טקסט

¶1איז דא נאך א צווייטער ענין וועגן וועלכע ס'האט זיך גערעדט לאחרונה בארוכה, און דאס איז וועגן הדלקת הנרות, אז וויבאלד אז ס'איז צוגעקומען צו דעם חושך בעולם, איז דער זמן המתאים,

¶2אז דאס וואס ס'איז געווען בחוגים מסויימים בלאו הכי דער ענין אז פרויען און מיידלעך האבן געצונדן נרות נאך קודם החתונה ביז וו נענט מתחיל פון גיל החינוך משהגיע לחינוך, און אויך בפירוש מיט ברכה, ז ל ד ס נתפשט ווערן אין ן אופן פון מוסיף והולך ואור און

¶3ווי גערעדט בארוכה לפני זה בכמה וכמה פרטים וענינים.

¶4וואס דאס איז אויך פון די טעמים וואס כיתוועדות איז ניט אפגעלייגט אויף דעם שבת שלאחרי זה, מצד דעם ענין וואס מ'וויל איצטער מוסיף זיין זאל דאס ארויסקומען נאך פאר ערב שבת און דערגיין בכל קצוי תבל באיזה אופן שיהי כדי ס'זאל צוקומען צו דעם ערב שבת,

¶5אט די וו ס מאיזו טעם שיהי' איז נ ך ביז איצטער, און זיי איז נ ך ניט נגענומען ט דעם מנהג תורה.

¶6וכידוע דער וו רט פון דעם לטן רבי'ן, ז מ'ד רף און מ'קען רויסנעמען הוראה פון דער פשטה בהנוגע צו די ענינים וו ס ד ס איז איצטער ן ענין שהזמן גרמא.

¶7וכמדובר כמה פעמים, ז אויב ס'איז ן ענין וו ס ד ס איז נוגע צו פשוטים, און צו קטנים ד רף אויך אויף דערויף זיין דער לימוד און די הוראה אויך אין ן אופן וו ס ד ס איז פ ר זיי אויך פ רשט נדיק.

¶8וו ס אין דעם ענין איז ד הוראה נפלאה אין היינטיקער סדרה, ביז וו נענט ז דער ענין פון נרות שבת איז ד ס איז פ רבונדן ניט נ ר פ ר דער חתונה, נ ר ן ענין וו ס גלייך משהגיעו לחילוק.

¶9וכאמור אין ן אופן, ז ד ס איז בפשטות, ובפשטות הענינים, במילא, ז ד ס קען פ רשטיין מיידעלע פון דריי י ר, אויב מ'וועט ד ס איר נ ר פ רטייטשן, וויב לד ז אין שפת המדינה,

¶10און די מדינה איז ניט דער לשון קודש ד רף מען ד ס איר איבערטייטשן און דערציילן דעם סיפור בלשון המדינה וועט איר אליין וויסן ווי אזוי זי דארף בענטשן לישט און דאנקן דעם אויבערשטן וו ס ד ס איז דער ענין הברכה.

¶11ועד כדי כך, ז ס'איז פלא ווי אזוי מ'כאפט זיך ניט אויף די הוראה ברורה וו ס ס'איז ד אין דעם סיפור פון היינטיקער סדרה, וו ס ד ס נעמט רא די ספיקות שבדמר.

¶12און אט ד ס איז וו ס רש"י ברענגט רא אויפן פסוק ”ויבאיהו האוהלו שרה אמו ויקרח את רבקה” ואכילה לא אשה ברענגט רש", אראפ אט דאס וואס ס'שטייט אין מדרש אין בראשית רבה,

¶13וויבאלד אבער אז רשי ברענגט דאס איז דאס פארשטאנדיק אז דאס איז פארבונדן מיט פשוטו של מקרא, ווי רשי אליין זאגט, אז ער ברענגט אראפ אן אגדה ומדרש איז דאס כדי ”ליישוב פשוטו של מקרא”,

¶14און דאס איז פ רשט נדיק אפילו פ ר ”בן חמש למקרא”.

¶15וו ס וו ס איז געווען? טייטשט רש"א פ וו ס איז דער טייטש פון ואביהו האוהבה שרה עמו ז ער האט געזען, ז זי איז ריינגעג נגען אין דעם אוהב, ז זי איז פונקט זוי ווי שרה עמו.

¶16אין וו ס איז ד ס געווען? ברענגט רש"א רא דריי ענינים, וו ס לע דריי שטייען אין מדרש, אין מדרש שטייט בער פערטער ענין, אין ”תרגום יונתן בן” נזיאא ברענגט ער רא מערניט ווי איין ענין פון די דריי.

¶17וו ס וו ס איז ד ס? ז בשעת ס'איז געווען שרה עמו איז דעמ לט איז געווען ”נר דלוק מערב שבת לערב שבת”, ווי רשי ברענגט רא די גירסא, ומשימות שרה איז פסק, און בשעת ויבאיה האוהלה ה טער גלייך דערזען, ז ד ס איז שרה עמו דערפ רוו ס ס'איז ווייטער געוו רן ערב שבת לערב שבת.

¶18וו ס וו ס איז ד ס דער ענין ז רבקה ה ט געבענטשט לי"ט ט ד ס איז דער פירוש הפשוט אין דעם מדרש, און ווי רש"י ברענגט ד ס רא אין פשוטו של מקרא, און פ רטייטשט ד ס אויף ”בן חמש למקרא”

¶19וויפל איז דעמ לט רבקה געווען לט, טייטשט רש"א ד ך ד אין דערויף דיעות אין מדרשים, ברענגט רש"א רא גרייכט נ ך דערויף אין תוליון, אז יצחק איז געווען ווען ”ארבעים שנה בכחתא” עושה איז וואס איז דא דער חשבון?

¶20אזוי ווי זי איז געבארן געוו רן צו דער עקידה ווען ער איז געווען ל מיט זיין שנה, ה טער געוו רט ביז זי איז געוו רן ”בת ג' שנים”, און ט דעמ לט איז געווען דער ”בכחתא את רבקה” לאישה און ט דעמ לט איז געווען ויבאיהו האוהבה שרה עמו, איז ווען ה ט רבקה געווען שליח ווען זי איז געווען ”בת ג' שנים”?

¶21וואס וואס איז דעמאלט דער חיוב?

¶22ניט דער חיוב פון א בת-מצוה, נאר דער חיוב פון הגיעה לחינוך.

¶23לכאורה קען מען דאס פארבינדן מיטן שידוך מיטן יצחק'ן?

¶24איז זאגט דער פסוק, ניט דאס איז געווען דער סדר.

¶25פריער איז געווען ויבאוהו האוהבה, האט ער דערזען שרי עמו וואס איז דעמאלט געווארן זאגט רשי ווי אזוי האט ער דערזען א שרי עמו?

¶26דערפאר וואס די נר וואס זי האט גע ה ט געבענטשט ”מערב שבת לערב שבת”, און ד ס ה ט אים געבר כט, ז דערנ ך איז ויקח את ריקו ואטילו לא ירשו דערנ ך איז געוו רן די זייער-חתמיקא, ז דערנ ך, נגעהויבן בענטשן ליכט ט צי פריער.

¶27וו ס ט ד ווערט ד ך נ ך הוראה נתלאה, ס'איז ד ך אינג נצן לכאורה ניט פארשט נדיק, על פי דין איז בשעת די אשה איז מאיזו סיבה שתהי בענטשט ניט קיין ליכט איז ט דעמ לט איז דער חיוב, אויב דער בעל ז ל בענטשן.

¶28במילא, ז ד איז געווען ”וינחום יצחק אחרי” שרה דערפ רוו ס דריי י ר צייט איז שוין שרה ניט געווען, און אברהם אבינו ז גט רשי גלייך אין תולדות, ז וישמע משמרתי מצוותך וכותב ותרותך ה טער מקיים געווען כל המצוות, סיי די אורייתא און סיי די רבנן, ווי רש"י ברענגט רא איז ד ך זיכערע ז ך,

¶29ז בשעת ס'איז געווען ווי אין דער תחילה פון דער סדרה ער דערציילט, ז וטמעס ”שרה בקרית ארבע” איז דעם פרייטאג נ ך דערויף ה ט אברהם אבינו געבענטשט ליב.

¶30במילא, ז רבקה איז געקומען, איז ניט דער פשט, ז ווען זי איז בענטשטניט ס'ה ט געווען טונקעלע אין אוהל ד ס זיי ביידע ה בן געצונדן איר, אף על פי כן ה ט זי זיך ניט ב גנוגן דערמיט וו ס ס'בענטשט אברהם וו ס ער איז גדול,

¶31אברהם זכר בבא היביא, וו ס בענטשט ישחק וו ס ער איז ”בן ארבעים שנה” געווען דעמ לט נ ר זי ה ט אויך געצונדן איר, אף על פי וו ס זי איז געווען ב ג' שנים און ד ס ווערט דערציילט אין תורה,

¶32ניט ן ענין וו ס מ'ד רף נקומען צו חרונים ד ס איז פסוק אין תורה, אויב מ'לערנט דעם פ וו ס פירוש רש"י אין חומש איז, ווי ער ברענגט איר רא אין שולחן ערוך, ”שנים מקרא ואחד תרגום” ז מ'קען ד ס פ רבייטן מיט פירוש רש"י וו רום ז ד ס איז דער תרגום פון דעם חומש.

¶33וו ס ה ט מען פון אט דער הוראה?

¶34א ”הוראה נפלאה, ז” דריי יריקע מיידעלע, ז זי געפינט זיך אין הויז וו ס ד רט איז ד איינער וו ס צינדט ליך וו ס ער איז מצובה ועושה, און ד ס ווערט געצונדן דורך צדיקות גדולה ביותר, מ'ד רף ניט ה בן קיין גרעסערן צדיק ווי ס'איז געווען אברהם און ווי ס'איז געווען יצוף,

¶35איז אף על פי כן ד ה ט זי געצונדן ליכט, און ט ד ס ה ט געבר כט פון דעם אויל, ז ד ס איז געווען שרה אמור ט ד ס איז געווען האוהל און ט ד קומט רויס נ ך גרעסערע הוראה, נ ך מערער פלא לכאורה איז ניט פארשט נדיק, אברהם ה ט ד ך זיכער געבענט שליחת,

¶36יצחק דער ער ה ט יוצא געווען מיט אברהם שליחת דער ער ה ט ב זונדער געבענט.

¶37אף על פי כן ז גט וואסשי"ז נר דמור פון ”מרב שבת לרב שבת” איז געווען פסקה ד ס קען אויפגעט ן ווערן דוקא דורך הדלקת-נרות פון שרה, דער פון די וו ס ס'קומט במקומה פון שרה עימה אף על פי וו ס זי איז לט-דריי וו ס ה ט מען דערפון?

¶38ז ס'איז צדיק גדול ביותר, ווי ער ז גט נ ך פ ר דער תחילת פון דעם סיפור פ רוי' ביהו העולה שרה עמו ז גט מען אברהם ז גט מען ”בא בימיו והוי' ברך את אברהם בקול” 'תכלית השלימות' וו ס קען זיין אין תורה ומצוות וגיראת שמים און ברכות פון אברהם'ן,

¶39און ויתן בשעת ער שטייט און על דרך זה ה טער מחנך געווען יצחק'ן איז ד ך אויך פשוטו של מקרא.

¶40איז אף על פי כן דעם נר וו ס זיי ה בן געצונדן איז ניט געווען ”נר דלוק מערב שבת לערב שבת”.

¶41בשעת ס'איז געקומען צוגיין מיידל און ה ט נגעצונדן ליכט צו דריי י ר צייט ט ד איז גלייך געוו רן דער ענין פון ”נר דלוק מערב שבת לערב שבת”.

¶42ס'איז קיין קשיא ניט ויף די צוויי ענינים וו ס רש"י ברענגט שפעטער, ”ברכה מצוי' באיסא וענן כשר על” העיר וו ס ד ס איז פ רבונדן מיט טרף המשפחה ד רט איז ן ענין וו ס דער בעל קען ד ס ניט מקיים זיין, ער קען זיך ניט פ רנעמען מיט נעכן טוב ס'איז ניט זיין ענין.

¶43על דרך זה דער ענין פון טהרת המשפחה איז ד ך ד ס דער ענין פון די ספירת הימים מיט די תבילים וכו' הענינים ד ס איז ן ענין וו ס ד ס איז די מציאות איז ד ס שייך בין נשים.

¶44משא ין-כן בער פון נף שבת איז ט ד ס, ווי דער לטער רבי ברענגט רא צו אין סיום אין שולחן-ערוך, ז ד ס איז מצוות סיי אנשים סיי נשים, נ רוו ס דען?

¶45די נשים מזהרת יותר דערפ רוו ס זיי געפינען זיך ”מצוות בבית ועוסקית בצרכי הבית” און אף על פי כן, איז ווערט פועל"ט, ז ס'ז ל זיין ”נר דלוק מערב שבת לערב שבת” פועל"ט ד ס אויף די פרוי וו ס צינדט ד ס, און מ כט אין דערויף די הוראה ברורה אין דעם סיפור, ז ד ס הויבט זיך ן פון דריי ער און

¶46וו ס ד ס איז דער ענין פון נגיע לחינוך.

¶47און ד ס איז, ווי כאמור לעיל, דער פשוטו של מקרא און זוי איז געווען דער מעשה בפועל, ז פריער איז געווען, ווי ער ז גט אין מדרש, ז ס'איז געוו רן צוריק דער נף דלוך און ברכה מצוייב ביתרו וענן כשר על העול און דערנ ך איז געווען דער ויקרח את רבקו ואטילו לא אשה דערנ ך ה ט זיך חסר' נגען.

¶48וו ס ט ד ה ט מען די הוראה ברורה, ז וואו ס איז ד דריי י ריקע מיידעלע, וו ס דעמ לט קען מען איר געבן צו פ רשטיין איז גענוג מ'ז ל יט דערציילן דעם סיפור פון היינטיקער סדרה.

¶49אויף יעדער אידישער מיידעלער פרוי ז גט מען, ז זי ווערט נגערופן בת צרה רבקה רחל ולא ז גט מען איר, וו ס איז געווען דער בת צרה?

¶50ז גט רשי, ז שרות ענין איז געווען, ז ד רט אין עיר אוהל, אין אירע ד' אמות, אין דער הויז וואו זי איז געווען איז ”נר דלוק לערב שבת לערב שבת” וו ס איז ד ס, בפרשת נגעצונדן ט זי ד ס?

¶51ערב שבת. ד ס ה ט בען געמ כט זוי ליכטיקן הויז, ז ד ס איז געווען ליכטיק ביז וו נענט ס'איז געקומען די צייט, ז זי זאל אנצונגן נ ך מ ל.

¶52נ ר ב שרים איז ד ס געווען אין דער זיין אופן, ז די ליכטיקייט ה ט גע ועל"ט מערניט אין רוחניות הענינים, אין די נשמה פון דער הוי ד ס ה ט גע ועל"ט אויך אין דעם גוף, אין די גשמיות פון דער הוי, וו ס דערפ ר איז די גשמיות פון דער ליכט ה ט אויך געברענט בארץ שבת לארץ שבת.

¶53ט ד ס איז געווען דער אויפטו פון שרים, וויב לד בער ז ”מעשה אבות אימי לבנים” איז דערפון פ רשט נדיק, ז אין דער נשמה פון דע אין דער ניט פנימיות פון די ענינים, איז זוי ב יעדער אידישער פרוי,

¶54ב יעדער אידישער מיידל, ב יעדער אידישער מיידעלער וו ס איז גיעלעך אין דער חינוך און געצונגט אין ליכט איז ט דעמ לט, אף על פי וו ס 'בעיני בשר' זעט מען כל זמן די ליכט וועט ברענען, כפשוטה, איז בפנימיות הענינים איז ד ס ”נר דלוק מערב שבת לערב שבת” וו רום אט די מיידלע וו ס ה ט ד ס נגעצונדער ז גט מען אפילו,

¶55ז ד ס איז בר שרה רבקה און ט ד ס איז געווען דער אויפטו פון שרן און ד ס איז געווען דער אויפטו פון רבקה און דערנ ך ה בן ד ס ממשיך געווען רחל ולאה ביז ”הים האחרון, עד היום האחרון, במשך כל הדומרות”.

¶56און דערנ ך ז גט מען, ז ד ס ה ט ממשיך געווען דעם אויבערשטנ'ס ברכה, ז די לע ענינים וו ס דערנ ך טוט זי אין הויז בלשון פון דעם לטן רבי'ן בשולחנו ”עוסקות בצרכי הבית” איז ט דעמ לט ווערט ”ברכה מצוי' ביתא” ס'איז שורה ”ברכה בכל מעשה ידע” און דורך איר אין דעם ג נצן בית,

¶57און ס'ווערט דער עמן כשר על האוהב ז מ'גייט דורך אין גאס און מ'גיט קוק אויף ט דער הויז זעצט מען, ז ס'איז ן עמן כשר.

¶58וו ס וו ס איז דער ענין פון ענן קשור ווי רש"ה ט שוין פריער מבאר געווען אין פרשת הקודש יצחק, ז ווי זוי איז געווען ”וירא את המקום מרחוק” און מ'ה ט דערזען, ז ענן געפינט זיך שרי ”על ההר ה” טער געוואוסט, ז ד רט איז ד די שכינה, ד רט איז ד דער אויבערשטער, אין ן אופן פון גילוי,

¶59זוי איז ד ך מלוכה לארץ חודש בער ענן קשור זעט מען ד ס ”בעיני בשר וירא את המקום מרחוק” זוי דערזעט מען, דורך דערויף וו ס ס'ה ט זיך נגעהויבן פון ”נר דלוק” ”מערב שבת לערב שבת, ה ט” ד ס ממשיך געווען די ברכה מצוי' בעיתא און ס'ה ט ממשיך געווען דער ענן כשר על האל וו ס דערמיט איז ד ך אויך פ רשט נדיק דער סדר, ווי רש"י ברענגט ד ס רא ן.

¶60לכאורה ה ט דער סדר געד רפט זיין ן נדערער.

¶61די ערשטע ז ך ה ט געד רפט ווערן ענן כשר על האל ד ס איז ג רניט גלייך ווי זי איז ריין אין עולה ס'ד רף ווערן נהן כשר על הוראה.

¶62דערנ ך, ווען זי ה ט נגעצונדן די ליכט, ה ט דערנ ך געד רפט ווערן ער ”דליק מרב שבת לא רות שבת” און דערנ ך, ז זי ה ט זיך מתעסק געווען אין דער איסה ה ט געד רפט ווערן ”ברכה מצוי' באיסה” רשי ברענגט ניט דעם סדר!

¶63הויבט ן מיט דער ”דליק מרב שבת לא רות שבת” דערנ ך איז ”ברכה מצוי' באיסה” און דערנ ך איז דער וו ס ד ס איז אויך כפשוטו אין טבעיות הענינים ט ד ס וו ס מיידעלע הויבט ן בן שליח פשוט מצד טבע, ווען זי הויבט ן בן שליח מצד חינה איז זי נ ך דעמ לט ניט שייך צו צרכי הבית,

¶64צו ברכה מצוי' ביתא, על אחת כמה וכמה ז זי ניט שייך צו ענינים וו ס איז פ רבונדן מיט תמים כשר על העול.

¶65די התחלה הויבט זיך ן אויף יסודר הטבע, אז פריער הויבט זיי ן בענטשן לי דערנ ך העלפט זיי רויס דער מוטער, צי דער עלטערער שווערטער, אין הנהגת הבית, אין צרכי הבית, און דערנ ך קומט די צייט, און די גרייט זיך צו דער חתונה וכו ווערט ער עמן כשר על האור.

¶66און ויהי רצון, כמדובר לעיל ומדובר כמה פעמים באריכות, אזוי ווי מ'איז איצטער ריין אין מערה שבתי וו ס הויבט זיך ן ווי די גמרא טייטשט פ,

¶67ז פון יום רביעי ווערט ד ס נגערופן מעלת שבתא ז ל ד ך נהויבן די השתדות ”ביתר שאת וביתר עוז”, ז ס'ז ל ווערן צו דעם ערב שבת ביי יעדער אידישער פרוי און ט כטער, און מיידליקע, יגיע לכינוך די הגלקת נרות שבת,

¶68און ד ס וועט זיין די הכנה קרובה, ווי ער ז גט אין ילקוט שמעוני אין בהעלותך ז דורך נרות שבת איז ב ווייזט מען די נרות ציון בקרוב ממש, בגאולה האמיתית והשלימה על ידי משיח צדקנו.

¶69לחיים.