transcript · Yiddish
Text
Machine text not yet checked by a person - do not quote it as the Rebbe's words.
¶1דאך רגיל אויף אפלערנען, וויבאלד אז ס'איז פארבונדן אויך מיט שבת, אויף אפלערנען א פסוק בפרשת השבוע וואס מ'האט געלייענט און געלערנט אינדערפרי, מיט פירוש רש"י על הכתוב, אויך אהרה אין זהר, דערנאך איז מען נאך אויך דאך געבליבן שולדיק א ביאור אין דעם פירוש רש"י וואס ס'האט זיך גערעדט אין התוועדות שלפני זה,
¶2וואס רש"י איז מדגיש, אז וואו שטייט דאס אין ברייתא דספרי, אדער פירוש רש"י פון פרשה זו אין קאפיטל מ'פסוק אלף,
¶3וואס לכאורה איז דאס אן איינפאכער רש"י אי, בשעת אבער מ'לערנט רש"י ווי מ'דארף לערנען רש"י איז אט דעמאלט זעט מען, אז דאס איז אן א שיעור, א ריבוי גדול של קושיות בדבר.
¶4וואס רש"י שטעלט זיך אויף ”ויהי אחר הדברים האלה” און דערנאך ווערט דערציילט, אז ס'איז געווען דער חטא פון משכי מלך מצרים און ואפה מיט די אסיפה פון דעם חלום און פתרון יוסף וכו שטעלט זיך רש"י איז רש"י מעתיק און שטעלט זיך אויף די ווערטער ”אחר הדברים האלה” און זאגט,
¶5כמבאר, וואס איז דא די שייכות הדברים האלה וואס ער דערציילט פאר דערויף וואס ער זאגט אז אחר איז געקומען דער חטא פון משקה און עופה, אז וויבאלד אז אושת פוטיפר האט מרגיל געווען דורך איר איז ארויסגעקומען אז מ'האט געהאלטן אין איין רעדן, וועגן יוסף'ן,
¶6האט דער אויבערשטער געוואלט אז דאס זאל בטל ווערן דער רעדן דורך דערויף האט ער געמאכט אז ס'זאל זיין דער חטא, און דערנאך האט מען זיי געמאכט דערפון א טומל, און מ'האט זיי אריינגעזעצט בבית השוער האט מען אנגערעדט וועגן ”שורחנם של אלו”, וועגן דעם דורכפאל פון דעם משקה און דעם אפי פון ”שר המשקים און שר האופים”.
¶7ואין זאגט רש יי א צווייטן ענין, אז וויבאלד אז ס'האט געדארפט אז דער ריידער אין פריער ווערט דאך דערציילט אז יוצף איז גע האט דאך געדארפט זיין רווחה צו דעם צדיק, ארויסנעמען אים פון בית האסורים, ווי אזוי איז געקומען די גאולה בית האסורים?
¶8דורך דערויף וואס חטא משכין מלך מצרים ואפילו אדיניהם ווי דער פסוק ווערט דערציילט.
¶9וואס עד כאן איז פירוש רש"י. וואס אט דא ווערט גלייך די קלאץ-קשיא וואס קיינער שטעלט זיך ניט אויף דערויף פון אלע מפרשי רש"י וואס איך האב געזען, און דאס איז און אניח אז רשי וואלט גארניט מפרש געווען.
¶10מ'האט דאך גערעדט כמה פעמים, אז רשי איז פונקט ווי ס'איז ניטא קיין חסר אזוי איז ניטא קיין יתר.
¶11דאס הייסט, אזא מין זאך וואס א ”בן חמש למקרא” פארשטייט דאס מעצמו איז דאס רשי ניט מפרש.
¶12וואס דאס איז דאך דער חילוק פון תרגום ביז רשי תרגום אונקלות איז אויך על דרך הפשט, אבער תרגום אונקלות ענינו איז אויף אפטייטשן יעדער ווארט און יעדער ענין ווי דאס איז אויף אראמיש.
¶13רשיות פירוש איז ניט אן ענין פון תרגום, וואס דערפאר איז דא כמה ענינים שלמה, בדוגמא ווי אין פרשה ביעקבל, וואס כיוצא בזה ער זאגט אז ער דארף זיך ניט מפרש זיין, האט זיך שוין מפרש געווען.
¶14ס'איז דא כמה ענינים ודברים ופתגמים וואס רש"י איז זיי ניט מפרש דערפאר וואס דאס איז מובן לעצמו.
¶15ווי מ'זעט אין דעם פסוק גופא, איז רש"י איז מפרש מערניט ווי געציילטע פרטים פון דעם פסוק, אבער ניט יעדער ווארט פון פסוק.
¶16איצטער נניח ווען רש"י וואלט גארניט מפרש געווען, וואלט בא ”בן חמש למקרא” איז דער גאנצער ענין געווען פארשטאנדיק, ער האט פריער געלערנט, אז יוסף'ן האט אריינגעזעצט בבית האסורים, דערנאך דערציילט מען אים, ווי אזוי ער איז ארויס פון בית האסורים!
¶17ווי אזוי איז ער ארויס פון בית האסורים, האט דאך געדארפט דער ”שר המשכים” זאגן דעם גאנצן סיפור, האט דאך געדארפט פריער שטיין ווי קומט דער 'שר המשכים' צוזאמען מיט יוסף'ן מוז שטיין דער גאנצער סיפור!
¶18ער דארף ניט אנקומען צו פ אעפי כן שטעלט זיך רש י, און וואס טוט ער אויף דערנאך אין דעם צווייטן פירוש זאגט ער דעם זעלבן ענין וואס א ”בן חמש למקרא” האט זיך אליין געכאפט אויף דערויף.
¶19אז אויב ווי מ'האט געדארפט האבן רווחה ליוסף, צו צדיק במילא דארף מען דערציילן וועגן חטו, מ'האט זיי אריינגעזעצט בבית האסורים וכו וואס דאס איז די ערשטע קלאץ קשיא צוליב וואס שטעלט זיך רש י בכלל אויף ד
¶20די קשיא ווערט נאך שטארקער, אז מ'גיט א קוק אין דער זעלבער סדרה, אין התחלת הענין שטייט אויך דער לשון ”ויהי אחר הדברים האלה” פריער זאגט ער, אז יוסף איז געווען יפי תואר ויפי מרע, דערנאך איז געווען ”ויהי אחר הדברים האלה ותיתא אשת אדוניו” עיניו, ווי ער זאגט אויך אין קאפיטל ל'ט
¶21פסוק ו' און זיין, און דארטן שטעלט זיך טאקע רשי איז ניט וואס איז ”ויאחר הדברים באלה” פארוואס?
¶22ס'איז בעצמי מובן, וויבאלד אז יוסף איז געווען יפי תואר ויפי מראה איז פארשטאנדיק פארוואס?
¶23ותתראה אשת עדינו ותעיני' אל יוסף איז רשי גארנישט ניט מפרש!
¶24איז דא איז נאכמער פארשטאנדיק ווי דארטן, אבער על כל פנים אזוי פארשטאנדיק ווי דארטן.
¶25די קשיא ווערט נאך גרעסער, לא די וואס רש"י איז לכאורה זאגט א פירוש, א ענין, וואס דער ”בן חמש של מקרא” פארשטייט דאס פון זיך אליין רש"א שטעלט דאס אלס א צווייטן ענין.
¶26איז דערפון פארשטאנדיק, אז מער קרוב לפשוטו של מקרא, איז ניט דער ענין כדי צו דערציילן אז מ'האט יוצא פון נעציל געווען פון בית האסורים דאס קומט ערשט אלס א צווייטער פירוש.
¶27דער ערשטער ענין וואס איז קרוב לפשוטו של מקרא איז, אזוי ווי ס'איז געווען הרגילה די שורכנו של יוסף בפי הבריות איז דערפאר איז געווען דערנאך אז מ'האט זיי אריינגעזעצט, נאר מ'זאל אנהויבן רעדן בגן זיי.
¶28און דערנאך זאגט ערשט רשיה ואוד ס'איז נאך דא א צווייטער ענין בזה.
¶29דערנאך ווערט אין דערויף אויך א דיוק, פארוואס דארף מען אנקומען צו צוויי פירושים, וואס אויף דערויף שטעלן זיך שוין כמה מפרשים, וואס אויך די תירוצים וואס זיי זיינען מבאר איז אויך ניט אויסגעהאלטן על פי פשוטם של כתובים, וואס אין כאן 'על פי דרך הלימוד', דעם פשט פשט פון פשוטם של כתובים, וואס אין כאן המקום להאריך בזה, מיט נאך כמה וכמה דיוקים, און
¶30אף על פי כן זעט מען אז רש י שרייבט דאס, און שרייבט דאס מיט א דיוק, און דערנאך קומט נאך צו א שינוי לשון.
¶31בשעת רש"י ברענגט צוויי פירושים, זאגט רש"י פריער דעם ערשטן פירוש, דערנאך זאגט ער 'דבר אחר', אדער פירוש אחר, אדער יש שומרים אדער יש לומר וכיוצא בזה.
¶32דאס זאגט ניט רש"י אז דאס איז א צווייטער פירוש.
¶33רש"י זאגט ואוהב ס'איז דא נאך אן ענין בזה.
¶34וואס דערפון איז משמע, אז דאס איז ניט א צווייטער פירוש.
¶35וואס דאס איז אויך פרעגט-אפ אט די כמה תירוצים פון מפרשים וואס ווילן זאגן פארוואס דער ערשטער פירוש איז ניט מספיק, מ'דארף אנקומען צו צווייטן רש"י איז מדגיש, דאס איז ניט צוויי פירושים!
¶36רש"י איז געווען איין ענין און ס'איז געווען א צווייטער ענין, ניט א צווייטער פירוש, מיט נאך כמה דיוקים.
¶37אין די הארות אויף זהר ברענגט ער אראפ, אז פריער איז דא דער ענין פון ג' לשונות, און דערנאך איז ד' לשונות, גלייך אין אנהויבס פון וישב, און פארבינגט דאס מיט דאס וואס ס'איז דא א שן של ג' ראשים און א שן של ד' רשים, וואס דאס איז מצד דערויף וואס ס'איז דא ג' מוחין און ד' מוחין.
¶38און ווי ער איז מבאר אויך, אז ד' מוחין נעמט זיך דאס מצד הפנימיות והתענוג, וואס דערפאר איז דארטן אויך די ד' לשונות איז אלץ לשונות של תענוג, משא' כן די ג' לשונות ווי ס'איז פארבונדן מיט בינה און מיט 'הבנה והשגה', מיט מוחין כפשוטו.
¶39וואס על פי זה קומט דאך אויס, אז די ד' זיינען העכער פון די ג'ל.
¶40בשעת מ'גיט א קוק ווי דער ש' של ג'ל ראשון איז מבואר אין לקוטי תורה אין נשא, און אויך אין די דרושים אין סידור בנוגע צו תפילין איז ער דארט מבאר, אז פריער איז דא דער ענין פון ג' מוכין, דערנאך ווערט פון דעם דריטן מוח, פון מוח הדעת, ווערט ער פאנאנדערגעטיילט לשניים אויף חסד וגבורה,
¶41און ביידע ווי זיי שטייען אבער אין דעת, וואס דאס איז דאך אן ענין של מוכין ווערט דעמאלט ד' מוכין דאס הייסט, אז דאס איז ניט למעלה מזה, נאר דאס איז למטה מזה.
¶42אף על פי כן, אין דער הערה גופא צייכנט ער און מ'זאל אריינקוקן אין סידור, אין שער התפילין, וואס דארטן שטייט בפירוש, כאמור לעיל, אז דאס איז למטה פון די ג' מוחים,
¶43וכפי שיתבאר לקמן.
¶44דער ענין וואס ס'האט זיך גערעדט אין פאריק אין פארברענגען אין דעם פירוש רש א אויף ישקוהו, ווי דארט גערעדט בארוכה, ווי די צוויי פירושים בזה, צי דאס איז אן ענין וואס וישקעה בלבב שלום, אדער דאס איז אן ענין וואס דורכן עיקוד ווייס מען אז ער האט אים משקעה בלבב שלום, ווי פירוש פון ר' שמעון בן יוחאי' וואס דאס איז דער צווייטער פירוש,
¶45אדער ווי דאס איז ווי דער ערשטער פירוש, וואס ער זאגט אז לולי הניקוד וואלט מען גערעכנט אז וישקעה האט דעם איינפאכן אפטייטש אז דאס איז נשיקה כדרוש, און וישקוז ממעט אז דאס איז געווען ניתנשיכא כדרוש, און אויף דערויף זאגט ער, אז די ביידע פירושים שטייען אין ברייתא פון ספרי.
¶46און כמדובר כמה פעמים, אז רש"י ברענגט דעם מקור, וואס דאס איז במיעוט המקומות איז דאס גופא מדגיש אז דאס איז נוגע להבנות פירושו, דערנאך איז דא אין דערויף נאך א דיוק,
¶47אז דאס זאגט ניט רש"י אז ס'איז דא אין דערויף פריער רש"י ברענגט ניט פריער איין פירוש, אז ס'איז דא א פירוש ”ישי דרשו נקוד” זה אז שלא בכל אבו און יש דרשו אז דאס איז בכל אבו נאר פריער זאגט רש"י א כלל, אז יש חולפים בדבר הזה.
¶48וואס כמדובר כמה פעמים, אז בשעת רש"י זאגט ניט די הקדמה, אז ס'איז דא צוויי דיעות, איז דעמאלט איז מוכרח צו זאגן אז דער ערשטער פירוש איז מער קרוב על דרך הפשט, און דער צווייטער קומט שפעטער.
¶49בדוגמא ווי מ'זאגט דא בהנוגע אין די צוויי פירושים, אין די צוויי טעמים, ”ויהי אחר הדברים האלה” זאגט ניט רש"י פריער אז ס'איז דא אין דערויף שני ענינים, און דערנאך רעכנט ער זיי אויס, נאר פריער רעכנט ער איינעם, דערנאך א צווייטן, דערפאר וואס דער ערשטער איז נענטער צום פסוק, צום פשוטו של מקרא, ווי דער צווייטער.
¶50בשעת רש"י איז דארט מוסיף ויש חלקים בדבר וואס ס'איז דאך א איבעריקע ווערטער, אז רש"י וועט ניט שרייבן יש חלקים בדבר ער וועט מערניט זאגן, אז איינער זאגט ניט בלבב שלום, און א צווייטער בלבב שלום איז פארשטאנדיק, אז דאס איז א מחלוקת.
¶51פארוואס איז רש"י מקדים ויש חלקים בדבר ווי גער איז דאס שקולים הם ס'איז גלייך דא צוויי גלייכע פירושים.
¶52מ'האט קיין ברירה ניט, מ'קען ניט זאגן ”אחת דיבר אלקים סתים זו שמיתי” אז בן אדם קען שרייבן פריער איינע, דערנאך א צווייטע, מוז רש"י שרייבן פריער הם פירוש, דערנאך די צווייטע.
¶53ווי אזוי קען ער מדגיש זיין, אז אין פשוטם של כתובים איז שניהם שווים בשעת ער זאגט דאס בפירוש?!
¶54אז ס'שטייט אין פסוק ”וישקוהו נקוד איז יש חלקים בדבר” ס'איז דא גלייכע מחלוקת, וואס ביידע זיינען גלייך אין דעם פשוטם של כתובים, אין דעם פשוטו של מקרא פון דעם ווארט וישקוהו.
¶55און דערנאך איז נאך רשי מוסיף, אז דאס שטייט בברייתא דספרי.
¶56וואס דערמיט באווארנט רשי נאך א ענין.
¶57נאר וואס דען, דאס איז ניט אן ענין וואס ס'איז א קשיא אין פסוק וואלט דאס רש"י געדארפט שרייבן בפירוש, דאס קען אבער ווערן דערפון א קשיא, ס'קען ווערן די שאלה, דערפאר באווארנט דאס רש"י אז ער איז מייסד זיין פירוש אויף ברייתא דספרי.
¶58וואס איז דא די שאלה? בשעת רש"י זאגט ויש חלקים בדבר איז בשעת דער ”בן חמש למקרא” וועט ווערן עלטער, און וועט א קוק טאן אין מדרש רבה אויפן פסוק וועט ער זען אז ס'איז דא דריי דיעות,
¶59איין דיעה איז דא וואס לא בכל לבו, א צווייטע דיעה בכל לבו, א דריטער דיעה איז דא אז דער וישקן איז דער טייטש פון לשון וינשכן וישקן האט אים א ביס געטאן,
¶60און דערפאר איז דאס נקול דאס נעמט ארויס דעם פירוש, אז ניט ער האט אים א קוש געטאן, נאר ווי ס'שטייט מיט אן ענין מיט א כ' ניט א קו אדער ס'שטייט אינגאנצן דער קו איז אינגאנצן ארויסגענומען איז אט דעמאלט וישחוה אז ער האט אים א ביז געטאן.
¶61קען ווערן ביי א ”בן חמש למקרא” די שאלה, אז רש אי ברענגט שוין יש חולכים בדבר האט ער געדארפט ברענגען דעם ליטן פירוש אויך, ס'איז אויך געזאגן געווארן פון אן אמור, אדער פון א תנא באווארנט דאס רש י, אז ער נעמט זיינע פירושים פון ברייתא דספרי, ניט פון מדרש.
¶62כמדובר כמה פעמים, אז ס'איז דא חילוקים אין דרך 'לימוד התורה', וואס בכללות איז דאס פשט און רמז און דרוש און סוד, וראשי תורה שלהם פרדס.
¶63וואס אט דא ווערט דאך א שאלה, ס'איז דאך דא א לימוד על דרך ההלכה?
¶64וואס דאס איז דאך ניט פשוטו של מקרא, ווי מ'געפינט כמה ענינים וואס רש"י איז ”מפרש פשוטו של מקרא”, און די הלכה איז אנדערש, וואס די הלכה איז אויך בויט זיך אויפן פירוש הכתוב, אבער די הלכה לערנט דאס אין אן אופן אחר, האט מען דאך אויף דערויף מבאר געווען, אז הלכה איז דאס ניט א באזונדער אופן אין 'לימוד התורה',
¶65הלכה לערנט אמאל אפ די הלכה דערפאר וואס מ'לערנט פשוטו של כתובים על דרך הפשט, אמאל ס'איז דא הלכות וואס מ'לערנט אפ דערפאר וואס מ'דרשנ'ט דעם פסוק, על דרך הדרוש, ס'איז דא הלכה וואס מ'לערנט אפ על רמז, ביז וואנענט אז ס'איז אויך דא הלכה וואס דאס איז גאר פארבונדן מיט סודות התורה, הלימוד על דרך הסוד.
¶66וואס דערפאר איז דאך אויך ביז א כלל אין פוסקים, אז אויב ס'איז דא א דיעה אין זהר וואס אין נגלה בלייבט דאס בתיקו, אן א מחלוקת ניטא אויף דערויף קיין כלל אויף צו פסק'ענען פסק'נט מען ווי ס'שטייט אין זהר, ווארום די הלכה איז על פי הלימוד ווי דאס איז אין זהר, על אחת כמה וכמה וואס אין נגלה איז ניטא אין דערויף קיין הלכה,
¶67און מ'געפינט די הלכה מערניט ווי אין זהר.
¶68וואס דאס איז דאך אויך וואס דער בית יוסף איז כמה יסודות אויף זיינע הלכות ברענגט ער פון ספר והזיר וואס דאס גייט אויף זהר, על דרך זה איז דאך ידוע כמה יסודות אויף הלכות וואס דער רמב"ם פסק'נט אפ, וואס דעם איינציקן יסוד וואס געפינט מען דאס איז אין זהר,
¶69ביז וואנענט אז ס'איז דאך דא א פלא, אויף הלכה אין רמב"ם, וואס אזוי די וואס ווייזן-אן די מקורות פון רמב"ם ווייסן ניט קיין יסוד אויף דערויף.
¶70דער איינציקער וואס איך האב געזען וואס האט געפונען דעם יסוד איז דער דרגאטשאווער, און ער האט באווייזט דעם יסוד פון עץ חיים.
¶71ניט פון זיער, פון כתבי האריז ל.
¶72ער שטייט אנטקעגן שיעורי שערות, אז ס'זאל זיין ד' שערות, צייכנט צו דער ראגאטשאווער אז אזוי שטייט אין דעם און דעם ארט, אין נצחיים, ספר הכוונות פון אריז ה.
¶73וואס בהנוגע לעניננו, הלכה איז דאס ניט א פינפטער אופן אין לערנען תורה א הלכה נעמט ארויס הלכות פסוקות, אדער שקלא-וטריא אין הלכות, פון תורה-שבכתב, ”ליכא מידי דלא רמיזא באורייתא” דורך דערויף וואס זי לערנט די פסוקים הניני פון די פיר דרכים.
¶74וואס אט דאס איז רש"י מדגיש, פארוואס ברענגט ער יש חלקים מערניט ווי צוויי, ניט דעם דריטן דערפאר וואס ער ברענגט דעם יסוד פון ברייתא דספרי וואס ברייתא איז ניט אן ענין של מדרש, דאס איז אן ענין פון ברייתא ספרי איז דאס די הלכה וואס איז דא אין ספרי.
¶75אין ספרי איז דא אויך א גדה, ווי מ'געפינט דאס בכמה מקומות, אז דערנאך איז דא די הלכה שבספרי, וואס הלכה שבספרי קען זיין אין פשוטם של כתובים, אז ס'שטייט אין מדרש און מסיים שטייט אין מדרש הייסט דאס אז דאס שטייט אין לימוד הדרוש, אין סדר על פי הדרוש.
¶76וואס דערפאר קען רשי ניט ברענגען דעם דריטן אפטייטש, אז דאס איז דער טייטש אז ביז-געטאן דאס איז היפך פשוטם של כתובים, אז פאר דערויף שטייט ”וירוץ תצב לקרתו ויחבקוהו” און דערנאך שטייט ויבקו און דערנאך שטייט ער האט אים געוואלט געבן שומרים לדרכו קען מען דאס ניט פארבינדן מיט אן ענין פון ביתה.
¶77מ'קען דאס פארבינדן, אז אדער מיט נשקו בכל איבו, אדער אפילו נשקו שלא בכל איבו אבער על כל פנים איז דאס געווען אן ענין של נשיקה.
¶78אבער אויב דאס איז געווען אן ענין פון בייסן פאסט דאס ניט צו נכמר ורחמה ווי רש"י ברענגט פריער, ס'פאסט ניט צו ויכבקוהו ס'פאסט ניט צו ויבקוהו און ס'פאסט ניט צו דעם גאנצן המשך הכתובים שלאחרי זה, ביז וילך אותו ואל ארץ.
¶79ער האט אים אפגעלאזן, ער האט זיך האבן אוועקגעגאנגען, אדער ער בייצט אים אדער אזוי.
¶80על דרך הדרוש, קיין מדרש האט דאס אן ארט.
¶81אבער ניט ”אין דרך פשוטו של מקרא”, וואס דערפאר איז רש"י איז מדגיש ויש חלקים בדבר אבער ניט ער וועט ברענגען אלע וואס זיינען חלק בדבר ער ברענגט מערניט חלקים בדבר אט די וואס שטייט אין ברייתא דספרי, אבער ניט די וואס שטייען אין מדרש, דערפאר וואס דאס איז היפך פשוטו של כתובים.
¶82און רש"י האט געמאכט א כלל אויף זיך, ווי ער זאגט אין פרשה בראשית, אז בשעת ער איז מפרש על דרך האגדה, אויב דאס איז א אגדה א מישבת פשוטו של מקרא, אבער ניט די וואס ס'איז פונקט א היפך פון פשוטו של מקרא.
¶83וואס על פי זה קומט-צו נאך א קשיא אין פירוש רשע פון ”ויהי אחר הדברים האלה”, וואס רשע זאגט, און זאגט דאס אלס ערשטער פירוש, אז דאס איז מער קרוב פירוש הכתובים אז וויבאלד הרגילה ארורה זו מ'זאל רעדן וועגן יוסף'ן, איז דערפאר האט מען געדארפט האבן דעם חטא און אריינגעזעצן מ'זאל רעדן וועגן ”שורחונם של אלו” רש יי האט ערשט מפרש געווען פריער,
¶84אז פארוואס האט מען סומך געווען די פרשת תמר צו די פרשה וואס ס'איז דערנאך געבראכט ותיתא אושת עיני אז מה תמר איז געווען לשם שמים אט אזוי איז אושת פי טיפה אויך געווען לשם שמים, און רש י' ברענגט דארט גארניט קיין צווייטן פירוש.
¶85ניטא קיין אנדער הסברה פארוואס ס'קומט די סמיכות דארטן.
¶86און דאס זאגט רש י פונקט דעם היפך, און זאגט דאס אלס פירוש ראשון.
¶87וואס בהנוגע לעניננו, און דאס איז א מוסר השכלה אין א הנהגה כללית פון כל אחד ואחת בשעת ס'זעצט זיך אוועק צען אידן בטלנים, און מ'הויבט אן שרייען וועגן החזרת השטחים, און מ'הויבט אן שרייען אז קארטער דארף ניט מאכן קיין לחץ אויף אידן איז דאך לכאורה א פלא גדול ס'איז דאך אן ענין פון דברים בטלים ממש.
¶88ס'איז צען אידן בטלנים, ניט זיי זיינען מיטגלידער אין קאנגרעס, ניט אין סאנאט, אפילו ניט אין סיטה און א טייל פון זיי, אדער קענען בכלל קיין ענגליש ניט, אדער מ'רעדט ענגליש מיט אזא מין אקצענט, אז מלכתחילה וויל מען גאר ניט הערן וואס ער רעדט,
¶89ווארום מ'זעט גלייך אז ער איז א פארענער, ער קען האבן א פאפיר, און בייגעשטאנען די בחינה, און האט געהויבן א פינגער, ס'איז געשטאנען מיט א יארמולקע, אן אן אנדער...
¶90גלייך ווי ער עפנט-אויף די מול און זאגט דעם ערשטן אלא איז דאס מיט אזא מין אקצענט אז מ'זעט גלייך אז און מיטאמאל, אנשטאט דערויף אויף זיצן און לערנען תורה און עוסק זיין אין עבודת ה רעדט מען אין דברים וואס זיי זיינען בטלים.
¶91ווי גערעדט כמה פעמים, דברים בטלים איז ניט דער טייטש אז מ'רעדט א דבר התו דאס ווערט אנגערופן דבר עשה ס'איז אויך ניט דער טייטש אז מ'רעדט וועגן דבר המוה דאס ווערט אנגערופן דברים מהותים דברים בטלים איז דער טייטש, בשעת מ'רעדט וויל מען דאך עפעס אויפטאן מיטן ר ווי איז אז מ'טוט גארניט אויף?
¶92ווערט דאס א דבר איז דאס, א רעדן איז דאס, ס'איז אבער בטל, ער האט גארנישט ניט אויפגעטאן.
¶93אז מ'זעצט זיך אוועק אין א בית-הכנסת, אין א בית-המדרש, און מ'זאגט דאך הערט זיך איין אידן, איר זאלט וויסן זיין אז קרתר טוט אן עולה.
¶94וואס וועט מען דערמיט אויפטאן, אפילו אז ס'וועט צו אים דערגיין, על אחת כמה וכמה אז ”אין דרך הטבע” וועט דאס צו אים ניט דערג קלייבן זיך צוזאמען צען אידן, און מ'קען זאגן בשעת מעשה פהלים, אדער לערנען א פירוש רש א אן קשיות, דאס קען דאך יעדערער אויף דערויף דארף מען הארעוואניע ניט האבן.
¶95אנשטאט דערויף זאגט מען, אז קרתא טוט אן עוולה וואס ער איז לוחץ אויף אידן.
¶96ואדרבא, ס'דארף זיין ”מלכים אומניך ושרותיהם” מניקותיך און דאס מיינט מען אים אליין טאקע, אז ער זאל זיין אומניך און ער ז אז ס'זאל זיין מניקותיך און מ'זאל געבן בשופי גדול געלט אידן און נשק אידן מיט אלע גוטע זאכן, ביז וואנענט אז טיפל עליהם איז מסב אפחד אויף די אלע אריבעריקע אומות.
¶97ווערט דאך דא די ערשטע שאלה דאס איז אמת"ע דברים בצילים?
¶98וואס קומט צוגיין און דערציילט וא יושב אין חטא ומשכא און נופי וכו אז ס'איז געווען אן עבד עברי, איין און איינציקער איד אין גאנץ ארץ מצרים, מערניט געווען דארט קיין אידן אין יענעם זמן, און וואס פאר א מעמד ומצב איז ער געזען איז ער געזעסן אין בית האסורים.
¶99מצד וואס איז ער געזעסן? מצד ניט קיין שיינער מעשה, און ניט ס'איז געווען בצינא, נאר ”הרגילה בפי הבריות”.
¶100אלע האבן גערעדט, אז דא איז געקומען אן אבד עברי, און ווי דער רש"י אין מדרש זאגט, אז דאס איז געווען אן ענין של בזיון, אז מ'זאל זאגן אבד עברי, וואס דערפאר האט דאס דער בשר המשים גענוצט דוקא אט דעם אויסדרוק,
¶101אז אזא מין טאר מען ניט מאכן פון 'חרטומי מצרים', פון שרי מצרים, עאכו"כ משנה למלך, ווי ער איז מבאר בארוכה אין מדרשים.
¶102און אט דער אינגל פון זיבעצן יאר, צי פון אכצן יאר, צי פון ניינצן יאר, ווי ס'איז דא די דיעה ציפון-צוואנסקע, און ווי ס'איז דא די דיעות בזה, ער האט זיך געוואלגעט אין בית האסורים.
¶103וואס האט דער אויבערשטער געטאן? איז רש"י מפרש אין פשוטם של כתובים.
¶104א פיף יאר איז קיין קינד ערשט דאס רש"י, אז דעמאלט איז געווען א פרעה מלך מצרים, וואס פרעה מלך מצרים איז געווען א מושל בכיפה ער האט געוועלטיקט אויף דער גאנצער וועלט, מכל הארות א
¶105און ער האט געהאט צווישן זיינע שרים איז געווען די וואס ווערן אויסגערעכנט במיוחד, ”שר המשקים, שר הטבכים און שר האופים”.
¶106איז כדי אט דער זיבעצן-יאריקער אינגל, צי כאמור מיט א פאר יאר עלטער דערפון, מ'זאל אים ארויסנעמען מבית האסורים האט מען געמאכט א גאנצן השתלשלות,
¶107איז פריער האט מען געבראכט צו פרע'ן א לעבל, א קייק, וואס דארט איז געלעגן א האלצל, דערנאך האט מען אים געבראכט א קס יין וואס דארט איז געווען א פליג, און דערנאך איז געווען דער וואלט מען זיי געכאפט דערביי, און דערנאך האט מען געשלעפט דערפאר דעם ”שר המשכים און שר האופים”, כאטש דאס האבן גאר געטאן ניט די ”שר המשכים” ניט די שר האופים, נאר דער אופן משכים, און
¶108און ס'איז געווען צוועלף חדשים נאכאנאנדער האט מען זיי געהאלטן דארטן, צוועלף חדשים נאכאנאנדער זיך דארט געוואלגעט, אן חלומות, אן קיינע ענינים, און דערנאך האט מען זיי אריינגעווארפן א חלום,
¶109און ס'איז ניט א חלום מצד ירורי לבו, איז פארשטאנדיק אז זיי האבן געטראכט וועגן ארויסגיין פון בית האסורים נעמט ער צו דער צייט ווי מ'האט זיי אריינגעו וואס דער אויבערשטער האט אפגעווארט צוועלף חדשים, אין צוועלף חדשים ויהי' במשמע, ווי רש"י טייטשט אפ י' 'בית חודש' איז דערנאך האט זיך גע'חלם'ט דעם 'שר המשקים' און שר האופן,
¶110און דערנאך האט מען זיי פון דארט ארויסגענומען, און דאס איז געווען פארבונדן מיט ”יום הולדת את פרעה”, און צוליב דערויף האט ער צוזאמענגערופן אלע זיינע שרים, און דערנאך האט ווייטער ד פארוואס איז געווען די גאנצע זאך, זאגט רש י?
¶111כדי ארויסצונעמען דעם איין און איינציקן זיבעצן יאריקן ענגל פון די בית האסורים.
¶112ניט רש י זאגט, אז דאס איז כדי באווארענען די ”שבע שני שבע” און שבע שני רב, און די וועלט זאל ניט פארהונגערט ווערן דערצו איז כמה דרכים למקום רש י זאגט איין און איינציקע זאך.
¶113אזוי ווי מ'האט געדארפט האבן רווחה אז איבעצן יאריקער אינגל וואלגערט זיך אין בית האסורים, איין און איינציקער אין א מדינה וואס דער מושל שלה איז מושל בכל הכיפה אויף דער גאנצער וועלט, ווערט אנגעדרייט דער מושל מיט זיינע שרים, און ס'גייט דורך פערצן-צוועלף יאר, און ס'גייט דורך נאך צוויי יאר, און ס'חרמט אין חלומות, און מ'ברענגט חרטומים,
¶114און ס'קומט דאך ארויס דרייט זיך א גאנצע וועלט!
¶115צי לבא כדי ס'זאל זיין רווחה פאר אט דעם זיבעצן יאריקן אינגל.
¶116און דאס זאגט רש", אז ס'איז א פירוש אין ”תורת אמת”, און זאגט דאס א פינף יאריקן אינגל, איז דערפון פארשטאנדיק, אז דאס איז אמת אויב רש", וואלט געדארפט האבן ראיה דערפון איז אויך פארשטאנדיק, אז בשעת מ'זאגט דאס א פינף יאריקן אידישן קינד,
¶117און מ'זאגט דאס אים ווי א מלמד לערנט חומש מיט פירוש רש"י, וועט זיך דאס ביי אים אפלייגן אן קיינע סביקות.
¶118דערנאך זאגט רש"י נאכמערער, און דאס איז ”מאי קא משמע לן”, בני יחידו ”של מלך מלכי המלכים” זאל האבן צער אין א בית אסורים איז פארשטאנדיק, אז דער מלך מלכי המלכים, וואס דאס איז אביו, זעט אים פון ארויסנעמען פון טורמים.
¶119זאגט רשי נאך א גרעסערע זאך, ואדרבא דאס איז פשוטו של מקרא.
¶120בשעת ס'איז דא גויים, און זיי גייען ארום און זאגן א ניט קיין פיינע ווארט, וועגן א זיבעצן-יאריקן אינגל, וואס ער איז געווען אן זיין ראש-ישיבה, אן זיין מלמד, אן זיינע עלטערן, אן זיין פאטער, אן זיינע ברידער, ס'האט זיך געוואלגערט אין ”מצרים ערות הארץ”,
¶121און די עלילה איז געווען ניט קיין אמת"ע און פוטיפר האט געוואוסט אז ס'איז ניט קיין אמת"ע, ווארום איילע וואלט גערעכנט אז ס'איז אן אמת"ע וואלט ביי אים געווען בודאות וואלט געקומט גאר אן אנדער עונש דערפאר.
¶122וואס דאס איז פשוטו של מקרא ביי אים איז געווען א ספק בדבר.
¶123אין מדרש שטייט בפירוש אז ער האט געוואוסט אז ס'איז ניט אמת.
¶124על כל פנים אין פשוטו של מקרא איז ווייזט אויס אין פשוטו של מקרא אז ס'איז ניט געווען בודאות אז ער האט ט ער האט חושד געווען, ניט געוואוסט צו כך וכך, איז וואס הארט אים זאל ער זיך וואלגערן א אידישער אינגל אינטערן?!
¶125זאגט רש יא, אין פשוטם של מקרא, אויף וויפל אז דעם אויבערשטן איז נוגע דער כבוד פון א אידן.
¶126אין מצרים זיינען ניט געווען קיין אידן דעמאלט, במילא ניט שייך זאגן אז ס'איז געווען בפרהסיא בעשרה בישראל ס'איז ניט געווען אפילו קיין איין איד, א חוץ יוצא פון אליין, במ
¶127און וואס האט זיי מרגיל געווען, אז די גויים זאלן צווישן זיך רעדן, אז דער אינדישער אינגל הבא דברי וואס אבי בי לצחק עמי און ניט ער האט געטאן א מעשה בפועל, ווארום ”ואקרא בקול גדולי” ועינות החוצה,
¶128אבער דאס ווייזט זיך אויס, אז לויט זיין כאראקטער, לויט זיין מלאך הנפש קען אים איינפאלן אזא מין זאך!
¶129ווער בארעדט דאס דעם אידן?
¶130בארעדן דאס גויים. וואס פאר א גויים בארעדן דאס מצרים, וואס וועגן מצרים האט שוין דער ”בן חמש למקרא” געלערנט אין לך לך אז בשעת ס'האט זיך גערעדט וועגן ארץ פלישתי וואס זיי זיינען אויך געווען ניט אזוינע געוואלדיקע צדיקים,
¶131וואס ראי' זאגט ”אין יראת אלקים במכם הזה והרגוני על דבר אשתי” דאס האט געקענט דעמאלט פאסירן, דערצו קומט דאס אבער ניט צו די ווי ס'איז געווען אין מצרים, אין וואס זיינען זיי געווען שטוף?
¶132אין דעם מינים, אז זיי האבן בארערט יוסף'ן!
¶133איז ”במה נחשב הוא”, א גוי וואס דאס אין דערויף איז ער שטוף, און וואס זיי רעדן צווישן זיך, און זיי זיינען מסיים אז קיין מעשה בפועל איז ניט געווען, אט די ארורה האט אזוי מרגיל געווען בפי הבריות האט דאס דער אויבערשטער ניט געקענט פאר
¶134אז מ'פארקאכט א גאנצן ענין, חטא ומשקה מצרים און עופין מצרים וואס ער האט אריינגעווארפן אין טשורמה און ס'האט געהאלטן צוועלף חדשים, און דערנאך האט זיך גע'חלום דעם ”שר המשקים” און דעם שר האופים און דערנאך האבן זיך געפרעגט בא יוסף'ן וכו צוליב וואס איז דאס געווען זאגט רשי, דער ערשטער אפלייג אין פשוטו של מקרא איז, אזוי ווי ס'איז געווען ”אחרי הדברים האלה”, מ'האט גע
¶135וועגן דעם ענין פון יוסף און האלה, אט די רייד וואס די ארורה האט גערעדט קען דאס דער אויבערשטער ניט פארטראגן.
¶136איז ניט דערפאר מאכט ער אן ענין באופן כך באופן כך, נאר די גאנצע וועלט קערט זיך איבער!
¶137דער וואס ער איז מושל בכיפה, און ער האט זיינע משרצן, זיינע הויפ שרים, ווארט ער זיי אראפ פון זייערע בענקלעך, און הגט זיי אריין אין בית האסורים, און עד כדי כך אז דערנאך איז ועושה טאקע באפרייט מען און איינעם איז ”תלו על העץ”.
¶138פארוואס איז דאס, זאגט רש"י, זאלסט וויסן זיין אז דאס איז כדי א גוי זאל ניט קענען בארעדן א אידן, און דא זאגט רש"י דער עיקר הפירוש, און ערשט דערנאך קומט דער צווייטער פירוש, אז דאס איז כדי ”להוצא מבית האסורים”,
¶139וואס לערנט דערפון אפ א פינף-יאריקער קינד, אז בשעת א איד האלט זיך בא דעם אויבערשטן אט דעמאלט ווערט ער באלעבאס אויף דער וועלט.
¶140ניט באלעבאס אויף וועלט אויף זיין הנהגה, אז ער טראגט ציצית און עט כשרות און היט אפ שבת וכו ער ווערט א באלעבאס, אז בשעת דער אויבערשטער זעט אז ער איז זיך מצער, אפילו א צער וואס ער ווייס ניט דערפון, יוסף געזעסן בבית האסורים ווי האט צו אים געקענט דערגיין, צי ברית רעדן וועגן אים צי רעדן ניט וועגן אים?
¶141און וואס האט ביי אים 'תופס מקום' געווען?
¶142לגבי דעם צער פון זיצן בבית האסורים, אין ארץ מצרים, און ניט קענען טראכטן וועגן זען זיך מיט יעקב ואחיו האט ביי אים פארנומען א תפיסת מקום, וואס די וואס זיי זיינען שטות אין דעם ענין זאגן אז ער האט געוואלט טאן אזא זאך וואס דאס איז א שקר מעיקרא, דאס האט געשטאנט פון די מצרים,
¶143און ער האט דאך געדארפט מוסר-נפש זיין, און מוסר-נפש זיין אפילו אויף לשקב אמה ווי רש"י זאגט, מערניט ווי ס'זאל זיין אצלה ניט אן ענין של איסור,
¶144האט ער שוין גע'טענה'ט אז דאס איז אנטקעגן דעם אויבערשטן, אנטקעגן יושר וכו' וכו.'
¶145וואס דאס איז דער ביאור בשע איין איד וואס האט סמיכות רבא מפי רב עד משה רבינו, וואס דאס איז דאך עד משה רבינו און ער פסק'נט אפ א דין, איז אויב דער דין איז אויסגעהאלטן על פי שולחן-ערוך, מעג דאס זיין וועגן איין מלכות, וועגן צוויי מלכות, וועגן כל העולם כולו ווערט דעמאלט אפגע'פסק'נט און אפגעטאן ווי דער רב האט אפגע'פסק'נט.
¶146ווארום אזוי זאגט דער ירושלמי ”לא-ל גומר עלי” כמדובר כמה פעמים אז בשעת א בית דין פסק'נט אפ, אז דער חודש האט געדארפט זיין מער מיט א טאג, ווייניקער מיט א טאג וכו ווערט נשתנה דער טבע פון א מיידל וואס געפינט זיך אין קצוי תבל,
¶147און זי ווייס גארניט פון דעם פסק דין, אבער דער בעל הטבע אלקים וואס ער איז ”בעל הכוחות והיכולת כולם” דערהערט דעם דין, און זי ווייס אז דאס האט מען געמאכט על פי שולחן-ערוך, איז ער משנה דעם טבע פון אט דעם מיידל וואס געפינט זיך בקצה העולם.
¶148רש"י לערנט נאך א טיפערן ענין, אז בשעת א איד געפינט זיך אין צער, און אט דעמאלט שטייט ער אין א מעמד פון א מצב פון אן עבד עברי, אז ער האלט זיך ביי עברי ביי אידישקייט,
¶149ווי ער טייטשט אפ, פארוואס ווערט אברהם אנגערופן עברי מעבר אן אור אז ”כל העולם מעבר אחד” און ער איז מעובר שני אז ורהם איז געווען איין און איינציקער איד אויף דער גאנצער וועלט,
¶150און דערפאר ניט נתפעל געווארן, און ס'איז זיך ניט באהאלטן בא זיך נאר ויקרא ”הלוך ונסוע” ”ויקרא שם בשם הוי' קול עולם” בדוגמת זו איז געווען יוסף אין מצרים איין און איינציקער איד, און אין א מעמד ומצב פון עבד, אין אין מלכותי דינא,
¶151און אן עבד וואס דער שר האט דאס אויסגעפירט בפועל, אריינגעווארט פון אים אין בית השוהר, און איז דאס געווען היפך היושר, היפך הצדק, ניט נאך היפך היושר פון אידישן דין, היפך היושר פון דין אין מצרים!
¶152זיי זיינען טאקע געווען שטוף אין דעם ענין, אבער בשעת זי האט אים געוואלט מכריח זיין און ער האט ניט געפאלקט איז פילו על פי דין אין מצרים האט מען אים געדארפט באפרייען, אויב ס'וועט געק האט געקומט איר דער עונש!
¶153דערציילט מען א סיפור פון תורה, ובלשון פון ראגאטשאווער, אז חס ושלום אז א סיפור אין תורה סיפור וויבאלד אז דאס איז אין תורה איז דאס א הוראה, דאס איז א דין.
¶154וואס איז דער דין פון דעם סיפור?
¶155אז בשעת א איד איז זיך באמת מצטער פארוואס א גוי טראכט ניט אט דאס וואס מ'דארף טראכטן וועגן א אידן, עאכו"כ ווען ער טייטשט, און ווען דאס קומט ביי אים ארויס אויך בדיבור,
¶156עאכו"כ ווען דאס קומט אראפ במעשה אויב ער איז זיך מצטער באמת איז אט דעמאלט קערט איבער דער אויבערשטער די גאנצע וועלט, פרעה מלך מצרים, מיט זיין ”שר המשקים”, מיט זיין שר האופים, מיט זיין שר הטבכים און דאס קען דויערן טאקע א משך זמן,
¶157אבער ס'איז א דבר ברור אז מ'הויבט אן רעדן וועגן זורכונם פון די וואס זיי זיינען צו רוח, ביז וואנענט אז מ'הערט-אויף רעדן וועגן אן אויסגעטראכטע זאך,
¶158און נאך מערער דערנאך קומט דערפון ארויס, ואוד אז ס'קומט ארויס א רווחה.
¶159וואס דאס איז, כאמור, ס'איז דאך דא דער נפלאות אין רש י, וואס ווי דער לשון השלח, אבער דארטן טייטשט מען אפ אז דאס איז ווי מ'לערנט אין יונה של רש"י, אין רמזים, ס'איז דא אין ענינים וואס לויט פירוש רש"י אין פשוטם של כתובים באקומט מען ארויס א הוראה אין טאג-טעגלעכן לעבן, אז
¶160ס'קומט צוגיין איינער וואס קלייבט זיך ניט פאנאנדער וואס תורה איז, אזוי ווי ער איז א פרומער אינגערמאן לערנט ער תורה, מקשר זיין תורה מיט וועלט דאס ער זעט אז אין וועלט דארף מען האבן א גרויסן קולק אויף שטופן זיך, דערנאך דארף מען האבן ידי עשיו, אויב מ'פרעבט א גוי וואס שלאגט זיך דארף מען אים קענען שלאגן צוריק,
¶161און דערנאך, טאמער איז מען שייך צו שרייבן דארף מען שרייבן מיט א שיינעם לשון, מיט א שיינעם סגנון, און וואס דער תוכן איז, איז ניט אזוי נוגע.
¶162והא ראי אזוי זעט מען אין דער צייטונג, אין א צווייטע צי ווארום א תוכן וואס מ'שרייבט אין א תורה זאל דאס האבן א ווירקונג אין וואשינגטאן דאס איז היפך הוי ער קען דאס ניט באנעמען.
¶163ער ווייס אז מ'קומט אין וואשינגטאן דארף מען לייגן תפילין, מ'דארף אנטאן ציצית, מ'דארף עסן כשרות, מ'דארף ערן שבת, אבער אז ער זאל קומען צוגיין דארט צו א איש פלוני בן פלוני צו א קאנגרעס מען וכיוצא בזה, און זאגן אים בא א רב האט גע'פסק'נט אז דו דארפסט זאגן כך וכך,
¶164איז אז ער אליין זאל טאן ס'איז מופרך לגמרי, אז ער דערהערט אז א צווייטער וויל אזוי טאן וועט ער אריינלייגן א וועלט, אושריינאי א בטלה און ער גייט מבזה זיין אידישקייט, ער גייט מבזה זיין אידן, פירט זיך היפך העולם, פארוואס האט מען דאס קיין אנדערע ניט געטאן, און פארוואס האט מען דאס ניט געטאן אייער-נעכטן, טאר מען
¶165מ'האט אפגעטאן חטא ”עבר ושנה”, כהיתר נעשה לו און ס'איז דא גרעסער פון אים און טוען דאס ניט אזוי.
¶166פון וואס איז דאס געבויט?
¶167”היא בעינינו כחגבים” אזוי ווי ער איז בא זיך א מועט און בא זיך א חלש אין זיין פארבינדן תורה מיט וועלט, ווען מ'איז תורה א הייליקע זאך, דאס געפינט זיך אבער אין ד' אמות של תורה, אין ד' אמות של הלכה, און דערנאך איז דא ד' אמות של תפילה.
¶168אז ער גייט ארויס אין גאס דארף מען האבן א טעה, און מ'דארף רעדן ענגליש, און מ'דארף רעדן על כל פנים ווי ער קען ענגליש, דערנאך דארף מען זען אויסו חן זיין, ווארום ער וויל זיך ביי אים אויספירן, אבער זאגן אים וועגן אן ענין וואס ס'איז שייך מערניט ווי צו אידן, וואס תורה איז ”מגיד זבריו ליעקב לא עשה חן לכל גוי”!
¶169ער האט אויף יעדער זאך א ראי' פון א פסוק און א הלכה, תורה איז שייך צו אין.
¶170אז א רבי' וועט פסק'ענען, אז דער קאנגרעס-מאן דארף זאגן כך וכך זאל ער גיין זאגן דעם קאנגרעס-מאן?
¶171דאס איז חילול השם רחמנא ליצול עלי דעתו!
¶172יענער וועט זיך אויף קוקן אויף אים אויף א ניט-נארמאלן, וויבאלד אז ער איז א פרומער הייסט דאס אז פרומקייט איז פארבונדן מיט ניט-נ א תורה-ווארט, אז זי זאל האבן השפעה ביי א קאנגרעס-מאן, און פון א גוי קומט דאס אזוי צו א אידישן קאנגרעס-מאן.
¶173און דערנאך קומט דאס ”מצוה גוררת מצוה”, אז ס'קומט ביי אים אין זיין חייב הפרקים, און ס'איז דא א התנקשות, א קאנפליקט אויף אינטערעסטער ווי מ'רופט דאס דא אן, ווי די הנהגה על פי שולחן-ערוך און ווי די הנהגה על פי תורה טייטשט ער, אז בשעת ער זיצט אין ב אלע ענינים אויסגעהאלטן לויטן שולחן ערוך, מיט אלע דקדוקים,
¶174ער גייט אריין אין צייטונג דארט איז ער א צייטונגס מענטש, דארף ער זיין אזא מין צייטונגס מענטש ווי דער וואס שרייבט אין טיימס, און אין דערויף וועט באשטיין דער קידוש השם.
¶175דער אויבערשטער האט דאך אים אבער געגעבן כח ער זאל משפיע זיין אויף א צווייטן, און דער אויבערשטער בורירט אז דער אויבערשט ער קען דאס אבער ניט פארבינדן מיט זיין השקפה אויף תורה,
¶176אז תורה איז באלעבאס אין וועלט, אין עולם ”הזה הגשמי שאין תחתון למטה הימנו”, און ניט נאר אז באלעבאס אזוי ווערט אפגע'פסק'נט ווי אין די נשמה פון דער וועלט, אזוי ווערט אפגע'פסק'נט אין תחתון פון דעם עולם, אין 'גשמיות העולם' נוצט ער אויס דעם כח וואס דער אויבערשטער האט אים געגעבן, און שרייבט אן א גאנצן ארטיקל מאכ פון תורה,
¶177פון שטארקע פון רבנות'ן פסק דין, אפהאלטן אז א איד זאל קאלט ווערן, ער האט געזאגט אינדערפרי תהלים, געגעבן אויף צדקה, געפאסט שעות שעמט זיך ניט אז א איד אפדרוקן און וויסן אז דאס איז אן ענין של פרסום, און זאגן, היתכן, וואס זאגט איר תהלים?!
¶178וואס גיט איר צדקה?! וואס האט איר זיך מתפלל געווען?!
¶179וואס האט איר געפאסט?! מים מיומיים ער זעט ניט וואס ס'טוט זיך אין וועלט.
¶180געהערט צוואנציק מאל אז ס'איז א מצב וים ונורא דער דין אין פיקוח נפש, א ספק אדער א ספק-ספיק פונקט אזוי ווי ער איז א חכם אין מאכלכע פאליטיקע איז דא נאך חכמים כמותו.
¶181בפרט נאך, אז מצד איזה סיבה שתהי' האט מען קשרים וואס ער האט זיי ניט.
¶182און מ'זאגט בפומבי, און אין א מקום קדוש, ובמעמד כמה עשרות מישראל, אז דער מצב איז געווען אן אים ונורא, און ס'איז געווארן א חומרא בזה, א שינוי אין היפך ה”טוב בשבועות הכי” אחרונים.
¶183וואס דארף טאן א נארמאלער מענטש, אן ערלעכער מענטש, ניט קיין פרומער מענטש, אן ערלעכער מענטש, איידער ער גייט עפעס שרייבן א מונג וועגן דוב, וועגן דערויף, גיב א פרעג אין וואס באשטייט דער משאי והיו ונובה.
¶184אמת טאקע, דו ביסט דער חכם, און דו ביסט דער שרייבער, און דו ביסט דער פוסק, און דו ביסט דער וואס דארף זאגן אלע וויין דיעות.
¶185והא ראי' מ'דרוקט דאס אפ? ואין פוצה פה ומצפצף.
¶186אבער על כל פנים רעכענען זיך מיט א צווייטן עד כדי כך, בשעת א צווייטער זאגט דאס ניט איין מאל נאר כמה פעמים, און זאגט דאס במעמד קמי מישראל, און בעט אז מ'זאל דאס מפרסם זיין,
¶187און זאגט דאס במקום קדוש האט ניט א איד אין בא זיך עפעס-וואס א שפלות, עפעס-וואס רעכענען זיך מיט א צווייטן קומען צוגיין צו יענעם איידער ער שרייבט, אפשר קענסטו מיר זאגן על כל פנים מיט וואס א טייל בסוד בחשאית אין וואס באשטייט דער משה באב ונראה.
¶188וואס האסטו דערלייגט דערצו?!
¶189דיר שטייט ניט אן צו פרעגן, שיק צו א צווייטן זאלסט פרעגן בשליחותיו!
¶190האט משרתא! און וואס איז דא ווי א צווייטער וואלט געקומען צוגיין און געפרעגט, און וואלסטו אים לכתחילה אנגעזאגט חס ושלום אז ער ווייס ניט אט דאס וואס א צווייטער קען וויסן, ווי קען זיין אזא מציאות, זאל ער שיקן א צווייטן וואס וועט פרעגן שלא בשמו?!
¶191און די גאנצע טירחא איז צו קומען למקום פלוני, צו איש פלוני, און זאגן, אזוי ווי דו האסט געזאגט אזויפיל און אזויפיל מאל, ס'איז א מצב וים ונרו, ביז דו האסט געזאגט, אז אויב מיום וועט ער גוזר-תנו זיין וועט זיך מצרף זיין, און דו זאגסט דאס, און מוסיף געווען, אז דו זאגסט דאס מיט דער פולער אחריות, אזוי איז דער מצב,
¶192איז אפשר קען מען וויסן וואס איז דער מצב וים ונרו מעשה מיט רבנחים טשענבלער ווען ער איז נתעורר געווארן.
¶193כל זמן מ'האט גערעדט אז ס'איז א מצב האים ונורא, מ'דאס האט ניט געבראכט צו זאגן תהלים איז ער געשוויגן!
¶194בשעת ס'האט דערזען דער קול זר אשר בקרבך, אז דאס וואס מ'האט דערמאנט עטלעכע מאל מצב האים ונורא זיינען נתעורר געווארן צענדליקער טויזנטער אידן, און האבן געזאגט תהלים האבן געפאסט אויף טענה שעות און האבן מתפלל געווען להקב"ה,
¶195אט דאס האט ער ניט געקענט פארטראגן!
¶196גלייך אפגעדרוקט אן ערטיקל, און מיט א הסברה בשכל, און א הסברה על פי שולחן ערוך, און מיט אריכות הביאור, ואין פוצה פה ומצפצו און דאס רעדט זיך וועגן א אידן מיט א גאנצער בארד, א איד א חסיד, ניט קיין ליבא-ויטשער חסיד, אבער א חסיד,
¶197גיי פרעג ביי דיין רבי'נ'ס האט ער געמעגט דאס שרייבן!
¶198האט דאס אויך ניט געטאן!
¶199און וואס איז דער ענין? דורך דערויף אפשר וועט מען אפקילן א אידן!
¶200ער האט דאך געזאגט מיט א שעה צוריק תהלים מיט א שעה צוריק געבעטן דעם אויבערשטן אז דער אויבערשטער זאל רחמנא'ס האבן אויף א אידן, אויף כמה אידן.
¶201איז וואס הייסט ער וועט ניט זאגן זיין מיינהו?
¶202זאגט דיין מיינהו?! דארפסטו אויסנוצן א צייטונג כדי ס'זאל נתפסם ווערן אז דאס איז ניט קיין ספק און ניט קיין ספק-ספיקא, ניט קיין טויזנטער ספק אז דער מצב איז גארנישט ניט נשתנה געווארן,
¶203במשך פון די כמה חדשים.
¶204והא ראי'ער ווייס ניט דערפון!
¶205ניט געווען אזא מין ישות ביז איצטער, בשעת ס'איז פארבונדן מיט פיקוח נפש חדרת איבער נאכאמאל פיקוח נפש פון טויזנטער אידן!
¶206וואס ער ווייס ניט איז אויף אים א רחמנות.
¶207עד כדי כך, ווארום אין ספרי מוסר שטייט א משין, אז ס'איז דא א גרויסע וועלט, הכל זיינע מודים ווי א מענטש זאל ניט זיין גרויס בכמות, בהיכות, בכל הענינים,
¶208אז די וועלט איז גרעסער פון אים, און גרעסער באין ערוך, ווער רעדט נאך, אין דער וועלט איז דא זיינע עלטערן מיט די זיידעס מיט די רביים זיינע, מיט דעם למדים מיט דעם ראשי-ישיבות, בשעת ער וועט אבער נעמען זיינע אייגענע פינף פינגער, פון דער לינקער האנט לאו דוקא פון דער רעכטער האנט, און לייגט ארויף אט די פינע פינגער אויף די אייגן זעט ער ניט די גאנצע וועלט, ער זעט מערניט ווי זיינע פינף פינגער!
¶209אנטקעג ער וועט נאך שרייבן מסתמא א דריטן מאל וועט דאס ווערן א חזקה.
¶210אנטקעגן וואס דערמאנט דחיסא, ס'איז דא אידן, וואס בשעת מ'זעט א זאך איז אפגעדרוקט אין צייטונג איז א סימן אז דאס איז אזוי.
¶211והא ראי'ס האט אפגעדרוקט א צייטונג, מ'רעדט נאך אין א פרומע צייטונג.
¶212עד כדי כך, אז ער האט א האפענונג, רחמנא ליצלן, אפשר האט ער גע'פועל'ט א קאלטקייט ביי איינעם פון די א מניח אז ס'איז שלום כתיקונם, אדער אז ס'איז גארנישט ניט נשתנה געווארן פאר די לעצטע עטלעכע וואכן.
¶213וואס הארט דאס, אז א איד האט געזאגט תהלים בטעות?
¶214ער געמיינט ער האט געהאט א חולה, במילא האט ער געזאגט תהלים, דערנאך האט זיך ארויסגעוועזן, אז דער חולה איז גאר מלכתחילה געווען געזונט.
¶215וואס דארפסט אים אפטיין לאחר המעשה?
¶216און דערנאך קומט די קלאץ קש בשעת מ'לייגט ניט ארויף די אייגענע פינע פינגער אויף די ביידע אייגן, וואס דעמאלט זעט מען מערניט ווי די פינע פינגער איז א פלא פארוואס מ'מאכט ניט קיין אמירת תהלים בכל יום אויף דעם מצב איום ונורא ווי ער איז פארשאפט געווארן מיט עטלעכע וואכן צוריק.
¶217פארוואס האב איך ניט געוואלט מפרש זיין בפירוש?
¶218ערשטנס על תפתח פה, א צוויי האט מ'האט געהאפט, אז דורך דערויף וואס ס'וועט זיין א תענית שלוית, און דורך דערויף וואס מ'וועט זאגן תהלים וועט זיין עקירת הדבר מעיקרא, ס'וועט ניט קומען צו קיינע שוועריקייטן, און דער עיקר טעם איז געווען, ס'איז עד כדי כך ברור און גלוי 'לעיני בשר' דער מצב אין ונורא וואס ס'איז פארשאפט געווארן מיט עטלעכע וואכן צוריק האב איך ניט משער געווען,
¶219אז ס'איז און ס'זאל ניט נתעורר ווערן א קוק טאן אין צייטונג, און זען ווי דאס איז בגלוי!
¶220וכאמור דערמאנען מערניט ווי א פאר זאכן.
¶221מיט עטלעכע וואכן צוריק האט מען גענומען אלס ”בני ארובה” אלס א לשון' ניקע איז פופציק אמעריקאנע, וואס דאס האט געטראפן מיט עטלעכע וואכן צוריק, ביז דעמאלט איז דאס ניט געווען, ס'איז געווארן א חידוש.
¶222דער חידוש איז ניט נאר אין דעם וואס פופ האט מען זיי גענומען אלס ”בני ארובה” דאס איז געווארן א שינוי לגמרי אין דעם יחס צו ארצות הברית.
¶223וואס אויף דערויף, דער וואס לייענט א צייטונג, אפילו אז ער קען ניט אנשרייבן קיין ארטיקל מיט אן אנהויבס און מיט א סוף, ווי ער לייענט א צייטונג באופן שטחי, אים איז אבער נוגע דעם מצב פון אידן אפילו אים איז ניט נוגע דער מצב פון אידן, אים איז אבער נוגע ווי ער זאל שרייבן אויף מארגן זעט ער, און לייענט דאס בפירוש ווי אלע שרייבן וועגן דערויף,
¶224אז אט די עובדה וואס מ'האט זיי גענומען אלס ”בני ארובה” האט משנה געווען בעיקר דעם יחס צו ארצות הברית.
¶225די וועלט איז אזוי איינגעשטעלט אויף לאו מלאו יאמץ, ס'איז דא ווי זיי רופן דאס איצטער אן די צוויי סופער פאווערס בשעת ס'איז זה עולה דער צווייטער גורד א ירידה אין ארצי מצב און ארצות הברית איז אן עלי' אין דעם מצב און די השפעה פון מארצות הברית.
¶226וואס דאס איז ביז מיט עטלעכע חדשים צוריק איז דאס ניט געווען.
¶227וואס איז דאס נוגע צו אידן?
¶228רעכען איך, אז אפילו אזא מענטשן דארפן דאס אויך ניט מסביר זיין!
¶229אז נאך אלע טענות וואס מ'האט צו ארצות הברית, מיט די אלע אהבות וואס זיי האבן געטאן וכו דאס קומט ניט צו דער רחמנא ליצלן ווי דאס איז פארבונדן מיט ברית המועדות.
¶230על אחת כמה וכמה, אז בשעת מ'רעדט אויבן-אויפיק דעם עזר וואס מ'האט באקומען פון ארצות הברית, סיי בנשק, סיי בדיבור, און סיי מאחורי הפרגן, מאחורי האכליים, מיט אלע איבעריקע ענינים.
¶231וואס דאס אליין, ווען איינער וואס ער איז זיך מתייאמר, ער האלט זיך גרויס, אז ער ווייס וואס ס'טוט זיך דער מצב ומטוב, און ער קען דאס אפשאצן, און אז מ'וועט אים זאגן דריי מאל בא דריי באזונדערע געלעגנהייטן, אז ס'איז א מצב ואי' ונורה איז ניט נאר ער איז דאס שולל ער איז דאס שולל אז אין דערויף איז ניטא קיין ספק ספיקא,
¶232ווארום אין פיקוח נפש איז א ספק און ספק-ספיקא, עאט דעם זעלבן דין ווי ודאות.
¶233וואס דאס איז נאך ווייניק. אין די פופציק איז דא צוועלף אידן, צי עלף אידן צי צען אידן, וואס נפש אחת מישראל איז אן 'עולם מלא'.
¶234און דערנאך קומט דער עיקר, און ס'איז א פלא ווי אזוי 'בהשגחה פרטית', שטימען די ציפהרן, דא רעדט זיך וועגן פופציק מענטשן דארט געפינען זיך פופציג טויזנט אידן,
¶235וואס ס'איז א זיכערע זאך אז ”שומר ישראל לא ינום ולא” יישר ס'איז א זיכערע זאך אז קיינעם וועט גארנישט ניט פעלן, דער אויבערשטער וועט זיי באשיצן, זיי וועלן אלע שטיין במעמד ומצב, בפרט נאך אז ס'איז דא די הבטחות וכו ס'קומט אבער ניט דער מעמד ומצב, איידער פרס האט אויסגעפרואווט, ווי וועט די וועלט רעאגירן ווען זי וועט ארי
¶236ווי דעמאלט האט זי דאך גערעכנט מיט דעם מצב אבי בטחוני פון די פופציג טויזנט אידן לגבי, רחמנא ליצלן, די ירידה וואס איז כל אין דעם מעמד ומצב פון פופציג טויזנט אידן לאחרי וואס ס'האט געטראפן מיט עטלעכע וואכן צוריק.
¶237וואס דאס איז, רחמנא ליצלן, דאס טאר מען ניט דרוקן אין צייטונגן, ס'איז מערניט ס'זאל בלייבן בדיבור, ס'איז מערניט אויף באווייזן די ז א דבר גלוי לעיני קול!
¶238מ'דינגט זיך נאר צי דארט איז פופציג טויזנט צי פערציג טויזנט צי דרייסיק טויזנט, אבער אז ס'איז ווייניקער ווי דרייסיק טויזנט זאגט גאר קיינער ניט!
¶239און טאמער אין ניין און צוואנציק טויזנט מעג מען אויך זאגן א קאפיטל תהלים!
¶240און ניט נאר מ'מעג, נאר מ'דארף!
¶241וכאמור, דאס איז ניט א זאך וואס מ'דארף דאס וויסן דורך קשרים מיוחדים און ס'איז ניט א זאך וואס איז געווען אזוי מיט פינף חדשים צוריק, ס'איז גענוג דער מצב ווי ס'איז געווען מיט פינף חדשים צוריק, ס'איז דאס וואס איז אנגעקומען לאחרי אט דעם ענין איז געווארן א שינוי רחמנא ליצלן בנוגע, כאמור, אין די אלע פרטים.
¶242אין די פאר וואכן האט מען געטראפן נאך עטלעכע זאכן.
¶243מ'האט אפגעגעבן צוואנציק פראצענט פון דער נעפט וואס ארץ ישראל האט געהאט אין זייער רשות, האט מען דאס אפגעגעבן צו די מצריים, און איצטער אז מ'קויפט דארט א פעסל דארף מען באצאלן פון די געלט וואס מ'דארף דאס קלייבן, על פי סכי נדיבים,
¶244און דערפאר צאלט מען דארט ניט די וואס איז פארבונדן מיט קניית נשק וכו וואס דאס איז א הוצאה פון מיליאנען לילות, וואס דאס איז אן ענין המפורסם לקו און וואס אט דער שינוי איז געווארן במשך פון די עטלעכע וואכן.
¶245דערנאך איז געווארן נאך א שינוי.
¶246מצד דעם שינוי וואס איז געווארן אין דעם מעמד ומצב פון ארצות הבריות בתוכי אומות העולם, אין אן אופן פון ירידה, איז איר יחס צו ארץ ישראל און צו אידן געווארן א סך נידעריקער ווי ס'איז געווען פריער,
¶247מפני טעמים ובנים.
¶248ווארום זי זעט אז זי קען ניט רעכענען אז דער וועט העלפן און דער וועט מסייע זיין און דער וועט מסכים זיין אויף יעדער ”דבר קטן וגדול” פון סיוע קומט דאס אן מיט גוואלדיקע הארעוואניע,
¶249מ'מוז אנקומען צו אויל, אויל ליגט במקום פלוני, מקום פלוני האט מורא אז דאס זאל זיך ניט איבער'חזר'ן וואס ס'האט זיך אפגעטאן אין פרות, וואס נאך דערויף וואס ס'האט געטראפן מיט עטלע
¶250זעט מען, אז מ'קען דאך ערלויבן טאן אן ענין ”נגד כל העולם כולו”, און דער עולם כולו, אלע 'שבעים זאבים', שטייען ארום און ארום און טוען גארניט.
¶251ניט נאר ווען מ'טוט דאס אפ צו א אידן, ווען מ'טוט דאס אפ צו ארצות הבריות, במילא איז נאך אט דעם שינוי, אז ארצות הבריות וועט דארפן באטראכטן על אחת מצד ארץ ישראל על אחת מצד סעודי הרבי, אפילו על אחת מצד פרס פארשטייט מען ווי אזוי דער מצב איז געווארן, צי ער איז געווארן בעסער צי ער איז געווארן רחמנא ליצלן ניט בעסער.
¶252אויב מ'האט דאך געקענט אמאל איינרעדן דעם שטות, אז וויבאלד אז ארצות הברית האט צוגעזאגט אז זי וועט געבן נאפט פופצן יאר קען מען זיך לייגן שלאפן רואיק, לאחרי ווי ס'איז געווען מיט די עטלעכע וואכן צ
¶253און איר פרס האט אויפגעהערט געבן אויל, בשעת מ'האט געוואלט פועל'ן ביי אנדער מדינות פון אויל, אז זיי זאלן צושטיין צורצות הברית שלעפט מען זיך און מ'פרואווט זיך, און ס'האלט אין מיטן.
¶254הלואי זאל די אמירת תהלים פועל זיין, אז אין דערויף זאל ווערן א ”שינוי לטובה” ווי ס'איז גוט פאר דער גאנצער וועלט, און אויך גוט פאר אידן.
¶255איז אט די וואס האבן גע'חלם'ט, אז אפשר על כל פנים די ערשטע יארן פון די פופצן יארן וועט דאס ארצות הברית קענען מקיים זיין, לאחרי אט דעם מאורע איז אפילו א טיפיש הכי גדול גלויב איך ניט, אז ער וועט רעכענען אז ער קען הייצן א מאש ין מיט אט די נעפט, על יסוד,
¶256דערפאר וואס ארצות הברית האט אפגעטאן כלשון הכתוב ”בבן אדם שאין לו תשועה”.
¶257זיי דארפן זוכן פאר זיך מער!
¶258און מ'איז געווען זיכער, אז במקום פלוני וועט ניט זיין קיין הפסק, און פון דארטן וועט מען שיקן און דער וועט ניט קויפן און דער וועט ניט צאלן וכו מיט עטלעכע וואכן צוריק איז געווארן א שינוי עיקרי בכל ענינים אלו.
¶259וואס דאס איז נוסף אויף דעם שינוי וואס איז געווארן פאר די לעצטע וואכן ”אין מצב הקלכלי אין” 'ארץ הקודש', וואס וועגן דערויף איז אויך געווע ליידער א שינוי ניט לטוב, א שינוי איז ריחד אויף ניט לטוב בנוגע צו דער שטארקייט פון דעם סדר דארטן, ווארום יעדער טאג האט מען אנגעהויבן רעדן וועגן ווילדע זאכן,
¶260דעם שינוי, יענער שינוי וכיוצא בזה, וואס אט די אלע ענינים האבן זיך אנגעהויבן מיט עטלעכע וואכן צוריק.
¶261די איינציקע הסברה, אויף א אידן מוז מען דאך עפעס זוכן א זכות, אז ער איז ליידער ניט איינער, לכאורה, לויט אט דעם מצב וואס ס'איז געדרוקט אין אלע צייטונגען, מ'דארף ניט האבן אויף דערויף קיין פאליטיקער, און מ'דארף ניט האבן אויף דערויף וואס קען לייענען ענגליש, די איידישע צייטונגען דרוקן דאס אויך,
¶262במה דברים אמורים אבער?
¶263איידער ס'איז געווען אט דער דראסטישער, דער קנאקעדיקער שינוי וואס ס'איז געווען מיט עטלעכע וואכן צוריק, און דערנאך א פאר די לעצטע עטלעכע וואכן, אז מ'זעט דאס אין אלע צייטונגען, און מ'וויל אידן זאלן שלאפן, ניט זאגן קיין תהלים רחמנא ליצלן,
¶264ניט מאכן קיין אקסער תפילה די טענה איז אויב יא האט מען דאס געדארפט טאן מיט פינף יאר צוריק, מיט פיר חדשים צוריק, אפילו אז ס'וואלט געווען א טענה צדקת, איז צי דערפאר וואס מ'האט ניט מתפלל געווען להקב"ה מיט חדשים צוריק דארף מען צו אים רחמנא ליצלן ניט מתפלל זיין איצטער אויך, מיט די טענה פארוואס האט דאס ניט געטאן מיט פינף חדשים צוריק.
¶265וואס מיט פינף חדשים צוריק דרך אגב איז בכוף געשריען אז ס'איז א מצב האים, אבער ניט עד כדי כך ווי ס'איז געווארן פאר די לעצטע וואכן.
¶266דערנאך קומט- אמאל פלעגט מען זאגן, אז דער גרעסטער חלב וואס מוז האבן דעם גרעסטן דאקטער בשעת ער רעדט זיך איין אז ער דארף ניט האבן קיין דאקטער בשעת ס'גייט ארום א איד און זאגט, אז מ'דארף ניט האבן קיין תענית-שעות, מ'דארף ניט זאגן קיין תהלים, מ'דארף ניט מתפלל זיין, מ'דארף ניט קיינע ענינים פון זיי זאגן דברי כבושים,
¶267און דרוקט דאס אפ, און דאס מפרסם און זיך מת כדי ס'זאל צוקומען צו נאך גלות א גרעסערן קרייז, מיט דער תקוה ער וויל ניט שרייבן קיין דברים בטורים, דאס איז אים קיינער ניט חושד מיט דער תקוה אז אפשר האט ער גע'פועל'ט, און וויבאלד אז מיט די פינף פינגער איז צוגעדעקט ביידע אייגן איז רעכט אז ער רעכנט ער האט גע'פועל'ט ביי א המון פון אידן,
¶268רחמנא ליצלן, ממעס זיין אין אמירת תהלים, מפני המלעיגים.
¶269ער וועט זאגן אן איבעריקן קאפיטל תהלים?
¶270מים מיומיים! וואס האב אים ניט אים אמאל אויפגעכאפט!
¶271וואס האט דאס ניט געטאן מיט דריי חדשים צוריק!
¶272פארוואס האט אים ניט מורא געווען מיט דריי חדשים צוריק?
¶273מיט דריי חדשים צוריק איז שוין געווען לאחרי ביאת המשיח, און ס'האט שוין קיין זאכן ניט געפעלט, ס'איז שוין געווען ”לתקן עולם במלכות ש” ד-י וד, מ'האט ניט געדארפט זאגן דעמ� האט א דיעה אויף ניט אומקערן שטחים!
¶274וואס הייסט א רב? זאגט א דיעה וועגן שטחים, זאל ער רעדן וועגן חינוך!
¶275רעדט וועגן חינוך און געפינען א רב וועט רעדן וועגן חינוך!
¶276ס'איז דא גענוג רבנים וועלן רעדן וועגן חינוך, ס'וועט נאך בלייבן גענוג רבנים וועלן רעדן וועגן שטחים!
¶277דאס איז ניט א מצוה וואס מ'קען ניט טאן צוויי ענינים דורך צוויי באזונדערע רבנים.
¶278דער ת וואס הייסט קומט צוגיין א רב מיט א גרויסער בארדן מיט א לאנגו סרטוט, קען ניט קיין ענגליש, קען ניט אנשרייבן קיין צוויי ווערטער וואס זאל קלעפן איינעם מיט אן אנדערע מ'זאל דאס קענען אנדרוקן אט דארט דעם וואס וואו מ'דרוקט זיין ארטיקל,
¶279און ער זאגט א דיעה וועגן שטחים, אז ישראל דבר האמור ברומות של עולם!
¶280מ'דארף האבן א גניר אל, א צווייקן גניר אל, א מושל בכיפה, א פרעזידענט די גרעסטע בטלנות, און וויבאלד אז ס'איז בטלנות קומט דערפון ארויס א חילול השם, מ'זאגט א תורה זאגט א דיעה, היפך פון א גניראל.
¶281וואס כאמור לעיל, דאס איז היפך התורה!
¶282תורה האט דער אויבערשטער אנגעזאגט, אז ”לא בשמים היא” איז זי געגעבן געווארן למטה, כדי זי זאל זאגן א דיעה וועגן ענינים שלמטה, און זאגט, אז ס'איז ניטא קיין איין און איינציקע זאך אין וועלט וואס פריער איז ניט געווען אסתכל באורייתא און ערשט דערנאך איז ”ברא עלמא” קומט צוגיין דער בעל שם טוב און זאגט,
¶283אז ”ברא עלמא” איז דאס ניט געווען מיט פינף טויזנט מיט זיבן הונדערט פערציק יאר צוריק, נאר דאס איז בכל עת ובכל שעה 'ובכל רגע' בא שף דער אויבערשטער, אט די שטחים מחדש.
¶284און ווי אזוי באשאפט ער דאס?
¶285שטייט אין מדרש דורך דערויף וואס אסתכל באורייתא ווי שטייט אין תורה שטייט את השמים באשאפט ער נאך אמאל שמים.
¶286שטייט ”את השמים לרבות” צברה באשאפט ער נאך אמאל דעם שמש וירח.
¶287און ער לערנט דאס און ווייס דערפון, און איז א חסיד, און האלט פון בעל שם טוב, און האלט פון תורת הבעל שם טוב.
¶288צווישן דעם אלע מיט 'עולם הזה' הגשמי איז ביי אים ניט ניטא קיין קשר, ס'איז גאר קיין טהם אויך ניטא, ס'האט בכלל קיין שייכות ניט!
¶289די וועלט איז אין בעל הבית לבירה זו דאס פירט זיך לויט די ”חוקי הטבע”.
¶290וואס דאס איז פונקט דער היפך פון אמונת השם הפשוטה.
¶291על אחת כמה וכמה אז מ'לערנט אין אמונת השם, און מ'לערנט דאס מיט הבנה והסברה, און דערנאך קומט דער עיקר, פאר די לעצטע עטלעכע וואכן איז געווען א ירידה אין מצב היהדות,
¶292וואס שלא בערך ווי ס'איז געווען ביז דעמאלט.
¶293ערשטן ס'איז ניט געווען ביז איצטער ניט געווען אזא מין לחץ אז אין 'ארץ הקודש' זאל מען זאגן, אז כל הדתות שוות, סיי רעפארמער סיי די וואס האלטן זיך בא תורה מן השמים איז דאס פונקט בשוה,
¶294וואס דער לאחץ האט מען גערעדט וועגן דערויף מיט יארן צוריק, מ'האט דעמאלט אבער ניט געקענט אזוי לוחץ זיין, ווארום מ'האט צו זיי ניט געדארפט אנקומען.
¶295איצטער דארף מען לאמיתתו אויך צו זיי ניט אנקומען אט די וואס האלטן ניט פון תורה מן השמים, ווארום דער אויבערשטער איז באלעבאס אין וואשינגטאן אויך, ניט ווי דער וואס שרייבט אים פיליטאן אנדערש, אבער
¶296ס'איז דא� וואס ס'איז געווען ביז מיט עטלעכע חדשים צוריק איז דאס געווען מהיכא תוסף, נאך דעם שינוי וואס ס'איז געווארן לאחרי מיט עטלעכע וואכן צוריק, מיט דעם מעשה פרוס מיט דעם שינויים וואס מ'האט געשיקט אן אנדער אידן אין מזרחתיך, וואס קודמו איז אויך געווען ניט איי איי און
¶297מ'רעדט שוין אפן וועגן ירושלים העתיקה, און מ'רעדט שוין אפן וועגן חבר'ן, און מ'רעדט שוין אפן וועגן שכם, מיט די אלע ענינים וואס האבן געטראפן אין די וואכן הכי אחרונות,
¶298וואס פון זיי, פון די רעפארמער, איז ניט געווען קיינמאל אזא מין לאחת, ביז ווי די לעצטע עטלעכע וואכן פילנדיק אז איצטער קענען זיי לייכטער אויספועל'ן בא די וואס זיינען פותחים על שתי אסיפין.
¶299אפילו בגנוז פון א בהמה בלתי טהורה לא דיבר הכתוב, איז דא אין 'ארץ הקודש', און גראדע בא די אין דעם מוסד וואס ווערט אנגעפירט פון אזוינע וואס זיי האבן אויך ניט געוואלט ניט געהאלטן וועגן דעם טעני שעות וכו זיי האבן אבער חס ושלום ניט געזאגט קיין ווארט אנטקעגן,
¶300על אחת כמה וכמה ניט געשריבן אנטקעגן, על אחת כמה וכמה ניט געטאן אנטקעגן, איז מיט עטלעכע וואכן איז געווען א צופאל רחמנא ליצלן היפך הצניעות, היפך היהדות.
¶301האט איר געפרעגט, אז יעתכן מ'דארף דאך עפעס טאן?
¶302האט מען איר געענטפערט, אז דער מנהל פון דעם אות האט געוואוסט דערפון, און ער האט זיך געכאפט דערפון און געגאנגען זיך מיישב זיין, און מ'האט אים געענטפערט, אז כדי צו פארמיידן אן ענין פון היפך פון קידוש השם זאל מען מאכן א שווייג און ווי געפרעגט, וואס איז דער שווייג?
¶303אז שווייג איז שייכות, מ'זאל וועגן דערויף ניט שרייבן אין צייטונגען?
¶304א זיכערע זאך. מ'זאל אין דערויף ניט קלאפן אויף די ”אל תגידו וגת”?
¶305א זיכערע זאך. די גאנצע כיתה פון די מיידלעך ווייס וועגן אט דער פאסירונג, במילא ווייסן זייערע מוטערס מיט זייערע פאטער, במילא ווייסן זייערע ברידער מיט זייערע שו במילא ווייסן זיי, אז די וואס עומדים בראש המוסד האבן גארנישט ניט געטאן לתיקון המצב!
¶306אמית טאקע, דער ענין פון קידוש השם והפחיד דארפן זיין נזהר ”עד קצה האחרון”, און מ'דארף דאך אבער לכל לראש דאס רעדט זיך וועגן יונגע מענטשן וואס דארפן בויען בתים בישראל, און מען אמאל דורכגעפאלן, איז אויף וויף איז דא תשובה, און ה”לך דבר הומד בפני התשובה וכו.'”
¶307מ'דארף דאך אבער פארהיטן די מחלה המטדבקת, אט דאס וואס מ'רעדט צווישן זיך אז מ'זאל מאכן א שווייג איז דאס גוט אויף ניט דרוקן אין צייטונגען, און דאס האט ניט געהאלפן והראיות איז דערגאנגען אין ניו-יארק,
¶308אן צייטונגען, און ניטא קיין שינוי, און אז ס'איז געקומען צו אט דעם טענות זיינען זיי געשטאנען, אט די דריי ציפיר, מיט זייערע עצים 'מן הצד',
¶309זיי האבן געדארפט זיין די ערשטע אויף שרייען אויף מאכן א תענית!
¶310דארפסט ניט מפרסם זיין, ס'איז גענוג ענינים החוץ אט דעם צופאל וואס ס'איז געווען אין זייערע ד' אמות, און אז מ'זאגט בנוגע צו סימנים פון עקבתא דמשיחא זאגט מען, אז ”בת כמה באמא קלה בחמותא” מ'זאגט אבער ניט, אז תלמידה איז איר מחנך אט דאס האט דא געטראפן, און געטראפן ניט מיט איינער!
¶311ווען איז דאס געווען? אין די לעצטע עטלעכע וואכן.
¶312און דאס איז ניט א זאך וואס ס'קומט מיט אמאל פון בלוי אין הימל אן א הקדמה לזה דאס קומט אלס א תוצאה פון עפעס.
¶313די גמרא זאגט, היום אומר לו כך, היום אומר לו כך דורך א משך זמן קומט מיט אן און חמור, על אחת כמה וכמה צו אזא מין און.
¶314אז ס'איז דערגאנגען אין ניו-יארק ווייס דער שרייבער פון דעם ארטיקל אויך דערפון, און אויב ער ווייס ניט דארף ער ניט שרייבן אין די צייטונגען מיינונגען וועגן דעם מצב היהדות.
¶315וואס דאס איז, כאמור, אט די וואס האלטן, אז בנוגע צו וואשינגטאן דארפן זיך פירן ווי גויים ווילן, בנוגע צו שטחים דארפן זיך פירן ווי גנעראלים ווילן, ניט פרעגנדיק ביי רבנים, אבער הכל מודים בהנוגע צו חינוך פון אידישע קינדער דארף מען זיכער פרעגן ביי א רב, זיכער פרעגן ב
¶316און דאס איז געווען בהנוגע צו עניני חינוך, ווי כאמור, בשעת ס'איז געווען השתלשלות הדברים איז דאס סוף-כל-סוף געקומען צו אזא פאסירונג, צו אזא מין מאורע, צו אזא מעשה, און ס'איז עד כדי כך אז ס'איז דערגאנגען צו ניו-יארק,
¶317על אחת כמה וכמה ווי דאס איז דער פרסום אין ארץ-ישראל, און ווי כאמור נאכאמאל ס'איז יישר כחם וואס מ'איז דאס ניט מפרשן מיט די צייטונגען עאכו"כ ”אל תגידו בגת” ס'איז אבער ניטא קיין שינוי אין דעם ענין החינוך, וואס סוף-כל-סוף, מצד ”איזה חסרון שבזה”, איז ארויסגעקומען הענין הזה.
¶318וכאמור, נוסף על כל זה ווילסט ניט מאכן קיין פרסום.
¶319אידן זיינען מתעורר געווארן, און געזאגט, כאמור, צענדליקער טויזנטער אידן וקרוב לודאי הונדערטער טויזנטער אידן האבן זיך מצטרף געווען צום תענית שעות, און געזאגט תהלים, און התעורר געווארן בתשובה.
¶320א טייל פון זיי, א מיט שבעם, וואס האט דאס ניט געוואלט טאן בגלוי האט דאס געטאן בא זיך, בחדרי חדרים, אבער ”כלפי שמיא גלי” אז מ'איז געשטאנען ביתי התעוררות.
¶321אט די דריי וואס בא זיי האט דאס געטראפן אין זייערע שיעות, וכאמור, דאס איז ניט ”בת כמה באמאה קלה בחמותה” נאר דאס איז א תלמידה וכו פון זיי האט מען ניט געהערט קיין ווארט פון התעוררות.
¶322ויהי רצון, מ'האט די הוראה פון יו טס כסלו, אז דער אלטער רבי האט אנגעזאגט, אז מ'זאל זיך מיט קיינעם ניט טשעפערן, און מ'זאל מיט קיינעם ניט פירן קיין מלחמות, און מ'זאל זיין א יגן זיך אז ס'זאל זיין אומעטום שלום וקירוב הלבבות,
¶323אט דאס וואס ס'האט מיר מכריח געווען אפנעמען אזויפיל צייט אויף דברים המצערים עד בלי סוף, ויותר ממה שאמור כאן איז דא במצב ההובר.
¶324איז מצד דעם וואס איך האב געזען חלישות איז דא אידן, חס ושלום זאגן אז זיי זיינען תוהל הראשונות אויף דערויף וואס ס'האבן געפאסט, ס'האבן געזאגט תהלים וכו אבער ס'האט ביי אים געמאכט א חלישות.
¶325ער זעט עפעס לכאורה ער האט געטאן א גלייכע זאך, און איז געווען ניט נאר במצב העשרת מישראל, נאר כאמור, צענדליקער טויזנטער אידן, הונדערטער טויזנטער אידן ס'האט אבער ביי אים געמאכט א חלישות,
¶326האבן זיי ניט וואס נתפעל צו ווערן, דאס איז רחמנא ליצלן אזא יצר-הרע, וואס ס'איז מערניט ווי פינף פינגער, בשעת מ'לייגט זיי ארויף אפ די ביידע אויגן, איז אחוץ די אויגענע פינף פינגער זעט מען ניט,
¶327במילא די פינף אינגער קענען זיך האלטן אויף ענין שרייבן, שרייבט מען ענינים וואס האבן קיין ארט ניט אין אנושות, כאמור לעיל, אז ס'זיצט א בר ברב דחד יומא, א פשוט שבפשוטים שבישראל,
¶328און זאגט בקול רם, במעמד פון צענדליקער אידן, על אחת כמה וכמה מערער דערפון, און זאגט דאס אין אן אופן און בעט מפרסם זיין, און זאגט דאס מיט א ודעות, און זאגט דאס ניט אן ענין וואס דערפאר האפט ער וועט ער ברענגען שמחה ביי אידן, שטארקהיט ביי אידן, נאר ס'איז א זיכערע זאך אז דאס איז גורם זיין צער.
¶329קען מען בא זיך ניט פועל זיין, איידער מ'גייט שרייבן כפועל, שולל זיין כל הענין כולו, וכאמור בא פיקוח נפש, אפילו א ספק וספק-ספיקא איז אויך ווי עבדי קען מען בא זיך דאס ניט פועל זיין עד ”כדי כף, ובענין הגלוי” לעיני כח.
¶330כאמור, אט די אלע שינויים וואס איך איז ניט אלע דערמאן, ס'איז דא נאך כמה וכמה וואס ס'איז גענוג ווי דאס איז מצער, און מ'דארף ניט זוכן נאך, און ס'איז נאך דא ענינים וואס זיינען פארבונדן בטחון מיט נשק מצוה אין ארץ ישראל, ענינים מבהילים וואס האבן געטראפן פאר די לעצטע עטלעכע וואכן.
¶331אבער דער צבא איז מובכרים מים, זיי זיינען יחידי סגולה, זיי זיינען מגין ”לארץ ולדרים עלי” וטבוא עליהם ברכה און דער אויבערשטער העלפט זיי,
¶332און סוף-כל-סוף וועלן זיי אלע שרייען, אז לא-בכחו ”ועוצם ידי עשה לי את החיל הזה” דער אויבערשטער איז אויף זיי מגין, און דער אויבערשטער פירט מיט זיי, ביז אין אזא אופן, אז זיי וועלן פועל-זיין דעם פיפל עליהם ממשא ופחד בקדוע זרועך אידמו כוון אז ס'וועט ניט קומען מלכתחילה לידי מלחמה
¶333איז דא געווארן א שינוי, אבער ס'האלט נאך אינמיטן, וואס מ'וויל דאס מארר זיין, הי' לא תהי דעם גאנצן כח פון צבח דערויף וואס מ'וועט מאכן דערפון פאליטישע פארטייען.
¶334וואס ביז איצטער איז דאס אויך ניט געווען, און דאס איז געווארן אנגעהויבן ביחורי הפרגון האט מען אנגעהויבן רעדן וועגן דערויף מ און איצטער האט מען דורכט מען שוין, און מ'רעדט שוין, און מ'איז שוין לוחץ, און ווי די לשון ווי ס'גייט דאס איז שוין פליען שוין קעפ דען ווארפט מען אראפ, און יענעם זעצט מען ארויף וכו.'
¶335איך האב מורא, צו מעלה זיך אין דערויף, איז מ'איז זיך משתדל אז מ'זאל צולאזן די חב"ד' ניקעס צאנצינדן חנוכה ליכטן מיט כל אנשי צבא, וועלן דאך נאך א ביסל רעדן וועגן צבא איז רעכט, אז דערפאר וועט פלוני בן פלוני ניט צולאזן צו זיין אנשי חיל אנשי צבא מ'זאל מיט זיי בענטשן חנוכה ליכטן, און מיט זיי צוזאמען טאנצן,
¶336כאמור לעיל מיט א שמחה גדולה, און זיי זאלן געבן חנוכה געלט, און מ'זאל זיי געבן חנוכה געלט, און עסן לאטקעס, און ממשיך זיין להודות ולהלה לשמח ויהי רצון, אז דאס זאל מספיק זיין, על כל פנים מכאן ולהבא,
¶337און דערנאך איז היא לו אשר לו נאך אלע זאכן, ער האט זיך א רבי'ן, מ'האט מיט אים פארבינדן זיך, און זאגן אים, אז ער וועט טאן א גוטע זאך, און איך האב אויף אים גערעדט במילא וואס קומט מיר פאר דעם רעדן וכו' וכו,' ויהי לו אשר לו איך קען ניט באווארענען, ניט איך האב דעם כח, ניט איך האב דער זאך, און דערנאך א אידן האט מען ג
¶338און ווי מ'זעט דאס במודגש בימים הכי אחרונים, אויך אין די לעצטע וואכן, אז דארט וואו ס'רעדט זיך בין ”אומות העולם לאומות” העולם, וואס זיי האבן ניט קיין בחירה חפשית זעט מען ניסים גלויים ותכסחתי איין אומה מיט דער צווייטער אומה, ובלשון ווי די גמרא זאגט אין סנהדרין,
¶339אמראיתא אומות מתגרות זו בזו ”צפה לרגלי של משיח”.
¶340פונקט אזוי ווי אין דעם ותכסחתי איין אומא מיט דער צווייטער זעט מען ניסים גלויים, אזוי רחמנא ליצלן בנוגע צו אידן וואס זיי האבן א בחירה חפשית, סיי בנוגע צו כלכלות, סיי בנוגע צו בטחון סיי בנוגע צו אכזרה שטחים סיי בנוגע צו כל הענינים, ביז בנוגע צו ענינים פון חינוך גייט דאס, רחמנא ליצלן, אין דעם כיוון ההפכי.
¶341וכאמור די תקוה חזקה, אז דאס איז דער תענית שעות מיט די אמירת תהלים, מיט דעם ענין פון די תפילות, און די איצטער די הוספה בשמחה גדולה ורבה, מכאן ולהבא א שמחה של מצוה אין 'לימוד התורה', און א שמחה של מצוה אין 'קיום המצוות', ובזמן ענין שהזמן גרמא, שמחה של מצוה אין מבצע חנוכה זאל פועל זיין ווי ער איז מבאר בארוכה אין דעם המשך פון 'שמח תשמח'.
¶342אז דער מלך, וואס ער האט א בן יחיד, וואס דאס זיינען אידן, און יעדער איד און אלע אידן, איז בזמן שמחתו איז בטל אלע מדידות והגבלות, און ער גיט יעדער אידן מידו ”המלאה הפתוחה הקדושה והרחבה”,
¶343און ווי ער זאגט אין סידור פון בעל שם טוב ווי ס'איז דארט געשריבן הקדושה מיט א ג' און גיט דאס ”למטה מעשרה טפחים”, ובתורה הנראה והנגלה, און אין די לעצטע טעג פון גלות נאך,
¶344ביז וואנענט אז ס'ווערט ובלי ישראל אור במושבותיו ווי מ'געפינט זיך נאך אין גלות, וואס ”כל הגליות והמלכיות נקראות” על שם מצרים איז זיצט מען דארטן אין ”מוטב הארץ”, און אין אן אופן אז ”בטלה עבודה מאבותינו” נאך מורש השנה,
¶345און מ'טוט אין ענינים פון ”נר מצוה ותורה אור” אנהויבנדיק פון דעם ענין שהזמן גרמא, וואס דאס איז דער ענין פון מצות חנוכה וואס הולך ומוסיף באור.
¶346און ס'קומט אויך צו נאך דער ענין וואס אין דערויף איז ביידע ענינים, אט דאס וואס ס'איז געווען א שינוי וואס מ'האט אויף דערויף אליין געדארפט האבן דעם תניא שאת.
¶347זינט ראש השנה תשמ", וואס דאס איז דעמאלט איז געווארן א שינוי אין עניני יהדות, וואס דורש אמירת תהלים, וואס ראש השנה האט זיך אנגעהויבן שנת השביעית שמיטה שבת להוי וואס דעמאלט קומען-צו מצוות התלויות בארץ,
¶348און ניט סתם מצוות אזעלכע מצוות וואס מיט זיי איז פארבונדן בטחון ”הארץ, קיום הארץ”, אז אידן זאלן קענען זיין אין 'ארץ הקודש',
¶349וואס דאס דארף מען ניט קוקן להבדיל אין צייטונגען דאס איז א פרשה שלימה בתורה אין פרשה ”בחוקותי תלכו ואת מצוותי תשמרו ועשיתם אותם” ווי אזוי 'קיום מצוות' שביעית איז פארבונדן מיט בטחון הארץ, מיט קיום הארץ,
¶350מיט דערויף אז אידן זאלן זיין בשלום ובשלוה און אין אן אופן בארץ הקודש.
¶351וואס ביז ראש-השנה איז דאס ניט געווען דער חיוב בדבר.
¶352בראש-השנה, אדער ”שלשים יום לפני” זה, אבער כאנצע חילוקי דיעות, בשקלא וטריא, אבער פון ראש-השנה איז גארניטא קיין ספיקות.
¶353נאר דעמאלט, אז מ'וועט זיך נאכפרעגן, וויפל איז צוגעקומען שומרי שביעית בפועל לגבי די שביעית וואס ס'איז געווען מיט זיבן יאר צוריק.
¶354איז זיכער צוגעקומען?
¶355בשעת מ'גיט אבער א קוק וויפל ס'איז צוגעקומען כאפט מען זיך פארן קאפ זיבן יאר דורכגעגאנגען פון דעמאלט אן ארט, וואס אין די זיבן יאר האט מען געזען ניסים גלויים בפועל, ווי ”בכל העולם כולו, על” אחת כמה וכמה אין ”ארץ הקודש”.
¶356און וואס ס'איז דאך דא אידן וואס זיינען זיך חוסק אין הפצת היהדות, און טוען דאס ”ביתר שאת וביתר עוז” בכלל, בנוגע צו שביעית בפרט, בשעת מ'גיט א קוק בפועל דעם מספר וויפל ס'איז צוגעקומען, וואס דערפון איז דאך פארשטאנדיק, אט די וואס זיינען ניט אריין אין די רשימה,
¶357ווי איז זייער הנהגה, בפרט נאך אז מ'פארגלייכט דאס, אז דער צייט איז צוגעקומען אויך אין יושבי הארץ!
¶358ס'איז ניט דער פשט אז ס'איז צוגעקומען אויך אין פראצענטן בערך פון יושבי הארץ ס'איז צוגעקומען אין מספר לגבי דעם מספר ווי ס'איז געווען מיט זיבן יאר צוריק.
¶359בשעת מ'וועט דאס אפשאצן פארגלייכן דערמיט וויפל ס'איז צוגעקומען אין מספר החכלאים, אדער די וואס פארנעמען זיך מיט כרמים וכיוצא בזה, וועט דאס ניט אניאגן אט דאס וואס ס'איז צוגעקומען אין יושבי הארץ.
¶360ובפרט נאך אז מיט זיבן יאר צוריק איז אויך געווען ווייט פון שלימות, און דא האט מען געהארעוועט זיבן יאר, וכאמור, מ'דארף רעדן ”בזכותם של ישראל”.
¶361ווען איז געווארן אט דער שינוי איז דאס פאר ראש השנה איז ניט געווען אט דער שינוי.
¶362מ'האט געקענט משער-זיין, אז ווען ס'וועט קומען ווער ווייס ס'וועט ער היטן שוויס, אבע א מחשבה, א חלטה בלתי-טובה האט זי קיין ווירקונג ניט, ניט אויף בטחון הארץ, ניט אויף ישוב הארץ, ניט אויף שמירת הארץ, אויף די אלע ענינים וועגן וועלכע ס'רעדט זיך אין פרשה בחוקותה.
¶363בשעת ס'איז געקומען צו ”ראש השנה של שנת” תשמ,"' האט גלייך אנגעהויבן ארבעטן רחמנא ליצלן דער חשבון, וויפל ס'זיינען ”שומרי שביעית כהלכתה”, וויפל ס'זיינען שומרי שביעית,
¶364על כל פנים בדיעבד, און רחמנא ליצלן אין דעם צווייטן קצה, וואס דאס איז ניט געווען ביז ראש השנה תשמ", און דאס איז כהמך מינו וואס האט דאס א תפיסת מקום, מצות שביעית, חרישת הארץ, זריעת הכר,
¶365ערשט ס'איז דא רמ ח' מצוות, דארף מען דאך טאקע שריבן, אז די עטלעכע מצוות מאכן א תענית דורך און תהלים מאכן תפילות וכו.'
¶366אז מ'לערנט א פינף-יאריקער קינד, לערנט פרשה בחוקותי, און ווייס ניט פון קיין חכמות, און ווייס פשוטו של מקרא איז תשמע ”שער את ראשו” שטעלן זיך קאפו דער האר אויפן קאפ.
¶367ויהי רצון, כאמור לעיל, אז די אלע ענינים בלתי-רצויים זאל זיין ותש ליב ימצול ים און ס'זאל בלייבן דער ענין פון זכותם של ישראל, ובפרט דער זכותם פון שומרי שביעית,
¶368ובקרוב ממש וועט מען זען ”בעיני בשר הרצית הוי' ארציך שבתה שבות יעקב” אז בזכות שומרי שביעית ווערט דער ענין פון שבתה שבות יעקב ווי ער זאגט אין מדרש תהלים, און מ'זאגט נאך אויף דערויף מיד,
¶369ובפרט נאך אז ס'קומט נאך צו מעשינו ועבודתינו פון יעדער איד און אלע אידן אין ארצות הגלות, אין זמן הגלות, בשעת ס'איז דא א יבוש מפני דעם ענין פון מלעיגים, ובפרט נאך מלעיגים וואס גייט מיט א גאנצער בארד און איז א חסיד, און א חסיד באמת,
¶370און שרייבט אן גרייזין ווען ער ברענגט א לשון חז"ל, און ער איז בראש פון די מלעיגים דוקא דעמאלט ווען אידן ווערן נתעורר אויף זאגן תהלים וכו זאל דאס אים ניט שאטן, און אנדערע ניט שאטן, און 'כלל ישראל' ניט שאטן, און ס'זאל זיין דער ענין ווי כמדובר פריער בארוכה ביי א פריערדיקע התוועדות אז יעדער ענין טוב וואס א איד טוט ווערט דערפון אן ענין נצחי,
¶371בלשון התניא אז ”יחוד זה למעלה הוא נצחי” און אויך ווי דער ענין כפשוטו געטאן א גוטע זאך איז אליהו כותבו מיט אלע זאכן וואס ס'ווערט אפגעטאן מיט תורה ומצוותי משא"כ בהנוגע צו ענינים בלתי-רצויים, איז דאך רעכט אז היינט ביינאכט, בשעתא חדא וברגעא חדא,
¶372טוט מען א תשובה כדבעי ווערט דעמאלט אפילו די זדונות אויך זכיות, על אחת כמה וכמה די ישגגות, על אחת כמה וכמה די ענינים וואס מ'טוט מצד שטות,
¶373עאכו"כ אט די וואס כהלכתחילה דערצו ניט געווען ”שייכות מצד תינוק שנשבע לבין” העכו מ'האט דאך גאר א באזונדער דין, און ס'זאל זיין בלשון הרמב בם די ישועה והצלה לכל אחד ואחת מבני ישראל פון זיין פערזענלעכן גלות,
¶374ביז אז דאס וועט זיך צוזאמענלייגן און ס'וועט ווערן דער ואתם תלוקטו לאחד אחד מ'האט קיין ברירה ניט, מ'מוז ווארטן אויך אויף זיין תשובה, ווארום אין דער גאולה נעמט מען ארויס א לע אידן, קיין איין און איינציקער בלייבט ניט אין גלות, און דעמאלט גייט אויך שכינתא ארויס מגלותא בקרוב ממש בביאת משיח צדקנו.
¶375לחיים.