transcript · Yiddish
Text
Machine text not yet checked by a person - do not quote it as the Rebbe's words.
¶1ס'איז דאך כרגיל בהנוגע צו דברי כבושים, ווי דערמאנט שוין אין גמרא ובכמה מקומות, ביז אין אחרונה, אין פוסקי דורינו, על אחת כמה וכמה וואס יעדער ענין האט דאך זיך זיין מעלה און זיין תוקף, וואס ס'איז ניטא אין אנדערע ענינים, על אחת כמה וכמה אין אן ענין של תענית, וואס אויף דערויף זאגט ער פסוק, אז דאס איז אן עת רצון, און ווי דער אלטער רבי איז מאריך אויך אין אגרת התשובה, איז דאך פארשטאנדיק, אז אין דערויף איז דאך זיכער דא כמה ענינים, און יעדער עת רצון, יום רצון, צייכנט זיך אויס מיט אן ענין שאין דוגמתו אין אנדערע עת רצון, וואס דאס איז אויך ווי גערעדט אמאל בארוכה בהנוגע צו צום גדליה, וואס אף על פי וואס בכמה ענינים ווערט דאס דאך גערעכנט צוזאמען ד'צומות, איינער פון זיי צום גדליה איז האט ער דאך אין זיך אן ענין וואס ער איז עולה על כולנה, און דאס איז וואס ער קומט דוקא אלעמאל לאחרי ימי ראש השנה, וועלכע מ'זאגט, אז דאס איז יכלו משמנים ושתו ממתקים איז דערנאך, אז מ'דארף אריבערגיין אין א יום תענית, איז דעמאלט דער תענית מערער אן ענין של עינוי, וויבאלד אז מ'קומט פון ימי עונג, און אין וועלכן עונג? פון משמנים וממתקים איז דאך דאס דעמאלט פארשטאנדיק, אז וויבאלד דער גאנצער ענין פון נינוי איז דאך צוליב דעם רצון איז אויך דער רצון שלא בערך, בשעת מ'גיט אריבער פון סתם א טאג, ווי מ'געפינט דאס בנוגע צו אנשי מעמד, אז אזוי איז געווען ענינם, אז זיי האבן זיך מתענה געווען מצד דערויף וואס זיי זיינען דאך דעמאלט געווען דער בייך כח כלי ישראל על הקרבנות, ישראל במעמדם, משא חוקא
¶2א טאג ווען מ'קומט פון שבת, ביום הראשון, אט דעמאלט האט מען זיך ניט מתענה געווען, על דרך זה מפני תורך שבת וכיוצא בזה, כדי דערפאר וואס דאס איז א צו גרויסער עינוי, ווערט דאס ניט פארלאנגט, און מ'דארף ניט האבן אזא עינוי, און מ'האט דעם רצון בלאו האחיר, ואדרבא, וויבאלד אז מ'דארף גאר ניט אנקומען צו דעם עינוי, איז פארשטאנדיק, אז דאס נעמט זיך פון אזא מין ארט וואס דאס איז העכער פון אן ענין ווי אזוי קומט מען צו דער עלי ווען ס'איז דא א ירידה לפני זה, און דער תחתית הירידה דארף זיין גודל העלי משא נכן אין דעם ענין דארף מען דערצו ניט אנקומען. וואס דערפון איז דאך אויך פארשטאנדיק, דער צום גדליא עצמו איז דאך אויך זיכער אינו דומה, אחד לשני לו, און דאס איז פארבונדן במיוחד ווי דערמאנט, אז וויבאלד אז דער עילוי פון צום גדליא איז מצד דערויף וואס ער קומט תיכף ומיד לאחרי ראש השנה פון איך למשמנים און שסו ממתקים איז דאך פארשטאנדיק, אז בשעת מ'רעדט וועגן דעם ענין פון צום גדליה דארף מען מבאר וויסן די דרגא פון דעם ראש-השנה וואס ער איז בא לאחריו, וואס אט דעמאלט איז מערער פארשטאנדיק, על כל פנים לאנשים כערכנו, דער ענין וואס דער צום גדליה טוט-אויף. וואס דער ראש-השנה איז דאך א ראש-השנה פון שנת העיבור, וואס אין שנת העיבור געפינט מען א דבר נפלא אין וועלכן מ'זעט די גדלות פון אידן. דער ענין פון עיבור איז דאך אויף אויסגלייכן שנת הלבנה מיט שנת החמה, און וואס דאס ווערט דורך דערויף וואס מזמן לזמן, אחת לבות שנים אדער ג'שנים, ווי דער רמב'ם שרייבט, מאכט מען א חודש העיבור,
¶3במילא איז ער ממלא די חסרונות פון שנת הלבנה לגבי שנת החמה, ווי אזוי איז ער דאס אבער ממלא? איז דאס דורך דערויף וואס ער איז מוסיף מיטאמאל א גאנצן חודש, וואס חסרון שנת הלבנה לגבי שנת החמה איז מערניט ווי עלף טעג, א סאך ווייניקער. וואס דערפאר מאכט מען דאך אין חודש העיבור אחת לב' וג'שם ניא, זעט מען דאך, אז דא גיט מען א אידן א כח, אז בשעת ער איז ממלא, איז ניט נאר ער איז ממלא דעם חסרון וואס איז לסמוך לו ער איז אויך ממלא א זאך וואס איז שוין דורכגעגאנגען אין מיטן א צום גדליה, אדער דורכגעגאנגען אין מיטן אן ענין כוותו, און דעמאלט איז דאס נאך אלץ געבליבן דער חסרון, און דער צום גדליה, און דער ראש השנה, במילא אויך, וויבאלד אז דאס איז כל השנה שנת העיבור, איז דאך דער צום גדלו שלו אויך א צום גדליה פון שנת העיבור, האט ער דאך אין זיך די מעלות פון עיבור, נאך אן ענין, דער תיקון פון עיבור איז אויך א תיקון נפלא, אזוי בכלל ווייס מען דאך, אז עבודה פון א אידן איז דאס אויף לתקן, אשר ברא אלקים לעשות ווי ער טייטשט דאס אפ לתקן, דאס איז דאך אבער בפשטות, איז דער ענין וואס א איד דארף מתקן-זיין איז דאס די ענינים אין וועלכע ער האט געדארפט טאן מערער וויפל ער האט געטאן, במילא דארף ער מתקן-זיין און משלים-זיין אז ס'זאל זיין כמצות רצונך. אדער נאך מערער, חס ושלום, אז ס'קען דאך זיין אז ס'איז דורכגעפאלן א חטא ופגן ועבר את הדרך,
¶4וויבאלד אז מ'שטייט אין אן עת רצון, וואס על דרך הרגיל זאגט מען תחנון, נאר דא דער חתן, מ'איז זכא געווען כל הציבור כולו, אז מ'דארף ניט אנקומען צו תחנון, מ'האט אט די השגים וואס מ'האט דורך תחנון האט מען דאס בלי זה מצד דעם זכות פון א חתן וכלה, וואס זיי זיינען בונה א בנין עד בישראל, וואס דאס ווערט א בנין עד מיט אלע ברכות פון דעם אויבערשטן, צוזאמען מיט מהרה ישמע, וערי יהודה ובחוצות ירושלים, קול חתן וקול כלה, וואס דאס איז דאך אויך איינע פון די כוונות פון כל הצומות, ווי דער רמב'ם זאגט, אז דאס איז מדרכי התשובה הם, און דער ענין פון תשובה איז דאך, אז עתיד לאתבא צדיקייא בקיובתא ווערט גלייך דער קהל גדול ישובו עיניו, כמדובר לעיל. זעט מען דא, אז ער איז מתקן בכלל איז דארף ער מתקן זיין אט דאס וואס ער האט געדארפט טאן, אדער וואס ער האט חס ושלום געפארפעלט צו טאן, ניט נאר די שלימות דארף ער דאס מתקן זיין.
¶5דער ענין פון איבור, וואס דאס הינגט זיך דאך אפ אן דערויף וואס כזה ראה וקדיש, אז דער אויבערשטער האט געגעבן על-ידי משה ואהרן דער ענין פון קידוש חדשים און איבור שנים לישראל, האט ער זיי דעמאלט אנגעזאגט די פרטים פון איבור, און צוזאמען מיט א נתינת-כח, אז בשעת זיי וועלן טאן כזה ראה וועט דעמאלט ווערן וקדיש וועט דאס ווערן קדיש, און די ענינים וועלן אויפטאן דאס אלץ וואס זיי דארפן אויפטאן, און עיבור וועט אויפטאן אט דאס אלץ וואס עיבור דארף אויפטאן. וואס טוט-אויף עיבור? אז דאס וואס דער אויבערשטער האט באשאפן, אז שנת הלבנה זאל זיין ווייניקער פון שנת החנה, און ס'זאל אזוי זיין מידי שנה בשנה, קומט צוגיין זאגט דער אויבערשטער אן א אידן, אז מזמן לזמן באקומסטו א כח נוסף, אז אט דעמאלט האסטו בכח אט דער ענין וואס דער אויבערשטער האט אריינגעשטעלט אין טבע הענינים, און האט אריינגעשטעלט אין טבע הענינים אין אזא אופן, אז דאס האט גאר א טעם אין שכל אויך, אז אזוי ווי ס'איז געווען די לבנה האט געזאגט כך וכך, דערפאר האט מען ניט געזאגט לחי ומעתי את עצמוך איז דאך דאס אן ענין אין שכל. נוסף אויף דעם ענין וואס דאס איז אויך א חוקה. וואס דאס איז דאך אף על פי וואס בכלל זאגט מען, אז אלע מצוות דארפן מקיים-זיין, דערפאר וואס אשר קדשנו במצוותיו וצונו, ס'איז דאך אבער אויך פארשטאנדיק, אז אויב נוסף לזה האט ער אויך אן ענין אין שכל,
¶6און בפרט נאך אז דאס איז דער שכל על פי תורה, על פי הקב,"ה, וואס ער האט געזאגט, אז וויבאלד אז די לבנה האט געזאגט כך וכך, איז דערפאר דארף זיין דער ענין און דער חסרון אין שנת הלבנה לגבי שנת החמה. זאגט דערנאך אויך דער אויבערשטער, אידן, אז אפעם לבעין שני שנים אדער לשלש שנים באקומען זיי א כח, אז אט דעם ענין וואס דער אויבערשטער האט געמאכט אן אונטערשייד און א שינוי, און אז ס'זאל זיין דער לחי ומעטי את עצמוך אז טאקע דער מעטי את עצמוך האט דאס געטאן, מעטי די לבנה אליין, דאס איז אבער געווען אויך צוזאמען מיט א סיוע מלמעלה, דאס וואס זי דארף דאס טאן אליין תשובה איז דאך, בשעת ער טוט תשובה, ניט דערפאר וואס ער איז א מוכרח, נאר ער טוט דאס דערפאר וואס ער קערט זיך אום צום אמת, במילא קערט ער זיך אום צו זיין מקור ושורש, וואס על דרך זה איז דאך בלכי ומעתי את עצמוך ביחד עם זה, איז דאך אבער אויך ווערט דערציילט, תורת חיים, הוראה בחיים, אז דערביי איז געווען אויך א הוראה מהקב,"ה. על דרך ווי מ'געפינט ביי דברי סופרים, וואס חביבין דברי סופרים ויוסף מדברי תורה איז דאך דברי סופרים איז דאך אויך אפילו מה שטעלמי דבשיק עתיק לחדש איז דאך ניתן למשה מסיני בשעת מ'האט געגעבן כל התורה כולה, איז דאך אבער אויך דא אין דערויף, אז אין דערויף איז אויך דא דער ענין פון מעשה ידיך תוך סוף, וואס דערפאר איז חביבין דברי סופים אפילו מדברי תורה. וואס אט דא האט מען אין דעם ענין פון עיבור שנים, האט מען אז מ'איז אן ענין וואס דאס איז אויך א חוקה, צוזאמען מיט דער חוקה איז דאס אויך אן ענין שבשכל, וביחד עם זה איז אפילו איצטער אויך איז די חוקה דא בגלוי,
¶7דער דין איז דאך בא קידוש חדשים און בא איבור שנים, אז אתם אפילו מזידים דער גאנצער ענין וואס מ'האט דאס אפגעגעבן אידן איז דאך דאס וואס דער אויבערשטער האט זיי געגעבן על ידי משה ואהרן, און בשעת מעשה האט ער גלייך אויך איבערגעגעבן, אז ס'זאל זיין אתם אפילו מזידים אז מ'ווייס אז מ'טוט קאפויר, ניט ווי ס'דארף צו-זיין, און אף על פי כן איז דער אויבערשטער איז חייך ביז וואנענט אז דער אויבערשטער איז גאר צופרידן, כאמור לעיל במעשה ידיך תכחיד ביז אין תכלית השלימות בדבר. וואס דאס איז דער ענין פון דער אויפטו פון שנת העיבור אזא סארט תיקון נוסף וואס ער איז מתקן עניני עצמו, וכמדובר, און ווי געבראכט אויך אין די מאמרים פון נשיא דורנו פארבונדן גאר מיט ימי הגאולה, י'ב'י'ג'תמוז, איז ער דארט מבאר, ווי אזוי דער גאנצער ענין וואס ס'קען זיין א חטא מענטשן, ביי א אידן, א חטא בכמה אופנים, ביז אפילו אין דעם נידעריקסטן אופן, איז דאס דערפאר וואס ס'איז געווען פאר דערויף איז געווען דער חטא עץ הדעת, ווי אזוי ווי קען זיין חטא עץ הדעת דערפאר וואס פאר דערויף איז געווען דער מיעוט הלבנה, וואס בומם ללבנה און מונין ללבנה, און ווי אזוי האט געקענט זיין און געווען מיעוט הלבנה? דערפאר וואס פאר דערויף איז געווען די ענינים וואס די לבנה האט געזאגט, די ענינים, דער כיצור הלבנה, ווי ס'ווערט אנגערופן מיט פארשידענע לשונות, וואס דאס האט מען אויך אין דעם פרט, אז בשעת ס'רעדט זיך וועגן עיבור שנים וואס דאס גייט צוזאמען מיט דעם ענין פון קידוש חדשים, און דאס גייט צוזאמען, אז מ'האט ביידע זאכן, אי אן ענין של הסברה בשכל, וואס דערפאר איז דאך קידוש חדשים און איבר השנים פארבונדן מיט חשבון, און ניט סתם חשבון, נאר ווי דער רמב אים ברענגט דאס גאר אראפ, אז דאס איז גאר א חשבון וואס איז ניט נשמר, ס'איז געווען בני ישכר, און דערנאך איז דאס ניט נשמר געווארן בא זיי, און ער
¶8האט דאס געדארפט לערנען פון די דברי חכמה פון די יבנים, און דערנאך איז דערפון געווארן דער ענין החשבון, ווי ער האט דאס אראפגעבראכט און אריינגעשטעלט, און ס'איז געווארן הלכות הלכות אין ספרי הרמב,"ם, אין די פרקים וואו ס'רעדט זיך וועגן עיבור השנים, און ס'רעדט זיך אויך וועגן קידוש החדשים, וכמדובר כמה פעמים. וואס דאס איז אויך דער אויפטו פון דעם ראש השנה, אז דאס איז א יאר פון שנת העיבור, איז דער גאנצער יאר עיבור, ניט נאר בסקונדער אדער ווי אדער, נאר דאס איז גלייך פון דעם ערשטע רגע פון דעם יאר ווייס מען שוין, אז דאס איז דער גאנצער יאר א שנת העיבור, און כל עניניו האבן זיכער די אלע מעדות וואס ס'האט דער שנת העיבור. און ניט סתם זכותם של ישראל, נאר גדלות פון אידן און חשיבות פון אידן, ביז וואנענט אז כביכול דער אויבערשטער זאגט זיי, אז ער האט געהייסן די לבנה ממעט זיין, און זי האט דאס אזוי געטאן, און ער האט געמאכט אז שנת הלבנה איז ווייניקער פון שנת החמה וכו הייסט ער דערנאך אידן, און דערנאך זאל דאס ווערן דוקא כזה רוב וקדש איז דאס תלוי, און קידוש בית-דין, ועד כדי כך אפילו אתם אפילו מזידים כאמור לעיל, האבן אידן דעם תוקף, דערפאר וואס זיי האבן די חשיבות, דערפאר וואס זייער מקור ושורש איז העכער נאך פון אלע ענינים, וואס דארט איז דא מקור ושורש אויף זמן ומקום וכל הענינים, ביז אז ישראל וקודשא בריך הוא ובפרט נאך אז ס'קומט אויך אין אן ענין של אורייתא לפני זה אדער לאחרי זה אדער באמצע, כמדובר כמה פעמים, ווערט דאס חד הוא ממש.
¶9ועד כדי כך, ווי נשיא דורנו האט מסביר געווען, אז דער ענין פון אהבה איז אויך דא די אהבה המשולשת, דער אהבת התורה און אהבת ה', ואהבת את הוי'אלקיך און אהבת ישראל, און די אלע דריי אהביות איז דאס חד הוא, כמדובר ומבואר בארוכה אין די שיחות שלו, און עאכו כמה וכמה אין די מאמרים, און וואס אף על פי וואס מ'זאגט דאס יעדער טאג אינדערפרי, דעם ענין מקבל עליהם מצות-עשה שוין, ואהבת לרעך כמוך האט דאך דאס א באזונדער תוקף אין די ערטער אין תורה וואו ס'שטייט בגלוי דער פסוק ואהבת לדרעך כמוך, ווי אזוי אויך אין דעם שיעור חומש פון היינטיקן טאג, איז דאך אויך פון צום גדליה פון היינטיקן טאג, שטייט דאך אויך בגלוי הקהל את העם האנשים והנשים והטף,
¶10כל דברי התורה הזאת, און וואס דאס זאגט מען, אז דאס איז געזאגט געווארן די תורה וואס ס'איז געגעבן על ידי הקב'ה דברי התורת הוי און מצוות הוי און דאס ווערט אלץ איין און איינציקער ענין דער ענין פון הקהל. וואס דאס איז אויך דער ואחי יתינא לבו פון דעם צום גדלית, נוסף אויף די צומות שלפני זה אדער לאחרי זה בשנה זו, נוסף אויף כמה צום-דעדות שבשנים שעברו, אז דאס לעבט מען מיט דער צייט פון דעם שיעור חומש וואו ס'שטייט הכל את העמו האנשים והנשים וטף, און מ'לעבט באמת, ביז החי יתינא לבו, אז ער ווערט א מחי'חיים ער מאכט נאכמער לעבעדיק די אלע אתם הדורקים בהוי'אלקיכם אלע אידן ארום זיך, נוסף על בני ביתו אשתי ובני ביתו, אויך, כאמור, האנשים והנשים והטף צו וועלכע ער קען דערגרייכן מאכט ער זיי נאכמער לעבעדיקער אין די ענינים פון הקהל, וואס אויך כאן המקום להאיר, וכמדובר אויך שוין לפני זה, אז אף על פי וואס שנת הקהל איז דאך געווען די שנת תסמח, צוזאמען מיט שנת תסמח און תסמח, איז פונקט אזוי ווי תשמח און תשמח איז דאך א דבר הפשוט, אז ס'דארף זיין בשנה זו, ואדרבא, וויבאלד אז מעלין בקודש איז דאך על אחת כמה וכמה אז ער דארף מעלה זיין מקודש אן ענין וואס דאס איז אן עיקר בכל הענינים של קדושה, וואס דאס איז דער ענין השמחה, און כל הענינים של קדושה דארף מען זיך דאך מצרף זיין, הן כל כביר לא ימאס דוקא מיט א ציבור, ביז אז ס'ווערט א קהל גדול, איז ווערט דאך אויך דער ענין פון תסמך, ס'איז דאך על אחת כמה וכמה אז ענין תהחייל דארף אויך אזוי ממשיך זיין במשך שנה זו, און אדרבא נאך מער ביתר שאת וביתר עוז ווי ס'איז געווען געטאן אין דער שנה שלפני זה, וויבאלד אז מ'האט שוין דעם סיוע וואס מ'האט אויפגעטאן, און אויפגעטאן גדולות,
¶11מצורות ורבות, ווי נשיא דורנו האט געזאגט כמה פעמים, אז מ'וואוסט וויסן אויך מעלות עצמו, און מ'נוצט דאס אויך אויס און דאס גיט נאכמערער צו אין זריזות און אין שמחה און אין הצלחה אין די ענינים וואס מ'גייט-טאן באופן מעלין בקודש, על דרך זה בהנוגע צו תשנח און תשמח און הקהל, אנהויבנדיק פון דעם ענין וואס איז פארבונדן מיט צדקה, וואס דאס איז דאך יעדער טאן איז פארבונדן מיט צדקה, על אחת כמה וכמה אן ענין ווי צום גדליא וואס קומט לאחרי ראש השנה, וואס מ'זאגט בנוגע צו ראש השנה, אז ס'דארף זיין דער איכלו משמנים ושיתו ממתקים און מ'זאל געבן מנות לו אשר אין לו וואס דאס איז דאך דער ענין פון צדקה, איז מען דאס מדגיש צוזאמען מיט דער ענין פון נכלו משמנים וששומען תקם א גשה במיוחד בנוגע צו ראש-השנה, און מ'זאגט אשר אין לו, ואפילו אזא וואס ער איז טייב לכל דבר, ער האט קיין זאך ניט חחמנא ליצלן, דארף ער אויך צוגעשטעלט אים די ענינים פון משמענים וממתקים כמדובר כמה פעמים לפני ראש השנה ובראש השנה, און על אחת כמה וכמה אז מ'איז נאך מוסיף בזה אין דעם יום שלאחרי זה, וויבאלד אז דאס איז נאך אן עלי'כמדובר, וויבאלד אז מעלין וקודש איז א כלל אין כל עניני קדושה, איז אף על פי אז דאס איז דאך א חידוש גדול ונפלא, וויבאלד אז דער היינטיקער טאג קומט נאך די טעג פון ראש-השנה, וואס אין די ביידע טעג ראש-השנה איז כמדובר איז דאך אויך דא דער שיעור חומש זייערער, וויבאלד אז דאס איז יומא אריכתא איז דאך דאס איין און איינציקער שיעור.
¶12וכמוזכר, איז אין וואס איז דאס מודגש איז דאך דא ענינים וואס מ'דארף זוכן וואו איז דא נקודה משותפת אין דעם שיעור פון יום שני און אין שיעור פון יום שלישי, ס'איז אבער דא א נקודה וואס מ'דארף איר ניט זוכן, זי שטייט בגלוי דער זעלבער לשון, סיי אין דער שיעור חומש פון יום ראש השנה ציי אין דער שירה חומש פון יום שלישי שוכפל בו כי טוב, דער יום שני של ראש-השנה, שטייט אין ביידע דער זעלבער אויסדרוק לא יפך ולא הזבקה. וואס דאס האט אויך א קשר, כמוזכר לעיל, מיט דעם מנהג וואס נשיא דורנו האט איינגעפירט און נתפשט געווארן, אז מ'זאל אנהויבן נאך פאר דעם מאמר, כמוזכר, אין די רייד אין יום שני של ראש השנה, אז מ'זאל אנהויבן מיט ניגונים פון כל הנשיאים, אנהויבנדיק פון בעל שם טוב, און דערנאך דעם מגיד, און דער אלטער רבי און דער מיטעלער רבי, און דער צמח צדק, און דער רבי מהרש, און דער רבי נשמתו עדן, און נשיא דורנו דער רבי דער שווער, איז דאס ווערט דער סיוע, ביז א סיוע פארבונדן מיט שמחה, יעדער ניגון איז דאך אן ענין פארבונדן מיט אן ענין של שמחה, אף על פי וואס ס'איז דא ניגונים וואס ס'איז וגילו ברדה, אבער בכולם, ובפרט נאך אין די ניגונים, איז דאך אויך דא כמה ניגונים, וואס דארט איז גאר די שמחה אויך בגלוי, און דאס ווערט די התחלה אויפן מאמר וכל הענינים שלאחרי זה און כל השנה כולה, וואס דאס איז אויך פארבונדן, כאמור, מיט ל ערפך ולא הזבקה? דער איינפאכער אפטייטש פון ל ערפך איז אז ער וועט דיר ניט אפלאזן, אף על פי וואס דערנאך שטייט דאס באזונדער ל עזבקה, און ווי ער טייטשט דאס אפ אין תרגום, אז ביידע ענינים איז דאך דאס אז מ'וועט דאס ניט אפלאזן. וואס דאס הייסט, אין אן אנדער סגנון, אז דאס איז ניט אן ענין וואס ס'דארף ווערן אן ענין חדש, נאר ל ערפך
¶13עזבקה", ס'איז דא דער ענין וואס איז לפני זה, נאר ס'קען דאך זיין א רפיין ידים, ווי דערמאנט, מלשון לא יארפך אדער אן אזיבה, ער איז איז מלאכתו וכו און דא איז לא ארפך ולא הזבקה. און וויבאלד אז יעדער איד איז דאך אן עומד, על אחת כמה וכמה בימי ראש השנה, על אחת כמה וכמה ביום של אחרי ראש השנה האלטן זיך אין איין הליכה, מחיל אל חיל איז ווערט דער לא ירפך ולא הזבקה ניט נאר כאשר ההוא עם אבותינו אבער ווייניקער דערפון, מיט א כ'ה דמיא לגרועתא, נאר אדרבא, וויבאלד אז מ'שטייט על גבי ההענך ווערט דאס דעמאלט כאשר ההוא עם אבותינו נאר א סך מערער און שלא בערך, ווארום מ'דארף נאך האבן א ראי'מוכחת אויף דערויף, דער דור וואס וועט זוכה זיין צו ביאת משיח צדקנו, און א מצוה נקראת על שם גומרה, איז וויבאלד אז זיי זיינען דאס גומר און זיי ברענגען אראפ דער לעצטער דור אין גלות, און דער ערשטער דור די התחלה, תיכף ומיד ממש אין גאולה, איז נקראת על שם גומרה וואס דאס איז דאך דער גמר פון כל הדורות כולם, איז דאך די גאולה האמיתית והשלימה פון אלע נשמות און פון אלע גופים, זינט די וועלט איז באשאפן געווארן, כולל אויך דער ענין פון דעם נשמת אדם הראשון שנברא נשמתו, כמדובר, אז נענט מען דאס די נשמה פון אדם הראשון ווי זי איז מחובר מיטן גוף דוקא, כמבואר אין די מאמרים, וואס דאס האט זיך אויפגעטאן בראש השנה, ויפך בפף נשמת חיים זאגט מען, אז דעמאלט איז געווען רוחו של משיח, ורוח אלקים ברחפת על פני המים איז דאס געווען רוחו של משיח איז דאס געווען ברחפת און על פני המים, און דער עולם איז געווען מים במים, און דער אויבערשטער האט געוואלט אז אלקים לעשות לתקן אז
¶14מעשה ידיך תכתוב זאל א איד אויפטאן אז ס'זאל ווערן פון רוח אלקים רחפת און ס'איז געווען על פני המים מים במים, וואס בכללות איז דאך דאס די עבודה פון מים במים, וואס דאס איז דאך כולל א ביטול הכי גדול, וואס דאס איז דאך דוקא די ברויים שבים, ביז וואנענט אז זיי זיינען גארניט חוטס און ניט די מעלה פון א ברויים פון עלנו דאיתקסיא וויל דער אויבערשטער נאך א גרעסערע זאך, אשר ברא אלקים לעשות און דאס ווערט דער לתקן, אז ס'זאל זיין דוקא לשבת יצרה ניט מים במים, נאר ס'זאל זיין דוקא דער ענין פון לשבת יצרה, ביז ווי ער וויל דאס בפשטות, און מ'זאגט דאס אויך אין שיעור חומש פון היינטיקן טאג, אז הכל את העם האנשים והנשים והטף איז דאס אין בית המקדש, וואו דאס איז אין ירושלים, וואס דאס איז אין ארצנו הקדושה, נאר די אלע ענינים שטייען אין אן אופן פון ירחיב, ביז אין אן אופן פון נצחיות, און צוזאמען דערמיט איז דאס פארבונדן אויך אין זמן און אין מקום, ווי דארט איז דער חיבור ההפכים, און ס'ווערט אויך דער ענין הנצחיות בתכלית השלימות, אין דעם זמן ומקום, ווי ער זאגט דאס אויך פשוטו של מקרא אין דעם שיעור פון היינטיקן טאג, כאמור, אז דער הקהל ווערט דערנאך למעל ישנו ולמעל ילמדו, און דאס זאל זיין כל הימים, וואס דאס איז דאך אן ענין של נצחי, און אויך בארץ, וואס הוי'אלקיך, וואס ער האט געגעבן ביז אין אן אופן ווי ער גיט דאס אין תכלית השלימות, כמצות רצונך איז דאך דאס ארץ פון עשר אומות, וואס דערפאר איז אויך יש לקשר זה, וואס מ'זאגט אז עשירי יהי'קודש און מ'פארבינדט דאס אויך דערמיט וואס דער ענין הצדקה איז אויך דער ענין פון שוה לכל נפש דער ענין המאסר, כמדובר כמה פעמים, וואס דאס איז דאך אויך אן ענין השייך צו צומות בכלל, און צומות דא'במיוחד, ווי געזאגט אז דאס קומט בהמשך צו ראש-השנה, מנות לה אשר אין
¶15לוי על אחת כמה וכמה אין א טאג נאך דערויפן וואס סום בדל'איז דאך אלעמאל אין א טאג ווען מ'מעג האלטן געלט, און במילא קען מען דעמאלט מקיים-זיין מיט מזומן, און מ'גיט דאס כמדובר דעם בעל הבית, דעם זכר וואס דוקא לכבוש איז ער כובש בכח הצדקה, כמה פעמים ככה. אז מ'זאגט אז מן המובחר איז דאס חומש זאגט מען דאך אויך די ראי'פון חומש איז פארבונדן דערמיט וואס מ'זאגט אסור אתרנו לך שני יסורים שטייט אויך דער ענין פון חומש אין אן אופן ווי דאס איז אסור אתרנו צוויי מאל עשר, וואס דאס איז אויך וואס מ'זאגט ואולך אתכם קוממיות, איז דאך איין אפטייטש, ווי רש'י טייטשט אפ קומה זקופה קומה לשון יחיד, דערנאך זאגט מען קוממיות איז דאך אויך איין אפטייטש אין מדרש, אז דאס איז שתי קומות, און מ'טייטשט דאס אפ, אז דאס איז מלמעלה למטה און מלמטה למעלה ווי ס'איז על אחתי בתוכם שני אופני הילוך, פונקט אזוי ווי ראש-השנה איז דאך אויך דא די שני ימים ראש-השנה, וביחד עם זה איז דאס א יומא אריכתא וואס פון די חילוקים און דער אויפטו פון די ראש השנה יום ראשון און יום שני איז דאך אויך בפשטות, אז יום ראשון איז דאס דער ענין ווי ער שטייט אין תורה, בחודש השביעי, באחד לחודש, און דער יום שני איז דאס דער ענין ווי דאס ס'טוען אויף אידן, כמובן בגן פשוט, וואס דאס איז אויך ווי דער חומש ווערט פון די ביידע יסורים, פון עשר אתרנו לך, וואס יש לקשרו זה אויך, וואס כמוזכר לעיל איז דאס א יאר וואס ס'ווערט מסיים שנה, במילא און דאס הויבט זיך אן גלייך מתחילת השנה, כמוזכר לעיל, אז ס'ווערט מסיים שנה ליום הולדת פון דעם צמח צדק, וואס דער נאמען זיינער איז דאך צמח און צדק פארבונדן מיטן גואל צדק, כמדובר לעיל בארוכה,
¶16און דאס שטייט ביידע צוזאמען פונקט אזוי ווי אין קוממיות האט מען די ביידע אפטייטשן, סיי קומא אחת און שני שתי קומות, און די שתי קומות שטעלן זיך צוזאמען פון אסור אתרנו פון צוויי מאל מאה, אזוי האט מען דאס אויך, בהנוגע צום צמח צדק בפשטות, איז דאך פריער געווען מאה שנה, און דערנאך איז געווארן ווי היינטיקע יאר איז געווארן מתים שנה, און די מסיים שנה שטעלן זיך צוזאמען פון צוויי מאל מאה, כמדובר ומובן וגם פשוט ומובן פון די דרושים פון צמח צדק עצמו. וואס דאס איז אויך, כמדובר, מיט כללות הסדרה, וואס ס'רעדט זיך איבער אין דעם ענין פון וילך, וואס דאס איז דאך א הליכה וואס דאס ווערט דוקא דורך בריאת אדם הראשון, וואס ביז דעמאלט איז ער געווען אן עומד און ער איז געווארן א מהלך דורך בריאתו, ווי ס'איז געווען די בריאה שלו בראש השנה, איז ער געווארן א מהלך כמוזכר לעיל. און דעם מהלך טוט ער אויף ביידע ענינים, ווי ס'הלכתי בתוכם, און ווי ער זאגט אויך אין פרקי דרבי אליעזר, אז אדם הראשון, נאך זייענדיק אין גן עדן, איז פון די עיקר'דיקע ענינים וואס ווערט דערמאנט בפירוש וואס ער האט געלערנט, זאגט ער אין פרקי דרבי אליעזר, אז דאס איז חשבון פון עיבור השנה און קידוש הלבנה, כמוזכר לעיל. און דאס זאל זיין, כמדובר, בהנוגע צו והחי יתינה לבו אויף אויפטאן בנוגע צו ענין הצדקה, ווי גערעדט כמה פעמים. וואס דאס איז בקלות ביותר, במילא איז ניט דער פשט אז מ'דארף ניט הארעווען אין אידישקייט און אין קדושה, דאס איז דאך די גאנצע תכלית בריאות האדם, אז ס'זאל זיין יגעת און דעמאלט וועט זיין ומצאת, נאר בשעת ער טוט-אויף איין ענין און ס'קומט אים אן גאר גלייכט האט ער דערנאך די גאנצע הארעוואניע, אז ס'זאל זיין נאכמערער אין דער הצלחה שלאחרי זה.
¶17וואס אזוי איז אויך בהנוגע צו ענין הצדקה, כמדובר, בנוגע צו האבן א צדקה פושקע, און אין אן אופן של בנין דוקא, וכמדובר כמה פעמים, אז דאס מיינט מען האנשים והנשים והטף, במילא איז דאך געווען אזעלכע וואס האבן געפרעגט, אז בשעת זיי געפינען זיך שלא במקומו, ער איז אן אורח וואס געפינט זיך ניט בביתו, און מ'מאנט ביי אים, אז ער זאל מאכן פון זיין בית א בית של צדקה, נוסף אויף דערויף וואס ער מאכט דערפון הבית של תורה און א בית של תפילה, און אין אן אופן וואס דאס איז אויך אים לייכטסטן, און דער פשט, אז נאך דערויף קען ער דאך מוסיף זיין בזה כמה וכמה, און אין אן אופן של בנין, אז וויבאלד אז ער איז דער ראש המשפחה און דער בעל הבית שבמשפחה, איז בשעת ער געפינט זיך באיזה מקום שהוא, איז ער בכח, אז דארט זאל ער מאכן זיינע עקפיות צביעות, און דאס זאל האבן אויך א השפעה בכל נכסיו, עאכו כמה וכמה אין זיין בית פון וועלכן ער איז געקומען צו פארן אלס אן אורח מסויים, למקום פלוני. וואס אט אזוי איז אויך, אט די וואס זיי זיינען ניט בביתם האבן זיי בכח, אז אויך בביתם זאלן זיי אויך מאכן א בית של צדקה, און אויך טאן איבעריקע השתדלות, במילא קען מען דאס נאך גלייך אפטאן אפילו די וואס האבן דאס ניט געטאן ערב ראש-השנה אדער לפני זה, על כל פנים אין צום גדליה, וואס דאס איז דאך דער המשך פון ימי ראש-השנה, אז בשעת ער זאל מאכן אט דארט דעם מקום שהם נמצאים, איז בשעת ער וועט זאגן ער וויל מאכן א בנין דורך מאכן א לאך און דאס זאל ווערן צוגעקלאפט דארטן וכיוצא בזה איז קען א
¶18אמאל זיין, אז דער וואס ער האט אים אויפגענומען אלס אן אורח, גיט ער אים ידו המלאה הפתוחה הקדושה והרחבה, אבער צולאזן אים אז ער זאל מאכן לעכער אין זיינע כסלים אדער מאכן לעכער אין זיינע טישן, איז אויב ס'איז ניטא קיין הכרוב פרעגט ער ביי אים וואס דארפסטו מאכן א לאך אין א טיש אדער אין א וואנט? קענסט דאס מאכן אויף א לייכטערן אופן, ס'זיין דער זעלבער ענין. און דאס איז בשעת ער וועט נעמען א צדקה-פושקע, אדער מאכן א צדקה פושקע פון א פאפירעניש, דאס קען ער מאכן אויף א לייכטן אופן פון די פאפיר הנמצא ברשותו, און וועט דאס מאכן אין א צורה פון א קופה של צדחה, וואס דאס קען טאן אפילו אזא וואס ער איז ניט קיין קונצן-מאכער אויף מאכן א דבר וואס דארף האבן אן אומן, דאס איז אן ענין וואס אפילו יעדערער קען דאס טאן, און מ'וועט נעמען אט די פושקע וואס ער וועט מאכן פון פאפיר, און וועט דאס צוקלעפן צו א דבר של בנין אין דעם חדר אין וועלכע ער שלאפט, אדער עסט, אדער ער נעכטיקט דארטן, אדער קומט אהינצו צוגיין, וואס דאס וועט אים יעדערער צולאזן, וויבאלד אז ער קלעפט דאס צו, און קלעפט דאס צו אין אזא אופן וואס ראש השנה און שבת טאר מען דאס ניט אפרייסן, ווערט דאס א חלק פון דעם בנין, און דערנאך, בשעת ער נעמט דאס דערנאך פון דארטן צו, ווארום ער פארט אוועק לביתו און נעמט דאס מיט לביתו, איז אט דעמאלט איז ניטא קיין היזק אין דעם כלי אדער אין די רהיטים, אין די מעבל, צו וועלכע ער האט דאס צוגעקלעפט, און בשעת מעשה כל זמן דאס איז דארטן איז דאס אן ענין של בנין.
¶19וואס כאמור, דאס איז אן ענין של בנין, וואס דאס האט דאך א שייכות מיוחדה צו ראש-השנה, וואס דעמאלט איז געווען ויבן אלקים און דעמאלט איז געווען דער בנין ספירת המלכות, און דעמאלט איז געווען דער בנין כל העולמות כולם, וואס דעמאלט איז אויך דער עת בנין אויך געווען דער ענין וואס פותח בב', דערפאר וואס דאס איז אן ענין של ברכה, ווערט דאס א תוספת ברכה, ביז א ברכה באין ערוך על כל עניני השנה כולה, אויך ווי דאס איז אין עניני שנת העיבור נאך מערער ווי מ'האט משער-געווען ביז איצטער, און אויך וואס אט דעמאלט איז מען אויך ווערט דאס א בנין במקומי עצה, און דערנאך, אז ס'קומט צו פארן יעדערער צו זיך אין דער היים, נעמט ער אט די צדקה-פושקע, און דאס איז אויך ממשיך און דאס איז אויך קובע אין בביתו ממש, איז דאס שוין הגלאי למפרע, אז דאס וואס ער האט געטראכט אלס באלעבאס האט ער דאך געהאט על פי שולחן-ערוך דעם כח טאן בביתו אלץ וואס ער וויל, אפילו ווען דער בית געפינט זיך אין מרחכים בגשמיות איז דאס ברשותו, במילא קען ער דערנאך אויך טאן מיט דער צדקה פון שיקומענדיק אהם אויך בנוגע ווי אדער ער דערמיט טאן אין דער היים, אדער ער דארף דערצו ניט אנקומען ער האט שוין דארטן, בלאו וך, א צדקה פושקן. וואס דאס איז אויך אן ענין של בנין איז דאך אויך פארבונדן מיט אן ענין של תיקון, איז אויך כאן המקום לתקן א זאך וואס למרבית הפלא האט מען זיך ביז איצטער ניט געשטעלט, און דוקא אין די סידורים וואס זיינען מיט א גדולה און מ'האט דאס מגי'געווען און איבערגעקומט און געמאכט הגהות און סימנים, און דוקא אין אן ענין וואס איז פארבונדן מיט קריאת התורה, האט מען דאך געדארפט איז דארט א גאנצער פסוק וואס דארף שטיין, און דוקא אין די סידורים וגויים שטייט דאס ניט, און ויהי רצון, אז דאס זאל אויך מסוכם ווערן בפשטות ניט נאר אין דעם זאגן, וואס קען דאס זיין אויף לאו
¶20זאגט ער, מצד דער רגילה שבדבר, וואס דאס איז אין דעם זאגן בהוצאת הספר תורה נאך קודם קריאת התורה, זאגט מען דעם ענין פון רוממו צוויי מאל, וואס דאס איז בכל הסידורים. מ'זאגט לך הוי'הגדולה והגבורה והתופרץ והנוצה וההן כחיל בשמימו וארץ,"' רוממו הוי'אלקן ומשתחו להר קדשור,"' נאך רוממו הוי'אלקן שעלפן להקדשו כי קדוש הוי'אלקינו", און דער ערשטער רומם הוא שטייט ניט אין די סידורים, דוקא אין די חסיד'ישע סידורים. וואס מפני ווי דער לשון הרגיל בא די מגיעים, אז מפני הדומות, אזוי ווי ס'הויבט זיך אן די זעלבע התחלה פון דעם פסוק רומם הוא, סיי דער ערשטער רומם און סיי דער צווייטער רומם הוא, איז מאיזו סיבה שתהי'האט מען איין מאל האט דאס דער בחור אז עצה פארפעלט, און דערנאך האט מען זיך פארלאזן, אז וויבאלד אז דאס איז מוגה דארף מען דאס ניט מגי'זיין נאכאמאל, אף על פי וואס מ'זעט דאך יעדער ענין איז דאך אסתכל באורייתא זעגט מען א ספר-תורה, דארף מען מזמן לזמן דארף מען איר מגי'זיין. אפילו אז ס'איז א זיכערע זאך אז מ'האט איר מגי'געווען לפני זה, און מ'האט געלייענט בא איר אין דער ספר-תורה, און געלייענט בברכה לפני' אחרי'וכו.' על דרך זה אויך בהנוגע אין דעם רומם הוא איז א מצוה אז מ'זאל גלייך מפרסם זיין בכל מקום שבועה, אנהויבנדיק פון די ליקוטים וואס מ'דרוקט מידי שבוע בשבוע, אדער אפילו אין צייטונג וכיוצא בזה, אז מצוה לתקן און אריינשטעלן ווי ס'שטייט גאר אין אנדערע סידורים, שטייט דאס איצטער אויך, אז גלייך נאך דעם ערשטן פסוק פון ולך הוי'הקדוש זאגט מען צוויי מאל רומםו, נוסף אויף דעם ווי ס'שטייט אויך דעם סירק'ן סידור אויך דעם ערשטן פסוק, רומםו ווי ס'שטייט בכמה וכמה סידורים, און מצוה לתקן ולבנות, און מוסיף זיין אין דעם בנין התפילה, וואס דאס איז דאך אויך אן ענין נקודה עיקרית שבו אין ימים מסויימים, דער ענין פון קריאת התורה, בפרט נאך אז
¶21ברכה לפניה ולאחרי,"' אז מ'זאל אויך זאגן צוויי מאל רומא מועיט ווערט דאס פארבונדן מיט צוויי טעג ראש השנה, און דאס ווערט פארבונדן מיט צוויי טעג פארבונדן מיט צוויי טעג פארבונדן מיט צוויי טעג ראש השנה, און דאס ווערט פארבונדן מיט צוויי מאל קוממיות, פארבונדן מיט צוויי מאל וואס ביי ישכר איז געווען מאסיים, און האלף לך שלמה ומאסיים למוטרים את פרי ווי גערעדט בארוכה בא די פריערדיקע געלעגנהייטן. און דער עיקר עס זאל זיין בקרוב ממש האלף לך שלמה, וואס ער זאגט דאך אין מדרש, אז דאס גייט אויף לעתיד לבוא, וואס דעמאלט וועט אויך זיין האלף לך שלמה עניינים של לעומת זה האט מען זיי מברר געווען און מזכך געווען און מעלה געווען, ביז וואנענט אז ס'איז געווארן לך שלמה און ס'איז געווארן א מספר גאר האלף דאס איז כולל אין זיך אלע מספרים, כמבואר און געדראכט כמה פעמים, אז האלף האט אין זיך צוויי אפטייטש, און דאס איז אלף פון לשון טויזנט, און דאס איז אלף פון לשון אלף ס'הויבט זיך אן נאכאמאל א מספר מחדש, ניט אין א דרגא נעלית יותר, זאל דאס ווערן די השלום שלו, ווארום ס'וועט זיין די שירה עשירית, צוזאמען מיט די גאולה האמיתית והשלימה, צוזאמען מיט מקדש שאר מכוננו ידיך צוזאמען מיט די עשה תעתרנו לך מלשון עשרה, און צוזאמען דערמיט פון לשון עשרים, וואס דאס איז דאך דער ענין פון כ ווי במטריא כסר, וואס דאס איז דאך פארבונדן מיט דעם ענין ווי מ'זאגט אין תפילת כסר, אז ס'וועט זיין דער ענין דערנאך
¶22כבראשונה, אבער נאך מערער ווי כבראשונה, דער כימי צאתך מארץ מצרים אראנו נפלאות, נפלאות אפילו בערך פון דער גאולת מצרים, אף על פי וואס אויך דעמאלט איז געווען נפלאות, ועוד והוא העיקר אז ס'זאל זיין בפשטות, ותוקף ומיד ממש, ובפרט נאך לאחרי ההחלטות טובות האמורות, אז מ'וועט ווייטער ממשיך זיין, און ניט נאר ממשיך זיין נאר מוסיף זיין אין ענינים של בני און ענינים של תסמך און תסמך, על אחת כמה וכמה אין ענינים של הקהל, און אנהויבנדיק פון תוקף ומיד ממש, והלוך והוסיף ואור, און מ'וועט זען מחיל אל חיל, יראה אל אלקים בציון והוא יכוננער עליון תוקף ומיד ממש. די אלע הלכות וואס דערפאר איז דער ענין פון זיין, און דערנאך פון זיין, און דערנאך