, אין דעם ארט וואו מיר געפינען זיך איצטער, וואס בכל יום ויום האט מען די מצוה אויף ניט עסן וואס ס'איז ניט מצה און עסן דוקא מצה, ווי אויך די קינדער האבן דאס אויך געזאגט אין די ד'שאלות און די ד'קשיות, וואס מ'האט געפרעגט ביים ערשטן סדר, און דערנאך אין חוץ-לארץ אויך ביים צווייטן סדר, אז כל השנה עסט מען פארשידענע זאכן, משא'כ אבער אין די טעג פון פסח

¶4איז אט דעמאלט עסט מען דוקא מצב מיט די אלע ענינים ווי דערנאך אויסגערעכנט אין די ד'קשיות, און דערנאך דערמאנט מען אויך, ווי געזאגט, אז דאס איז פארבונדן מיט יעדערן אליין, ניט מצד דערויף וואס ס'איז געווען מיט די עלטערן, איז דאס פארבונדן ווי עצמו יצא ממצרים, ים, ונחזר דערנאך איבער אין דער הגדה, אז ילו לא הוציאנו, איז הרי אנו ובנינו ובני בנינו, משובדים היינו לפרעבמצרים, און דערפאר האט מען אויך אט די דריי מצות, וואס ס'ווערט אנגערופן א מוח לדעת מהמנותא אז דאס איז פארבונדן מיט דער רוף וואס יעדער איד און אלע אידן, מאמינים בני מאמינים, איז נאך אפילו בא קליינע קינדער איז מען מאמינים, גלויבט יעדערער, באמונה שלימה אין דעם אויבערשטן בכלל, און אויך אז דער אויבערשטער האט אלעמאל באוויזן ניסים דעם אידן, און באווייזט זיי אויך איצטער, ובפרט אין אונזער דור, ווי גערעדט מערערע מאל, באווייזט דער אויבערשטער ניסים בא זיי עומדים עלינו

¶5לחלותינו והקב'ה ומצילונים מידם, ווי מ'זאגט דאס אין דער הגדה. און דער עיקר אז מ'דארף ניט איבער'חזר'ן דעם עומדים עלינו ס'איז מערניט וואס אין דער הגדה האט מען דאס אריינגעשטעלט און אויף זאגן, אבער אזוי דארף מען זיין אויסגעהיט, אז ס'ווערט שוין פון פריער בטל אט די וואס ווילן טאן ניט גוץ אידן, און באקומען, פארקערט, שטארקייט אט די וואס ווילן טאן גוט צו אידן און ארויסהעלפן זיי אין אלע זאכן, ובפרט אין זאכן פון אידישקייט, במיוחד איז דאך דאס נוגע אין די טעג פון א יום-טוב, וואס דעמאלט איז דאך ניטא די מלאכה אויף פארדינען אויף דער הוצאה, דארף מען דאך באקומען די אלע זאכן שוין פון פארטיקערהייט, ובפרט אזא יום-טוב ווי פסח, וואס איז פארבונדן מיט די גרויסע הוצאות לגבי שאר ימים טובים, און ווי גערעדט מערערע מאל. און אף על פי כן איז מען אינגאנצן באפרייט פון אלע דאגות, און מ'באקומט דאס פון דעם אויבערשטן, מידו המלאה הפתוחה הקדושה והרחבה באקומט מען אויך יום-טוב'דיקע אכילה און שתי', און יום-טוב'דיקע בגדים, און יום-טוב'דיקע הנהגות, אין אלע איבעריקע זאכן,

¶6ווי גערעדט מערערע מאל, און ווי זיכער איז דאך א טייל פון די קינדער וואס זיינען איצטער דא האבן אויך באקומען נייע בגדים צו יום טוב, א טייל פון זיך ווייניקסטן'ס, על אחת כמה וכמה בנוגע צו אכילה און שתי האבן זיי דאך באקומען פארטיקערהייט די אכילה און שתי פון פסח, אנהויבנדיק פון מסות און פון די ד'כוסות, איז דאך אויך א מצוה עסן בשר בחג הפסח, און טרינקען יין נאך בהוספה אויף די ד'כוסס, און ווי מ'זאגט אויך אין דער הגדה, אין סידור אפגעדרוקט, אז בין כס ב'ת לגימו איז אט דעמאלט קענען שוסה יין כדי צרכי וויפל נאר מ'דארף האבן באקומט ער פארטיקער ה'דוויין, על דרך זה אויך די אלע צרכים פון פסח, ועוד והוא העיקר, און מ'באקומט דאס אלץ אין אן אופן פון חירות, וואס דאס האט א באזונדער שייכות צו קינדער, ווי דערמאנט פריער, וואס זיי ווערן דאך נתחנך, און כל זמן זיי ווערן נתחנך באקומען זיי אלץ אין אן אופן פון חירות, און ווי עלטערן גיבן צו קינדער גיבן זיי דאך דאס אויך מיט א ברייטער האנט און מיט א פריילעכער האנט,

¶7און מ'קוקט זיך צו, אויב דער קינד דארף האבן נאך אפילו ווען ער בעט ניט, ווען ער רעדט נאך ווען דער קינד בעט גיט מען אים נאכמערער און נאכמערער, ובשמחה ובטוב לבב. וואס דאס איז דאך אויך די אפלערנונג וואס יעדער מועד, יעדער יום טוב, איז מועדים לשמחה, דארף יעדער איד און אלע אידן זיין דוקא בשמחה ובטוב לבב, ובמיוחד אין ראש לרגלים, אין דעם ערשטן פון אלע ימים טובים, וואס דאס איז דאך זמן חירותינו, בחודש האביו, אין זמן הפסח, איז אט דעמאלט באקומט מען דאס אלץ, און מ'איז דערנאך ממשיך בכל השנה כולה, ווייס יעדער קינד, אז פארוואס איז דער יצא לחירות און געפינט זיך אין א מעמד פון חירות, דערפאר וואס ווי דער פסוק זאגט והשיחה את העם ממצרים בעבדון את האלקים על ההר הזה אזוי ווי אידן, ובפרט נאך קינדער, דארפן גרייטן זיך אויף מקבל זיין דעם אויבערשטן'ס תורה, און לערנען תורה מיט א גרוייקער קאפ און מיט א געזונטער קאפ און מיט א פריילעכער קאפ, כדי די תורה זאל צוגענומען

¶8ווערן און נקלץ ווערן און איינגעקריצט ווערן, על דרך ווי די לוחות פון מתן-תורה זיינען דאך געווען איינגעקריצט אין די לוחות די אותיות פון די עשרת הדברות, על דרך זה אויך אזוי איז אויך בא יעדער אידישער אידיש קינד, און ער פועל'ט אזוי אויך אויף זיינע עלטערן, אז זיי זאלן נאכמערער צוגעבן, אז יעדער ענין פון עשרת הדברות וואס דאס איז כולל כל התורה כולה, זאל דאס זיין איינגעקרויצט אין דעם קינדס הארץ, און דורך אים ווערט דאס נאך טיפער איינגעקריצט אין די הארץ פון זיינע מוטער און זיין פאטער און זיינע מחנכים און די זיידעס און די באבעס,

¶9דער טעם, אז ניט חס ושלום אין צווישן טראכט מען ניט וועגן פסח, נאר אדרבא בכל יום דארף מען דערמאנען יציאת מצרים, און סיי ביום און סיי בלילה, ווי מ'טוט דאס אויך אין קריאת-שמע, און ווי גערעדט מערערע מאל, על אחת כמה וכמה, אז יעדער קינד און יעדער ער וואקסענער ווייס, אז אויך אין די צייט פון איין קריאת-שמע ביז דער צווייטער און סיכער אזוי, פון דער צייט צווישן איין זמן חירותינו מיט איבער איארן און א צווייטן זמן חירותינו, איז ביי אים איינגעקריצט, אז ער דארף געדענקען אז ער איז דעם אויבערשטנ'ס אן עבד, ווארום דער אויבערשטער האט אים געמאכט ארויסגענומען דעם שחרור, און געמאכט אים פאר דעם עבד פון מלך מלכי המלכים הקדוש ברוך הוא, איז דאך על דרך ווי מ'זעט, אז דער עבד ווען א מלך מלכי המלכים, אפילו א בשר ודם, איז שטעלט אים צו דער מלך מלכי המלכים, אלע זיינען נויטיקע זאכן, און נאך מערער אפילו די זאכן וואס ס'קומט אלס הנאה און אלס שמחה און אלס א הוספה צו די הכרח'דיקע זאכן, וועלט אים אויך צוגעשטעלט ווי א מלך מלכי המלכים בשר ודם קען דאס טאן,

¶10כמה וכמה ווען דאס טוט מלך מלכי המלכים הקב,"ה, וואס ער איז גאלנו וגאל את אביתינו און מ'הויבט אן און מ'זאגט פריער גאלנו און דערנאך איז מען אויך מסיים גאל ישראל אז דאס איז שוין א זאך וואס איז שוין אפגעטאן געווארן און ער ווערט שוין אומגערופן גאל על שם העבר ווערט דאס אויך דערנאך, צוזאמען מיט שמחה וטוב לבב, ווי דאס איז דאך אויך בפשטות, בשעת מ'טרינגט יין, און ווי ער רעדט נאך ד'כוסות, איז דאך דאס מוסיף אין דער שמחה פיר מאל אזויפיל, מערער וויפל איין כס און ווי גערעדט מערערע מאל, און אט דאס מ'ברענגט אויך נאך שנעלער די שמחה גדולה ואמיתית, וואס דעמאלט וועט זיין די יציאה און די חירות פון דעם מצריקן גלות, צוזאמען בשמחה ובטוב לבב, און מ'וועט דעמאלט פראווען אוכל שם מן הזבחים ומן הפסחים אין ארץ ישראל, און ירושלים עיר הקודש, און דארטן בהר הקודש, און דארטן גופא אין דעם בית המקדש, מקדש אדנ-י כהוננו ידיך, ו שמחת עולם על ראשם, מיט א שמחה וואס זיי האלטן אין איין אנגיין, און אלץ מערער און מערער ווי ס'וועט זיין תיכף ומיד,

¶11בביאת משיח צדקנו, צוזאמען מיט דעם חירות אמיתי, און צוזאמען מיט די שמחה אמיתית, און מיט אלע גוטע זאכן, מיט הבנה והשגה אין לימוד התורה וקיום מצוותי בתוכף ומיד ממש, ובאופן דמוסיף ואולך ואור ושמח. די רבי סטארטעד ביי טעלענג אוס, אז ווי איז נאו אין דער הללעי פסח, און ווי נאו אז דער הללעי פסח איז קולט זמן חירותינו, דער סעזן אויף א לעבאריישן, און דער סעזן אויף פרידם, וואס דער אויבערשטער ה'רעדים דאס פאר מצרים, און ווי ריד אין דער הגדה, אז ווען ווי ספיק אויף בקומען פרי דאס איז נאך סאמעפען מענע יערס גאול צו א ור אנצעסטרס, צו דאס jews ו ליבט at that time, but it's something, אז ווי זיי אין די הגדה, אז every Jew, every day,

¶12האדסטו see ימ סלף אז ויף איר וואס טאקען ארויף מצרים. וואס דער טרוף איז, אז דאס איז נאך נאר סאמטען אזוי ווען סיי זיי, אזוי שוין צי אירזעלפס אזוי ווי טאקען ארויף מצרים, מצב, but we really have to see ourselves, that we are the ones that השם made free, and we are the ones that השם took us ערב מצרים. און פסח, ווי אית מצה, און ווי אית ספעשיל פולדס. וואס וועט דאס דער מצב רמיינד איס אויף? אז די דזשוות ווער סודנ לי פריעד. זיי פרעפירט די דויעלע פון מאכן ברעד, און דער ווי איז ניטא בייק עט, דער ווי איז ניטא בייקעט ווייקלי, און איז פקעין מצב. ווי איט דעת מצה נעו, אז אויף ווי ער ליב ין, עגען, די סעם פין אויף רוש'ענג אויף און גווען אינטו פרידם. דאס איז די ווי ער איז דאן אין אלע די גענערעשינס, יום און און אלד, און די טעיטשענג וואס אור פארנט האבן צו גיף טו אוס, די פארתערס און די מאתערס און די בובעס און די זיידעס, און אלע ווי ער טיטשערס, און ווי children קען אנדערסטען וואס עט מיינס to בי פריי, to פיל ווי ס פרידם וויף ווי האב טו האב נאו,

¶13because we know that children, from the time that you're born, until you grow up, and you have to start earning a living for yourself, everything that you have comes to you free. The food that you eat is something that it's given to you, and this is the reason you can understand how it is to be free אריף מצרים. דער אויבערשטער טוק את אריף מצרים, און ער טאלט איז דאך וואס דער פינף ער אויבערשטער אויף ניסן, וואס דאס קומט אין חמץ און ווי האט to'איר אני מצא. און ווי טאג אבעט דאס אין דער סדר, דוריין די פור קעסטענס ווי די טשולדען עסק. ווי עסק א קועשטאן על פי מצא, און ווי עסק א קו עסט ווי אל יארלאנג ווי קען איר אל קיינטס אויף פוד, און א פסח ווי אן לי מצא, און די אדער ספעשעל פוד ווי ווי מ'אט איר אנלי. און די ענשער איז, מצרים, but we have to feel this experience for ourselves, we have to realize, אז ווי עס זיי אין הגדה, אז השם וועדן דארף טאן אין א שרף מצרים ווי ווי בי סלויב, ווי אונז ווי סלויב to פרעה אין מצרים!

¶14און מצא איז קול די ברעט אויף פייס, דאס שאיז א ווי גיבט דאס פייס, פארקענדיק אז דער שוין ווער אלו אלוייז באלו ווי אויב גרייט פייט אין ה,"ם, און ספעשעלי יונגער חיל ן האבן אן גרייטער פייט אין ה,"ם, ווי סי ול די מירקלס א ראון וואס ה'פריונגט פור אונז, און די מירקלס ווי ה'פריונגט פור אונז ס'דינט ענלי העבן מענענער יאר אג, באוטו. But we know, that even in our own גענערעשן השם did גרייט מיראקלס פאר אוס, און we saw these מיראקלס! און just אז ווי עס זיי אין דער הגדה, that אין עברי גענערעשן איז דארא וואס טרייט to דעשטריי אוס. דער רבי זאגט, אז we shouldn't even מענטשן, that דארא וואס ווען דעשטריי אוס, וואס ס'איז נא רייט פון דער אויבער פון דער אויבערשטעט, that גד איז גווען טו פראטעקט אוס, און גד איז גווען טו פרא� אז. So, really, we shouldn't say it. But since it says אין דער הגדה, דאס דערפאר ווען רעקיד אין דער הגדה, אז דער איז דאס וואנט וו ענט דו סאמקען בעד טו אוס, but we know, אז אבער די וואנט ווי נאר, אבער זיי וואנט ווי דא סאמקען בעד, ווי know, אז גאר איז גאר גאר ניט פראטעקט אוס, נאו ווי סי ה'מי רעקלס, נאו אין איר און ליבס, אין איר און טיימס! און דער פאקט אז פסח איז א יום טוב, און ווי נאר אז אויף א יום טוב, ווי אלויאז האבט to prepare things אין עדווענס, און אספעשעלי פון פסח, ווי האבט to prepare a lot of things, אל די ספעשיל פוודס ווי האבט to prepare. ס'איז נאט איזי, ווי קענט bake מצב דערין פסח, ווי האבט to bake אל די סענגס אין עווענס, אל די סענגסע ווי עשט ער פרפערט בפארהאנד, וואס נאר אלי די ווי פרופי רט די פווד בפאר פסח,

¶15די יו-טוב, so when א יו-טוב קומט-עלן, דאס שאות איז דאס מור, אז everything that we have און everything that we need איז פרעפי עד פאר א וס, איז גיבן to וס, רעדי, און here we see, און certainly there are children right here today, ווי רעשיבט נוג קלוגין בפאר פסח, און אויף זיי דען געט קלוגין, זיי נאגן אז זיי האבן גוט פווד, וואס מ'איז פרעפי עד פאר דעם פאר פסח, איז ווי ס'איז זאל זיין רעדי פו וס, דער מצע און די וויין, און ווי נאר אז נארו וסדר, ווי דרינק... העמ יע קאפס ווי ין דערנאך? פאר קאפס! וואס די הגדת זיי זאגט, אז אין-בטוין דער סעקנט און דער סערט קאפן, וואנענט דרינקן מער, און ווי קען דרינקן אבער מר! אויך וו עט וו ארט דרינקן מער, דערנאך וועט ניט נאר וואס עס וועט פרפארט פארפארט פור יו to האב פאר קאפס וויין, באס ער וואלט אבער בן ביילע אליין פראפערט פארווארד, אין אדער ווארט,

¶16וואס תך, און ווען דער עס יום טוב לייד זיך אין דער רעסט און דער יאר, כי כען אנדערסטענדען ה ווי ביי פרי, ווי עס ווי הי'נען, ווי עס? ווי. אתא? מ'זאל ווי זיין סאויבן ביי שם. ווי עס? פרי? So ווי. ווי. עס?וצא אז ווי קען סאו רעד? רא יד? והואי? תאו זאמתרע. תורה, and then we know, that when ה'גוברסט די תורה איז גוברס די לוחות, און אנדערע לוחות די מצוות פון גוד, די עצרת הדברות, ווי אנגרויפט אין די סטאן, און just אז די מצוות פון ה'ווען אנגרויפט און די סטאן אויף די לוחות, און די טאבלעט, די סטאן טאבלעט ווי משה רבינו בראט אן צו וואס פון גוד, so too! Every one of us, every child, האסטו האבן ענגרויבן אין איס הארט, ענגרויבן אין אים-סעלף, אל אויף דעם פיל זה פירונג פרידם און די נולעדדש, אז ער העבד ספאר ניט טוירט טויר, און דערנאך דא איז וואס ער מסתמא וועט בי ט צוד, ווען דער גבנערט באיבער אים, ווען דער וועל דער אויך בא גבובן א ים און דעם איז

¶17מענטשענען אי רי די, נאר אלי אין א דיייטאים, ב מיט אלסע וועט נייט-טייט, אס פון אייבער ידע פון אט דער טעמא ווי עיקר קריעה שם אט נייט טיל די נעקט ט נייט, ווי מענטשענען אין דעי און נייט, און אי ברעיר יאר-טו יר, טאג-אויבאט יציאת-מצרים אל יו בקוז! בקוז. פרידם האט טופן אב גד'ס תורה אין אור זעלבס, און וואס דאס טייטש א ון? עברי ילדערער טשעילד האסטו בי א סערוונט to גאד, ערי אן עס עס טו בי א סערוועט to הקב'ה, to די הלי ואן בלעסט ב היא, און ונאו זיך אז ער איז א סערוונט, אידן, א יומען קינג, ווען עס איז א סערוונט, ער גיבט א סערוונט עי רוינט עיוועט ין טס. און ער גיבט די סערוונט דאסענינגס וואס וויל מק ים העפי, סא מאך מ רסול ווען די קינג איז מלך מלכי המלכים, דער קינג אויף אל קינגס, און ווי איז א סערווענט, און די גוי'ש פעיפל, אז ווי עס זיט נגדה ישראל אזוי ער האט רעדי רעד ימט איז דאס! דאס געבן איז דאס! דאס גיבט אס אלו די ווי ניט צו בי וערי, וערי האפי! און ווען ווי דרינגט די אייברכוסות עת דער סדר? דאס איז פאר טעמס מאר העפינעס!

¶18און ווי פאר קאפ וויין איז פאר טעמס מאר, און דאס מעני, מעני טיינס העפינעס, ווי שוי האבן אין די יום טוב הפסח, this will help to bring די גאולה, די final redemption close-up, וואס ווען מ'וועט ביי אייבל to גאלן צו דער בית-המקדש אין נהלים, נהלים מאנטען, ווי די בית-המקדש סטענדס, און ווען ווען מיט די סאקריפי סעס וו עס וו עס וויל בראט אין דעם בית-המקדש אויף דעם מזבח, און ווען ווי וויל האבן די גרעדעסט דראה, עס וועט בי א דראה וואס וויל קענטיינער טו וענקריסן אין קריס צו דער קאמינג- משיח, when we'll be able to even study guides to ירה מוטש מוטש בעטער, און אין א מוטש מוטש בעטער ווי ון ווי דו נאו, און דיס שוין ווי רי ווי רי סון, נאו.