Text

¶1דער טאג פון יו צ כסלו, וואס דאס איז דאך דער יום-טוב פון דער גאולה, וואס דער אלטער רבי, דער בעל התניא והשולחן-ערוך, איז באפרייט געווארן פון טיורמי, ווי ס'הייסט דא אויף דעם לשון איז פון פריזן,

¶2און וואס ווערט געפייערט איצטער ניט נאר בחסידים נאר אויך בא די וואס זיי זיינען נאך באהאלטענע חסידים, און אז ס'דארף ערשט קומען די צייט, ווען ס'וועט ארויס בגלוי, אז זיי זיינען אויך חסידים.

¶3וואס ווי אין יעדער זאך וואס טרעפט אין וועלט, האט דאך דאס פארשידענע אליין פרטים און חלקים און ענינים, איז מאנענט אז ניט אלעמאל איז קלאר וואס איז דער עיקר און וואס איז דער טפל, און וואס איז טפל די טפל,

¶4על אחת כמה וכמה נאך אין א ציפערער אופן און אין א גרעסערער מאס, איז דאס אין די פארסירונגען וואס זיי רירן אן א אידן, וואס ער האט אנגעפירט אפילו בחיי וחיותו בעלמא תו, נאך אין גליינע צייטן, מיט צענדליקער טויזנטער אידן, און ווי ס'ווערט געבראכט אין ספרים פון יענע צייטן,

¶5א סברא מיט הונדערטער טויזנטער אידן, איז דאך זיין ערוך געווען פארבונדן מיט כמה וכמה ענינים בלתי-רצויים, וואס דאס האט געבראכט צו א סך ניט קיין גוטע זאכן, וואס די גאולה, די באפרייבן זיין, האט די אלע פרטים מתקן געווען.

¶6וואס דערפאר איז דאך ניט אלעמאל קלאר פאנאנדערקלייבן זיך וואס איז דא דער עיקר און וואס איז דא א צווייטע זאך און א טפל.

¶7א מעשה אויף וועמען מ'קען זיך פארלאזן, אויף אונטערשטרייכלן אין וואס באשטייט דער עיקר פון דעם יום-טוב איז דאס זעלבסט-פארשטענדליך אויפן אלטן רבי'ן אליין.

¶8ניט נאר דערפאר וואס ער איז דאך דער וואס איז געווען ארעסטירט און גע און דערנאך באפרייט געווארן, נאר אויך, און דאס איז דער עיקר דערפאר וואס ער האט זיך באגריפן און באנומען אין וואס ס'איז באשטאנען די גזירה למטה ולמעלה,

¶9און ווי גערעדט א סך מאל איז אט דאס וואס ס'טרעפט מיט א אידן דא למטה, ביז וואנענט דער רשון הגמרא, ניט נאר מיט א אידן, בכלל ”אין אדם נוקף אצבעו מלמתה” אז בשעת א מענטש קלאפט זיך אפ א פינגער קען דאס ניט פרעסן סיידן גוזרין עליו מלמעלה סיידן אויף דערויף איז געווען א גזירה אויבן בא שמים,

¶10אז דאס זאל מיט אים טרעפן, על אחת כמה וכמה אז דאס האט געטראפן מיט א מנהיג בישראל און מיט א נשיא בישראל.

¶11וואס אויב דער מאסר איז געווען די גזירה מלמעלה איז דאך דערפון פארשטאנדיק, אז די גאולה איז דאס דורך דעם וואס למעלה האט מען משנה געווען און מבטל געווען די פריערדיקע גזירה, און מ'האט גע'פסק'נט אז ס'דארף זיין די גאולה, וואס דערפאר איז כדי מיר זאלן וויסן דא למטה אין וואס ס'ב אשטייט דער עיקר פון יום-טוב און יו-טעת כסלו דארף מען דאס הערן פון איינעם,

¶12וואס ער ווייס אין וואס ס'איז באשטאנען די קדירה למעלה און אין וואס ס'איז באשטאנען די גאולה למעלה.

¶13וואס זעלבסט פארשטענדליך, אז דער וואס קען דערציילן וועגן דעם איז דאס דער בעל הצמחה והגאולה אליין דאס איז דער אלטער רבי.

¶14און דאס דארף מען דערפאר זוכן דעם פתרון הענין וויסן אין וואס ס'באשטייט דער עיקר ענין הגאולה אין די רייד און אין די כתבים פון דעם אלט וואס דאס איז דאך דער מכתב די אגרת הקודש פון דעם אלטן רבי'ן, וואס ער איז געשריבן ווען ער איז פארפרייט געווארן פון דעם מעשה.

¶15וואס אין דעם מכתב איז דאך אויך דא כמה וכמה ענינים מיט כופל לשון, מיט מיליטיות, וואס ביים אלטן רבי'ן איז דאך ניט געווען אויף כופל לשון גראט איבער'חזר'ן דעם זעלבן ענין מיט א צווייטן לשון, אדער מיט אן אנדער סדר,

¶16איז אין דעם בריוו גופא קען מען וויסן אין וואס באשטייט די נקודה.

¶17על דרך דער חילוק וואס ס'איז דא צווישן אן ענין וואס מ'ברענגט פון תורה שבעל-פה, איז דארט איז דאך בהרחלת הביאור, וואס דערפאר איז ניט אלעמאל קען מען אנטאפן וואס איז דער עיקר סברא און וואס איז די סברא שני די סברא תבלה.

¶18בשעת אבער תורה שבעל-פה ברענגט א ראי' מנאה ”הנמילא דאמר קראה” וואס אין תורה-שבכתב קומען דאך אלע ענינים מיט א כיפור און מיט א תמציאות הענין, איז אין תורה-שבכתב לייכטער ארויסגעפינען וואס איז דער עיקר און וואס קומט אלס שני ומסולת וילול בטפל לזה.

¶19וואס אזוי איז אויך אין דעם בריוו פון דעם אלטן רבי'ן, וואו ער באשרייבט וואס ס'איז געווען דער ענין פון היתר בהתלו הוי' לאפו תימנו דעם פלא מיטן ”נס גדול” וואס איז געווען אין דער גאולה פון ית-ת כסלו,

¶20איז דא ענינים וואס דארט איז תורה שבעל-פה, ביז וואנענט ער דערמאנט דארטן א פסוק פון תורה שבכתך, וואס פון דעם דערויף קען מען ארויסקליבן אין וואס ס'באשטייט די נקודה פון דער גאולה, און דער פסוק איז וואס ער שרייבט, אז בשעת ער האט געזאגט דערפדר בשלום נפשי איז איידער ער האט נאך פארענדיקט דעם פסוק איז ער נתבשר געווארן אז ער איז ניט דאל געווארן.

¶21וואס דערפון איז פארשטאנדיק, אז אין וואס באשטייט דער עיקר הגדורה?

¶22איז דאס אין דעם וואס ס'רעדט זיך אין דעם פסוק ”פדה בשלום נפשי”, און ווי ער שרייבט אין בריוו נאך איידער ער האט זיך פארענדיקט.

¶23דאס הייסט, אז בעיקר איז דאס נרמז אין דעם תחילת הכתוב, ניט אין דעם סיום הפסוק.

¶24וואס דער פסוק שטייט אויף דער ”פדה בשלום נפשי מקרב לי כברבים היו עמדי” וואס דער כברבים היו עמדי דארט איז דאך א טעם פארוואס ס'איז געווען דער ”פדה בשלום” נפשי די התחלת הפסוק דערציילט, אז ס'איז געווען אן ענין פון א פדי און בשלום און דאס איז געווען נפשי,

¶25און דערפון קריגן מיר ארויס צו וויסן אין וואס ס'באשטייט דער עיקר הגאורה פון יופס כסלו, וואס דער ענין הפדי אויסלייזן א אידן, א מענטשן פון א מעמד ומצב בלתי-רצות, קען דאך זיין אין פארשידענע-ערליי אופנים אט דא איז געווען א גאולה וואס זי איז געווען בשבום און זי האט ארויסגענומען נפשי.

¶26און אין דערויף באשטייט דער ענין פון נצחון פון יוצא כסלו, אז בעצם איז דאס גאר ניט קיין ענין פון נצחון.

¶27וואס נצחון איז שייך זאגן, אז ס'איז דא צוויי זדדים ניט נאר אין תחילת הענין, נאר אויך בשעת הנצחון, און איינער איז מנצח און דער צווייטער איז א מנוצח, און דער ענין פון יו טס קצלו אבער, אז דאס איז אן ענין פון בשלום דאס איז ניט אן ענין פון נצחון, דאס איז אן ענין פון שלום.

¶28וואס דערפון איז פארשטאנדיק, און אויך ”אין דרך הטבע”, אז פארוואס עפעס משנה לשנה, איז די פייערונג און די חגיגה פון יו ט' כסלו ווערט נתפשט אויך מחוץ פון די חוגים, ווי גערעדט פריער, ווי אזוי זיינען חסידים בגלות.

¶29דערפאר וואס מלכתחילה די נקודה פון יו ט' כסלו איז באשטאנען ניט אז מ'זאל מנצח זיין אט די וואס האבן אריינגעזעצט, נאר מ'זאל זיי איבערמאכן, אז זיי זאלן וועלן מאכן שלום, וואס דעמאלט וועט דאס זיין די אמת"ע פודיעה.

¶30די אמת'ער אויסלייזן. וואס דערפאר איז דאך אויך פארשטאנדיק, וואס גלייך נאך דעם בריוו וואס דער אלטער רבי האט געשריבן צו ר' לביעיצקער ברדיטשערע וכו מיט די פרטים פון דער גאולה, וואס דארט ברענגט ער, אז ס'איז ”פדה בשלום נפשי” האט ער אויך אין עטלעכע טעג ארום געשריבן דעם צווייטן בריוו פון קטרינתי וואס איז געטרוגט אין אגרת הקודש, און וואס דער חותם המכתב, וואס

¶31אז ס'זאל זיין דער ”כמים הפנים לפנים וישוב לב” הכיהם עליהם.

¶32די גזירה פון יו' תקסק למעלה איז דאך ווי דער אלטער רבי האט דערציילט, און ווי ס'האט געבראכט שוין פון דעם רבי'ן דעם שווער, דעם נשיא בארוכה אין כמה שיחות און תבד, איז באשטאנען אין דער כתבוד למעלה פארוואס מ'גייט מפרסם זיין סודות התורה אין אן אופן אז מ'זאל דאס פארשטיין מיט שכל,

¶33במילא וועט דאס קענען פארשטיין אויך אט די וואס זיי זיינען נאך ניט ראוי מצד מעמדים ומצאלים אין 'לימוד התורה' און 'קיום המצוות', אויף דערגרייכן שוין צולערנען רזי טוב,

¶34און דער אלטער רבי האט דאס איינגעשטעלט אין אזא מין סדר, וואס דאס איז די הוספה אפילו אויפן גריאטשער מגיד און אויפן בעל שם טוב, אז ניט נאר מ'זאל הערן א תורה און נעמען א מקודה אליין, נאר איז ביי מ'זאל איר פארשטיין מיט א בלנא והשגה, על דרך ווי מ'פארשטייט אן ענין אין נגלה דתורה, אין גליא דאורייתא.

¶35און ווי דער רבי, דער נשיא, איז מבאר בארוכה אין דעם קונקרס פון לימוד החסידות, אז דאס דארף זיין אין אן אופן און דאס קען זיין אין אן אופן און דאס מוז זיין אין אן אופן אז מ'זאל דאס פארשטיין מיטן שכל וואס מצד השכל איז דאך ניט פארבונדן איצטער, אין זמן הגלות, דוקא מיט יראת שמים,

¶36וואס דערפאר קען דאך זיין אזא וואס אין יראת שמים דערוויילע פעלט אים נאך, און אף על פי כן זאל ער אין שכל האבן א טיפן שכל און ער זיך קענען פארשטיין געסודת התורה אויב מ'גיט זיי ארויס אין דעם לבוש פון שכל.

¶37און אט דערפאר איז באשטאנען דער קיטלוג, אז מ'דארף אריינזעצן בכלר דאס הייסט, אז מ'איז ממונע זיין חס ושלום תיתפסקו פון דעם וואס ער וויל מעופן זיין רזין דא אורייתא אין אן אופן פון 'הבנה והשגה' בשכלית.

¶38וואס דערפאר איז דאך דער עונג פון תורה איז דאך ניט סתם אזוי צוגעטשעפעט אן עונש צו אן ענין בלתי-רצוי, נאר דער עונש איז דאך אז מדה נגד מדה פארוואס ס'דארף קומען.

¶39וויבאלד אז די טענה איז געווען, אז ס'איז נאך צופרי מגלה זיין רזיר תורה אין גאס איז דערפאר איז באשטאנען דעם עונש, אז אט דער וואס האט דאס מגלה געווען אין גאס זאל מען ביי אים צונעמען די מעגלעכקייט, אז ער זאל קענען זיין אין גאס.

¶40וואס דאס איז דער ענין וואס מ'זעצט אריין בבית האסורים.

¶41וואס די בית האסורים ריט זיך ניט אן די אברים הגשמיים, ס'ריט ניט אן די אברים הרוחניים, מ'ווערט אבער אויס באלעבאס אויף קענען גיין אין געת און ווערן א באלעבאס אויף אייגענע פאלעגונג.

¶42און אט דערפאר איז דער עונש באשטאנען מידי כנגד מדה, כל זמן שלמעלה נאך ניט געווען דורכגעבראכט, אז מ'דארף געבן ראתי תורה צו אלע אידן אין אן אופן פון 'הבנה והשגה', איז דער עונש באשטאנען אין דעם, אז וויבאלד אז מ'וויל דאס טאן קודם הזמן, איז דערפאר דארף מען אים באווייזן, אז ס'קען ניט זיין קיין הפטה חוצה.

¶43בשעת למעלה איז דא האט מען געזען, אז דורך די נסירת-נפש פון אידן, און דער אלטן רבי'ן בראש, איז דאס גופא באווייזט, אז זיי זיינען ראוי וויבאלד אז דער נסירת-נפש איז געווען בא ראשי נשיאי ישראל, וואס זיי זיינען דאך כולל די נשמת כל בני ישראל, ווי ער איז מבאר בתניא בארוכה,

¶44איז אט די 'מסירת נפש' גופא האט דורכגעבראכן און באוויסן אז אלע אידן זיינען שוין ראוי און צוגעגרייט אויף באקומען ראיף די תורה אין אן אופן פון הבנה והחתגה.

¶45וואס דערפאר איז קיין קשיא ניט ממה נפשך, אויב ס'איז פריער געווען די גזירה אז מ'דארף ניט מוסיף זיין, פארוואס האט מען דערנאך מבטל געווען די גזירה, און מ'האט דיר זאגט אז מ'זאל יא לערנען תורה בהבנה והחת נאר אט דאס וואס מ'האט זיך מוסר-נפש געווען, ניט קוקנדיק אז פון כתרוג למעלה, אבי ברענגען רזי תורה צו אלע אידן מיט 'הבנה והשגה', איז מסירת-נפש פון א אידן, ובפרט פון א נשיא,

¶46ברעכט דורך אפילו דעם כזב דין שלמעלה ווערט אויך נקרא, און דאס גופא פלייצטער דורך די וועג, אז רזי תורה זאלן אראפקומען בהבנה והשגה צו אלע אידן.

¶47ווארום א מסירת-נפש פון איין אידן איז מצד דערויף וואס אלע אידן זיינען דאך א קומה שלימה, ווען ”כל ישראל חבירים” איז בשעת ס'קומט-צו אין איין עובר פון א קומה שלימה בגלוי א תוספת חיות און א מסירת-נפש פועל"ט דאס אין אלע עוברים, אז זיי ווערן אויך אנדערש.

¶48מצד דעם קיטרוג למעלה וואס ס'איז אויך אראפגעקומען דא למטה, אז מ'האט אנגעהויבן טענה'ן אז ס'איז ניט ראוי אט דאס וואס מ'איז מפיץ אז דאס זאל אנקומען בחוץ, ביז וואנענט אז דערפון איז ארויסגעקומען די גאנצע השתלשלות המאסר, כמבואר בארוכה אין די סיפורים וואו ס'רעדט זיך וועגן דעם מאסר פון דעם אלטן רבי'ן.

¶49דערפון איז אבער אויך פארשטאנדיק, אז אין וואס איז באשטאנען וואס דער אלטער רבי האט אויסגעפירט למעלה, אז תודות התורה זאלן צוקומען צו אלע אידן אין א� און דאס האט מכשיר געווען און נעענט ער געמאכט,

¶50אז אלע אידן זאלן דאס קענען נעמען אט דאס גופא האט גע'פועל'ט ביי אלע אידן, אז זיי זיינען געווארן נעענט ער צו דעם גאנצן ענין החסידות, וואס דארט איז דער ענין פון רזין דאורייתא מיט הבנה אלייתא.

¶51וואס אט דאס איז דער אלטער רבי מבאר די נקודה פון יו תס כיסל, פון זיין גאולה, אז דאס איז גלובתינו ובדות נחשינו וואס אין וואס איז באשטאנען דער נפשי דער חי און דער קאך און דער רצון וואס נפשי איז דאך אויך מלשון רצון ”אין נפשי אל העם הזה” איז

¶52אין וואס איז באשטאנען דער רצון האמיתי פון דעם אלטן רבי'ן אויף וואס ער האט זיך מושר-נפש געווען אויף אראפברענגען ”רזין דאורייתא אין” אן אופן פון 'הבנה והשגה', ביז צו ”חוטב עציך” ”ושואב מימיך” נאר וואס דען?

¶53דאס קען דאך זיין אויף כמה אופנים, אדער בעל-כרחו אדער מורכתנו הטוב איז יצוץ חילוק האט אויפגעטאן, אז ס'איז געווארן די פדיחת הנפש אין אן אופן פון שלום, אז פון טאג צו טאג און פון יאר צו יאר ווערט נתפשט אט דער לימוד מיט דעם גאץ וואס לימוד ”מביא לידי מעשה” אלץ אין ברייטערע וגרעסערע קרייזן ווי אין חוטה ממש.

¶54וואס אט דאס איז די נקודה פון יו ט' ישראל, אז דאס איז ניט א חג הגאולה מערניט ווי פאר א באשטימטן קרייב פאר א טייל פון אידן, נאר דאס איז א חג הגאולה פאר אלע אידן, דערפאר ווי דער אלטער רבי איז נועג,

¶55אז בשעה שאמרתי דער ”פדה בשלום נפשי” איז אט דאס האט געבראכט די גאולה, ווארום מ'האט אין דערויף באכטייט די גאולה, אז די פדיעה איז געווען אין אן אופן פון שלום, אז דא פאראייניקן זיך אלע אידן צוזאמען אין דעם אופן פון נפשי ורצוני פון דעם בעל הגאולה, אויף ברענגען סדרות התורה לכל אחד ואחד מישראל.

¶56און מצד דערויף וואס דער אלטער רבי ברענגט זיך אראפ אין מלכות תלמוד תורה אין די ענדע פון פרק קריאת-שע, אז אף על פי וואס פרויען זיינען ניט מחוייב בתלמוד תורה,

¶57זיינען זיי אבער מחוייב אין לימוד דעם חלק פון תורה וואס איז פארבונדן מיט די מצוות אין וועלכע זיי זיינען מחוייב, און אזוי ווי אמונת ה' און אהבת ה' און יראת ה' און יחוד ה' איז דאך דאס מחוייב אנשים ונשים בשלום,

¶58וקוצד הדרך לאהבתו ולירפא זאגט דאך דער רמב"ם, פסק'נט דאך אפ, אז ס'דארף זיין יתבונן, דאס קומט דורך די התבוננות אין גדולת השם איז דערפון פארשטאנדיק, אז אט די ענינים וועגן וועלכע ס'רעדט זיך אין תורת החצידות איז דער לימוד בהם בשוה באנשים ונשים.

¶59וואס דערפון קומט דערנאך אויך אראפ דער סיום הפסוק, דער רבים היו עמדים איז דאך טייטשט ער דאך אפ אויף דערויף אין ירושלמי, אז אזוי ווי דאס איז געווען וואס כפשוטו האט דאך דאס געזאגט דוד המלך און דאס איז געווען במלחמתו אים הפשלום,

¶60איז אזוי ווי דאס איז דאך געווען וואס דוד האט ניט געוואלט גאר מנפח זיין הפשלום, און ער האט געוואלט אז הפשלום זאל לערן צוריק מיט אים צוזאמען, וואס דערפאר האט ער דאך אים דערנאך מעלה געווען פון עמדו ומעצבו, ווי די גמרא זאגט, אז דורך דערויף וואס ע

¶61און זאגט ער אין ירושלמי, אז ורבים היו עמדי, אז אנשי החסלים האבן מתפלל געווען, אז סתיד זאל מנצח זיין.

¶62און אט דאס איז דער אופן פון ”פדה בשלום נפשי” אז ניט קוקנדיק ווי מ'שטייט בגלות, צי מ'האלט שוין דערוויידט צי ניט, אבער בפנימיות הנפש זיינען אנשי החסלים מתפלל אז ס'זאל זיין דער ”פדה בשלום” נפשי, און נאך איידער ס'ווערט נתגלה דער פיום הפדה.

¶63ווי דער אלטער רבי שרייבט אין בריוו, אויף קודם שגמרתא איידער ער פארענדיקט דעם פסוק איז שוין געווארן די ביאולה אין אן אופן פון ועדה בשלום נפשי נאך איידער ס'איז געווארן בגלוי וואס ס'טוט זיך ניט אנשי השלום בליבון פנימום.

¶64ווארום אט דאס איז אויך דער לימוד פאר אונז ביז אין דעם דור, אז מ'דארף וויסן זיין, אז אידן זיינען ניט פאנאנדערגעטיילט אויף צוויי חלקן און אז אין איינרעדעניש איז מערניט ווי אן איינרעדעניש און א פיתויה פון דעם יצר הרע,

¶65וואס ער האט מורא אז ס'וועט ווערן שלם בגלוי בישראל וועט דעמאלט אראפקומען משיח ”ואת לוח הטומאה אעביר מן הארץ” האט ער ניט מער וואס צו טאן, אבער באמת לאמיתתו, במדת אמת לגענתי,

¶66ווי דער רמב"ם זאגט אין חלכות גורש'ן איז וויל דאך יעדערער דעם רצון ה בורא, וויל דאך יעדערער עבלתו ויראתו, וויל דאך יעדערער דער להתבונן וגדילתו וואס דארף דאך זיין א התבוננות מיט אן עלינו והסלו כדי ס'זאל אראפקומען אן 'אהבה ויראה' בגלוי איז ביי אים איז ניטא איצטער אט די וואס זיינען מנגדים ס'איז דא מערניט דער חילוק,

¶67אט די וואס זיינען ווייבט מען שוין בגלוי אז ”פדה בשלום נפשי” און א� און דערוויילע בגלויות ענטזען דערנאך, ביז בהנוגע לפועליז'ן אט דאס וואס ס'איז דער ציווי פון דעם בעל הגאולה כלודרותה ואחריו,

¶68אז בעל ים לבם מאחיהם און אפילו אזוי לשרוג חס ושלום, און ווי דער רבי ברענגט אין הכי חיי אפילו ניט קיין פייס דקדושה נאר ס'זאל זיין דער ”כמים הפנים לפנים” בדרכי נועם ובדרכי שלום,

¶69ברענגען דעם לימוד פון תורת פון בעל הגאולה, וואס דאס איז דער ענין פון הבנה והתגה אין סודות התורה צו אלע אידן, ביז אז ס'זאל אנקומען אין חוצה וואס אט דעמאלט וועט דאס אראפברענגען די קאתי מרדא מלכא משיחא, וואס יבוא ויגאלנו בקרוב ממש, בגאולה האמיתית והשלימה.

¶70לחיים לחיים.