Text

¶1ס'איז ד ך באוואוסט זוי מצוה, אויך די מצות תפילין ד רף מען ד ך מקיים-זיין, דערפ רוו ס דער אויבערשטער ה ט זוי געהייסן, ניט קוקנדיק וו ס מ'קען דערפון ערוו רטן טובה צי גלייך דער אויף מ רגן דער אויף איבערמ רגן.

¶2און ווי מ'ז גט ד ך אין דער ברכה פון יעדער מצוה, און אויך פון מצות תפילין, וו ס די ברכה ז גט מען ד ך, איידער מ'איז מקיים די מצוה, אבר לעשייתם און וו ס דערפון איז פ רשט נדיק, ז ד ס גיט הכנה, צוגרייטונג, ווי זוי מ'ז ל די מצוה מקיים-זיין איז דער נוסח הברכה, ז פ רוו ס גייט מען ד ס ט ן?

¶3ניט דערפ רוו ס מ'וועט ה בן עולם הבא, דער דערפ רו ס מ'וועט ה בן 'עולם הזה', דער דערפ רוו ס ד ס וועט זיין סגולה, נאר דער נוסח הברכה איז אשר קדשנו במצוותיו וצונו אז אזוי ווי דער אויבערשטער ה ט אונז נגעז גט אויף צוט ן די מצות תפילין וכיוצא בזה אנדערע מצוות איז דערפ ר איז ער איר מקיים.

¶4וו ס דערפון איז אויך פ רשט נדיק, פ רוו ס איז די זעלבע ברכה, נוסח הברכה, אויף לע מצוות כ טש אפילו צווישן זיי איז ד בין אדם למקום און ד בין אדם לחבירו, און ד מצוות וו ס די משנה ז גט ”אדם אוכל מפירותיהם בעולם הזה” וו ס ד ס איז ניט ביי לע מצוות, און אין דער נוסח הברכה איז ניט ניכר קיין שינוי.

¶5וו ס ד ס ב ווייזט און אונטערשטרייכט, ז פארוו ס איז דער עיקר הטעם, פארוו ס מ'ד רף מקיים זיין א מצוה איז ד ס דערפ רוו ס דער אויבערשטער ה ט זוי געהייסן.

¶6וו ס ד ס ליין איז דער גרעסטער שכר וו ס ס'קען זיין, ז מ'ה ט פ רבינדונג און דער אויבערשטער גיט מעגלעכקייט אויף מקיים-זיין זיינעם רצון, ב טר כטנדיק זיך, ז דער אויבערשטער איז אין-סוף,

¶7און געגעבן די מעגלעכקייט ה טער צו מענטשן בשר ודם, וואס ס'איז דאך אינגאנצן ניטא קיין ערך און קיין שייכות צווישן בשר-ודם און רוחניות, על אחת כמה וכמה צו אין סוף אמיתי, און דער אויבערשטער האט געוואלט, אז א איד זאל האבן מעגלעכקייט מקיים זיין זיינע מצילות.

¶8וואס דאס פארבינדט דאך אים דעם עושה המצוה מיט דער מצוה המצוה, מיט דעם וואס ס'האט אנגעז גט ז מ'זאל ט ן די מצוה.

¶9וו ס וו ס פ ר שכר ס'ז ל ניט זיין איז קומט ד ס ניט צו דעם שכר אין-סופי וויב לד ז דורך מקיים-זיין דעם ציווי פון דעם אויבערשטן, וו ס ער איז אין-סוף, ב קומט מען שייכות מיט אין-סוף גיט ד ך ד ס דעם מקיים המצוה דעם אידן וו ס טוט די מצוה גיט דאס אין אים אריין ן ענין אין-סופי,

¶10וואס דא איז דאך ניט דער פשט אין-סופי אין אורך אדער רוחב אדער עומק דא איז דער פשט אין-סופי דאס איז העכער פון אלע באגרענצונגען.

¶11וואס דערפון איז פארשטאנדיק, אז וואס פאר א שכר ס'זאל ניט זיין, צי בעולם הזה אדער אפילו בעולם הבא איז דאך עולם הבא ווערט אויך אנגערופן בשם עולם דאס איז א וועלט וואס האט זיך די באגרענצונגען פון עולם הבא, ס'איז אבער ניט אן ענין פון אין סוף.

¶12אט שכר מצוה מצוה דער גרעסטער שכר איז אט דאס וואס ער קען מקיים זיין א מצוה, וואס די מצוה איז געגעבן געווארן פון דעם אויבערשטן אליין.

¶13דאס מאכט אבער ניט דאס מאכט אבער ניט די סגולה און דער שכר וואס יעדער מצוה האט אין עניני עולם-הזה און אין עניני עולם-הבא.

¶14ווי ער זאגט אין פסוק, אז ”אם בחוקותי תלכו ואת מצוותי תשמורו ועשיתם אותם” איז אט דעמאלט ”ונתתי גשמיכם בעתם” מיט די אלע ברכות וואס ער רעכנט אויס בפרשה.

¶15ווארום מ'געפינט דאך ד ך, ז נשמה בגוף, ז איד איז ד ך בשר ודם, און דער אויבערשטער ה ט געוו לט, ז ער ז ל ד רפן נקומען צו אכילה ושתי' ולבושים, און מגדל זיין קינדער לתורה ולחופה ולמעשים טובים, און ”אין סומכין על” הנס ד רף ער ד ך ט ן אין 'דרך הטבע',

¶16כדי צו ה בן גוטן לעבן, בגשמיות וברוחניות גם יחד, דערפאר איז אויך דא די יעודים גשמיים, די סגולות און די ברכות וואס א מצוה איז ממשיך, וואס אין דערויף טיילט זיך אויס איין מצוה פון דער צווייטער.

¶17וואס כאמור לעיל, ווי גערעדט פריער, איז די סגולה מיוחדת וואס מצות תפילין האט, איז אט דאס ווי ס'דריקט זיך אויס אין דעם אופן 'קיום המצוה' איז די מקומה ווי אזוי איז מען מקיים די מצוה,

¶18אז מ'דארף איר אוועקלייגן אין א באשטימטן ארט, וואס דער ארט איז אנטקעגן דעם הארצן און איינבינדן די האנט, און די צווייטע תפילה, די תפילה של ראש, אויפן קאפ וואס דארט געפינט זיך ”במקום שמחו של” תנא קרופות וואס דארט געפינט זיך דער שכל פון דעם מענטשן,

¶19און באווייזן אז ביידע בינדט ער ארום מיט רצואות, ווי ער זאגט אין זהר, אז דאס איז ווי מ'בינדט ארום מיט שטריק, איז אט דעמאלט קען מען דאך ניט באוועגן, סיידן דאס איז בהתאם, דאס מאכט די שטריק נאך, וויבאלד אז דאס איז של מצוה,

¶20דאס איז דאך רצואות תפילין וועט זיך באוועגן זיין שכל און זיין הארץ און זיין האנט לויט די אנווייזונגען פון די רצויין של תפילין.

¶21וואס וואס שטייט אין די תפילין אינעווייניק?

¶22אז שמע ישראל השם אלקינו השם אחד און ואהבת ”בכל לבבך ובכל נפשך ובכל מאודך”.

¶23און דערנאך איז מען גלייך מוסיף, אז מ'זאל ניט מיינען, אז מ'קען יוצא-זיין מיט ”רחמנא ליבא בעי” אז ס'איז גענוג אט דאס וואס ער האט אידישע הארץ, און האט ליב דעם אויבערשטן ”בכל לבבך ובכל נפשך ובכל מאדך” ווען איז די אהבה ווי ס'דארף-צו-זיין, און ווען איז די מצוה ווי ס'דארף-צו-זיין?

¶24ווען דאס קומט גלייך אראפ אין ”וכשרתם וכתבתם אין” מצוות מעשיות.

¶25און דאס איז נאך אויך ווייניק, ווען ווייס מען אז ער מיינט דאס מיט אן אמת?

¶26ווען ס'איז דא דער ושננתם לבניך אז ער ציט זיינע קינדער אז זיי זאלן גיין אין דעם וועג פון ואהבת ”בכל לבבך ובכל נפשך ובכל מאדך” און ווי מ'זעט דאך ביי עלטערן, אז אט דאס וואס מאיזה סיבה שתהי' האט זיך זיי ניט איינגעגעבן האבן דאס פאר זיך אין זייער לעבן,

¶27צי מצד די סיבות שאינן תלויות בהם, וואס איז ניט און אפהענגיק פון זיי.

¶28אדער מצד די ענינים וואס ס'האט געפעלט אין זיין חינוך, וואס ער האט זיך אליין מחנך געווען, אדער וואס ער האט ניט געקענט ביישטיין דעם נסיון איז טוט ער וואס ס'הענגט אפ אין אים, אז אט די שלימות זאל צוקומען בא די קינדער.

¶29און דערפאר, איז איינע פון די סימנים און די הוראות אז ו”את הוי' אלקיך בכל לבבך ובכל נפשו ובכל מאדך” איז, אז מ'זעט ווי ער ציט די קינדער,

¶30און ער זאגט אז ער וועט יוצא-זיין דערמיט וואס ער וועט געבן א טשעק פאר א ישיבה, אדער ער וועט געבן א טשעק פאר א מוסר טוב וישר, און א טשעק פאר א בית הכנסת, און פאר אן אלטן רב וכו איז דאס מערניט ווי א התחלה ס'דארף אבער זיין דערנאך גלייך א קוק-טאן וואס טוט זיך מיט זיינע קינדער.

¶31אויב ער ערציט זיינע קינדער אין אן אופן פון וכשרתם וכספתם ”ואהבת את הוי' אלקיך” אז דער קינד זאל וויסן, אז ער הויבט-אן זיין טאג מיט קריאת-שמע, וואס דארטן זאגט ער שמע ישראל ”השם אלקינו השם” אחד,

¶32און ער ווייס, ז אידער ער לייגט זיך של פן, בשעת ער שליסט אפ דעם ט ג שליסט ער ד ס אויך אפ מיט דעם זעלבן קרוז, מיטן זעלבן פסוק, ז שמע ישראל השם אלקינו השם אחד ט דעמ לט ווייס מען, ז ער ה ט מקיים געווען דעם אויבערשטנ'ס רצון, און ער ה ט ליב דעם אויבערשטן, ”בכל לבבך ובכל נפשך ובכל עמדך”.

¶33בשעת ער איז יוצא מיט 'לבא בעי' אפילו ווען ס'קומט דערנאך אויך דער ”בכל מאדך בכל ממונך” דארף מען האבן אין דעם זעלבן ווארט ”ובכל מאדך” דער ענין פון מסירת-נפש, ווי די גמרא טייטשט-א די ביידע טייטשן,

¶34”בכל מדה ומדה שהוא מודד לך”.

¶35וואס אט דאס איז די סגולה מיוחדת ווי גערעדט בנוגע צו תפילין, אז דאס העלפט א אידן, אז ער זאל ווערן א מושל ושולט אויף די תאוות פון דעם רגש שבלב,

¶36און ער זאל ווערן א מושל ושולט אויף דעם שכל שבראש, אז ניט דער שכל זאל אים פארפירן, ווי דער לשון הכתוב ”חכמים המה להרע” נאר וואס דען?

¶37דאס זאל זיין א שכל אמיתי און חכמה אמיתית, און ”כבוד חכמים ינחלו” ווי ער זאגט אין משנה, אז דאס מיינט מיט דעם ענין פון ”היא חכמתכם ובינתכם לעיני” כל הגויים איז אט דאס איז די סגולה מיוחדת וואס ס'איז דא אין מצות תפילין, וואס דאס איז אויך דער ביאור דעם המשך ווי גערעדט פריער בהנוגע צו עשיית בעל-תשובה.

¶38ווארום ס'איז דאך א זיכערע זאך, אז דער ענין פון מאכן א בעל-תשובה דארף מען ניט נאר דעם צווייטן מאכן א בעל-תשובה נאר זיך אליין אויך מאכן פאר א בעל תשובה, ווארום בשעת מ'מאכט א חשבון צדק האט ער אויסגענוצט זיינע אלע מעגלעכקייטן אין דעם ענין פון ”עוסק בתורה ובגמילות חסדים ומתפלל” כאפט מען זיך,

¶39אז ער האט געקענט טאן מערער וויפל ער האט געטאן.

¶40און בשעת ס'פעלט אין קיום רצון המלך, אף על פי וואס ער האט ניט געטאן חס ושלום פארקערט פון רבתון המלך ער האט אבער ניט דערטאן, ער האט געדארפט טאן בשלימות און האט אפגעטאן טיילווייז איז אט דאס וואס ס'פעלט דארף ער אויף דערויף תשובה טאן ”על מנת לתקן” בעתיד הקרוב אז ס'זאל זיין די קבלה טובה על ההבא,

¶41אויף איצט טאן און ווייטער וועט ער אויסנוצן די פולסטע מעגלעכקייט בנוגע צו קיום רצון הבורא.

¶42און אט דעמאלט זאגט מען, וויבאלד אז מ'ווייס אז מ'וועט לעבן אין א דור וואס אים איז שווער בייצוקומען צו נסיונות, און מ'לעבט אין א דור וואס אויב מ'וועט אים ניט באווייזן קלאר קען ער ניט פארשטיין וואס מ'מיינט, האט מען באוויזן אונזער דור אין אן אופן ברור,

¶43דעם שכר וואס מ'קען האבן פון הליכה בדרך התורה והמצוה, און ”שכר עבירה כנגד הפסודה” דעם שכר וואס ס'ווייזט זיך אויס אז מ'קען האבן פון אן עבירה באווייזט מען גלייך דעם הפסד שבדבר.

¶44וואס דאס איז ווי גערעדט פריער, פונקט בנוגע צו דעם שכר איז האט מען דעם גרעסטן ”שכר, ושננתם לבניך” אט אזוי רחמנא ליצלן זעט מען פארקערט די צרות וואס מ'האט ניט פאר קיין מענטשן געדאכט, האט מען דאס אויך אויב ס'פעלט אין דעם ושננתם לבניך

¶45וואס ס'איז דאך אמאל געווען דער סדר אין דער מדינה אז מ'טאר זיך ניט מישן און זאגן א דיעה קינדער, ווארום דאס איז א דעמאקראטישע לאנד, דארפן זיי לאזן וואקסן ווי ביי זיי קומט אויס, דער מעקסימום וואס ס'קען זיין מ'קען ז און דערנאך לאזן זיי לנפשם, אז זיי זאלן אליין מחליט זיין אין וועלכן וועג זיי זאלן גיין.

¶46ביז וואנענט אז ס'איז דאך געווען פון דער ראשי המחנכים פון דער מדינה, וואס האט געמאכט דערפון א גאנצע שיטה, און מ'האט דאס אוועקגעשטעלט ”בראש כל חוצות”, אז אזוי זאל מען אנפירן מיטן חינוך פון דור הצעות.

¶47און זעט מען איצטער אין צוואנציק אין דרייסיק יאר ארום וואוהין דאס האט פארפירט.

¶48אויף אזויפיל אז ס'שטעלט זיך רחמנא ליצלן אידישע מוטער, און בשעת זיי וועט באקומען די ידיעה, ניט פאר קיין מענטשן געדאכט אז א זון האט זיך געשמארט, און ניט סתם געשמארט זיך, נאר ס'איז דאך געווארן בא זיי א קומר, און זאגט נו וואס קען מען טאן?

¶49א היינטיקע יוגנט קען מען גארנישט ניט זאגן.

¶50וואס בשעת מעשה חס ושלום האט גארנישט ניט געפעלט אין די ליפסקיק דאס ה ט זיי ניט פ רגעסן אנשמירן, ס'ה ט ג רנישט ניט געפעלט אין דער ליינג פון די קלוין, ז ס'ז ל ניט זיין חס ושלום צולאנג, און וו ס קיצר כל ”המקצר הרי זה משובח”,

¶51און ס'ה ט זעלבסט-פ רשטענדלעך ג רנישט ניט געפעלט אין דעם אופן ווי זי וועט רעדן מיט דעם בא-כח, מיט דעם פ רשטייער פון דער צייטונג, און וו ס ער וועט נעמען ביי איר די פיקטשער, אז ס'זאל ארויס אין צייטונג זאל מען זען אז זי איז פון די וואס זי פירט אן מיט דעם פראגרעס מיט דעם קאלטשור פון דעם טוואנטי סענטשערי.

¶52אויף דערויף אלץ איז ניט שייך צו זאגן, איז ”כל פרט ופרט” איז ”עליו העולם עומד”.

¶53בשעת ס'קומט אבער צו א חינוך פון א זון, און וואס ער איז אראפ וואס ווייטער קען מען שוין ניט גיין א מסית ומדיח.

¶54וואס אמת טאקע שטייט אויף אים ”בל ידח ממנו נדח” איז סוף-כל-סוף וועט ער אויך תשובה טאן, אבער דערוויילע האט זי דאך באקומען אט די ידיעה, איז וואס איז געווען אויף דערויף דער ענטפער, אז מ'האט זיך פארפוצט כדי מ'זאל קענען ערשיינען די תמונה אין די צייטונגען, פארפוצט זיך בכל ענינים חיצוניים,

¶55און צוזאמענגערעדט זיך מיטן בא-כח פון דער צייטונג וואס מ'זאל זאגן כדי ס'זאל מאכן אן איינדרוק אויף די לייענער.

¶56ניט אן איינדרוק וואס דער זון אירער האט זיך געשמאקט.

¶57דאס איז א סענסיישאן! דאס האט זי זוכה געווען, אז דורך דעם וועט זי זיין געדרוקט אין אלע צייטונגען, אדרבא.

¶58נאר וואס דען, מ'דארף דאך באווייזן, אז ניט חס ושלום מ'האט געטאן היפך פון דעמאקר איז אדרבא אט דאס איז די שיטה בחיים, אז מ'דארף ניט זאגן דעם דור הצעיר, און ס'איז קיין פלא ניט וואס ער איז ווילד אז אויף דערויף איז ער יונג,

¶59און מסתמא וועט ער זיך אומקערן, וואס וועט זי טאן אין דעם וואס זי וועט רעדן מיטן בא-כח פון דער צייטונג, און ניט אפרעדן אז ס'זאל זיין געדרוקט, און ניט אויף לעצטן פייטש, נאר א פריערדיקן פייטשש, און אין אן אופן אז מ'זאל וויסן ד און מיטן אדרית אז זי האט זוכה געווען באווייזן אט דעם און דעם ענין ווי אזוי ס'דארף זיין חינוך הבנים והבנים.

¶60וכאמור כמה פעמים, דא איז ניט אזוי דער הארצווייטיק וואס ס'איז דא א פרוי, א אידישע פרוי, וואס נעמט אזוי אויף אזא אומגליק רחמנא ליצלן דער הארצווייטיק איז וואס מ'רופט זיך ניט אפ אויף דעם.

¶61מ'געפינט זיך אין א מדינה וואס ס'איז דא כן ירבו אזויפיל און אזויפיל אידן, וואס כאמור כמה פעמים איז ”כל ישראל ערבים זה בזה” און דאס זאגט די גמרא כל מיינט מען אלע איז אז מ'לייענט דורך אזא זאך אין צייטונג האט דאך געדארפט זיך אימעצער אפרופן אויף דעם.

¶62ניט אפרופן אז ער האט געלייענט די צייטונג, און איז מסכים אז דעם יונגן דור דארף מען ניט זאגן און מ'קען ניט זאגן ס'איז א ליגן!

¶63דער יונגער דור וויל ז מ'ז ל זיי ז גן, נ ר ער וויל ז מ'ז ל זיי ז גן דברים היוצאים מן הלב ניט ז גן זוי ווי ער ד רף זיך גרייטן צו בר-מצוה, פ רוו ס ד רף ער זיך גרייטן צו בר-מצוה?

¶64דערפ רוו ס זיין פ רטנער ה ט אויך געמ כט בר-מצוה, ה ט ער קיין ברירה ניט דערפ רוו ס נדערש ווילן אים ניט צול זן צו בר-מצוה סיידן ער וועט קענען מ כן די ברכה.

¶65במילא וועט ער אנשרייבן מיט ענגלישע בוטשטאבן וועט ער קענען דער בר-מצוה דורכליינען די ברכה.

¶66במילא מוז ער ווערן מענבער אין שול, מוז ער באצאלן די דיו מוז ער אמאל גיין אין שול, אז ניט וועט מען דעם זון ניט לאזן צו דער צולאזן צו בר-מצוה'ן.

¶67במילא פילט דער בר-מצוה צוליב וואס מ'טוט דאס, אז דאס טוט מען צו דעם ניבר, נעקסט דור, און מ'טוט דאס צוליב געשעפט, וואס ער געפינט זיך אין אזא מין אויבערהוד, אז אויב ער וועט דאס ניט טאן וועט זיין כך וכך, וועט אים פעלן אין דעם ענין, אין צווייטן ענין, מ'וועט אים ניט איינלאזן אויף א בריט שפארטזיך.

¶68היינט וואס א קינד פילט צי ער פילט דאס בשכל, צי ער פילט דאס ברגש, אבער ער פילט אז ניט דאס מיינט מען, במילא אז ניט דאס מיינט מען גייט ער שפילן אין באל,

¶69און אז ער גייט שפילן אין בא גייט ער שפילן אים קיין נפקא מינה ניט מיט וועמען!

¶70דער פאטער זיינער פארנומען און ביזניט, די מוטער פארנומען מיט די זאכן, צוגרייטן די ברישפאטער, די כשתא מיט די אלע זאכן, ס'זאל זיין ווי ס'דארף צו זיין, מ'לאזט אפ דעם קינד לנפשו.

¶71בשעת ס'קומט צוגיין מ'דערוויסט זיך, אז דער צווייטער שכן האט געמאכט א בר-מצוה, מוז ער אויך און ווי דא איז דאך דער סדר אז א צוואה מאכט מען פאר דער חתונה צי די מ'זאל זיין צוגעגרייט וואס וועט זיין נאך הונדערט און צוואנציק יאר, במילא הויבט מען אן טראכטן וועגן דער בר-מצוה מיט יארן פריער.

¶72איז מיט יארן פריער קלייבט ער זיך אויס אט דעם בית הכנסת וואס מ'וועט ביים זון פארלאנגען וואס ווייניקער אידישקייט, על אחת כמה וכמה בא די עלטערן וואס ווייניקער אידיש און דער עיקר איז, אז מ'זאל וויסן זיין, אז בר-מצוה איז דאס גראדיישאן דערמיט האט ער גע'גראדזשעיט פון אידישקייט ארויס.

¶73און אז ער האט חוקר ודורש געווען און ס'איז דא געפונען אזא מין בית-הכנסת קומט מען צוגיין צום זון און מ'זאגט אים צו, אז מ'וועט אים קויפן א קאר, אבי ער זאל זיך קופץ זיין קבלת-עול און לערנען די ברכה פון דער הפטורה, מיט דער הפטורה אדער מיט די צוו וואס מיט דריי פסוקים וואס מ'דארף לייענען בתורה,

¶74און מ'זאגט אים צו כל 'עולם הזה', דערנאך אז דער זון ווערט עלטער ערווארט מען אז דער זון זאל דאס נעמען ערנס, ער האט דאס ניט געזען ניט בא דער מאמען ניט בא דער טאטן, און האט דאס ניט געזען ניט נאר ניט אין זייער הנהגה,

¶75ער זעט אפילו דאס ניט געזען אין דעם חינוך וואס מ'האט אים מחנך געווען, ס'איז ניט ווי שננתם לבניך דעם דבר ה אט דאס וואס מ'לערנט מיט דעם קינד אז ער זאל וויסן זיין, אז דער שכן זיינער האט א זון וואס ער איז מיט א האלב יאר עלטער, האט ער געהאלטן א סערמן דארף ער אויך האלטן א סערמן.

¶76און אז דער שכן זון האט געטאן כך וכך דארף ער אויך טאן אזוי, און אז ניט איז ביזי ביזי ביזוני.

¶77און בשעת דער יונגער דארט זעגט אזא יחס פארמאכן זיי די טיר און גייען אוועק זוכן.

¶78און אז מ'גייט זוכן אן קיין מנהיג און אן קיין מדריך איינציקע זאך וואס ער ווייס אז אויף די עלטערן בא זיי האט ער ניט וואס צו זוכן.

¶79ניט זיי האבן אים געגעבן א חינוך אמיתי, ניט זיי האבן געמיינט ערנס"ט וואוהין זיי האבן אים געפירט, והא ראי ער האט געזען אז מ'האט נאכגעטאן די שכנ'טע, ניט מ'האט געטאן אט דאס וואס מ'האט געמיינט, און דערנאך דער עיקר ראי' איז ב ער זאל זאגן די הפטירה,

¶80און דערנאך גיט ער א פרעג פארוואס עפעס שבת?

¶81זאגט מען אים, אז שבת איז א הלי די פרעגט ער מיט וואס איז דאס הלי?

¶82אין געשעפט גייט זיין פארטער, אויפן קאר פארט זיין מוטער.

¶83אלע ענינים טוט מען ווי מ'האט געטאן פרייטיק און ווי מ'האט געטאן מאנטיק, ניט ווי מ'האט זונטיק!

¶84און זונטיק איז א יום מנוחה! אבער פרייטיק איז די זעלבע זאך ווי שבת, און שבת איז די זעלבע זאך ווי מאנטי ג.

¶85פרעגט ער מיט וואס איז דאס העלי זאגט מען אים, אז ס'איז דא איינער וואס די קהילה קאנגרעגיישאן האט אים אויסגעקליבן, אז ער זאל זיין דער העלי מערנאך ווי די קאנגרעגיישאן דער רבא, און ונשא ”עליו כל עוונות בני ישראל” די גאנצע העלינות פון דער קאנגרעגיישאן דארף ער האבן דער רבא.

¶86איז ער דארף פראווען שבת, און ער דארף פראווען יום-טוב, און ער דארף פראווען די אלע ענינים וואס ס'שטייט בתורה, במילא איז דער טאג איז אהלי איז דערפאר וואס דאס איז דער טאג ווען דער רבו האלט דעם סערמאן, און דאס איז דער טאג ווען מ'דארף גיין אין שוב אנשטאט וואס אזוי גייט ער שפאצירן אינדערפרי,

¶87וכיוצא בזה אט די אלע סימנים.

¶88און בשעת מ'גייט-צו מיט אזא חינוך אט דערפון וואקסן דערנאך ארויס אז ס'ווערט א טאן צווישן די עלטערן מיט די קינדער, און אז די עלטערן קומען צוגיין צו די קינדער און זאגן פארוואס ביסטו אונז מבש?

¶89פרעגט בא זיי דער קינד האסטו מיר עפעס געגעבן אויף וואס איך זאל שטייען, מ'האט מיר עפעס געגעבן א יסוד וואס איך זאל זיך קענען אן דערויף אנהאלטן, די איינצ און נאר נאכמעכן דארפסטו נאכמעכן און זען אז דו זאל זיין הנר אז דו זאל זיין אט דער וואס שטייט אין דער רשימה דער ערשטער לכל הפחות דער צווייטער,

¶90אבער ניט חס ושלום פון די מיטעלסטע, עאכו"כ ניט פון די לעצטע.

¶91בשעת מ'זאגט א קינד אז זיין אידיעל אין לעבן זאל זיין אויף נאכמעכן א צווייטן איז זעלבסט-פארשטענדלעך אז א קינד נעמט דאס ניט אפ.

¶92און ס'איז פארשטאנדיק מצד אמיתית הענינים פארוואס ער קען דאס ניט אננעמען א איד דארף קיינעם ניט נאכמאכן, ס'איז מערניט וואס ס'איז דבק בדרכיו ער דארף נאכמאכן דעם אויבערשטן,

¶93מה הוא חן און הפתו חן ו”לא דבקה בו” ”וכי אפשר לדבק בשכינה” וואס אויף איר שטייט דאך אויך להו נאר מה הוא חן און הפתו חן און מה הוא ”גוימל חסדים והפתה גוימל חסדים” מיט דער גאנצער אריכות בדבר.

¶94אט דאס איז די איינציקע זאך וואס א איד דארף נאך מאכן.

¶95און ניט וואס דאס איז אויך ניט וואס ער מאכט נאך.

¶96אט דאס איז ער! ער איז א ”נפש השנית בישראל אין חלק אלוקה ממעל ממש” דער חלק אלוקה אט דאס איז א איד, און אז ער פירט זיך, מה הוא חנן אויף אתה חנן אט דא פירט ער זיך ווי ער איז,

¶97און אט דעמאלט העלפט מען אים, ער זאל ארויסגעפינען וואס ער איז, וואס אים פעלט, און וואו ער קען מרבת זיין צימנו, וואו ער קען געפינען אט דעם פעסטן באדן אויף וועלכע ער וועט שטיין.

¶98האט עכו' געטאן די צייטונג די מעשה מיט די אידן איז מען דאך אנגעזוכן אויף לארגן אין דער צייטונג וואס וועט מען זיך אפרופן אויף דעם?

¶99”אין קול ואין עונה”! און דאס איז ניט דערפאר וואס מ'ווייס ניט דערפון, דאס רעדט מען מוזריז בלבנו וועגן די זאך וואס און אפילו ניט מזרז בלבנה וואס רעדט מען דא?

¶100די שטארקייט פון א מענטשן. איז וואס באשטייט די שטארקייט וואס זי האט מקריב געווען, געמאכט א קרבן פון איר זון וואו איז דא די שטארקייט?

¶101זי האט עפעס בא זיך צוגענומען דערפון.

¶102ס'איז ניט דער שלאפן א נאכט כדי ער זאל ווערן א גלח, רחמנא ליצלן דאס אויך ניט!

¶103ער איז מצמי געווארן. פארוואס איז ער מצמי געווארן?

¶104מ' נאר וואס דען מ'האט דאס אנגעטאן אין א איצטעלע אז דאס הייסט אז דער שיטה אין חינוך אז ”אדם עיר פרא יולד” אזוי ס'איז דאך דער אויבערשטער באשאפן א מענטשן, איז וואס דארף מען זיך מישן מיט דעם אויבערשטנ'ס בעה"ב טישקייט?

¶105זאל ער זיך וואקסן ”עיר פרא”! ס'איז נאך גוט,

¶106וואס סוף-כל-סוף איז דאך ווי גערעדט פריער אז איצטער איז דאך דא וואס מ'באווייזט בגלוי ענינים וואס אמלקע צייטן האט זיך געדארפט גריבלען און חוקר ודורש זיין און זוכן וואס דער פירוש איז האט דער אויבערשטער געהאלפן אז איצטיקע קינדער קלאפן אויפן טיש, און זאגן די עלטערן אזוי ווי איר לעבט א פוסקין לעבן,

¶107און איר האט ניט קיינע ענינים פאר וועלכע ס'איז כדאי מלחמה האבן און ס'איז כדאי הארעווען וועגן דעם, במילא, אדער זאגט אונז ווי אזוי איר וועט זיך איבערמאכן, וועל מיר טראכטן, אפשר וועל מיר רוך אזוי טאן, אז ניט ווי מ'וועט גיין אליין זוכן.

¶108און אט דא איז מען אוועקגעגאנגען זוכן, און בשעת ס'איז דא דער חילוק איז דער דרך האמת איז איין דרך.

¶109דער דרך הפשרה, וואס דאס איז אויב ניט אמת ס'איז שוין שקר איז אלע דרכים וואס ס'איז ניט דרך האמת ס'איז דא כמה וכמה א ריבוי גדול.

¶110”נפשו ת און שבעים נפש” פון יעקב אין 'לשון יחיד', אלע גייען אין איין און איינציקן וועג.

¶111איז בשעת מ'דארט כמה דרכים, איז דארף מען דאך האבן א געוואלדיקער סייעתא דשמיא אז פון אלע וועגן זאל ער צוטרעפן צו אט דעם איינציקן וועג, צו דעם דרך האמת.

¶112און אט דא ווארט מען אז אידן וואס שטייען אויפן דרך האמת זאלן זיי, ווי ער זאגט אין תנא דבי אליהו אז וואס איז געווען די זאך פון סנהדרין געווען גרויסע לנדים, געקענט זיצן און לערנען און מחדש זיין בתורה, און ניט זיי האבן געזאגט אז זיי זיינען לנדים!

¶113אין סנהדרין זיינען געזעסן סמוכים ”איש מפי איש עד משה רבינו”, דאס הייסט אז ס'איז געווען און אונטערבראכן האבן זיי באקומען סמיכות ביז צו משה רבינו האט,

¶114און זאגט ער אין תנא דו אליהו, אז וואס איז געווען די ארבעט פון די סנהדרין א קושרין שלשלאו של ברזל במות נוהם.

¶115בשעת מ'דארף גיין אין א ווייטער וועג, איז וועלן דאך די קלוידער זיך צורייסן און פארקרייטשן זיך וכו איז כדי די קלוידער זאלן זיך ניט פאנאנדערפאלן האט מען זיי איינגעבונדן מיט שטארקע שטריק, ביז אמאל אויך של ברזל, און מ'האט געדארפט ארומגיין אין שטעט און שטעטלעך וואו אידן געפינען זיך,

¶116וכי סירא ארון וכסיתא און בשעת ווי ער טייטשט דארטן אפ, אז מ'זעט א אידן וואס ער איז ערום, ער איז הייל פון תורה ומצוות איז אט דעמאלט האט מען אים אנגעטאן א טלית, און מ'האט אים אנגעטאן ציצית, און מ'האט אים געלערנט תורה, און מ'האט מיט אים געטאן וואס מ'דארף טאן.

¶117און במיטת דאס איז געווען דער תפקיד פון סנהדרין.

¶118איצטער דארף מען ניט האבן קיין שלשלעות של ברזל, מ'האט א טעליפאן, און מ'האט א און מ'האט א סעקרעטער און מ'האט צוויי און דריי און פיר און ”אין לדבר סוף”.

¶119די איינציקע טרחה וואס ווערט פארלאנגט פון אים סימת לב.

¶120ער האט געלייענט אין צייטונג, אז ס'איז דא אזא איד איז די ערשטע זאך באווארן, אז איר שכנתא זאל איר ניט וועלן נאכטאן, און דערנאך טראכט עפעס וועגן איר אליין אויך.

¶121קענסטו איר ניט דערגרייכן טו עפעס ”אין דיין שכונה”.

¶122וכאמור לעיל, דער אלטער תירוץ, אז אויב מ'וועט צוגיין צו דער יוגנט און מ'וועט איר זאגן א שטרענגן ווארט וועט די יוגנט אוועקגיין איז אין אונזער דור האט מען צוגענומען אט דעם הסתר והעלד.

¶123די יוגנט ווארט, אז מ'זאל קומען צוגיין און זאגן זיי אט דאס וואס ס'ווערט איצטער אנגערופן טשעלענדזש אזוי ווי דו ביסט א יונגער, און אזוי ווי דו וועסט פאר קיין זאך ניט דערשר אז זאלסט נעמען אויף זיך אן עול ”מלכות שמים” און זאלסט נעמען אויף זיך אן עול תורה ומצוות,

¶124און ניט דו זאלסט דאס נעמען כדי נאך צו טאן א שכן, כדי נאך צו געבן טאן א טובה אימעצן אט דא אין דעם וועסטו זיך געפינען!

¶125און אט די וואס האבן דאס געפרואווט און האבן דאס געטאן בדברים היוצאים מן הלב איז רובא דרובא האט מען מצליח געווען!

¶126דאס הייסט מצליח געווען אין ן אופן וו ס ס'איז נראה ”וגלוי לעין בשר”.

¶127אפילו מיט די וו ס מ'ה ט ניט מצליח געווען, ה ט מען זיי ריינגעוו רפן קערנדל און פ ר זייט ריינגעוו רפן וו רט, און ריינגעוו רפן צוויי ווערטער, און ריינגעוו רפן געדנק, און אין וואך ארום, אין חודש ארום, אין יאר ארום, אויב ס'איז געווען א ”דבר היוצא מן הלב”, און ס'איז ד ך געווען דבר ה ער ה' הא�

¶128וואס דאס שטאמט פון הר סיני וועט דאס אים עגבערן און ברענען ביז וואנענט דאס וועט אים לייכטן און וועט אים ארויפפירן אויפן וועג.

¶129אלא וואס דען, ער האט ניט זוכה געווען, אז ער זאל גלייך אין די זעלבע פינף נעוץ זאל ער מצליח זיין איז אז מ'קען מציל זיין א מענטשן דורך דערויף וואס ער וועט ווערן לעבעדיק אין א וואך ארום איז אויך כדאי די גאנצע הערעוואניע.

¶130און די איינציקע תנאי איז זאג די קינדער דעם אמת, און אויב דו ווייסט דעם אמת שם זיך ניט און זאג אז דו ווייסט ניט, און וועט ער גיין זוכן ביי א צווייטן.

¶131דו קומסט צוגיין און זאגסט אים א פשרה, און זאגסט אים אז פאר אים איז גענוג אזויפיל און אזויפיל, און ניט דו זאגסט אים אז ס'איז דא נאך, נאר אט דאס איז אינגאנצן סוף-כל-סוף כאפט ער זיך אז מ'האט אים געבלאפט, ווי זיי זאגן דא מ'האט אים ג און אז מ'האט אים געזאגט א ליגן פארלירט ער אמונה נעמען מ'האט מיט אים וועם מער צו טאן.

¶132און אט דאס איז אויך דער תירוץ.

¶133לכאורה איז ניט פארשטאנדיק, אז מ'וויל פועל'ן בא יענעם אויפן הארצן, און אז מ'וויל פועל'ן בא יענעם אויפן שכל וואס דארף מען דאס פארבינדן מיט רצויות?

¶134רצויות, ווי גערעדט פריער, ווי דער זייער ערקלערט דאס, איז דאס א זאך וואס מ'בינדט איין ער האט א אידישע הארץ, האט א אידישע קאפ, דערצייל אים דער ערקלער אין שכל, גערעדט צו זיינע געפילן, מ'דארף אים גארניט בינדן איז דער תירוץ אין דעם, אז אויב מ'הויבט אן אזוי מיט דער יוגנט, אז מ'לאזט אייס שפאצירן,

¶135און מ'לאזט אים חבר'ן מיט וועמען ער וויל, און ”אתם המעט מכל העמים” ער לעבט צווישן גויים, גויים כפשוטם, און ער איז דער מעץ, און מה יעשה בן ולא יחטר,

¶136מ'מאנט פון אים גארניט, חברים האט ער מערער ניט-אידן ווי אידן, פארוואס זאל ער גיין אויפן הארטערן וועג, אז קיינער רעדט ניט מיט אים וועגן דעם, און אז מ'איז אים מסביר איז מען אים מסביר מהיכי תוסף.

¶137די התחלה הויבט זיך אן אויף וויסן זיין אז דו ביסט א מענטש פאר זיך, און דו ביסט א וועלט פאר זיך, און הויטן דיר ”חס ושלום וחס” ושלום, נאר וואס דען מ'מאכט צו דיר א בקשה, און ניט מ'בעט עפעס ביי דיר!

¶138דאס הייסט שוין אויך גענויס! ער דארף עפעס אקריפייסן, ער וועט טאן א קרבן צוליב די עלטערן!

¶139די איינציקע זאך איז, אזוי ווי איך ביי מחוייב דיר דערציילן אלע שיטות וואס ס'איז דא אין דער וועלט, און דערנאך הבוחר יבחד.

¶140וואס דאס רעדט זיך שוין וועגן די עלטערן וואס האבן געדו לד צו די קינדער, ווער האט דאס געדו לד?

¶141בפרט נאך אויב די וכיוצא בזה, און גערעדט פריער אט דאס וואס ער שטאפט אים בהנוגע צו די ידיעות וואס האבן קיין שייכות ניט צו מוסר.

¶142ניט נאר ניט צו מוסר בין אדם למקום אפילו ניט צו מוסר בן אדם לחביבו.

¶143און בשעת מ'וועט קומען צוגיין און מ'וועט זאגן הערט זיך איין, אז מ'פארלאזט זיך אויף אייערע כוחות, ווארום איר האט די כוחות דער אויבערשטער האט אייך געגעבן, נאר וואס דען?

¶144דאס איז אן א די ערשטע זאך דארף מען זיך ארומבינדן אויף מקיים זיין דעם אויבערשטנ'ס רצון, און דערנאך איז מובטח לו אז ס'וועט זיין נשמע אז ער וועט דערהערן אז ער וועט דאס פארשטיין.

¶145אט דעמאלט, און מ'זאגט אים דעם גאנצן פולן אמת, נאר מ'זאגט אים דו ססט א בשר ודם במילא ווילסט ניט טאן אלעם מיט אמאל, הויבן לאט לאט אבער וויסן זאלסטו וויסן זיין, אז דו דארפסט האבן דעם אט דאס איז דיין לעבן און דאס איז דיין עצם,

¶146און דאס זונטיק ווייסטו טאן וואס ס'קענסט אפטאן פארן זונטיקדיקן טאג, במטרה ובכוונה ובהחלטה, אז מארגן וועסטו מעלה זיין בקודש, וועסטו מוסיף זיין לויט די כחות וואס מ'האט דיר געבן מארגן.

¶147וויסנדיק, אז אויך זונטיק האסט דאס געדארפט טאן, נאר וואס דען דו ביסט א שוואכער, האסט נאך ניט קיין כח וועסטו צווואקסן, אויב ד און אט דעמאלט וועט מען זען אז די יוגנט וועט שרייען אז זיי האבן יא-קח,

¶148און זיי וועלן איבערשטייגן אט די בעלי מוסא, די מדריכים זייערע, אין וואס פאר אן אופן אז מ'וועט דאס מאכן פאר זיי אלס אן ענין פון ארומגעבונדן מיט רצויות של קדושה,

¶149און ניט דערפאר וואס א צווייטער שכן טוט דאס, נאר דערפאר וואס דער אויבערשטער האט ער אזוי געהייסן, אשר קדשנו במצוות און נאכמערער, ער וועט גאר ניט פרעגן וועגן סגולות, צי דערפאר וועט ער האבן גשמוחים בעתם צי ניט.

¶150אים ליגט איצטער ניט די קאפ דערביי.

¶151זיי זוכן ניט גשמוחים בעתם.

¶152זיי זוכן א וועג, און זוכן א וועג בחיים, און זוכן א וועג וואס ס'זאל זיין א האפענונג, אז ס'וועט זיך ארויסווייזן, אז דאס איז דער אמת.

¶153וואס ס'זאל זיין א וועג וואס ס'זאל זיין א האפענונג, אז ס'וועט זיך ארו און אט דאס איז דער ענין פון דעם מבצע תפילין וואס דאס איז די וועג אויף צוגיין דערצו, אויף ארומבינדן די האנט און ארומבינדן די הארץ און ארומבינדן די קאפ.

¶154און הלואי וואלטן זיך די עלטער די עלטערע ניט געשראקן דערפאר ווי די יונגער שרעקן זיך ניט דערפאר.

¶155און אט דאס איז די וועג וואס מ'קען זיי מציל זיין.

¶156און דאס איז די וועג וואס מ'קען באווארענען אט די וואס געפינען זיך אין דער מחנה יעקב, אז אויף זיי זאל ניט משפיע זיין אט די וואס געפינען זיך אין מחנה עושה.

¶157און פרואוון זיך, אויף דעם וועג און אויף יענעם וועג איז שטייט שובות בדבר, מ'האט שוין אויסגעפרואווט, אלע וועגן וואס מ'וועט פרואוון, מיט אלע איזמות וואס מ'וועט זוכן, איז דאס האט מען שוין געפרואווט מיט צוואנציק יאר צוריק, און דאס האט מען געפרואווט מיט פערציק יאר צוריק, מיט פופציק יאר צוריק, און מ'האט געזען צו וואס דאס האט דערפיר.

¶158בנוגע צו יחידים, ועל אחת כמה וכמה בנוגע צו דעם 'כלל ישראל'.

¶159וכאמור לעיל, אויף מארגן נאך מתן תורה האט מען געדארפט זיך פ רלאזן דאס וואס מ'האט געהערט ביי מעמד הר סיני, ווארום מ'האט נאך ניט אויסגעפרואווט אנדערע וועגן.

¶160אין אונזער דור איז דער פרואוון א וועג פון ”רחמנא לבא בעי” אן רחמנא ליצלן מצוות מעשיות שוין געווען אזוי דברי ימי ישראל אין פילין אלקסדרינות צייטן.

¶161האט מען דאך איינגערעדט, אז מ'קען בלייבן אידן, אז מ'וועט זיך פירן מיטן שכל, און מצוות מעשיות איז איז פון זיי ניט געבליבן קיין שרי דפליט, אז תורה איז געווארן צוריק אידן ווי אלע אידן, מיט מעשיות התורה זיינען געבליבן בא די אבנים,

¶162אין ”אלקסנדרי' של מצרים”.

¶163פרואוון זיך מאכן צושניידן די תורה לויט דעם זמן נאך האט מען דאס געפרואווט בכמה תקופות בישראל.

¶164דאס איז ניט א זאך וואס מ'האט דאס געפאלן אויף דער המצאה מיט הונדערט יאר צוריק, נ ר ס'איז געווען זוי בזמן מקדש ראשון, און ס'איז געווען זוי בזמן מקדש שני, און ס'איז געווען זוי אין גלות בבלי.

¶165פרואוון זיך מיט דעם ענין פון ”ככל הגויים בית” ישראל ה ט מען ד ס געפרואווט אין חזקאל הנביא'ס צייטן ס'איז אויך ניט קיין נייעס, און מ'האט געזען וו ס דערפון איז געוו רן.

¶166פרואוון פ רבינדן אידן מיט שפר ך מיט וואס פאר ן ענין ס'ז ל ניט זיין, ניט תורה ומצוות, ה ט מען שוין לץ געפרואווט, ס'איז געווען אידן וו ס בזמן המקדש וו ס ס'ה בן גערעדט ארמיות, און גערעדט דערנ ך בזמן מקדש שני אשדודיות מיט אלע-ערליי מויבות מיט אלע לשונות, און גערעדט לשון קודש,

¶167און ניט דער לשון ה ט זיי געה לטן!

¶168ועד דרך זה בהנוגע צו נ כמ כן די פעלקער וו ס צווישן מ'לעבט, ה ט מען די וועג אויך געפרואווט, ז אפשר וועט מען ד ס דעמ לט אנגענומען ווערן, ה ט מען געזען, ז ס'איז ”עם לבדד ישכון ובגויים לא יתחשב” ז ער וויל ד ך מ'ז ל אים נעמען, דער גוי וויל אים ניט אננעמען!

¶169און אויף דערויף העלפט קיין עצה ניט, מ'ה ט שוין געפרואווט נ כגעבן גויים אין אלע-ערליי וועגן און ס'איז ג רנישט ס'איז לבדד ישכון ווי איז געווען דעם ערשטן מאל בא מעמד ההר סיני, בחר בנים מכל העמים?

¶170אט אזוי איז דאס געבליבן במשך כל הדורות.

¶171ס'איז געווען דורות וואס א גוי האט דאס געזאגט בגלוי, און געווען דורות וואס א גוי האט דאס געשריבן צווישן איין גוי צום צווייטן גוי.

¶172ביז וואנענט אז ס'איז געקומען בדורנו זה האט מען דאס געזען בגלוי, און מ'האט דאס געזאגט בגלוי און אזוי איז דאס געווען רחמנא ליצלן בזמן הגזירות, וואס די גאנצע וועלט איז געשטאנען און האט זיך צוגעקוקט וואס דא קומט פאר.

¶173און בשעת מ'וועט קומען צוגיין און מ'וועט זיי זאגן, אז ס'איז דא איין און איינציקע וועג וואס דאס האט זיך ניט געביטן.

¶174און אט דאס איז, אט דאס וואס שטייט אין תורה שבכתב, און ווי ער זאגט אין הקדמת פרש המשניות להרמב אז המצוה ”אורה זו תורה” שבעל געשריבן, אז מ'זאל פאלגן א ”תורה אשר ירוכה” וואס

¶175דערפאר איז דאך אויך די ענינים פון תורה שבעל-פה ווערן א חיוב פון ”לא תסור מכל הדבר” און אויך א מצות-עשה פונקט ווי דאס איז א לא תעשה אט דאס איז די איינציקע זאך וואס האט זיך ניט געביטן במשך כל דברי ימי ישראל.

¶176ס'איז דער זעלבער זיבעטער טאג אין וואך ווי ס'איז געווען בשעת מ'האט געזאגט עשרת הדברות, דער זעלבער זכור ו”שמור את יום השבת”, ס'איז די זעלבע בהומות טהורות ובהומות לא טהורות ווי ס'שטייט אין פרשה שמיני און פרשה רעה עד היום הזה, ס'איז די זעלבע ”ושננתם לבניך וקשרתם” וכספתם ווי ס'איז געשטאנען אין חומש דברים איז דאס עד היום הזה,

¶177און אט דאס האט זיך ניט געביטן, סיי בשעת אידן האבן גערעדט ישבו בשלבו על אדמתם און האבן גערעדט לשון קודש, סיי בשעת זיי האבן גערעדט ארעמים, סיי בשעת זיי האבן גערעדט אשדודות, מיט די אלע לשונות וואס ער רעכנט אויס, האט דער לשון זיך געביטן, די מאכלים האבן זיך געביטן, די אלע ענינים אפילו מהלך המחשבה האט זיך געביטן, מצוות מעשיות האט זיך אבער ניט געביטן,

¶178און אט דאס איז וואס די יוגנט ווייזט, אז מ'ווארט אז מ'זאל קומען צוגיין און זאג א זאך וואס מ'האט אויסגעפרואווט דריי מיט א האלבן טויזנט יאר, אין אלע-ערליי תנאים, אין אלע-ערליי מדינות, אין אלע-ערליי תנאים צווישן אלע-ערליי מענטשן,

¶179צווישן אלע-ערליי מצב ומעמד, פון הרחבה הכי גדולה פון ימי שלמה, ”וישב שלמה על כסא” ה ביז אין די צרות הכי גדולות והחזריות ווי ס'איז געווען במשך הדורות, ניט איצטער געדאכט לא יתה ולא עלינו.

¶180און אט דאס איז זייער תפקיד, אז איר זאלט ממשיך זיין, ואדרבא, ווי ער זאגט אין גמרא סוטה, אז בעקבתא דמשיחא איז ”ניערים פני זקנים ילבינו” דער פאטער שעמט זיך מיט זיין אידישקייט, און וויל ניט אז דער שכן זאל וויסן,

¶181אז ער איז א שומר תורה ומצוה ומקפיד על קלה כבחמורה דו גייט ארויס אין גאס ו”פני זקנים ילבינו” און זאגט בגויים ובגלוי, אז דו ביסט א איד א שומר תורה ומצוה,

¶182ו”בת קמה באמא קלה בחמותא” לטובה, ווי דער אלטער רבי טייטשט אפ אט די אלע ענינים.

¶183די מוטער האט געהאט א שוטל דריי פערטל, און בא די זייטן האט זיך געדארפט ארויסזען הר, דערפאר וואס א גוי אין פאריזש האט גע'פסק'נט, אז דא דארף זיין אזוי די הר קומט צוגיין די טאכטער און זאגט אז איך שעמס זיך ניט און טאן א שוטל און פארדעק אינגאנצן די הור, און גיין ארויס אין גאס און זאג אז איך ווער ניט נתפעל וואס די גוי זאגט אין פאריז!

¶184איי ס'איז ארויס אז ס'איז א גוי און האט געזאגט אז מ'דארף אונטערשניידן די קלו ט וואס איז מיר די נפקא מינה?

¶185איך האב וואס משה רבינו להבדיל האט געזאגט!

¶186און וואס דערנאך האט די תורה מבטיח געווען, אז אויב ס'איז כל כבודה בת מלך איז אט דעמאלט וועט מען ה בן קינדער וו ס מ'וועט ה בן פון זיי אמת'ן נחת, ניט נ ר עולם-הבן נחת נ ר עולם-הזה נחת.

¶187און ניט ן נחת ווי רחמנא ליצלן מ'ה ט זיך איינגערעדט, ז מ'ד רף באוו רענען הקדוש אויף נ ך הונדערט און צוו נציק י ר לעבעדיקער נחת!

¶188ביז הונדערט און צוו נציק י ר וועט ער פרעג לייענען נחת פון זו מיט טאכטער.

¶189פ רוו ס? דערפ רוו ס'איז נערים פני ז קלה בחמותא און בשעת מ'האט גערעדט וועגן דערויף מיט יארן צוריק האט מען געקענט טראכטן אז דאס איז א זהר בעלמא?

¶190טעמו ורעו פרואווט זיך וועט מען זעען!

¶191נאר כאמור, די איינציקע זאך, מ'דארף ניט האבן אז דער רעדער זאל האבן א דעגרי, און מ'דארף ניט האבן ער זאל האבן א מיליאן דאלער אין באם, די איינציקע זאך וואס ס'פארלאנגט זיך פון אים ער זאל גיין און רעדן און דער תנאי עיקרי ער ז ל רעדן דעם אמת כפשוטו ער ד רף ניט צופ רגן ד ס,

¶192וו רום ער רעדט מיט דור וו ס ווערט ניט נתפעל, ניט פ ר דעם פ טער, ניט פ ר דער מוטער, ניט פ ר קיינעם ניט ער וויל נ ר איין ז ך ער ז ל ה בן דעם געפיל ז ניט מ'נוצט אים אויס און ניט מ'נארט אים אויס און ניט מ'ב טר כט אים פ ר פיצל קינד!

¶193נאר אז מ'רעדט מיט אים ווי אן ערוואקסענער מענטש און אט דעמאלט איז אדרבא ווי די גמרא זאגט באוכליתא דמחוזה אז מ'וועט אים געבן א שווערן משא אט דאס וועט ער וועלן טראגן, און מ'וועט אים געבן א לייכטע זאך וועט ער ענטפערן אז דאס איז א זאך פאר א בעבי.

¶194און דערנאך האט דאס נאך א מעלה, אז בשעת מ'גייט ארויס מיט די ווערטער צום קינד, צו דער יוגנט, איז ערשטנס רעדט מען אמת, צווייטן ס'איז מען מקיים דעם אויבערשטנ'ס השליחות, אז

¶195מ'גייט מיט אייגענע דרכים, וואס דאס איז ניט נייסן, וואס כאמור לעיל, מ'האט זיי שוין אלע אויסגעפרואווט, און זיי האבן לאנג באנקראטירט זאגט מען, אז ניט קיין אמת, דאס הייסט איינפאכע גערעדט א שקר, במילא קען ניט זיין, אז ער זאל דאס זאגן מיטן גאנצן הארצן, ווארום טיף אין הארצן פילט א פשרה און א נאכגעגעבן איימיצן, און

¶196ער פילט אליין, אז סוף-כל-סוף וועט מען ניט אויספירן דערפאר וואס סוף-כל-סוף איז אמת מארד תצמח סוף-כל-סוף וועט דער אמת מנצח זיין.

¶197קען ניט זיין אז שקר זאל בלייבן מושל ושולט ס'קען געווערן נאך א טאג, נאך א האלבן טאג, נאך א שעה, נאך א האלבע שעה.

¶198און אט דעמאלט וועט זיין אט דער ענין ווי גערעדט פריער, אז ער וועט זיין

¶199הארעווען אין דעם ווי מ'הארעוועט אין ן עסק, און ה רעוועט אין גמילות חסדים ומתפלל אים הציבור וועט זיין דעמ לט דער ”פדה בשלום” ניט מ'וועט זיך ד רפן קריגן מיט די קינדער, און ניט מ'וועט זיך ד רפן קריגן מיט די שט טישע פ רוו לטונג, ז זי זאל שטעלן נ ך פאליסנער,

¶200און ניט מ'וועט זיך ד רפן קריגן מיט זיך לי ן, צי ער ז ל פ טשן דעם קינד דער ער ז ל אים קויפן קאר, נאר ער ס'וועט גיין בשלום ”ובשובה ונחת”,

¶201און ט דעמ לט וועט זיין דער ”פדעני לי ולבניו” אזוי ווי דער אויבערשטער מיט זיינע קינדער ט אזוי וועט זיין בנערינו ובזקנינו ובנינו ובבנותינו וועט זיין פדעני מבין האומות,

¶202אין דער גאולה האמיתית והשלימה, דערפ רוואס ס'וועט זיין דער והשם בראשם מ'וועט גיין מיטן אויבערשטן צוז מען לארץ הקדושה ע'י משיח צדקנו בקרוב ממש לחיים.