transcript · Yiddish
Text
Machine text not yet checked by a person - do not quote it as the Rebbe's words.
¶1אין די זפרונות פון דעם רבי'ן דעם נשיא וועגן דעם בעל הגאולה, וואס ער דערציילט זיין הנהגה נאך איידער ער איז געגאנגען אין מאזעריטש, און על אחת כמה וכמה אז ער איז געקומען צוריק,
¶2איז געווען ווי אזוי ער האט זיך פארנומען שוין דעמאלט אין מפיץ זיין תורה יהדות, און אין אן אופן פון חינוך וואס אין דער הנהגה אין חינוך אידך, ווי די גמרא זאגט, איז ”מן מקרבת” ווי שמאל דוחא, וואס דאס איז דאך די הנהגה מתינוק באותו ענין וואס דעמאלט איז ער א זקוק להדרכה ולחינוך.
¶3ווי אזוי איז דאך אויך, ווי די חסידים דערציילן, אז אין דער סדר פון די חלקים פון תניא, איז ווי ס'איז משמע אין דער הקדמה צו שער היחוד והאמונה, וואס ער שרייבט בנוגע צו די חלוקים פון אהבה,
¶4אז 'כמו שיתבאר' בלשון להבא בלשון עתיד, אז ס'איז געווען פריער א ”קא סלקא דעתך” ביים אלטן רבי'ן, אז דאס זאל קומען פאר דעם ערשטן חלק תניא,
¶5וואס דערפאר האט ער געשריבן 'כמו שיתבאר' בלשון עתיד אין דער הקדמה צו שאר היחוד והאמונה, וואס ערשט נאכדעם איז דאס מבואר געווארן אין די פרקים פון דעם ערשטן חלק.
¶6וואס דערפון איז פארשטאנדיק, אז אין זמן איז דאס געווען אזוי, ווארום דער אלטער רבי אז ער האט געשריבן כמשה יתבאר האט ער דאך זיכער געשריבן אן אמת,
¶7איז אויב ס'וואלט שוין געווען געשריבן דער ערשטער חלק תניא וואלט ער געשריבן כמשה נתבאר, אדער כמשה נתבאר במקום אחר, און ניט כמשה יתבאר בלשון עתיד אז ער האט דאס שוין מבאר געווען.
¶8וואס אע' פי אז ווי ער האט דערנאך ארויסגעגעבן דעם תניא, האט ער דאך געמאכט דוקא דאס פאר חלק ראשון און שער היחוד והאמונה מיט דער הקדמה פאר חלק שני אבער מ'מוז זאגן, אז אין דערויף איז אויך געווען א ענין וואס דאס קומט פריער, וואס דערפאר איז געבליבן אן שינויים דער לשון כמשה יתבאר, וואס דער אלטער רבי האט דאס ניט משנה געווען.
¶9וואס לכאורה, וויבאלד ער האט דערנאך משנה-געווען דעם סדר, האט ער דאך געדארפט אין דערויף מאכן דעם שינוי, אז מהדורי בתרא זאל שטיין ניט 'כמו שיתבאר', נאר כמו שנתבאר.
¶10און ס'איז דאך דא אין אגרת התשובה איז דאך געווען מהדורות, מהדורה אין דפוס גופא, ווי דערנאך א צווייטע מהדורה, וואס זי איז געבליבן די מהדורה אחרונה,
¶11און אזוי איז דאך אויך דא אין די פרקים פון דעם חלק ראשון פון תניא, איז דאך דא אין די כתבי יד פון תניא וואס זיי זיינען נאך ווייזט אויס פון איידער ווי דער אלטער רבי האט ארויסגעגעבן סופית דעם ספר תניא לדפוס, איז דא כמה וכמה שינויים לגבי דער תניא ווי דער אלטער רבי האט ער דערנאך געגעבן לדפוס.
¶12וואס דאס וועט מען פארשטיין אט דאס וואס דער אלטער רבי האט, דערציילנדיק וועגן די שאלות וואס מ'האט אים געפרעגט אין דעם דפרס אין דער חקירה ודרישה באות המאסר, אז דארט איז אויך געווען פון די ערשטע שאלות צי איז ער פון די תלמידי הבעל שם טוב.
¶13און ווי דער אלטער רבי האט געזאגט, אז ווען ער זאגט ניט וואלט מען אים גלייך באפרייט.
¶14און ס'איז דאך געווען אן ענין פון פיקורך נפש, אן ענין פון סכנת נפשות.
¶15ובפרט נאך, אז אין פשטות איז ער דאך געווען דער תלמיד פון דעם מגיד, ניט פון דעם בעל שם טוב.
¶16במילא איז דאך דאס ניט אן ענין פון ניט אן אמירה היפך האמת, נאר דאס איז א מילתא דמשתמר לטרי אפי אז ער איז א תלמיד ניט דעם בעל שם טוב'ס בגשם, נאר וואס דעם דעם מגיד'ס, נאר וואס דען?
¶17ברוח איז ער פון תורת הבעל שם טוב.
¶18און אף על פי כן האט ער ניט געוואלט, אז דער אלטער רבי געזאגט, ווי דער רבי דער נשיא דערציילט, אז ער האט ניט געוואלט זיין אפגעריסן פון דעם ענין הבעל שם טוב אפילו לרגע האט ער געזאגט, אז יא.
¶19וואס דערפון איז דערנאך נשתלשל געווארן די אלע ענינים וואס זיינען פארבונדן מיט די צרות המעשה.
¶20און דערנאך אויך וואס מ'האט ג וואס אזוי איז געווען דער סדר פון בעל שם טוב, און ווי מבואר אין די רשימות און די שיחות פון דעם רבי'ן דעם נשיא בארוכה, וואס אויף דערויף האט דער רבי אויך געזאגט, אז דער אלטער רבי האט אויך געזאגט, אז ער וויל ניט זיין אפגעריסן אפילו פון א תנועה פון בעל שם טוב'ן.
¶21וואס ווי אזוי איז געווען די בעל שם טוב'ס כניסה, דער אריינגאנג פון ווערן דער ”מנהיג ישראל” בגלוי?
¶22דורך דעם וואס וואס איז אן ענין פון בהעלכפער?
¶23דעמאלט געווען א מחנך פון בני ישראל הקטנים.
¶24און האט דאס אויך געטאן אין אן אופן מתוך אהבה גדולה ביותר, וכידוע וואס דער מגיד האט געזאגט, וואס היינט איז יתות כסלו וכיום הילולא רבה של רבינו הרב המגיד, ווי דער בעל הגאולה שרייבט אין זיין אגרת וועגן דער גאולה, האט ער דאך געזאגט, אז ער ווינטשט זיך,
¶25אז ער זאל האבן אט די ענין האהבה אין די זמנים מיוחדים, ווי דער בעל שם טוב האט געהאט ווען ער האט געקושט א קליין קינד פארוואס ער זאגט אלף בית.
¶26וואס דאס איז געווען די עבודת הבעל שם טוב אין חינוך אנהויבנדיק מלמטה מטה ביותר, פון די קינדער וואס גייען אין חדר ניט אין א ישיבה, און אין וואס פאר א חדר וואו מ'לערנט אלף בית,
¶27און וואס זיין ענין איז געווען דער בהעלפער צו דעם מלמד פון דעם חדר, אז די ענינים וואס זיינען שוין געווען אין א העכערן אופן, פאר די אל' בי' קינדער האט געלערנט דער מלמד, און דער בעל שם טוב האט געלערנט נאך די פריערדיקע ענינים גאר אין 'מטה מטה'.
¶28וואס דאס איז דאך די התחלת החינוך, און וואס צוזאמען דערמיט איז דאס דער יסוד החינוך.
¶29וואס ווי מ'שטעלט דעמאלט אוועק דעם ”חנוך לנער על פי דרכו” בקטנותו איז אט דעמאלט הענגט דערפון אפ ווי ס'וועט אויסזיין גם כי יזקין.
¶30וואס אט אזוי געפינט מען אויך בא דעם אלטן רבי'ן בהנהגתו האמורה, כמבואר לעיל, ובפרטיות איז דאס מודגש ומסופר בהנוגע צום צמח צדק, וואס כאמור איז השנה שנת המאה לא הסתלקות הילולו שלו.
¶31וואס בנוגע צו אים איז דא א סיפור וואס ווי מ'לייענט אלע סיפורים לייענט מען דאס דורך בהברה, בעלמא, ניט ארויסנעמענדיק דערפון דעם תוכן ונקודה, און אז מ'טראכט זיך אריין איז דאס א סיפור מפליא ונבהל.
¶32וואס דער סיפור וואס דער רבי דער נשיא האט דערציילט, איז אז בשעת דער רבי מהרש דער סורים צמח צדק מזינוק איז געווען אלט זיבן יאר, וואס דערפון ווייס מען, אז דאס איז אן ערך געווען אין שנת תר' אלף,
¶33וואס אין שנת תר' אלף איז דאס שוין דער צמח צדק געווען אין דער שטורעם פון זיין נשיאות אלס א רבי בחסידים, אין דעם שטורעם פון זיין פוסק דורך די שאלות-די-תשובות זיינען בא 'כלל ישראל',
¶34און איינער פון די עסקנים הכי גדולים בהנוגע צו דער ממשלה אין די אלע ענינים וואס זיינען פארבונדן מיט אידן.
¶35וואס ער איז דאך געווען פון די דריי וואס בשעת מ'האט געדארפט מחליט זיין אין דער ממשלה אין פעטערבורג בהנוגע צו דער הנהגה פון אידן, האט מען אים גערופן, און אים האט מען גערופן כמה וכמה פעמים, בהנוגע אבער צו די איבעריקע איז געווען פון זיי וואס זיי זיינען געווען איין מאל אדער צוויי מאל, אבער ניט די
¶36וואס דאס איז דאך זיין ענין בהנוגע צו הפצת המעיינות פון תורת החסידות והקבלה, און די ענינים פון הנהגה פון חסידים, בהנוגע צו א פוסק צו וועלכן מ'האט זיך געווענדעט מיט שאלות הכי מסובכות מכל קצוי רוסי ופולן, וואו מ'האט געקענט דעמאלט דערגרייכן מיט פשט אדער מיט א שליח,
¶37און בהנוגע צו עסקנות ציבורית, וואס ס'איז דעמאלט געווען איינער פון די שווערסטע צייטן ביי אידן מצד דער עדיפות פון דער ממשלה, וואס דאס האט זיך פארלאנגט ניט נאר א העמקה והתבוננות פון אים אליין, נאר א השתדלות גדולה ביותר אויף ארויסגעפינען עסקנים און שתדלנים און צדדים און דרכים ווי אזוי מבטל זיין גזירות אדער לכל הפחות ווי אויך מאכן די גזירות.
¶38וואס דאס קומט אלץ בהוספה אויף די עבודה לעצמה, וואס ער האט דאך געהאט די קביעות-עיתים 'בלימוד התורה', הנגלה והחסידות, און עבודת התפילה און 'קיום המצוות' וכו' וכו.'
¶39וואס דאס איז דאך אלץ געווען אין מדידה והגבלה פון זמן, וואס בשעת מ'קוקט ארום אין גשמיות וויפל ס'איז געבליבן שמור דער געשריבענער אין חסידות און אין נגלה,
¶40עאכו"כ אז מ'נעמט נאך בחשבון אט דאס וואס ס'איז פארברענט געווארן, וואס אט די אלע ענינים מ'שרייבט דאך ניט איידער מ'איז זיך מתבונן און מ'ארבעט דורך דעם ענין ביתבוננונו, בפרט אז ס'דארף אראפקומען אין הלכה למעשה איז דאך אינגאנצן ניט פארשטאנדיק ווי אזוי איז דאס בכח אנושי-אריינשטעלן די אלע ענינים אז ס'זאל אראפקומען אין זמן מוגבל און ס'זאל א�
¶41און דערנאך קומט דער עצם המעשה.
¶42וואס דערציילט די רבי, דער נשיא, אז ביים צמח צדק איז געווען די הנהגה, אז יעדער חודש, שאין מאל א חודש, פלעגט ער פארהערן די תלמידים פון דעם חדר, וואו דער רבי מהרש האט דעמאלט געלערנט זייענדיק זיבן יאר,
¶43און פלעגט פארהערן ניט נאר אים, נאר אויך די כל בני החדר, און לאחרי הבחינות פלעגט ער זיי געבן מתנות כסף.
¶44דערנאך גייט אוועק א גאנצער סיפור בנוגע לאדמו ר מהר אש, ווי אפגעדרוקט אין ספר תולדות לאדמו ר מהר אש.
¶45וואס דא רעדט זיך ניט וועגן פארהערן א למדן גדול וואס קיין אנדערער האט אים ניט געקענט פארהערן דאס רעדט זיך וועגן פארהערן זיבן יאריקע קינדער, וואס אמת טאקע ער איז געווען א מופלא בכשרונות, אבער אין דעם סיפור ווערט דערציילט, אז ער האט דעמאלט געלערנט עאכו"כ די חברים פון רבי'ן מנרש'ן חורם,
¶46זאגט מען, אז ס'איז געווען א קביעות ”מדה חודש בחדשו”, אז ער האט זיך ניט פארלאזט אויף א שליח, און האט זיך ניט פארלאזט אז מסתמא וועט אן אנדערער דאס אויך קענען טאן און אים איבערגעבן די תוסעות,
¶47נאר ער אליין האט בוחן געווען זיי ”מדה חודש בחדשו”, און די בחינה איז געווען אין אזא אופן, אז דערנאך האט ער זיי געגעבן א מתנה בערך פון די תלמידים המתנות כסף.
¶48ווי דער רמב"ם שרייבט אין פירוש המשניות, אז בא יעדערן דארף זיין דער חינוך לפי ענינו, איז בא א קטן איז פריער הויבט זיך אפ מיט אן ענין פון נעלים און ממון, דערנאך קומט דאס צו עלות הכבוד מיטן גאנצער סדר הדרגות ווי ער שרייבט דארטן.
¶49וואס דאס רעדט זיך וועגן קינדער, וואס העכער פון כסף איז בא זיי נאך ניט געגאנגען די השגה, און אף על פי כן האט ער זיי אליין בוחן געווען און דערנאך געגעבן מתנות כסף לכל אחד.
¶50וואס לכאורה איז דאס אינגאנצן ניט פארשטאנדיק, וויסנדיק ווי אזוי די פארנומענקייט פון דעם זמן, און ענינים וואס זיי זיינען פארבונדן מיט 'כלל ישראל', אדער ענינים וואס זיי זיינען פארבונדן ”אין שאי אפשר לעשותו על ידי אחרים” בנוגע אין לימוד הנגלה, אדער לימוד החסידות.
¶51אדער אין די ענינים וואס הכנות לזה.
¶52זאגט מען, אז אף על פי כן איז דאך דא דער ושננתם לבניך איז דאס ”לבניך ולבני בניך” מערניט ווי מדרבנן, ובפרט נאך, אז על פי דין בשעת מ'דינגט א מלמד איז מען דערמיט יוצא אפילו פאר ושננתם לבניך כפשוטו,
¶53וכידוע דער סיפור פון דעם אלטן רבי'ן, בעל הגאולה, אז ער האט געזאגט א יונגערמאן קום איך און מ'וועט דירבייטן א מצוה אויף א מצוה, אז בא מיר איז דא די מצוה פון ושננתם לבניך לערנען מיט די קינדער, און בא דיר איז די מצוה פון לפרנס אשתו ובני ביתו וועל איך דיר געבן אויף מפרנס זיין אשתך ובני ביתך און דו האסט לערנענט אנגערופן דעם מיטעלן רבי'ן מיטן נאמען,
¶54און האט אים געגעבן די הנהגה, די מעשה הידועה, אז ער האט ביי אים געפרע אז דער מלמד האט געפרעגט ווי אזוי זאל ער מיט אים לערנען אלף באו האט ער געזאגט, אז אן אלף איז א יו ד פון אויבן און א יו ד פון אונטן, און א פסוק למיתן אט דאס איז אן אלף,
¶55און ער האט זיך דערנאך פארדבק"ט און ווייזט אויס, אז דאס איז געווען דערנאך ארויסגעקומען דער דרוש אין ”תורה אור” בהנוגע צו ציור פון אות אלף, אז דאס איז יו דמי למעלה, יו דמי למטה, דער קו הממוצע המח
¶56איז אף על פי כן האט ער געטאן דער צמח צדק אליין פארנומען זיך דערמיט, און האט אליין בוחן געווען די כל תלמידי החדר, און ניט א בחינה פון יוצא-וועגן, נאר אין אן אופן אז דערפון איז אפגעהיינגען דער ענין פון די מתנות כסף שנתן ”להם אחר כאן”.
¶57לכאורה, וואס איז דאס אונז נוגע וואס מ'דערציילט אונז אט דעם סיפור?
¶58אז ס'איז דא אזוינע וואס טענה'ן, אז די ענינים וואס מיט זיי מציע איז מהם ולהעלם.
¶59מ'זאגט אים, ער זאל גיין און איינרעדן א אידישן קינד, אז יענער זאל אנהויבן לערנען אלף-בית ס'איז פאר אים קיין ענין ניט!
¶60ער איז א גרויסער חכם און א גרויסער משכיל און א גרויסער עובד און א מאריך בתפילה ער האט קיין צייט ניט אויף אזוינע זאכן וואס קען אפטאן א תלמיד תלמידו.
¶61ער האט אויפגעשטעלט אזוינע תלמידים ווי אזוי האבן ”שוין תלמידים לו” תלמידיו וואס זיי קענען זיך פארנעמען מיט קלייבן קינדער אין גאס און שלעפן זיי אין חורף.
¶62ער אליין זאל זיך פארנעמען מיט קינדער וואס אין א שייכות צו אלע בית א שדה אויף זיין צייט!
¶63מצוות שיפצר ”לעשות על ידי חורם” האט ער א סך גרעסערע וואס ער וועט קערן וועלטן.
¶64און דא מיטאמאל זאגט מען אים, ער זאל פארמאכן דעם מאמר און פארמאכן דעם סופר, און ארויסגיין פשוט אין גאס און רעדן מיט א קליין קינד, אדער מיטן פאטער פון דעם קינד, וואס ער איז בשכל א קינד, און ווייס ניט די טייערקייט און די נויטיקייט, אז מ'דארף א אידיש קינד מחנך זיין אין א חדר און לערנען מיט אים קאמץ אלף און מיט וואס איז ער פארנומען, ער איז מאריך בתפילה, און מעמיק אין
¶65און איז עוסק אין יחודים עליונים בדוגמת ווי ס'וועט זיין לעתיד לבוא, ווי דער אלטער רבי שרייבט אין אגרת הקודש.
¶66ער פארשטייט, אז אי אפשר לעולם איז מיין גדאי אין איינט ישיר מ'מוז האבן קינדער אין חדר, ווארום אניט וועט ניט זיין אין קיין ישיבות, וועט ער ניט האבן פאר וועמען צו באווייזן זיין גרויסקייט, אבער דאס קען אפגעטאן ווערן על ידי החורים ער איז מערער ביז זייערע פארנומען.
¶67ועד"ז איז דא וואס האבן אן אנדער תירוץ, אז אזוי ווי ער דארף מאכן א סך געלט, ווארום ישיבות דארפן האבן א סך געלט אויף אויסגעהאלטן ווערן, איז בשעת ער וועט אפגעבן פון זיין צייט אויף פארהערן זיין קינד אין חומש אדער אין רשי אדער אין גמרא וועט ער דאך די האלבע שעה ניט זיין בא זיך אין מתרף,
¶68בא זיך אין אפיס, וועט צו אים אריינגיין ווייניקער מיט אזויפיל און אזויפיל מטבעות און דאלארן, במילא ער גיט זיך מאסר אדער חומש לצדקה וועט דאס אויך פעלן אין צדקה, וועט זיך דאס אויסלאזן צו דער ישיבה.
¶69משא' כן אבער אויף די אלע זאכן וועט ער אפלאזן אנדערע אידן, און ער וועט זיך פארנעמען מערניט ווי מ'וועט שא פן געלט וועט דערנאך ארויסקומען דער חלק החומש והמאסר לצדקה א סאך א גרעסערע.
¶70און אט דאס זאגט מען, אז כבר הי"ר עולמים ס גרויסע גווירן און גרויסע לומדים און גרויסע משכילים און גרויסע חסידים, און אף על פי כן ער איז זיי אנגעשטאנען צו האבן צו-טאן מיט א קליין קינד,
¶71און ניט האבן צו-טאן מיט אים דערפאר וואס מ'האט אים מכריח געווען, נאר ביי אים איז דאס געווארן א קביעות אין זמן, אז ס'קומט אט דער טאג אין חודש רופט ער צו זיך אריין אט די פיצלעך קינדער און רעדט מיט זיי אויף זייער לשון און א
¶72ניט איבערשרעקן זיי מיט זיין גרויסקייט, נאר מקרב זיין זיי און געבן זיי צו פארשטיין דער יוקר התורה ומצוותי 'ולימוד התורה', און אין אן אופן אז ער האט אין זינען דערנאך נעמען פון זיינע געלט און יענעם געבן א מתנה, חש, דער יענער איז א פיצל קינד, וואס העכער פון אלע בי"ת ותוספת מלוקטים איז ער נאך ניט מקומען.
¶73און ווי דער רבי דער נשיא באווארן בפירוש, אז ער האט ניט נאר פארהערט דעם רבי'ן מהר אש, נאר כל בני חביריו אין חדר.
¶74אלא וואס דען? דער חשבון לכאורה שטימט זיך ניט, ווען ער וועט אויפטאן אין חסידות און אין קבלה און אין נגלה און אין שאפן געלט וועט דאך דערנאך ארויסקומען כמה פעמים ככה אין חינוך פון קינדער, איז אט דאס איז די זאך וואס א ”מצוה שבגוף” על פי דין קען מען ניט יוצא-ז און דאס איז א מצוה וואס איז נוגע זיין גוף, דער גוף בלייבט א פארגרעפטער, דערפאר וואס ער האט מיט אים ניט געהארעוועט.
¶75און מיט וואס וועט זיין ביי אים די הארעוואניע?
¶76דאס וואס ער וועט פאסטן איז נקרא חוטא, זאגט דער אלטער רבי.
¶77ניט דאס מאנט מען פון אים. עס געזונטערהייט און האפ כח און גיין גאס, און קלייב אידישע קינדער און זיך זאלן לערנען קמוץ אלף ה ווער דארף הא� איז צו מייחד זיין אלע יחודים און אפטאן כלים וכמה ענינים,
¶78אלא וואס דען דו האסט ענינים וואס דו דארפסט אראפנעמען מיט א תענית זאל זיין א תענית דיבור, זאל זיין א תענית איז שעש מיט א האלבע שעה שפעטער די גרעסטע תענית וועט זיין, אז ער וועט ברעכן זיין טבע און זיך אראפלאזן צו א קליין קינד, וואס ער רעדט זיך איין אז דאס איז היפך טבעו, ס'קען ניט זיין ער זאל רעדן מיט א קינ און דאס איז א ענין עוונא דהומית גושש בו.
¶79און אט דאס איז די הוראה פון די סיפורים, דער בעש"ט קודם שנתגלה האט אויך געהאט גילוי אליהו, און קודם שנתגלה האט ער אויך געווען מחדש געווען חידושים בתורה, און קודם שנתגלה האט ער אויך באוויזן מופתין,
¶80און קודם שנתגלה האט ער אויך מציל געווען 'כלל ישראל', איז דאך לכאורה ניט פארשטאנדיק, האט ער געדארפט פירן אידישע קינדער אין חדר און לערנען מיט זיי קמץ א', און דאסט אים אויף אזויפיל דערנומען אז ער האט זיי דערנאך געקושט?
¶81ער האט זיך געקענט פארנעמען זיך מיט הצלת 'כלל ישראל'.
¶82זאגט מען, ניין, דער בעל שם טוב איז דאס אנגעשטאנען.
¶83און פארוואס איז ער געווען דער בעל שם טוב?
¶84דערפאר וואס ער האט געקושט קליינע קינדער פא� און ס'גייט ניט איין זאך אן דער צווייטער, ס'איז 'מרום וקדוש', איז וואו איז אשכן?
¶85איז ”דכא ושפל רוח”. גייסט דאך ארום מלמעלה מעשרה טפחים, מרקיע השביעי, מיט די אויפטו עכס אין עבודה און אין השכלה דארט איז ביניך ניטא!
¶86ס'דארף זיין ”דכא ושפל רוח”.
¶87און ווי אזוי וועט ביי אים זיין ”דכא ושפל רוח”?
¶88ניט דורך א טענות, אפילו ניט דורך דעם שיעור תהלים חדשי, כאטש דאס איז בא אים אויך א ענין, ער קען לערנען א ענין שכלי, זאגט מען אים ער זאל זאגן תהלים ווי אן אלטע אידענע.
¶89איז דאס איז נאך ניט דאס ברעכט זיין טבע, ווארום בשעת מעשה איז ”יתברך בלבבו לומר”, אז ער האט געפראוועט איתכפיא ער פאלגט דער רבי, דער נשיא, האט אים געהייסן זאגן שיעור תהלים חדשים.
¶90ס'קומט אים צו שומען דערפון, ניט א ענין פון מדחלבו ודמין, אז מ'וועט אים זאגן הער זיך איין, גייט צו דעם און רעדט מיט אים וועגן געבן א פאר דאלער אויף א ישיבה, און בא אים הייסט דאס קני העומד ופסח אט דאס די עבודה מאנט מען פון אים.
¶91און אז מ'זאגט אים, אז גייט אריין צו דער הויז און באקומט דארטן, ”להציא יקר מזולל” ארויסנעמען פון דארט אן אינגעלע אדער א מיידעלע, אויף לערנען מיט איר אידישקייט, אנהויבנדיק פון אלף בי' אט דאס וועט ער דארפן ברעכן די טבע.
¶92והא ראי'ער איז שוין אלט צענדליקער יארן, האבט ער דאך קיין איין מאל ניט געטאן.
¶93אמת טאקע, ער פראוועט מסירות-נפש, אבער דערביי איז געווען מסו יבוא לא ידעו ויקננו, ער האט געהאט דערפון חיות.
¶94איז טאקע א דרגא פון רבי עקיבן, זאגט דער רבי, דער נשיא אין א קאלטן א וואס איז געווען דער ענין פון אברהם?
¶95אברהם איז געטענה"ט ויקרא שם בשם הוי'א-לעולם מיט וועמען?
¶96מיט גויים. לכאורה, קען מען דאס פארגלייכן?
¶97אברהם איז געגאנגען צווישן גויים, זען אז ”ברכה למי שאכלתם” מי שלו זאגט מען, אז דאס קומט ניט די דרגא פון רבי עקיבן, וואס כל ימי היו מצטייער מסור לו ידע ויקיימנו קומט דאס ניט צו די דרגא וואס אברהם איז געגאנגען קאלטערהי מיט פון מסירת-נפש, כשעים בשם הוי' איז כהל עולם נאר וואס דען?
¶98קודם מתן תורה איז געווען דעמאלט איז נאך ניט געווען דער ונפלינו לאחר מתן תורה טאר מען ניט לערנען קיין תורה מיט גויים, אבער מיט אידן איז מעג דאס זיין א ”קל שבקלים” און א תינוק שבתינוקות איז דאס זיין 'מצוה שבגופו', אז ער אליין זאל גיין און מציל זיין א אידיש קינד אויף לערנען מיט אים אידישקייט.
¶99אלא וואס דען, דו שטייסט אין א העכערע עבודה פון מסו ”יבוא לידו ויקעמנו”?
¶100זאגט מען דא דער רבי, דער נשיא, ניין אז ס'איז דא די דרגא פון אברהם'ן.
¶101וואס דער מאמר חסידות איז געזאגט געווארן פאראונט, ניט משייך צו דער עבודה פון רבי עקימן, ניט משייך צו דער עבודה פון אברהם אבינו, אבער שמץ מן הוא אז דאס האט אריינגעשטעלט אין תורה איז א סימן אז דערפון קען מען האבן א הוראה און די הוראה אין דערויף איז,
¶102אז ער שטייט כל ימים אין א התבוננות פון יחודו עילאו פון ”ומתו יבוא לידו ויקרמנו” מיט די מעלה פון ”עשרה הרוגי מלכות” און מסירות-נפש בפועל, וואס דאס קומט ניט צו מסירות-נפש בכח זאגט מען, אז ס'איז נאך דא א העכער עבודה, און וואס איז די העכער עבודה גייט צווישן אידישע קינדער און זיי, אז זיי זאלן וויסן אז דער אויבערשטער פירט אן מיט דער וועלט, ווארום
¶103רעדט מען וועגן אזעלכע קינדער, אז זיי ווייסן ניט פון מציאות פון בורא עולם אויב ער וועט זיי ניט זאגן.
¶104וואס דארף מען אים האבן אויף דערויף? ער שטייט דאך אין יחודי עילאו.
¶105זאגט מען, ניין, דאס איז א ”מצוה שבגופו” העלפט ניט קיין תירוץ.
¶106ער וועט זאגן, ער וויל ניט לייגן קיין תפילין, ער וועט חוסק זיין אין יחודי עילאו.
¶107חס ושלום ער וועט טראכט אזוי. זאגט דער רבי נשמת ווי ס'איז א מצוה מיט די אורייתא הנחות תפילין בכל יום-אט אזוי איז א חוב ”גמור בכל יום”, א האלבע שעה זיך מתבונן זיין ווי אזוי צמדריך זיין זיינע קינדער אז זיי זאלן גיין אין דעם דרך פון וועלכן מ'וויל אז זיי זאלן גיין.
¶108קומט דערנאך דער רבי דער נשיא און זאגט, אז דאס איז נאך ניט מספיק, נאר גי אוועק אין חוצה און פון דארטן שלעפן ארויס אידישע קינדער און ברענג זיי אריין אין ד' אמ אלא וואס דען, בשעת מעשרות מוז מפסיק זיין פון דיין עבודה איז דערציילט דער רבי, דער נשיא,
¶109אויפן אלטן רבי'ן, אז בערך זיין מסירות-נפש איז באשטאנען וואס ער האט זיך אפגערירסן לפי שעה פון עבודה פון מילוי בשמים ועמך לחפצתי ברות כדי צו טאן א טובה איד אין דאס זיך.
¶110און ”מי הוא זה ואיזה הוא אשר ערב לבו, לגשת” צו די ענינים אבער א שמת מנות זאגט דער אלטער רבי אין תניא דא בא יעדער אידן.
¶111און אט דאס איז די הוראה בהנוגע לפועל, אז איצטער איז די צייט פון אחרי זמן הגלות, וואס ווי דער רבי דער נשיא זאגט חזר"ט איבער כמה וכמה פעמים, אז קיין איין איד בלייבט ניט אין גלות, איז בשעת מ'היילט זיך ניט ארויסנעמען נאך א אידיש קינד ער זאל אנהויבן זאגן מודה אני און זאל אנהויבן זאגן אויף דער שפראך וואס ער קענט, צי דאס איז ענגלפסט, אן אנדער שפראך, וועגן אידן
¶112האלט מען אויף, כביכול, די שכינה מיט ”כל ישראל בגלות”, א איבעריקן רגע.
¶113און בשעת די רבינו די נשיאים גיבן אויף דערויף די הוראה, איז דאס ניט נאר א ציווי דערנאך פארן זיי אוועק אין 'רקיע השביעי' דאס איז אמו אנכי בצרה זיי שטעקן מיט יעדער אידן וואס וויל גיין בדרך אשר הורנו,
¶114און זיי גייען מיט אים מיט, און מ'האט זייער סיוע און נתינת-כח וברכה.
¶115אף הצלחה רבה בכל העמור. און אט דעמאלט, אז מ'מאכט בא זיך אט די החלטה קען מען דאס מאנען בא א צווייטן.
¶116בשעת ער מאנט בא זיין תלמיד, אז זיין תלמיד זאל טאן, און דערנאך גייט ער אוועק אין חדר לפני מחדר און זעצט זיך לערנען קען ער דאס ביים תלמיד דאס ניט פועל'ן.
¶117בשעת דער תלמיד זעט, אז ער אליין טוט דאס אויך, אט דעמאלט טוט דאס דער תלמיד אויך אין אן אופן פון דברים יוצאים מן הלב.
¶118וואס אט דאס ווערט אויך אויפגעטאן אין יו טעס כסלו, וואס כידוע אויך פון די סיפורים, אז גלייך איז דערנאך געווען צו דער מאמרך צום זה דער דורשיו יעקב סלע ווי דערציילט ווי שוין געדרוקט בארוכה אין די לקוטי דיברים אין די פרשות פון יו טעס כסלו, במאסר הראשון והשני,
¶119וואס דאס קומט אראפ ביז בדורנו זה אין אן אופן אז ס'זאל זיין די ענינים פון ”יפוצו מעינותיך חוצה” אז נעמען אידישע קינדער פון וואס זיינען חוצו כפירוש הפשוט ”אין מקרא יוצא מידי פשוטו”, און פון דארטן נעמט מען זיי ארויס און מ'טונגט זיי אריין אין דעם מעיין,
¶120וואס מעיין איז זיך גלייך מטהר צי דאס איז זוחלין צי דאס איז באשבורן ווערט ער גלייך א טהור, און מ'דארף קיין שיעור אויף דערויף ניט האבן, אבי ער פועל"ט נאר אויף, אז ”כל גופו עולה בהם”, ער טונגט אריין דעם קינד אינגאנצן אין דעם, און דאס ווערט אלץ אפ
¶121און דורך ארויסנעמען נאך איינעם און נאך איינע און נאך איינע און נאך איינע, אין ענינים פון יהדות אט דאס מאכט דער דירה לו יתברך בתחתונים, ביז וואנענט אז ס'ווערט דער ”ושכנתי בתוכם בתוך” כל אחד ואחד מישראל.
¶122לחיים. לחיים.