Text

¶1בהמשך וואס מ'האט גערעדט פריער וועגן חלוקת השס און סיום השס, און ווי דער מנהג איז איינגעפירט געווארן, אף על פי וואס ס'איז געווען א זמן וואס מ'האט דאס געמאכט מצד כמה סיבות לאחרי זה,

¶2איז דאך נתחדש געווארן דער מנהג, וואס ס'איז געווען בכמה מקומות בלאו הכי, אן א הפסק, אויף מאכן חלוקת השס, ובמילא אויך סיום השס ביום ט' כסלו וועט מען אויך, עכ"פ בקיצור,

¶3מאכן א סיום. און אע"פ וואס אין דערויף איז דאך דא א בחירה פון ”ששים המה מלאכות, פון ששים מסכתות”, ובפרט נאך אז בפרטיות איז דאך דא ס'ג', וואס בנוגע צו סיומים רעכנט מען דאך בבא קמא, בבא מציעא,

¶4בבא בתרא פאר דריי באזונדערע מסכתות, ווי דאס איז אויך מרומז אין זהר וואס ער טייטשט אפ א באזונדער מסכתא אויף יעדער ווארט אויף א באזונדער ענין אין פרשה משפטים, איז אבער צוזאמען דערמיט וואס צווישן די ביכלאך די ספרי כתבי יד קודש, וואס זיינען אויך ארויס ממאסר לגאולה,

¶5איז אויך איינער פון די ברכלך אין כתב יד קדשו פון דעם רבי'ן מהר"ש, פון דעם זיידן פון דעם נשיא דורנו, פון רבי'ן דעם שווער.

¶6וואס דארטן איז אויך דא דער מאמר, אף על פי וואס בנוסח אחר געפינט זיך און אויך געדרוקט אבער בנוסח אחר, וואס דארטן הויבט זיך אן בהנוגע וואס שת הויבט זיך אן מיט א מים,

¶7מימה סיי און ענדיקט זיך אויך מיט א מין, וואס דאס איז ”ה' יברך את עמו בשלום” וואס דאס איז דער סיום פון ששה סדרי משנה.

¶8וואס דאס איז דאך אויך מיוסד אויף ”מאמר המדרש אין” במדבר רבה, אז ס'איז פתח במען וסיום במען וואס בגימטריא שמונים, ווי ער איז דארט מבאר, אז דאס איז אויך דער ראשי תיבות פון די מסכתות פון די סדרים שבינתיים, וואס דאס איז דאך אויך א הדגשה ווי אזוי די התחלה און דער סיום איז אויך כולל הענינים שבינתיים.

¶9וויבאלד אז דאס איז א התחלה וסיום פון א ענין דקדושה, ובפרט פון תורה, וואס אין קדושה איז דאך יעדער ענין בסדר ובמנין ובחשבון, אט דאס איז וואס איין חשבון איז דאך ווי דער פסוק איז מסיים אין דעם ארט וואס דאס איז היפך הקדושה.

¶10ווי ער טייטשט דארטן אפ אז דאס איז מאמר ווי די גמרא זאגט אין שבת, אז ס'איז דאך דא צוויי מים'ען, א מים פתוחה און א מים סתומה און ”מאמר פתוח” און ”מאמר סתום” וואס דאס גייט אויף נגלה דתורה און אויף 'פנימיות התורה', וואס ס'ווערט אנגערופן ”סתום דאורייתא” בלשון הזהר.

¶11וואס דערפאר האט מען אויך אויסגעקליבן, און מיט נאך כמה טעמים, דעם סיום פון ששה סדרי משנה.

¶12ובהקדמה, אז ס'איז דאך דא א שקלא-וטריא צי א סיום קען מען אויך מאכן בלימוד המסכתא במשניות, און דא אחרונים וואס ברענגען א ראי' וואס לכאורה איז זי בפשטות ומובן מעצמו,

¶13אז מ'קען מאכן א מסכתא במשניות, ווארום די גמרא זאגט דאך אין שבת אמר אביי אז תיתי לי אז ווען א תלמיד ווען א צובא דרבנן האט געמאכט סיום מסכתא, איז אט דעמאלט ”עבידנו יומא תביא לרבנן”,

¶14וואס דאס איז דאך געווען דורות לפני רבינא ורב אשא וואס זיי האבן חותם געווען, מסדר געווען דעם תלמיד, די מסכתות בתלמוד, איז דאך דערפון פארשטאנדיק, אז כסיום מסכתא מיינט מען דאס לימוד המשניות.

¶15וואס לכאורה איז דאס א ראי' פשוטה, אבער ”אפילו בהתבוננות כלה”, איז לאחרי וואס להנשים כערכנו איז דאס ניט פארשטאנדיק, ווארום אבא ווען ער האט געלערנט א מסכתא, איז אט דעמאלט זאגט אליין די גמרא אז הוי"ד הוי' ורבן כחזינה בו וואס דאס רעדט זיך וועגן זיינעם א תלמיד,

¶16על כל פנים וועגן אזא מין טורבא דרבנן וואס האט צו אים א שייכות, איז דאך דערפון פארשטאנדיק, אז כסיום מסכתא איז דאס טאקע ניט קודם חתימת התלמוד, אבער דאס איז דער סיום מסכתא טאקע לימוד המשנות,

¶17אבער אין אן אופן וואס אביי האט געהאלטן דערביי, וואס דאס ווערט אנגערופן טאקע ניט אז ביתר ”שמונה דבי רבא” די מגרמיסו ”גרמא בו אביי” אבער אויך הוי' איז אביי ורבא כחזינה בו אז דאס איז א שקלא וטריא מיט א פלפול וכל הענינים, וואס דאס איז דער ענין הגמרא.

¶18אף על פי וואס רשי איז דארט מדייק, וואס רשי איז א ”פריעה מאי קא משמע לן”, און זאגט א ציון מסכתא אגרתא דער ענין פון גירסא, וואס לכאורה איז דאס ניט אן ענין פון למסבר,

¶19פון א שקלא וטריא, אבער כאמור לעיל, ובפרט נאך ווי רש"י זאגט אין דיור המתחיל שלאחרי זה, אז אביי איז געווען א ראש ישיבה, אזוי איז דער לשון רש"י, במילא אזוי אידן ”יומא תביא לרבנן” איז דאס דער ענין פון זיינע תלמידים איז דאך פארשטאנדיק, אז ס'איז געווען אן ענין פון זיין ישיבה איז געווען אין אן אופן פון הוי' איז אביי וראו.

¶20דא קומט נאך אבער צו, וואס ערשטן'ס איז אויך דער סיום פון מסכתא ברכות, איז אויך מיטן זעלבן פסוק ”הוי' עוז לעמו יתן הוי' יברך את עמו בשלום” נאך א זאך, אז בשעת מ'מאכט א סיום אויף די ששה סדרי משנה, הייסט דאך דאס ניט, אז מ'האט געלערנט אויך די מסכתות שיש עליהם גמרא מערניט ווי די משנה אליין.

¶21מסכתא אוקצין האט ניט אויף זיך קיין גמרא, מערניט ווי מפרשי המשנה שלאחרי חתימות התלמוד, במילא, אז מ'וויל מסיים-זיין אלע ששה סדרה אלע סמך ג' מסיחות ניט אפשטעלן זיך בא נידה דעמאלט לערנט מען ווייטער, און בשעת מ'קומט צו עוקצים מאכט מען דעם סיום אויף דער משנה אין עוקצים, ווארום ס'איז ניטא דארט קיין גמרא.

¶22ועוד ועיקר, אז ס'איז דאך א ”מנהג ישראל” וואס איז מתפשט געווארן בכל התפוצות, אז אפילו לויט די וואס האלטן אז א סיום אויף א מסכתא משניות אליין, דארט וואס ס'איז ניט מספיק נפקא מינה בנוגע צו תענית בכורים וכו איז אבער בנוגע צו אפלערנען אלע ששה סידור ומשנה אפילו אן לימוד הגמרא,

¶23איז נתפשט געווארן דער מנהג בפשטות, אז דאס איז אן ענין פון א סיום מיט אלע ענינים פון ”עבידני יומא טבי לרבנן” בכל הענינים המסתפים בזה.

¶24וואס על כל פנים בקיצור, איז די מסכתא איז מסיים מיט דריי משנות, מיט צוויי משנות, וואס די צווייטער טיילט זיך אויף צוויי בבות, וואס פריער זאגט די משנה הדבש,

¶25וואס א דבש וואס געפינט זיך בכברת, ווען ער געפינט זיך נאך איידער מ'האט אים ארויסגענומען ממקומו, און דערנאך מאימא סיי ווען האט באקומט ער א דין פון א משקה,

¶26איז ”בשם אומרים משיחרחר” אדער א צווייטע גירסא משיהרהר, אז ווען נאר ער גיט א טראכט אין דעם, אדער ווי דער רמב"ם טייטשט אפ, אז ער הויבט אן פירן מחרחרי מיט די דברים אויף ארויסטרייבן זיי פון דער כברת כדי ער זאל קענען ארויסנעמען דעם דבש האט ער שוין א דין פון א משקה,

¶27דערפאר וואס ער האט שוין אנגעהויבן טראכטן אדער מחרחרי זיין מיט די דברים בזה.

¶28ביז הללום ומן שירסק אז די מחשבה זיינע, אפילו התחלת הפעולה העלפט ניט, ס'דארף זיין א פעולה אין דעם דבש אליין, אז ער הויבט אן מרסק זיין צו ברעכן צו רייבן דעם דבש, אז ס'זאל זיך אנהויבן ווי דער לשון הרמב"ם בהתיקתו זהב זאל אנהויבן ער ענין אט דעמאלט האט זיך אנגעהויבן דער ענין המשק.

¶29דערנאך קומט די משנה פון א דין פון א כברת, און האט מען שוין אמאל גערעדט בארוכה בזה, דערנאך קומט די לעצטע משנה, וואס כאמור טיילט זי זיך אויף צוויי בבות, אז ר' יהושע בן לוי זאגט, אז עתיד הקב"ה להנחיל ”לכל צדיק וצדיק שלש מאות ועשר עולמות שנאמר להנחיל אוהב היש ויצרותיהם ממלא”, ר' שמעון מחלפתא אומר,

¶30אז למטה הקב"ה ”כאילו מחזיק ברכה לישראל אלא השלום שנאמר הוי' עץ לעמי עתן הוי' עברך את עמו בשלום”.

¶31וואס אט דא שטעלט זיך די ערשטע שאלה, וואס איז דא דער קשר פון די משנות צווישן זיך?

¶32וואס די שייכות אפילו פון א משנה וואס געפינט זיך אין א סוף מסכתא מיט א משנה אין א צווייטער מסכתא שלאחרי' זוכט אויך די גמרא מאי טעמא וואס אז דער תנא קומט ממסכתא זו, הויבט ער אן מיט די מסכתא שלאחרי' במשנה, ווי ער ווערט דארט געבראכט בנוגע לכמה מסכתות,

¶33על אחת כמה וכמה משנות אין דעם זעלבן פרק, איז דאך זיכער אז זיי דארפן האבן א שייכות צווישן זיך אין די ענינים וועגן וועלכע ס'רעדט זיך אין דער משנה.

¶34וואס לכאורה, דער ענין פון דבר שבקברת ס'איז בפלוגתא פון ”בית שמאי ובית הלל, על” דרך זה דער דין פון א קאווערץ, צי ס'האט אן ענין פון מחובר של קרקע צי ניט, און דערנאך זאגט ער די צוויי ענינים, און עתיד להקב"ה ולענשי לכל צדיק, און דערנאך למצעי הקב"ה האט צווישן זיך דריי באזונדערע ענינים, דריי באזונדערע ענינים.

¶35אפילו ווי מפרשים זאגן, אז דאס וואס מ'ברענגט, און ווי דער רמבם איז אויך מפרש, אז דאס וואס מ'זאגט אז איינכי ”לכל צדיק שלש מאות ועשר עולמות” איז דאס דערפאר וואס דאס קומט בסיום פון תורה שבעל פה, דערציילט מען וועגן איר שכר, וואס על פי זה איז דאך לכאורה איז דאס ניט מוכרח אז ס'זאל האבן א שייכות צו דער משנה שלפניה,

¶36דאס איז א סיום אויף כל ששה סדרי משנה, אבער אעפ' כן איז דאך דא אין דערויף אויך די דינים, ביז די כללים, ביז די דינים אין הלכה, אז דאס איז בתרייתא און דאס איז כמעשה און דאס קומט פריער און דאס קומט שפעטער דארף זיין עפעס א שייכות אויך אין דעם סדר שבהים זה לאחרי זה.

¶37בפרט נאך איז דאס מודגש אין דער משנה האחרונה, ווי מפרשים שטעלן זיך, אז ר' יהושע בן לוי איז געווען כמה דורות לאחרי פון ר' שמעון בן חלפתך, וואס ”ר' שמעון בן חלפתא” איז געווען א זקן בימיו פון רבינו הקדוש, ווי די גמרא זאגט אין שבת,

¶38און ר' שוע בן לוי איז געווען דער דיעה שבין התנאים ואמוראים, און די משנה איז מקדים די מימרי דעם מאמר פון ”ר' שמעון בן חלפתא”.

¶39וואס דאס איז דער ענין כללי פון די שייכות המשניות ביניהם.

¶40דערנאך איז דאך דא דער דיוק אין דער משנה בנוגע צו פלוגתא בשמאי ובסילי איז וואס איז דער טעם וואס בשמאי זאגט משיהרר אדער משיחרכיר און בשילי זאגן משיורסק?

¶41בהנוגע צו די קוורתא די פלוגתא צי דאס איז א דין פון קרקף ומחובר, וואס דערפאר איז כותמין עליהם פרוסבל וכו' אדער ניט אזוי, און דערנאך איז אויך די פרטים וואס ס'איז דא אין דעם מאמר פון ר' יהושע בן לוי און ר' שמעון בן חלפתן.

¶42וואס די נקודות עיקריות על כל פנים ובנקודה וואס אין דעם מאמר פון ר' יהושע בן לוי איז אינגאנצן ניט פארשטאנדיק, וכמה דיוקים וואס ווערן געבראכט אין מפרשים וואס איך האב געזען, און כמה דיוקים וואס איך האב ניט געפונען אין מפרשים, אבער אף על פי כן זיינען זיי לכאורה אינגאנצן ניט פארשטאנדיק,

¶43און אט דאס איז וואס איז דער ענין וכאילו נכסים הוא צריך אז דאס רעדט זיך וועגן א צדיק וואס ”תורת אמת” רופט אים אן צדיק, און מ'זאגט אז דאס איז אין א מעמד ומצב פון ”לעתיד לבוא עתיד הקב,"'” וואס דעמאלט איז דאך ווי דער רמב"ם פסק'נט אפ אין סוף הלכות מלכים, אין סוף ידו החזקה, אז דעמאלט איז די מעדנים וועלן זיין כעפר,

¶44און ס'וועט אינגאנצן ניט פארנעמען קיין ארט, מערניט אז די נבראים, אלע נבראים, זאלן זיך עוסק זיין לדעת, דעת בורא איז וואס זאגט מען אן א צדיק ער זאל וויסן זיין, אז וואס ווארט אים בעתיד-לבוא?

¶45ניט אן ענין אין הבנת ה' אין ידיעת הבורא, נאר ער וועט באקומען ”שלש מאות ועשר עולמות”.

¶46אין דערויף גופא איז דאך דא, אז דא שטייט ניט אז דער אויבערשטער וועט געבן שכר, אדער דער צדיק וועט מקבל זיין שכר דער לשון איז להנחיל דער לשון הכתוב און לשון המאמר איז ”להנחיל אוהב ויש” אן ענין פון נחלה, וואס נחלה איז פונקט דער היפך פון שכר.

¶47שכר קומט על ידי עבודה, דאס איז דער ענין פון שכר, ”היום לעשותם ולמחד לקבל שכרם”, דער ענין פון נחלה איז ניט פארבונדן מיט קיין ענין העבודה,

¶48אויב ער איז א יורש על פי דין ”תורת אמת”, איז אט דעמאלט קיין נפקא מינה ניט וואס ער טוט און ווי אזוי ער טוט און מיט אלע פרטים שבדבר, איז ער יורש, ביז ער איז ”יורש כל הנכסים”, זיידן ס'איז דא נאך א יורש.

¶49אין ענין גופא איז ניט פארשטאנדיק, צי לוואס ברענגט מען אראפ אצרתיהם עמלו וכאורה ”שלש מאות ועשר עולמות” לערנט מען אפ דערפון וואס להנחי לא ויש ווערט דאך א שאלה אין פסוק ”מאי קא משמע לן”, דער אויבערשטער דערפסוק דערציילט, אז דער אויבערשטער קען באצאלן שכר, ”מאי קא משמע לן”?

¶50מוז מען זאגן, אז דא איז עפעס דער חידוש, זאגט מען, אז דער חידוש איז, אז דאס איז יש אז ניט נאר ס'איז חן נאר דאס איז יש ”שלשה מאות ועשר עולמות”, ווי די גמרא זאגט אין סנהדרין אז יש איז ”בגימטריא שלשה מאות” ועשר.

¶51בפרט נאך ווי דער רמב"ם טייטשט אפ, אז יש איז דאס דער ענין פון אמיתית המציאות, אז דערפאר וועלן זיי זיין אין א מציאות נצחית ואמיתית, וואס דאס איז דער אמיתית ענין פון יש.

¶52וואס דאס איז קשה לכבים ווי שטימט דאס מיט דעם ענין אין סנהדרין, אבער עכ"פ דאס איז פירוש הרמב"ם אין מסכתא הופתא.

¶53נאך דערויף איז חידוש זאגט מען, אז מ'איז נאך מוסיף, אז מוסיף אויף להנחי לא הוי יש וועט נאך זיין ואוצרותיהם מיט א ו' המוסיף ואוצרותיהם עמלין וואס טייטשן אפ מפרשים אוצרותיהם בעולם הזה,

¶54וואס לכאורה איז ערשטנס איז ”מאי קא משמע לן”, דערנאך איז דארף דאך קומען פריער א קלענערע זאך און דערנאך א גרעסער אן ענין של הוספו, נאך דערויף וואס מ'זאגט אז מ'וועט געבן ”שלש מאות ועשר עולמות” על אחת כמה ווי פירוש הרמב"ם, יש אמיתי זאגט מען נאך א גרעסערע זאך אז ואוצרותיהם עמלות, די הדגשה בזה היא אוצרותיהם פון די אוהבים,

¶55וואס בשעת די גמרא פרעגט בנוגע צו ”שלש מאות ועשר עולמות” ווי אזוי קען דאס א בשר בדן פארנעמען?

¶56און מ'דארף האבן אויף דערויף, אז דער אויבערשטער גיט חוזק, ווי די גמרא זאגט אין סנהדרין, אז נותין כח ויות, אז מ'זאל קענען מקבל זיין די נחלה, דערנאך זאגט מען וצרתיהם פון דעם בשר ודם, וואס דאס איז דאך א במדידה והגבלה, איז ניט נאר אז דער אויבערשטער קען געבן ”שלוש מאות ועשר עולמות” ער קען נאך ממלא זיין דעם מוטר פון א בשר ודם.

¶57וכאמור, דאס איז נוסף אויף דעם דיוק בכלל צוליב וואס ברענגט מען אראפ סיום הכתוב.

¶58על דרך זה אויך כמה דיוקים מיט ר' שמעון בן חלבת העומר, וואס דער הויבט דיוק בזה איז וואס מ'זאגט למעצה הקב"ה ”כלי מחזיק ברכה לישראל אלא השלום” וואס לכאורה, דער דיוק אז למעצה הקב"ה און דאס איז מערניט לישראל איז אינגאנצן ניט פארשטאנדיק, ווי רש י' ברענגט אראפ אין בחוקותם,

¶59פון תורת כהנים, אז אים 'שלום כאן' איז ”הכל כאן”, איז דאס ניט פארבונדן דוקא מיט אידן, און מ'דארף דאס ניט זוכן, אז דער אויבערשטער דארף ארומגיין און זוכן, און דער אויבערשטער איז מחליט, אז די איינציקע ”כלי המחזיק ברכה” איז דאס שלום.

¶60דאס פארשטייט מען בשכל של בשר ודם, און ס'פארשטייט בנוגע צו ניט-אידן אויך, און ניט ווי די גירסא וואס ס'איז דא בכתבי יד המשנה, אז ס'שטייט טאקע דער לשון אז ”אין כלי מחזיק ברכה לישראל אלא השלום” נאר בגירסא וואס איז פארשפרייט געווארן בכל המקומות,

¶61וברוב הכתבי יד, ביז על אחת כמה וכמה אין די דפוסים שטייט ביידע דיוקים, אז דאס איז הקב"ה און אז דאס איז לישראל.

¶62על דרך זה אויך איז דאך לכאורה ניט פארשטאנדיק וואס דארף מען דא האבן די התחלת הכתוב די ראי' איז דאך פון ”ה' יברך את עמו בשלום” איז דאס קען מען נאך על כל פנים בדוחק מיישב זיין, אז דאס איז פאר די גמרא דאס וואס די גמרא פרעגט אין סנהדרין ווי אזוי קען מען אויפהאלטן, האבן כח אויף פארנעמען די ”שלש מאות ועשר עולמות”,

¶63דורך דערויף וואס דער אויבערשטער גיט כח, איז דאס איז מען מקדים אין פסוק, אז השם ”עוז לעמו יתן” איז דערפאר קענען זיי פארנעמען אלע ברכות, דורך דערויף וואס זיי האבן די כלי, וואס די כל דערנאך קומט די קשיא העיקרית.

¶64דאס קומט דאך, בפשטות המשנה, צוזאמען מיט דעם זמן וואס ס'רעדט זיך וואס ”עתיד הקב"ה להנחה לכל צדיק וצדיק” שהעולמות, וואס דאס גייט דאך אויף לעתיד לבוא, וואס דעמאלט איז דאך וחיצו חרבותיהם לעיתים ”את רוח הטומאה אעביר מן הארץ” איז אינגאנצן ניט פארשטאנדיק וואס איז דעמאלט דער ענין פון שלום.

¶65כדי מ'דארף האבן שלום ווען ס'איז דא א מחלוקת, אז ס'איז דא צוויי צדדים, און איינע מיטן צווייטן פירט א מלחמה-אט דעמאלט דארף מען האבן ”פדה בשלום נפשי” דערפאר וואס ס'איז מקרב לי.

¶66איז דאס שייך זאגן, איידער ס'קומט דער זמן וואס מעדנים כיפך ומה לארץ דיעה את הוי און אין דערויף באשטייט דער איינציקער עוסק פון אלע נבראים איז דעמאלט ניט פארשטאנדיק וואס דארף מען דעמאלט האבן שלום ס'איז ניטא קיין מחלוקת,

¶67עאכו"כ אז ס'איז ניטא קיין מלחמה, ווי דער רמב"ם איז טאקע מדייק אין סוף הלכות מלכים אז דעמאלט וועט ס'זיין ניט קיין מלחמה, ניט קיין תחרות, ניט קיין רעב, ווי ער רעכנט דארט אויס די אלע ענינים וואס זיי זיינען שייך אין זמן קודם ביאת משיח צדקנו, און אין דער תקופה גופא

¶68און אט דאס זאגט מען, אז ניט נאר ווי ער זאגט אין מדרש ”ה' עוש לעמו יתנו ה' עברך את העמן בשלום” בזמן פון מתן תורה, איז דעמאלט איז געווען אומות העולם, און זיי זיינען געקומען צולופן צו בלעמען, און ס'איז געווען רכשו גיין לאומין יעגו און בלעמען האט זיי בא רואה כי ה' עוש לעמו יתנו דער אויבערשטער גיט תורה צו אידן, דעמאלט איז שייך זאגן שלום.

¶69בשעת ס'רעדט זיך נאך דערויף וואו איז דא שייך זאגן?

¶70א היפך השלום, על כל פנים ניט שלום, לא חרב ולא שלום, לא שמחד ולא שלום, און מ'דארף באווארענען, אז כדי וועלן דער אויבערשטער גיט די ברכה, דארף ער פריער געבן די כלי אין וואס אידן זאלן נעמען די ברכה, און וואס איז די כלי דער ענין פון שלום.

¶71וואס די נקודה, על כל פנים בקיצור, איז דאס ווי גערעדט כמה פעמים אין דער שיטה פון ”בית שמאו אין בית הלל” וואס לשיטתי' עזלי על דרך זה אויך בנוגע צו נרות חנוכה,

¶72וואס לויט בית שמאו בלילה ראשונה שמונה נרות, לויט בית הלל ”ופוחות והולך”, און לויט בית הלל ובלילה ראשונה נר אחד ומוסיף והולך, אז לשיטתי' עזלי אז לויט בית שמאו גייט נאך דעם ענין ווי דאס איז בכח.

¶73וויבאלד אז ביום ראשון איז שוין געווען בכח אין דער פך שמן וואס מ'האט דעמאלט געפונען די אלע שמונה ימים, איז דערפאר צינדט ער גלייך אן דער כח איז שוין גענוג, ביז וואנענט אז ער צינדט אן גלייך אכט ליכטלעך, ווארום דאס איז שוין בכח אז דאס זאל ברענען שמונה ימים,

¶74בסילף אליינגט דוקא בפועל, וואס דערפאר איז ביום ראשון איז דא בפועל מערניט ווי אן אור אחד, און דערנאך איז מוסיף והולך ביז ביום שמיני איז דא בפועל די שמונה.

¶75ועל דרך זה איז אויך בכמה וכמה מקומות בשעת, וואס אין איינע פון זיי איז דאס אויך דער דין בנוגע צו דבש בכוורת בשעת ס'איז דא משיהרהו אדער משיחרכו איז שוין דא בכח, א ענין אז סוף כל סוף וועט בפועל ווערן פון דעם דבש משקה.

¶76זאגט בשם אז דעמאלט האט ער שוין דעם דין פון משקה.

¶77ביז הלל דארף האבן דעם בפועל זאגט ער, אז בשעת ס'וועט ווערן בפועל יורסק וואס דער רמב"ם זאגט אז דבר זב ממנו אט דעמאלט ערשט וועקומט ער דעם.

¶78על דרך זה אויך בהנוגע צו כברת, אז כברת מלכתחילה ווייס מען אז סוף כל סוף איז ניט די כוונה אז זי זאל בלייבן במקומה, און דער דבר זאל בלייבן במקומו, און דערמיט זאל זיך ענדיקן בשעת מ'שטעלט אוועק די כברת, איז שוין דא בכח א ”סוף מעשה במחשבה תחילה”,

¶79אז דער ”סוף כל דבר” וועט מען ארויסנעמען פון דארטן דעם דבש, אז ס'וועט ווערן ניט קבוע, און דער כברת איז א טפל צו דעם דבש, דער גאנצער ענין הכברת והדברים, וואס דאס איז גאר א דבר תמול, איז דאך כדי ער זאל האבן דעם דבש, ווערט דאס טפל און ס'באקומט דעם דין פון דעם עיקר דער ענין פון דעם דבר.

¶80וואס דאס איז אויך דער חילוק, אויב מ'גייט לויטן פועל, איז איידער די זאך האט זיך אפגעטאן בפועל דארף דאס האבן א דין פון קבוע בקרקא, כותם אליו פרוסבול, אויב מ'גייט נאכן בכח, איז בשעת מ'שטעלט אוועק די קאווערס איז ער האט אין דערויף יגיעה כפה,

¶81איז די כוונה כי תאכל כדי ער זאל האבן דערנאך פון דעם דבש, אדער דעם דבש אליין, דאס וואס ער וועט קויפן איבערבייטן על ידי דבש'ן די קווירא, ס'איז מערניט ווי אן ענין טפל, א כלי שהוציא בו היכל וואס דאס האט דעם שיעור אדער ס'האט ניט קיין שיעור.

¶82וואס דערנאך קומט מען בהנוגע צו שכר המצוות, דער ענין פון עתיד הקב"ה להנחיל, ”חל צדיק וצדיק שלוש מאות ועשר עולמות”, וואס אט דא קומט-צו, ווי גערעדט כמה פעמים, די קלאץ-קשיא,

¶83נאך דערויף ווי מפרשי המשניות זאגן, אז מ'האט אפגעלערנט גאנץ ששה סדרי משנה, און מ'שטייט אין א דרגא וואס ”תורת אמת” זאגט אז ער איז א צדיק, מיט וואס נעמט מען אים?

¶84אז ער האט דאס געטאן ”על מנת לקבל” פרט.

¶85בשעת מ'זאגט אין תחילת העבודה, איז אט דעמאלט ווי דער רמב"ם איז מאריך אין פירוש המשניות איז ביז מ'קומט צו די כת החמשה, צו דעם עילוי, אז מ'קען זיין מצד אהבה, מצד שלימות העבודה, איז אט דעמאלט טוט ער דאס מפני אהבת ה' איז מלכתחילה, ווען ער איז נאך א תינוק בדעת דארף מען אים געבן ממון און ממתקים און גדולה, מיט אלע דרגות ווי ער רעכנט דארט אפ.

¶86דא רעדט זיך ניט ”אין תחילת השיסוי סידורי משנה” אלס הקדמה, נאר ס'רעדט זיך בסופם ובסיומם, ווי מפרשי המשניות זיינען מדגיש אז דאס קומט נאך דערויף ווי ער האט שוין אפגעלערנט אלע ששה סדרה משנה מתורה ומצוותי דערציילט מען אים, ס'איז א גרויסע זאך ער האט אויפגעטאן, אין וואס באשטייט די גרויסע זאך?

¶87אז ער האט באקומען א שכר ניט איין וועלט נאר דריי הונדערט און צען וועלטן.

¶88אפילו ווי לויט דעם אפטייטש, אז דאס מיינט מען, ווי דער רמב"ם טייטשט אפ, אז מ'וועט כופ דריי הונדערט און צען מאל וועט דאס דער דאס איז דער שכר וואס ”כל צדיק וצדיק” האט.

¶89ס'איז דאך אבער אלץ א ענין של שכר, ניט א ענין פון עבודה מתוך אהבה, און מ'ברענגט דאס אראפ פון פסוק שטייט ניט להנחי לומרי תורה ומקיימא מצוות יש נאר זיי שטייען אין א דרגא וואס זיי ווערן אנגערופן אוהבה.

¶90וואס די עבודה מאהבה, ווי כאמור אין פירוש המשניות, און אויך אין הלכות תשובה להרמב ם בסופם, איז ער מסיים, אז תחילה הויבט זיך אן די עבודה שלא לשמה, און ערשט דערנאך, אז ער קומט צו מדריגת ”אברהם אוהבי” אט דעמאלט ווערט דער 'לימוד התורה' אין 'קיום המצוות' לשמה,

¶91און דא זאגט דער פסוק אוהבה דאס קומט בסיום פון ששה סדורי משנה, און מ'זאגט אים צו אז ער וועט האבן שכר.

¶92איז דא דער ענטפער אין דערויף איז, דערמיט ווערט אויך פארענטפערט, וואס דא שטייט דער לשון הנכיל, ווען ס'האט זיך גערעדט וועגן שכר, פאסט ניט דער לשון נחלה דעמאלט דארף שטיין מקבל נותן וכיוצא בזה.

¶93דא רעדט זיך וועגן אן ענין פון נחלה.

¶94וואס איז דער ענין פון א נחלה? איז ווי גערעדט כמה פעמים, ווי דער ראגאטשאווער איז מאריך בכמה מקומות, דער ענין פון ירושה ונחלה איז, אז דער יורש איז ניט א באזונדער מציאות וואס באקומט די נכסים, נאר ”תחת אבותיך יהיו בניך”, אש תורה במקום המוריש.

¶95און אט דא זאגט ער, אז דער שכר פון תורה ומצוות איז דאס ניט קיין ענין פון שכר, ניט דערמיט קען מען נעמען א צדיק וצדיק, ובפרט לעתיד לבוא.

¶96וואס זאגט מען אים? אז דעמאלט וועט ער ווערן א יורש, ער וועט באקומען א נחלה עומד במקום המוריש.

¶97מצוה מלשון צוותא וחיבור ער טוט רצונו של הקב"ה לערנט חכמתו של הקב"ה, און טוט דאס דערפאר וואס ”אשר קדשנו במצוותו וצונו” אן קיינע זייטיקע ענינים איז דאס ניט אן ענין וואס מ'זאגט א זייטיקע זאך, אט דעמאלט ווערט זיין מציאות ער ווערט די מציאות המוריש.

¶98וואס דאס איז דער ענין פון נחלה.

¶99און אט דאס איז די מציאות נצחית בלשון פירוש המשניות להרמב ם, ווי איז שייכות נצחית בא נבראה מיט נצחיות איז דאס הפכים.

¶100וויבאלד ער האט געהאט א התחלה, ווארום ער ווערט אנגערופן נברא, וכל בריאה איז דאך קדמו לו ההדר איז אט דעמאלט איז דער כלל, אז ער האט א התחלה מוז ער האבן א סופה.

¶101ווי אזוי ווערט מען, אז ער ווערט אן ענין נצחי, וויבאלד אז ער איז נוצר מטה אין מעשה ידעו לא תפעים, וויבאלד אז ער קומט פון דער אמיתית הנצחיות, וואס דאס איז דער אויבערשטער אליין איז אט דאס גיט אים די מעגלעכקייט אז ער ווערט, דורך דערויף וואס ער איז לומד חכמתו,

¶102והקב"ה וחכמתו חדו, ווי דער רמב"ם איז מאריך, און בפרט דאך אין ספר התניא פון בעל הגאולה, איז אט דעמאלט ווי דאס ווערט ”דמו בשר כבשרו” ”ותורתך בתוך מעי” על דרך זה דער לימוד המצוות 'וקיום המצוות',

¶103עאכו"כ אז דאס קומט מתוך אהבה, און אט דעמאלט זאגט מען אים, אז דעמאלט איז ווערט דאס אן ענין וואס ער ווערט א נכה, ער באקומט א נחלה, ער ווערט א מציאות פון דעם מוריש, איין מציאות מיט הקב"ה.

¶104וואס דאס איז בדוגמא ווי ער זאגט אין ירושלמי הזמן ”פני האדון הוי'” גייט דאס אויף א תנא און אויף אן מורר, און מיט נאכמער הדגשה אין זהר.

¶105ווי אזוי קען מען זאגן אויף א נברא אויף שמעון בן יוחאי רבי אבוה, אז דאס איז מאן ”פני האדון הוי” דערפאר וואס ער איז געווארן אויס מציאות פאר זיך, דורך דערויף וואס ער האט אינגאנצן זיין מציאות איז געווען ”לשמש את קוני” איז דאס בדוגמא פון א מציאות פון אן עבד, וואס ער איז ניט קיין מציאות פאר זיך ער איז דער אדון.

¶106ביז ווי גערעדט אמאל בארוכה די דריי דיעות וואס ס'איז דא בנוגע צ צו שליחות השליח, אז אמיתית ענין השליח אז ”שלוחו של אדם כמותו” אז ניט נאר אז די מעשה האט א שייכות צו דעם משלח,

¶107ניט נאר דער כח העשי פון דער מעשה האט א שייכות צו דעם משלח, נאר דער גאנצער מציאות פון שליח ווערט אויס מציאות פאר זיך, דאס איז כמותו ביז כמותו ממש, ווי דער אלטער רבי איז מוסיף פון דעם משלח, דורך וואס?

¶108דער כבדו ”את המצוה שהן שלוחי” וואס דערפאר קומט דאס בסיום, און אין דערויף באשטייט דער ענין נפלא וואס ער איז בשוב בן לוי מחדש, אז דאס איז ביז איצטער האט זיך גערעדט פון ענינים פון שכר, ביז אין שכר היותר נעלה אין גן עדן תחתון, גן עדן עליד,

¶109הלכו מחיל הלכו וכו דער זמך איז מען מסיים, אז עתיד הקב"ה וואס וועט ער טאן ”לכל צדיק וצדיק”, ווי ידוע דיוק די צוויי לשונות וואס ס'איז דא אזוינע וואס זיינען מדייק פון גדולי ישראל, אז דאס מיינט ס'איז ”צדיק גמור וצדיק שינו גמור”, ווי די גמרא איז דאס מחלק אין ”סוף מסכתא ברכות”,

¶110אבער דעמאלט איז ניט אינגאנצן פארשטאנדיק, אז ס'וואלט געשטאנען לכל צדיק וואלט מען ניט געהאט קיין מעגליכקייט צו זאגן אויף אימיצן אז ער איז ניט בכלל, אפילו אויב ער איז ניט גמור, נאר ”לכל צדיק וצדיק” איז דאס כולל סיי א צד סיי א בעל תשובה, וואס ער איז אויך בכל הדרגות שלו.

¶111וואס א בעל תשובה ווערט אויך אנגערופן בשם צדיק ביז אין הלכה בפועל, כידוע דער דין אין קידושין אז ”מחדש את האשה על מנת” ”שהוא צדיק גמור”, אפילו הי' רשע גמור, איז אויב ס'איז נאר א זיכערע זאך, אדער שמה יראה תשובה הרי היא מקודשת זאגן האט ער געזאגט צדיק וואס איז ער א בעל תשובה?

¶112איז דאך דערפון פארשטאנדיק, אז ער זאגט אז ”מנת שאני צדיק” גמור אדער ווי די צווייטע גירסא סתם אז ”מנת שאני צדיק” איז אויב ער איז א בעל תשובה איז דאס אויך א דרגא אין צדיק,

¶113נאר דאס איז ”שלום שלום לרחוק ולקרוב לרחוק” שנעשה קרוב דאס איז אויך שלום, דאס האט אבער אן ענין וואס דאס איז אין דערויף גופא איז דא אן אופן, ווי ער זאגט אין תניא, עשה לי מתנים אן עבודה פון א צדיק ממש, און אן עבודה פון א בעל תשובה, וואס ער איז אויך א צווייטער ענין אין צדיק.

¶114פונקט אזוי ווי אין צדיק איז דא כמה דרגות וואס כללותן מיט צדיק גמור און ”צדיק שינו גמור”, על דרך זה אין א בעל תשובה איז דאך אויך דא כמה דרגות, ווי די גמרא רעכנט אויס אין סוף מסכתא יומא.

¶115וואס אויף דערויף זאגט מען להנחא לאהב ויוש, וואס דער מספר פון יוש, איז דאך דא די ביאורים אויף דערויף, אין מפרשי המשניות, נאכמערער אין חסידות און קבלה, וואס אין כאן המקום להאריך הזה.

¶116דערנאך זאגט ער נאך אן ענין, נאך א גרעסערן ענין, און דאס איז אוצרותיהם עמלו וואס איז דער ענין פון אן אוצר ביי א צדיק?

¶117ביי א צדיק וואס ”תורת אמת” רופט אים אן אוהליים, דאס הייסט א צדיק אין דער דרגא וואס ער איז שוין געקומען, זיין מאמר ומצב לעתיד איז, אז ער איז שוין געקומען צו דעם ענין פון דרגת ”אברהם אוהבו”.

¶118וואס אוצר בכלל איז האט דאך צוויי טייטשן דאס איז דער מקום אדער דער כלי וואס איז מוחל, וואס האט אין זיך אן ”ענין יקר ביותר”, וואס דערפאר האלט מען אים באהאלטענערהייט אין א מקום וואס ווערט אנגערופן אוצר און ער אליין איז א דבש וואס ווערט אנגערופן אוצר.

¶119וואס אין דערויף איז דא אוצרותיהם פון א צדיק, פון אוהבי וואס איז דער אוצר, און וואס איז דער ענין דער חידוש וואס דער אויבערשטער איז בכח ניט נאר להנחי לא הוי יש נאר אויך אוצרותיהם עמלא וואס דאס זאגט די גמרא אין ברכות, אז

¶120דער ענין פון אוצר ביי דעם אויבערשטן איז דאס דער ענין פון יראת-שמים, אזוי ווי ”הכל בידור שמים חוץ מיראת שמים”, איז ניט שייך זאגן בא דעם אויבערשטן אן ענין יקר, סיי כסף סיי זהב סיי כל עניני העולם איז הכל בידי שמים.

¶121ס'איז דא אבער איין אויסנאם, וואס דער אויבערשטער האלט דאס פאר א דבר יקר ביותר, ביז וואנענט אז דאס ווערט אנגערופן בשם עצה בלשון הכתוב, ווי די גמרא ברענגערט אראפ אמר ר' חמינא, און וואס איז דאס?

¶122אז דאס איז דער ענין פון יראת שמים, ווארום דאס איז ניט בידי שמים, דאס דארף ביכול דער אויבערשטער אנקומען, אז א איד זאל מחליט זיין בבחירתו חפשית, אז ”ובחרת בחיים” אט דעמאלט איז האט דער אויבערשטער דאס ביצרו.

¶123וויבאלד אז ”אדמה לעליון”, דער אדם למטה איז דאס בדוגמא ווי דער אויבערשטער אט דאס וואס דער אלטער רבי זאגט אין תניא פרק מ'בי ת, אז דער אוצר ביי א אידן וואס דאס איז באהאלטן אין פנימיות הלב איז דאס דער ענין פון יראת שמים,

¶124נאר דאס שטייט אין אן אופן פון א יראה מסותרת, א יראה אין אן אופן פון אן אוצר באהאלטן, און ס'דארף זיין כבמטמנו מחפשנך דארף זיך משתדל זיין ארויסברענגען דאס מן הכח אל הפועל,

¶125מן אז ווי דאס איז אין אן אופן מוסתר, ניט פארבונדן מיט זיין 'מחשבה דיבור' ומאסר נאר ווי דאס וועט ארויסקומען בפועל, נאר אט דעמאלט איז ער מגלה דעם ”אוצר של יראת שמים” שבפנימיות ”לבו שבתלומות לבו” בבנעת לבו, און דאס קומט ארויס בגלוי.

¶126וואס על פי זה ווערט א שאלה, בשעת מ'זאגט אז דער אויבערשטער קען ממלא זיין להנחי לאה ויש אט די ענינים וואס ס'איז בידי שמים איז דאס פארשטאנדיק.

¶127דער שכר פון אן ענין דארף זיין פארבונדן מיט דעם ענין פארוואס ס'קומט דער שכר.

¶128א נחלה איז פארבונדן וויבאלד אז דער יורש איז בדוגמא פון דעם מוריש, דאס איז בנו אדער בטוב וען אלי בן אדער יושר באיזה אופן שיהי איז ער מעין המוריש, וואס דערפאר ווערט ער דערנאך במקום המוריש באקומט ער די נחלה, על דרך ווי בא שכר בשעת ס'איז אן ענין וואס איז ניט בוידי שמים ווערט א שאלה, מיט וואס כביכול קען דאס דער אויבערשטער באצאלן?

¶129אויב ער וועט דאס באצאלן מיט זיינע זאכן וואס ער האט, איז דאך דעמאלט איז דאך דאס ניט ניט בדוגמא פון דער זאך פאר וועלכע ס'קומט דער נחלה.

¶130דערפאר איז פארשטאנדיק, אז דער אויבערשטער גיט שלשהות ועשר עולמות, ער ווערט איין זאך מיטן אויבערשטן, במקום להנחי אלוהו ויש במקום המוריש גיט אים דער אויבערשטער זיך אליין אפ, ”אנאו נפשי כתבית יהבית”, ווי ער זאגט אין מדרש אותי ”ויקחו לי” אותי אתם לוקחי דאס קען דער אויבערשטער געבן, א ענין וואס איז ניט בידי שמים,

¶131איז וויבאלד אז דער אויבערשטער כביכול קען ניט זיין מכריח זיין אז ס'זאל זיין דער ענין פון בחירה ו' ”בחרת בחיים"”, מיט וואס קען ער זיך אויסצאלן אויף באצאלן און ממלא זיין די אוצרותיהם, תמורת פון דעם ”אוצר של יראת שמים” וואס ס'איז דא ביי א אידן.

¶132און אט דא זאגט מען א דבר נפלא, אז צום אלעם ערשטן גיט דער אויבערשטער אפ זיך אליין, דערנאך כביכול גיט ער נאך א זאך וואס דאס איז נאך העכער פון די ידי שמים ווארום דאס קומט פאר דערויף וואס ער האט דעם ענין פון יראת השם, וכמבואש בכמה מקומות, ובפרט אין תניא, ווי אזוי אין ענין פון אהבה איז ו”נכלל בה גם” תחילה אין דערויף איז אויך דא דער ענין פון יראה.

¶133און ווי ער זאגט אין מכילתא און אין ספרא, אז אין ענינים של 'עולם הזה' איז במקום שיש אהבה איז ניטא קיין יראה, במקום שיש אהבה איז ניטא קיין אהבה, בהנוגע אבער צום אויבערשטן איז דא דער צבא ”ואהבת את הוי' אלקיך” און דער צבא ”את הוי' אלקיך תראה” און דאס קומען ביידע צוזאמען.

¶134און אט דא זאגט מען, אז ניט נאר וועט דער אויבערשטער קען באצאלן אויך פאר אן ענין וצרותיהם דאס ליגט אינגאנצן בידי בשר ודם, אינגאנצן ביי א אידן, וועט דער אויבערשטער באווייזן נאך אן ענין, אז נאך דערויף ווי ער גיט זיך אפ אינגאנצן וועט ער זיי געבן נאך א זאך וואס כביכול, וואס דאס איז נאך ניט בכחו של הקב"ה.

¶135וואס לכא זאגן אזוי, זאגט די גמרא אין דערויף במוציאה באריכות, אז ס'איז דא א ענין וואס ”הקב"ה גוזר בצדיק מבטלו”, ביז וואנענט ווי די גמרא זאגט אין גיטן,

¶136אז דער קובה מאי עביד חייך און זאגט ”נצחוני בני נצחוני” מ'האט, כביכול, מנצח געווען דעם אויבערשטן, אז ער זאל ניט נאר געבן די ש' עולמות, ער זאל אויך געבן מוצרותיהם פון דעם בשר ודם, זאל ער דארט אויך געבן, און זאל דארטן געבן ממלא, ביז אין אן אופן וואס דאס ווערט אינגאנצן פון.

¶137וואס איז דא די שייכות צו בכח ובפועל?

¶138איז דאס איז דאך בשעת הפלוגתא פון ”בית שמאי בית הלל”, איז דאך ”אלו ואלו דברי אלקים חיים” ווי די גמרא זאגט אין אירובין, אבער הלכה כבסילול דערפאר וואס נחים ועלוים.

¶139וואס אט דא ווערט אויך די שאלה, ווי אזוי קען א נברא, וואס ער בלייבט אין א מציאות פון א נברא, ס'שטייט ניט אז צדיק וצדיק'ן וועט באקומען די שי' עולמות וועט ער ווערן אויס מציאות נברא.

¶140אדרבא די גמרא זאגט, אז דער אויבערשטער גיט אויס וכח אין סנהדרין אז דער אויבערשטער גיט אויס וכח ער זאל קענען מקבל זיין דעם שכר, און זאל בלייבן א מציאות פון א נברא, וביחד עם זה ווערט דער עבד די מציאות פון דעם אדון, א ענין פון נחלה במקום המוריש מיטן מוריש צוזאמען,

¶141וואס צוליב דערויף איז געווען די ירידה 'צורך עלי' איידער ס'איז געווען די ירידה, איז דעמאלט איז געווען געווען ענינים וואס זיינען שייך צו עליונים, ענינים וואס זיינען שייך צו תחתונים, ובכללות די גזירה, אז תחתונים לא יעלה לעליונים אז נברא איז זיך א נברא און בורא איז א בורא, און צווישן זיי איז מען ניט שייך יעלה יעלה אדער ידעו.

¶142מתן תורה האט אויפגעטאן וואס דער עיקר פון תורה איז דאך המעשה אשר יעשון אז תחתונים ווערן ניט ווי די עליונים, און די עליונים ”והירד הוי על הר סיני” ”ואני המתחיל”.

¶143וואס אט דא ווערט דאך די שאלה, וויבאלד אז דער אויבערשטער ווייס אז על ידי הירידה וועט ער אויפטאן ממלא זיין די שליחות פון לעת פון 'לימוד התורה' 'וקיום המצוות', און ער ווייס אויך אז דאס איז אן ענין של צער גדול אראפקומען ”מאיגרא רמה לבירא עמיקתא” ס'איז דאך אן ענין א געוואלדיקער יסורים וצעת,

¶144ביז וואנענט אז מ'זאגט אל כרחה חטא חי מ'מוז מכריח זיין די נשמה אז זי זאל יורד זיין למטה.

¶145איז ווען ביי אים אויבערשטן וואלט געווען א ספק, איז דעמאלט כביכול ניטא קיין ברירה און מ'מוז שיקן די נשמה למטה, וועט מען איר אויספרואוון, וועט זי אויספירן א סגור.

¶146וויבאלד אבער אז דער אויבערשטער איז יודע עתידות, אפילו ווי ס'קומט שוין אראפ אין זמן, איז יודע עתידות און ווייס אז ווען די נשמה וועט אראפקומען למטה וועט זי לערנען תורה און מקיים זיין מצוות און ווערן בדרגת צדיק אוהבי איז צי לבא דארף מען איר מצער זיין?

¶147דער חילוק אבער אין דערויף דאס איז בכח, דאס איז בפועל.

¶148איידער די נשמה קומט אראפ למטה האט זי כל הענינים, ס'איז אבער בכח, און בכח איז טאקע דא דער גאנצער פועל, מיט די גאנצע מציאות, ביז וואנענט אז לדעת בשמאי איז אט דעמא� בשעת אבער מ'האלט ווי בית הלל,

¶149וואס נכים ועלובים היו דארף מען האבן בפועל העלפט קיין ענינים, העלפט ניט קיין כח, און מ'דארף האבן דעם כח, אז פון דעם כח זאל אראפ בפועל.

¶150און אט דעמאלט ערשט דארף מען ווארטן אויפן עתיד, דאס איז ניטא בעולם הזה איידער מ'האט מסיים געווען די עבודה, ערשט לעתיד לבוא, אט דעמאלט וועט זיך אויפטאן להנך וכל אוהב היום.

¶151”לכל צדיק וצדיק, שנאמר להנחלו ויש”, סיי דעם ענין פון יוש סיי דעם ענין פון עוצותיהם עמלו.

¶152וואס אט דא ווערט אבער די שאלה, אמת טאקע, אז דאס איז אן ענין וואס דער אויבערשטער איז הכל יכול, דא רעדט זיך דאך אבער ניט ווי דער אויבערשטער טוט אן ענין און דאס בלייבט בדרגא של הקב"ה.

¶153דאס איז דאך ווי די גמרא זאגט אין סנהדרין, ער שטייט למטה אין א מציאות פון א נברא, פון א צדיק, בפרט נאך לויט די מסקנא אין פלוגתת הרמב"ם והרמב"ן, אז דער עיקר השכר איז א נשמה בגוף, שטייט ער א נשמה אפילו א נשמה איז אויך א נברא,

¶154והיפך באפיו נשמת חי במילא איז דאך אויך שוין א מוגבל ומדוב.

¶155איז אמת טאקע ס'קען זיין יעלו למטה, אבער בשעת זי ווערט דערנאך אין א מציאות וואס זי באקומט לאנכי לא יב ויש וצאתיהם עמלך ווערט די שאלה אמת טאקע לכאורה דער אויבערשטער איז א קול-יכול, דער רעדט זיך דאך אבער, אז דער נברא זאל זיין א קול-יכול,

¶156אז ער איז א מדוד מוגבל, א נשמה מיט א גוף, און האט די אלע אברים, כמבואר בארוכה אין דעם חילוק הדיעות צווישן דעם רמב"ם מיט רמב"ם, וואס דער רמב"ם טענה"ט, אז וויבאלד אין שם לו אכילה שתי איז וואס דארף מע און דער רמב"ן זאגט, ניין אז מ'דארף האבן דעם גוף, בדוגמא וויבאלד אז מיטן גוף האט מקיים געווען די מצוה דארף ער האבן דעם שכר, ביז צו דעם שכר פון אנכי לאה ויש.

¶157וואס לכאורה, וויבאלד אז אין דערויף דא דארף מען פועל זיין, דא דארף מען מסביר זיין, אז דער נברא איז הכל יכול איז דאך ניט פארשטאנדיק, ווי קומט דאס?

¶158אט דא זאגט מען, אין א בשר ודא 'מצד עצמו' אז נברא קען דאס נאך דא רעדטסט דאך אבער, אז דער אויבערשטער וויל אז אידן זאלן באקומען תורה ומצוות, און וויל אז זיי זאלן האבן 'תכלית השלימות', ניט נאר שכר נאר ס'זאל זיין להנחל אויב ויש בדוגמא פון דעם בורא,

¶159האט דער אויבערשטער געדארפט גיין זוכן א ענין פון ”כלי מחזיק ברכה”.

¶160און דערפאר האט דאס קיין שייכות ניט צו מיט העולם.

¶161אמת טאקע, א ברכה כפשוטה איז אומעטום איז אם שלום ”כאן הכל כאן” סיי בא אידן סיי להבן בא ניט-אידן, און דאס איז אן ענין וואס מ'באשטייט בשכל בפועל, אט דא אבער דארף מען האבן א כלי, דא איז ניט די ברכה ווי דארטן איז, אז ס'דארף זיין די ברכה פון שלום,

¶162און דעמאלט האבן אלע ברכות, המציאות און הממשות, אז ס'איז ניטא קיין שלום איז ניטא קי די משנה איז מדייק, דא רעדט זיך וועגן א כלי וואס זי זאל קענען איינהאלטן אין זיך אט די ברכה.

¶163וואס איז דאס פאר א ברכה? אז דער נברא ווערט מציאות פון דעם בורא, און דאס איז דער דיוק, ניט ער זאגט ענין מחזיק ברכה, נאר א כלי ס'דארף זיין מיט א מדידה והגבלה, וואס דאס איז דער ענין הכלי, אן ענין און א מדידה והגבלה איז קיין כלי ניט.

¶164מ'זאגט אז ס'דארף זיין א כלי, און וואס דארף מען זיין א כלי אויף מחזיק זיין אויף אויפהאלטן דעם אויב היש ובמצורתיהם עמלא, און אין וואס פאר א מציאות איז ער ער איז א מציאות פון א כלי.

¶165דא רעדט זיך ניט פון דעם ענין וואס שלום אליין איז ברכה, וואס שלום איז א כלי וואס מחזיק כל הברכות, כולל אויך דעם ענין פון שלום כפשוטו.

¶166וואס אט די שאלה איז ניט נאר זי וועט בלייבן אפילו לעתיד לבוא אדרבא דער עיקר השאלה ווי אזוי קען מען מחזיר זיין די ברכה וועט דעמאלט ווערן כל זמן דער שכר, דער הנכיל איז ניט בגלוי, מערניט וואס ער האט אין דערויף אמונה, איז קיין קשיא ניט אמונה קען ער פארטראן,

¶167אז זאל דאס פארשטיין בשכל, און דאס זאל ווערן ”דם ובשר כבשרו”, וואס דאס וועט ער זיין נאך דערויף וואס ל”עתיד הקב"ה להנכיל” אט דאס איז מערניט ווי דער רעדט זיך אז ס'זאל ווע ווער קען געפינען אזא מין כלי דארף גיין דער אויבערשטער אליין און זוכן.

¶168בא וועמען איז דאס נוגע מערניט ווי בא ישראל.

¶169אומות העולם זיינען מוגבל, זיי זיינען ניט קיין נצחיים, אחוץ חסידי אומות העולם, לויט די גירסא אין רמב", יש ”לו חלק לעולם הבא” וואס אין כאן המקום להאריך בזה.

¶170איז אויך ווי ער איז מחלק אין זהר צווישן דעם חלק און יענעם חלק, וואס אין כאן המקום להאריך, כמבואר בכמה מקומות, אט דא רעדט זיך אבער פון לישראל, וואס ישראל זיינען בניו של הקב"ה ””בנים אתם להוי' אלקיכם בני בכור”” ישראל מיט אלע דרגות וואס א בן איז דאך ”יורש כל נכסי” אביו ביז וואנענט, כמדובר, ער ווערט די מציאות פון אביו,

¶171”תחת אבותיך יהיו בניך” אט דא ווערט די שאלה מערניט בנוגע לישראל, און ישראל, אז נברא זאל געפונען א כלי דאס קען ניט זיין, ער דארף געפונען א כלי וואס זאל פארבינדן און מאחד זיין 'בלי גבול' אמיתי דער ענין פון מציאות הבורא כביכול, מיט דער מציאות פון גבול און מיט דער מציאות פון איברך.

¶172וואס דערפאר דארף כביכול דער אויבערשטער זאל אליין גיין זוכן וואס פאר א כלי קען ער אויפהאלטן, ביידע הפכים און ער זאל בלייבן א מציאות של כלי, און זאגט, אז דאס איז דער ענין פון שלום.

¶173וואס וואס איז דער ענין פון שלום? ווי שלום כפשוטו איז, אז ס'איז דא צוויי ענינים וואס זיי זיינען מנקדים זה לזה.

¶174ניט נאר מנקדים זיי זיינען גאר מלחמים זה בזה ס'איז ניטא קיין גרעסערע מלחמה צווישן א ענין פון גבול מיט א ענין פון 'בלי גבול'.

¶175ביז וואנענט ווי כמובן בפשטות און געבראכט אין ספרי החקירה, און אויך אין תניא, בהנוגע בערך צו 'בלי גבול' איז קיין נפקא מינה ניט פון אחד ביז ”אלפי אלפים וריבוא רבבות האבן” די זעלבע ניט באטרעף, ניט דעם זעלבן באטרעף, זיי האבן דעם זעלבן ניט באטרעפן לגבי בליגנו.

¶176וואס ס'איז ניטא קיין גרעסערע התנגדות, גרעסערע היפך, אז מ'זאגט אז דא איז דא אן ענין וואס ביי אים איז בשוה אלף, ביז ”אלפי אלפים וריבוא רבבות”, און דא זאגט מען, אז זיי קומען ביידע צוזאמען, זיי ווערן איימעציות, און ניט נאר ס'איז ניטא צווישן

¶177ישראל ”אורייתא וקודשא בריך הוא” כולך וואס דעמאלט דארף מען ערשט אנקומען צו אמיתית ענין השלם.

¶178און ווער קען דאס טאן? קען דאס טאן דוקא הקב"ה.

¶179ובהקדמה, אז פריער איז ה' עוז לעמים יתים ווי ער זאגט אין מדרש, אז עוז איז ”לבושה של הקב"ה, שנאמר” מלך די עושה ”לבוש לבוש הוי' עוז” אז ער זאגט א טייטשער אפ אין מדרש, אז עוז איז דאס לבושה של הקב"ה, און דערנאך האט ער דאס אפגעגעבן לישראל ”ה' עוז לעמו יתו”.

¶180בשעת פריער טוט מען אן דעם ענין פון לבוש אין אן אופן פון מקריב, דערנאך קען דאס אראפקומען אין אן אופן פון כלי בפשטות איז, ווי ס'שטייט אויף דערויף דער משל, איידער מ'לערנט אן ענין של חכמה דארף מען לערנען דעם אלף בי"ס.

¶181ער דארף דאס אים איבערגעבן בדיבור, דארף ער אים פריער זאגן וואס ס'איז אן אל וואס דאס איז אן ענין שאין בו תם ער לערנט אים אליף און פרעגט אים וואס אלע ווערן אליף?

¶182און דערנאך, בשעת ער ווייס ווי אזוי מ'דארף ליינען אן אליף און א בי"ת ווערט דאס די כלי וואס אין דערויף איז ער אים דערנאך ממשיך די 'הבנה והשגה' פון דעם שכל ”המלובש, בדיבור זה” אדער בכתיבה זו וואס זי איז צוזאמענגעשטעלט פון די אותיות.

¶183איז פריער האט דאך דאס אין אן אופן פון מקיף מ'זאגט אים, אז בשעת ער וועט לערנען דעם אלף-בי'ת כפשוטו, בשעת ער וועט לערנען דעם אלף-בי'ת די יסודות און די הנחות, און ווי דער אנדערערן רופט דאס אפ אין די התחלות ראשונה, די הקדמות פון יעדער חכמה, על דרך זה די כללים שבתורה, איז אף על פי וואס דעמאלט ווייס ער נאך ניט קיין פרטים, ער קען דאס נאך ניט פאנאנדערקעין, ער ווייס נאך דעם כלל בתורה אדער י' ג'ן לידי שה

¶184ווערט דאס דערנאך אז שם ”עוז לעמו יתן” באופן מקיף באופן ארום און ארום א לבוש, ווערט דאס דערנאך אז שם ”יברך את עמו בשלום” ער גיט אים דעם ענין פון שלום, און אט דעמאלט איז ער דערויף ממשיך די כל הברכות, כולל אויך דעם ”ענין השלום כפשוטו”.

¶185וואס דאס איז אויך דער קשר, על כל פנים ודרך אפשר, מיט נעוץ סופן בתחילתן, מיט התחלת פון שישה סדרי משנה, במעמתי תקב נשמע בערבים, וואס דא איז אויך דא לכאורה א פלא הכ דער ענין פון קריאת שמע איז דאך ווי די גמרא זאגט, און דאס איז כוונת הקריאת שמע, איז פארשטאנדיק בפשטות דעם ענין פון 'קבלת עול' 'מלכות שמים'.

¶186בשעת מ'דארף זאגן קריאת שמע בשחרית איז פארשטאנדיק, ”יצא אדם לפעלו ולעבודתו” איידער ער גייט עפעס טאן דארף ער מקבל זיין אויף זיך עול 'מלכות שמים'.

¶187בשעת ס'קומט בערבי ן, וואס דעמאלט קומט די סייט פון בשחבך ער לייגט זיך שלאפן און ווערט אנטשלאפן איז דעמאלט איז פארשטאנדיק דער קיום פארוואס ער דארף האבן ”בידך אפקיד רוחא” ער דארף מאכן דעם חשבון צדק ווי אזוי איז ביי אים איז דורכגעגאנגען דער טאג.

¶188וואס האט אמאל דעמאלט אן ענין פון קריאת-שמה, מקבל אויף זיך עול מלכי שמים, איידער ער ווערט אנטשלאפן.

¶189און אויף דערויף איז אויך דער ביאור, אז פריער איז דא די 'קבלת עול' ער גייט ארויס ”יוצא אדם לפעלו” אין תחילת היום זאגט ער, אז ער גייט אוועק אין וועלט בכל עניניו על מנת אז דאס איז ”ה' אלקינו ה' אחד” אז ער איז זיי מייחד אין חס, אין זיין רקיעים וארץ און דלת איטרי עולם.

¶190דעמאלט איז דאס ביי אים בכח. ווען קען דאס ביי אים ווערן בפועל, אז בשעת ס'קומט עדי ארון ס'ווערט דעמאלט בשבחה ער נויבט זיך אויף צו לייגן שלאפן, אט דעמאלט דארף ער מאכן דעם חשבון צדק פון כל מה שעבר עליו במשך היום, און אט דעמאלט דארף ער משלים זיין, אויב ער האט עפעס געטאן, ניט געטראכט בשעת מעשה אז דאס איז לשם שמים אדער בכל דרכיך האויב וכיוצא בזה,

¶191קען ער נאך משלים זיין בשעת ער מאכט דעם חשבון צדק, בשעתא חדא וברגעא חדא אז דעמאלט זאל ער מקבל זיין אויף זיכול מלכי שמים די ענינים.

¶192וואס דא איז אויך דער חילוק פון כח אין פועל, ביז וואנענט אז דער זמן פון קריאת שמש בערבין איז אויך דא על דרך זה דער חילוק.

¶193ר' אליעזר הגדול, וואס סתם ר' אליעזר איז ר' אליעזר הגדול, ווי על פי דעת כמה מפרשי, אז שעת ער איז געווען פון תלמידי בשמא, דאס איז איינע פון די אפטייטשעט שם מוטהו, איז ר' אליעזר זאגט אז עד השמורה ישנה,

¶194מער דארף מען ניט וואס איז דער חילוק פון השמורה ישנה ביז כל הלילה, וואס דאס איז דעת ר'ן גמליאל וואס ער איז געווען פון צהצאי ביז הלל, און דאס איז דעת חכמים, מערניט ווי א גדר זאגט מען עד חסות לויט בשמא, איז אין דעם בפועל וואס מ'דארף האבן דעם חשבון צדק איז גענוג ווען ס'הויבט זיך אן, דאס האט בכח די גאנצע נאכט.

¶195וואס עד השמורה הישנה, די ערשטע טייל פון נאכט האט ער ווי ס'דארף צו זיין, אט דעמאלט וועט שוין פארפאלן, אדער ער האט דאס געטאן אדער ער האט דאס ניט געטאן, ווארום דער גאנצער בפועל איז נכלל אין דעם בכח.

¶196בשעת ס'קומט אבער אן אמר רבי'ן גמליאל, און דערפאר איז דאך חכמים אומרים, זיי זאגן אז מצרתו כ”עד שיעל עמוד השחר”, וויבאלד אז דו האלסט נאך אין מיטן פון דעם בפועל קאלסטו מתקן זיין מה שלפניו און מה שלאחריו, און זאגן ”שמע ישראל הוי' אלקינו”

¶197און ויהי רצון, אז שטייענדיק אין די בבנים איז חושך כפול ומכופל פון דעם גלות, וואס ס'ווערט דאך אנגערופן בשם לילה על אחת כמה וכמה בי דורות הכי האחרונים ותקופתינו זו,

¶198אז אין לילה גופא איז ”וימש חושך” איז חושך כפול ומכופל אט דעמאלט טוט מען אויף, על ידי 'לימוד התורה' וקיום מצוותי' צוזאמען מיט עבודת התפילה ”ברכה בתורה תחילה” אז פארבינדט מען זיך מיטן נותן התורה,

¶199וואס דערנאך איז ער לומד תורה, און דערנאך איז לימוד מביא 'לידי מעשה' מקיים די מצוות איז מען מהפך דעם חושך הגלות, אז ברוחניות ווערט גלייך דער ענין פון ”פדה בשלום נפשו” אין די גאולה הפרטית ”שלא כל אחד ואחד” 'מלומדי תורה' און מקיים מצוות, און דאס ברענגט דערנאך אראפ די גאולה כפשוטה, ”ואין מקרא יוצא מידי פשוטו”,

¶200אז אף על פי וואס ”החושך יחסו ארץ והרפל לאומים”, איז הוי' וועט זיין פאר יעדער אידן און פאר אלע אידן לשמש ולעור עולם, און דאס וועט אראפקומען בפועל, למטה מעשרה טפחים,

¶201אז ”לכל בני ישראל האור במושבותם” אין די לעצטע טעג וואס מ'געפינט זיך נאך אין מצרים, וכפשטות הכתובים, וואס ”כל המלכיות נקראים על שם מצרים, על שם” שם מסירים לישראל, און גלייך פון וואס ”בכל בני ישראל הי' אור דמשבותם” נעמט מען מיט, מן אן אופן פון ”ינצלה את מצרים”, אלע ענינים טובים וואס ס'איז דא פארהאלטן בכל מקום שהוא,

¶202כמצולה שאין בדגן וכמצודה שאין בדגן", ”ובני ישראל יוצאים ביד רמה” ”כימי צאתך מארץ מצרים”, ביז אין אן אופן פון אראנו נפלאות, לקבל פני משיח צדקנו, ובקרוב ממש.

¶203און דאך אין

¶204די שטורת פורים.