Text

¶1ס'איז דאך אויך דא נאך אן ענין וואס דאס איז שוה ”בכל שנה ושנה”, און דאס איז דער יום ההולדת און שנת ההולדת, וואס דאס איז דאך ווי ס'איז געווען דעם ערשטן מאל, בלייבט דאך דאס אזוי אויף אלעמאל,

¶2וואס דאס איז דאך אויך אויף דערויף דא א ביאור, ווי געדרוקט אין דעם קונטרס וואס האט געשריבן נשיא דורנו אז דאס איז צוויי כ'ן דאס איז געווען כ' מרחשון שנת כתרו עילאו תרכ"א וואס מ'האט דאס געזאגט מיטן צירוף סדר האותיות,

¶3כתרו עילאו וואס ראש תובד דערפון איז אויך א כ' וואס דאס איז דאך כמבואר בכמה מקומות, און אויך אין די דרושים פון בעל יום ההולדת, גייט דאך דאס אויף ספירת הכתר, וואס דער ראשי תיבות שלה איז דאך אויך א כ'ן,

¶4וואס אין כתר איז דאך דא די פנימיות הכתר און חיצוניות הכתר, אדער אריך פון עתיק וכיוצא בזה, און דאס שפיגלט דאך דאס אויך אפ אין עתיק גופא, וואס אין עתיק איז אויך דא דער פנימיות עתיק און חיצוניות עתיק, וואס דאס איז דאך אויך פארבונדן מיט הפצת המעיינות חוצה,

¶5און וואס דאס איז דאך פארבונדן דוקא מיט פנימיות עתיק, ווי דאס איז אין כתר גופא דער כ' פון עתיק, למעלה פון כ' פון ארף, איז אין דערויף גופא אויך דא צוויי כ'ן,

¶6דער פנימיות עתיק און חסונות עתיק, און פנימיות עתיק איז דאס דעמאלט אז ס'וועט זיין ”יפוצו מעינותיך חוצה” 'וקאתי מר דא מלכא משיחא' איז דאך דעמאלט דער חידוש פון תורה חדשה און גילויים חדשים, ביז אין אן אופן פון אין-ערוך, וואס דאס איז פנימיות עתיק, כמבואר אין ”פרי עץ חיים”,

¶7אראפגעבראכט אין חסידות, ומדובר כמה פעמים, אין די התוועדות שלפני זה.

¶8וכמדובר, איז דאך דאס אז זיכער, אז וויבאלד אז יהיו יהבית, און וויבאלד אז לה זיך איבער ראייך איז דאך פארשטאנדיק אז אין דערויף איז אויך דא די הוראה בהנוגע לכל אחד ואחת, אז צוזאמען וואס מ'דארף טאן מיטן תוקף הרצון,

¶9וואס דאס איז דאך בכל עניני תורה ומצוותי' אפילו לפני משורת הדין, אפילו ”בכל דרכיך דעהו”, און אפילו אין ”כל מעשיך לשם שמים”, אין אן אופן פון הידור,

¶10וואס דאס איז דאך פארבונדן מיט תוקף הרצון, וואס דאס איז דער ענין פון רצון אין כתר עצמו, איז אויך דא דער ענין פון פנימיות הרצון, וואס דאס איז פארבונדן מיט פנימיות הכתר, וואס דאס איז דער ענין של העונג, אז צוזאמען דערמיט וואס ער טוט דאס מיטן גאנצן שטורעם פון 'קבלת עול', תוקף הרצון, טוט ער דאס אויך מיטן גאנצן שטורעם און תוקף פון תוקף העונג.

¶11וואס אין אינו גופא איז דאך אויך דא כמה וכמה דרגות, בדוגמא ווי גערעדט פריער, אז אין פנימיות העתיק איז אויך דא כמה דרגות אויף וויפל ס'איז דארט שייך זאגן דער לשון דרגא, בפרט נאך ווי ער איז מבאר בארוכה אין המשך כסמוך ו' הידועה בנוגע צו כמה וכמה דרגות ווי זיי זיינען אין תענוג,

¶12ביז אין תענוג על בלתי מורגוש, און אין דערויף אויך גופא כמה דרגות פונקט ווי אין רצון כמה דרגות, ווי ער איז מבאר דארט בארוכה.

¶13און פארבינדט דאס אויך מיטן ”ליום שכולו שבת ומנוחה לחיי העולמים” וואס דאס איז דאך פארבונדן מיט גאולה האמיתית והשלימה, וואס דעמאלט וועט דאך זיין ליום השביעי ”ליום שכולו שבת ומנוחה לחיי העולמים” ווי די גמרא זאגט אין סיום, און חותם פון מסכתא תמיד, אז דאס איז אן ענין פארבונדן מיט אלף השביעי, וביחד עם זה איז דאס דער סיום פון תמיד.

¶14וואס דאס איז דאך כמדובר לעיל, מפני שטורעם, בפרט פון די לעצטע צייט, אז ס'דארף זיין תמיד דער ענין פון מאנען ”ליום שכולו שבת ומנוחה לחיי העולמים”, און דאס איז דער חותם און דעם סיום פון מסכתא תמיד.

¶15וואס ענינו איז דאך, ווי דער רמב איז מבאר, פארוואס ווערט דאס אזוי אנגערופן ועד"ז אין שאר מפרשי המשנה, און אין פשטות הענינים דערפאר וואס דאס דערציילט די עבודה תמידית אין בית-המקדש התמידי, אנהויבנדיק פון דעם קרבן תמיד,

¶16וביחד עם זה, כאמור, איז דאס דער סיום וחותם דער ענין פון ”ליום שכולו שבת ומנוחה לחיי העולמים”.

¶17וכמדובר לעיל איז מען אויך דערצו נאך מוסיף דער יהי רצון ווי דערמאנט פריער פון אמן כן היא רצון ווי ער איז מסיים אין די מדרשים ומפרשי התורה, ווען מ'דערמאנט ענינים של משיח.

¶18וואס דא איז אויך כאן מקום לטערות וואס מ'פרעגט לכאורה קלאץ קשיות, וואס מלכתחילה קיין קשיא ניט, אז וויבאלד אז מ'זאגט אז דער רמב"ם זאגט אמן כן היא רצון איז דערפון ווערט דאך א ראי' אז בשעת מ'דערמאנט משיח'ן דארף מען אזוי מסיים זיין.

¶19ווערט על פי זה די שאלה, און ווי מ'ווערט רעכנט דאס איז א קלאץ-קשיא דער רמב"ם דערמאנט משיח'ן כמה פעמים לפני זה וכמה פעמים לאחרי זה, ער האט דערמאנט ניט קיין רצון,

¶20איז זעט מען דאס פון א דין אין שולחן ערוך, אז ס'איז דא א דין אין שולחן ערוך פון ברכת החיים, ועד דרך זה ווי א ברכה בשעת מ'זאגט דאס וועגן א נשיא וואס ער געפינט זיך אין עולם האמת איז מען מוסיף נשמתו עדן אויף זכותו יגן עלינו וכיוצא בזה,

¶21איז בשעת מ'שרייבט איין ברי אדער איין המשך אדער איין מאמר, און מ'דערמאנט דעם זעלבן מענטשן אדער דעם זעלבן ענין כמה וכמה פעמים איז דער דין איז ניט דא דער דין אין שולחן-ערוך אז בא יעדער מאל באזונדער דארף מען דערמאנען דער תואר ברכת החיים, אדער די ברכה פון דעם וואס געפינט זיך במקום, בעולם האמת, און ווי מ'זעט דאס בפועל,

¶22נשיאי דורינו וברבנים פוסקים וכו דערמאנט מען איין מאל בתחילה אדער בסוף אדער באמצע, און דאס איז מגלה על כל הענינים כולם.

¶23און ווי מ'זעט דאס אין תורה גופא, וואס מ'לערנט אפ, אז ”הקורא לרבו בשמו” איז א געוואלד, וביחד עם זה דערמאנט מען אין תורה כמה פעמים ענין פון משה,

¶24און מ'זאגט דאס, אז על-פי תורה דארף ער ניט צושטעלן א ווארט באמצע, וויבאלד אז מ'דערמאנט איין מאל משה עדוני איז דאס מגלה אויף כל המקומות וואו ס'איז דערמאנט געווארן משה בתורה.

¶25וואלט דאס געווען אן אנדער סופר, אן אנדער זמן, אן אנדער תקופה, איז אט דעמאלט דארף ער דערמאנען נאכאמאל.

¶26ועד"ז איז אין רמב ם גופא בנוגע צו הלכות, ניט נאר בנוגע צו ענין פון דערמאנען ברכה אדער רצון וכיוצא בזה, איז בשעת ער דערמאנט א הלכה איין מאל ווערט דאס א פסק-דין על ”כל הספר כולו”, אין על כל השנים כולם וכו.'

¶27און די שאלה הידועה, דער רמב"ם פארלאזט זיך דאך אויף דערויף וואס ער האט געזאגט פריער פארלאזט זיך ניט אויף דערויף וואס ער האט געזאגט שפעטער איז דאס איז בהנוגע אז מ'פרעגט א שאלה פארוואס דער רמב"ם האט פארפעלט א הלכה און מ'געפינט איר ניט, אדער געשריבן הלכה אין א לשון ששון וואס מ'קען ניט טייטשן קפור,

¶28איז וויבאלד אז מ'קען דאס טייטשן שלא כהלכה דארף ער דאס באווארענען פריער.

¶29בשעת ס'רעדט זיך וועגן מודיע זיין א הלכה חדשה דארף ניט זאגן דער רמב מ מן כהי רצון יעדערמ ל ווען ער דערמ נט משיח'ן!

¶30פונקט אזוי ווי ווי דאס איז, אז מ'זאגט ”את צמח דוד עבתך מורה תצמיח” זאגט מען דאס ניט אין יעדער ברכה וואס מ'זאגט אין שנים עשרה, מ'זאגט ניינצן-צוואנציק ברכות איז דאך לכאורה, וויבאלד קוינו כל היום ווערט א קלאץ-קשיא, ס'איז דאך געדארפט אין יעדער ברכה מצרף זיין די ברכה ובקשה אז ס

¶31איז קיינע ניט איינגעפאלן פרעגן די קשיא, וואס די קשיא איז מלכתחילה ניטא, ס'איז די זעלבע תפילה, אז מ'דערמאנט איין מאל גייט דאס אויף די גאנצע תפילה.

¶32ועל דרך זה, בשעת מ'זאגט 'ותחזינה עינינו'.

¶33בשעת ס'קומט אן אנדער תקופה ביום, אז דאס איז אין תחילת עבודה, און דאס גייט לעסקה, און דערנאך דאווענט אין מנחה, וואס דאס איז באמצע המלאכה, כמבואר די מעלה פון תפילת המנחה, וואס דערפאר היא זהב ”בתפילת המנחה, שאפילו אליהו” איז אויך למנה בתפילת המנחה, דערפאר וואס אין מיטן איז ער אוועקגעגאנגען להסקה, און דערנאך רייסט ער זיך אפ און שטעלט זיך דאווענען ”כבדא קמי' מרי” וואס דערפאר טוט ער אויף א שטורעם.

¶34ועל דרך זה, אז ס'ענדיקט זיך עבודת היום, ס'הויבט זיך אן עבודה חדשה, עבודת הלילה אבער פרעגן די קשיא, פארוואס זאגט מען ניט, אז ביאת ”מציאה ובל כוינו” כל היום זאל ער דאס זאגן ניינצן-צוואנציק ברכות.

¶35ועל דרך זה בהנוגע אז ס'רעדט זיך וועגן דעם זעלבן ספר, ועל דרך זה ווי מ'זעט דאס אין מכתבים ומאמרי רבותינו נשיאינו אדער רבנים פוסקי ישראל גדולי ישראל, וואס האבן מדייק געווען אויך אפילו במכתבים שלהם,

¶36איז אט דעמאלט איז ניט דער פירוש, אז וואו נאר מ'האט דערמאנט א אידן האט מען גלייך געמוזט זאגן אדער ברכת החיים, אדער א ברכה וואס מ'זאגט ווען דאס איז א אידן אין עולם האמת ס'איז גענוג אז מ'דערמאנט דאס אימה.

¶37ועד כדי ככה, אז דאס איז קיין קשיא ניטא.

¶38רשי דארף דאס אפילו ניט באווארענען פאר א ”תינוק בן חמש”.

¶39בשעת ער לערנט מיט א ”תינוק בן חמש”, און ס'קומט הולד פרטיות נוע אלו תבלית ”נוח נוח איש צדיק” וואס עפעס מיטאמאל איש צדיק?

¶40היינטשט דא פרשי, אז וויבאלד ער דערמאנט א צדיק וועט זיין זוכה צדיק לברכה, און זאגט ער דערנאך אויך בנוגע צו אברהם.

¶41איז לכאורה ווערט דאך א קלאץ קשיא, איידער מ'האט דערמאנט נוח'ן האט מען דערמאנט חנוך?

¶42און חנוך זאגט ”אין כלקח אותו” אלקים איז דאך דא איין טייטש, אז ס'איז געווען א מלאך און א צדיק וכו על דרך זה נאך אברהם'ען איז דא יצחק און יעקב?

¶43האט ער געדארפט שטיין, דערמאנט יצחק'ן?

¶44ער האט געדארפט שטיין אז יצחק איז געווען אן איש צדיק און תמים היו און אלה תמימה היו וכו ועל דרך זה בנוגע צו יעקב, און על דרך זה יעדער מאל אז מ'וועט דערמאנען יצחק און יעקב און משה און די שבטים און יהושע און די אלע גדולי ישראל וואס דערמאנט אין חומש האט נאך יעדערן געדא�

¶45איז אפילו א ”בן חמש ל מקרא” פערקרייכנען די שאלה, וואס דערפאר דארף דאס רש"י ניט באווארענען, ווארום ס'איז מעשמו מובה ווי ער ווייס דאס בהנהגתו עשמו ער איז מחוייב אין ”כבדות אביך ואת אמך”,

¶46במילא, אז ער דערמאנט זיי דארף ער זיי ניט אנרופן אזוי סתם, ער דארף זיין עפעס אן ענין של חיבה אדער אן ענין של כבוד אדער אן ענין של יראה, ער ווייס אבער, אז ס'איז ניט דער פשט, אז יעדער מאל ווען ער גיט א קוק אויף זיין פאטער אויף זיין מוטער דארף ער שרייען אז ער איז זיי מחביד, אדער שרייען אז ער האט ער אים מורא,

¶47און ווייס אז אזוי האדעוועט מען פון קינד-ווייז אויף, במילא ווערט דאך ביי אים לכתחיליקן קשיא ניט.

¶48ועל דרך זה בנוגע לעניננו.

¶49ועל דרך זה בהנוגע וואס כאמור לעיל, ”אנא נפשי כתבית יהבית” וואס ”כל הנותן באן יפה נותן” און אין אן אופן, אז מ'דארף ניט פרעגן בא יעדער מ ל רשיון מ'מוז דאך זאגן, אז ס'איז דא א מעלה אין דעם לשון איבערגעלאזט לגבי דעם לשון פון יהבית אז ניט וואלט מען גענוצט דעם לשון יהבית אויב ס'וואלט אלץ כולל געווען.

¶50בשעת מ'זאגט יהבית אט דעמאלט קען ניט זיין קיין כפוי טובה, און בשעת ער וועט דאס לערנען זאל ער פארגעסן, אז ס'איז געווען אן נותן בעין יפה נותן.

¶51במילא. וואס וועט דאס ברענגען?

¶52וועט דאס ברענגען ער וועט מעורר האבן ווי פרעגן א קשיא.

¶53במילא וועט פרעגן א קשיא אויף א רבי'ן. א רבי האט געשריבן א מאמר, און ער זעט אז ס'איז אזוי געשריבן בכתב יד קדשי וועט ער פרעגן א קשיא.

¶54היתכן? ווי זאגט מען דאס אזא מין זאך, אז ס'איז דא אין א מאמר פון א פריערדיקן רבי'ן אדער פון א שפעטערדיקן רבי'ן דער א מאמר פון תורה-שבכתב און תורה שבעל-פה וואס איז ניט מובן לויט אט דעם ענין וועגן וועלכע ער שרייבט דא?

¶55איז דאס היפך פון די רצון פון די בעלי המאמרים, וואס זיי האבן געשריבן די מאמרים אין אן אופן אז ס'זאל זיין יתפרנסון מזוני ”ולא הביישין למד”.

¶56לכאורה, עס פנים איז דאך היפך פון גן עדן?

¶57זאגט מען, אז דאס איז קיין סתירה ניט!

¶58ס'איז ט קע אן עז פנים, יז ט עמולט יז ס ן ענין פון היפך ען עדן, ערנ ך ביח עם זה יז רף זיין דוקא ער ענין פון היפך הבי ניו ת, ב ע ס יז נו ע למעס בפועל, יז נע י ו ם ל נשמע טוט ער די ז ך, ס'ד רף ערנ ך ערפ ומען ער נשמע, וו ס נשמע יז ער טייטש בנה והסברה,

¶59ווי זוי ען זיין בנה והסברה אמיתית אז בשעת ער האט ורמינהו און האט א קשיא, און דערנאך ווערט דאס ”אור חוזר” די מעלה פון תלמוד בבלי אט דעמאלט האט ער די ענין לבורו ולאמיתתו ובשלימותו.

¶60תנאים פון ארץ ישראל, פון ירושלמי, וואס דאס איז א זהב און אין זהב כזהב פון ארץ ישראל, און זהב הארץ הייתי וכו איז געווען זייער לימוד פון אור ישב.

¶61לימוד אמיתי וואס מ'זאל דערגרייכן צו אמת לאמיתתו, און מ'זאל ניט מורא האבן באווארענען א עירור וואס דאס קומט מצד בבל דארף מען דאס לערנען ווי מ'לערנט אין בבל, וואס דארט איז דא קושיא ורמינא וכו.'

¶62וכמדובר כמה פעמים, וואס דאס איז דאך אויך דער ביאור בפשטות, ווי דער אלטער רבי ברענגט אראפ אין אגרת הקודש, אז דער ענין פון חכמת הנסתר, פון תורת הקבלה און זהר, אז לא סתמן לא קשיא ולא רמינהו וכו.'

¶63מ'גיט א קוק אין זהר דארט איז דא כמה וכמה קשיות, און דא כמה וכמה רמינהו'ס, ווי מ'זעט דאס בפשטות, על כל פנים בפשטות ווי מ'לערנט זהר בפשטות.

¶64און אויב מ'לערנט זהר, און מ'וויל אויך לויטה זיין דעם לימוד לפי הבנתינו, וו ס ס יז ך תורה שבעל פה רף מען פ ר טיין י קשיא, ביז וו נענט ז ס וועט ביי אים ווערן י קשיא.

¶65ויב ער לערנט י קשיא, ון ביי אים יז ס ניט יין קשיא, ער לערנט מערניט, ז דער ון דער תנא, דער ון דער מור יז ביי אים עווען ער ענין י קשיא, וועט זיך ביי אים דעמאלט ער תירוץ ניט זיין נ נ ענומען, וו רום ביי אים יז י קשיא ניט געווען נ נ ענומען.

¶66בשעת ער לערנט ע כדי כך, אז די קשיא וועט זיין א קשיא אט דעמאלט ווערט דערנאך דער תירוץ זיינער א תירוץ.

¶67און אט דעמאלט נעמט ער אראפ און איז מחדש די ענינים, ווי ער איז מבאר אויך אין אגרת הקודש, אז דאס איז דער טעם וואס דוקא אין 'עולם הזה' התחתון, וואס דארט איז דער ענין הבירורים, קען זיין דער בירור פון הלכה, א בירור ופסק דין ביז אין הלכה בפועל.

¶68משאין כן למעלה. וואס הייסט למעלה?

¶69לערנט מען איין ישע.

¶70וואס דארף מען אנקומען צו קשיות? זאגט מען, אז דער אויבערשטער וויל אז תורה איז דאך זיין פארבונדן מיט תכלית אמת לאמיתתו, וואס דאס איז פארבונדן מיט זדונות ”נעשו לו כזחיות” און זכיות ממש, און פארבונדן מיט ”לילה כיום יאיר” מיט ”אתהפכא חשוכא לנהורא ומרירו למיתקו”.

¶71איז דא טאקע דער חילוק, אז אין תלמוד ירושלמי איז דא א סך מערער קשיות ווי ס'איז דא אין זהר, און תלמוד בבלי איז דא גאר א סך קשיות לגבי ברך שניהם, אבער אף על פי כן איז דא על כל פנים קשיות ורמינהו'ס אויך אין עץ החיים,

¶72כדי דערנאך זאל דאס קענען אזוי אויך האבן אין זיך די מעלה וואס האט די מעלה פון ”יתרון האור מן החושך” וכיוצא בזה.

¶73וואס דאס איז אויך כמדובר לעיל, אז בשעת מ'לערנט די מאמרים, איז ניט דער פשט ער איז יוצא-געווען ידי חובתו זאגט ער די ווערטער און פארשטייט אין אן אופן שטחי אדער אין אן אופן פנימי, אבער ער האט מורא, זיך פארטיפן אין דער קשיא טאמער וועט ביי אים ווערן א קשיא, זאגט מען-אט דאס איז וויל דער בעל המאמר,

¶74אז בא דיר וועל ווערן דאס א קשיא, און אט דעמאלט וועט ער בא ד און טאמער בלייבט ער אין מאמר, און דערנאך שטייט וצרו חיון אדער דילא כנל ווי לשון הרגיל אין די מאמרים פון דעם מיטעלן רבי'ן איז דאס אויך ביידע ענינים, א חלק פון זיינע מאמרים און פון זיינע ספרים.

¶75און אין ביידע ענינים פארלאנגט זיך, אז ס'זאל זיין 'הבנה והשגה' עד כדי כך, אז ”נקראת על שמו” אז דאס ווערט אנגערופן על פי הלכה אז דאס איז תורתו, ביז וואנענט ער קען אויף דערויף מוח וואס דאס איז די מעלה וואס ס'איז דא אין דעם לשון לה זיך איבעררייך, אז ניט נאר ער גיט דאס בתוהו ”הנותן בעין יפה נותן”,

¶76במילא טאר מען ניט זיין קיין כפוי טובה, מ'דארף דאס אלעמאל געדענקען, ביחד עם זה כדי מ'זאל זיך קענען דארט פאנאנדער אויסנוצן דעם כח השכל והבנה שלו במילואו ובשלימותו דארף ער דערצו האבן א צוגאנג אן הגבלות מצד ענינים וואס זיי זיינען ניט פארבונדן מיט תורה,

¶77וכמדובר לעיל בנוגע למעשה און נעשה קודם לנשמע טוט ער אפ די מעשה ו”מאי קא משמע לן”, ס'דארף אבער דערנאך זיין דער נשמע, ווי דער אפטייטש דערפון איז לויט ”תורת אמת”, אז ס'ווערט זיין הבנה והסברה באמת לאמיתתו, וואס דאס ווערט דוקא דורך דעם וואס פריער ווערט די קשיא זיינע א קשיא, און דערנאך ווערט דער תירוץ זיינער א תירוץ.

¶78וכמדובר לעיל, אז דאס איז וואס על פי הלכה, אז מ'לערנט א קשיא אין תורה דארף מען אויך מאכן א ברכת התורה, אז ניט טאר ער ניט לערנען די קשיא שבתורה.

¶79לכאורה, א קשיא שבתורה איז חיין של 'העלם והסתר', כמבואר אין אגרת הקודש, גענומען פון זהר, כמובן אויך בפשטות, פארוואס ווערט א קשיא אין ”תורת אמת”?

¶80דערפאר וואס דאס איז א זאך וואס דאס איז 'העלם והסתר' פון דעם שכל הבנה אמיתית.

¶81זאגט תורה, אז מ'טאר ניט לערנען די קשיא, אפילו ער ווייס, אז סיי-ווי סיי וועט ער ניט באווייזן לערנען היינט דער ענין פון דעם תירוץ, מאיזו סיבה שתהי,' און אף על פי כן טאר ער ניט מבטל זיין פון תלמוד תורה, דארף ער לערנען דעם חלק התורה וואס רעדט זיך וועגן דער ק און מ'זאגט אים,

¶82אז אף על פי וואס דו וועסט ניט צוקומען איינט צו דעם תירוץ, און אויפן תירוץ מארגן וועסטו מאכן א באזונדער ברכת התורה טארסטו ניט לערנען די קשיא היינט, כל זמן דו האסט ניט געמאכט די ברכת התורה, צי אינדערפרי אדער וכיוצא בזה.

¶83וואס אט דאס איז אויך די מעלה פון דעם לשון, וואס ביידע זיינען דאך לשונות פון תורה, און פון גדולי תורה ופוסקי תורה, סיי דער לשון יהבית סיי דער לשון יום לאזט זיך איבער.

¶84און דער עיקר, כאמור, אז דאס זאל אראפקומען במעשה בפועל, ביז כאמור לעיל ווי ער האט געשריבן אין קונטרס עץ חיים ובכמה מקומות וועגן דעם גודל הענין פון לערנען תורה דוקא בהבנה והסברה אין נגלה דתורה, און דערנאך אויך ווי מ'זעט דאך דאס אויך בנוגע אין זיינע מאמרים אין 'פנימיות התורה',

¶85וואו מ'זעט דעם ”לפי עניות דעתינו” דעם חידוש אין דעם זעלבן ענין ווי ער רעדט זיך אין א נשיא שלפניו, און דערנאך ווי ס'רעדט זיך במאמר שלו רעדט זיך דאס אין הבנה ואריכות והסברה ודת, א סך מערער בכמות, וואס זיכער איז דאס אויך מערער באיכות, לגבי דעם נשיא שלפניו.

¶86ווי מ'זעט דאס בפשטות אין די מאמרים הנדפסים.

¶87איז דאך דאס גופא פארשטאנדיק, אז דאס איז געווען דער רצון, ווארום ער האט דאך ארויסגעגעבן די מאמרים כדי מ'זאל אין זיי לערנען, און מ'זאל לערנען אין אן אופן ווי ער האט געוואלט אז מ'זאל לערנען, ווי פארשטאנדיק פון קומט תרוץ חיים וכיוצא בזה, אז דאס זאל ווערן תורתו ”שנקראת על שמו” פון דעם לומד,

¶88וואס דאס גופא איז א הוכחה, וויבאלד אז מ'האט דאס אונז געגעבן, ווי דער בעל שם טוב זאגט, איז דאך דאס 'בהשגחה פרטית', אפילו ווען ס'וואלט געווען אן ענין שבעולם 'והעלם והסתר', עאכו"כ א ענין אין תורה, עאכו"כ א ענין אין 'פנימיות התורה',

¶89איז דאך דאס גופא א הוכחה, אז דאס איז דער אופן הלימוד הרצוי ניט סתם, נאר הרצוי ומוסגש במיוחד על ידי פון דעם בעל יום ההולדת.

¶90”ואין הדבר תלוי אלא” ברצים ווארום די יכולת בלשון פון נשיא דורנו דארף זיין מערניט ”עמדו הכן כולכם” האט מען די יכולת פארטיקערהייט, ניט אין אן עולם נעלם, און מ'דארף דאס מגלה זיין א העלם יא מצאים, ניט מצאים, נמצא אדער ניט נמצא?

¶91דאס שטייט אין אן אופן גלוי, ער דארף דאס נעמען, דאס וואס מ'האט געלאזט און וואס מ'האט געגעבן בעין יפה, דארף ער דאס נעמען אין אזא אופן אז דאס וועט ווערן זיינע, ביז ”נקראת על שמו”.

¶92וואס דאס איז אויך, כמדובר, דער דבר וואס דאס איז שוה בכל שנה, אז דאס איז צוויי כ'ן, און מ'זאגט אז ביידע כ'ן זיינען אין כתר, וואס דאס גופא איז דאך אז דאס איז חיצוניות הכתר ופנימיות הכתר,

¶93וכמדובר לעיל, אז אויך אין פנימיות הכתר איז אויך דא כמה וכמה דרגות וכו,' און בפרט נאך אז ווי דאס שטעלט זיך דא אויס איז דאך דא צוויי באזונדערע כאפן, איינער בהנוגע צו די יארן וואס זיי זיינען פארבונדן מיט 'בריאת העולם',

¶94דערנאך איז דא טעג וואס זיינען פארבונדן מיט קידוש החדשים, וואס דאס איז וועלט און דאס איז ”חודש של גאולה”, וואס דאס איז וועלט און דאס איז תורה, וואס דאס איז די ביידע דרגות וואס איז אין כסר, וכמדובר ומבואר בכמה מקומות.

¶95און אט דאס זאגט מען, אז דאס איז ביכלתו של כל אחד ואחת, ובהדגש אויך פון אחת, כמדובר כמה פעמים, אז ס'איז א פסק-דין אין רמב"ם, אז אפילו נשים אין קטנים וכו דארפן זיי אנהויבן געוואונן,

¶96אז זיי זאלן קענען צוקומען צו עבודת פון ”אברהם אוהבי” ווי ס'איז פארשטאנדיק ומדובר ”כמה פעמים שוין” אין פרק עשירי אין הלכות תשובה, וואס דאס איז דער לעצטער סיום וחותם פון הלכות תשובה שברמב", אז אויך בהנוגע צו נשים איז דא דער חיוב גמור בהנוגע צו ענינים וואס מ'זאגט אז דאס איז 'פנימיות התורה',

¶97און דאס איז טאקע 'פנימיות התורה', ביחד עם זה איז דאס אבער יסודי התורה, וביחד עם זה ווי ער זאגט אין ספר החינוך בהקדמתו איז דאס פון די מצוות וואס זיי זיינען תמידין בכל יום 'ובכל רגע' ובכל מקום,

¶98און סיי ביי אנשים און סיי ביי נשים, וואס דאס איז אהבתו ויראתו, און דערנאך איז דאך די הלכה כיצד יבוא לאהבתו וליראתו, ווי אזוי קען זיין עבדוה בלב וב שלום בשעת ס'איז דא דער ענין פון לימוד 'פנימיות התורה',

¶99על ידי שיתבונן, ווי דער רמב'ן רעכנט דארט אויך אויס דער לשון פון חכמה און דעת, ווי גערעדט שוין כמה פעמים.

¶100וכמדובר לעיל, איז ”קרוב אליך הדבר מאוד, בפיך ובלבבך”, ביז דאס ווערט לעשותו, און דאס ברענגט אראפ אין 'עולם העשי' און אין עשי' שבעשי אין תחתון שאין תחתון למטה הימנו, אז ס'ווערט דער תורה חדשה מאיתי תצא,

¶101און דאס מאכט איבער אויך די וועלט אין אן אופן אז די וועלט ווערט א שמים חדשים און ארץ חדשה, וואס דאס איז פארבונדן, כאמור לעיל, דער שם חדש וואס הוי' קורא לה, כמדובר, און דערמאנט אין דעם מאמר הזל הידוע, פארבונדן מיט השתתות על ציון פון נשיאי ישראל, צדיקי ישראל, גדולי ישראל,

¶102וישראל כשרים בכלל, און דאס היילט נאך מערער צו דער וקיצו ורננו שוכני עפר, ובפרט נאך אז מ'איז זיך משתדל אז זאל זיין ויהיו חיי ישראל זאל זיין שנים שלימים ”ואברהם זקן בא בימים” אז ס'ווערט אלע טעג זיין אינגאנצע,

¶103וואס דאס היילט נאכמערער צו די שלימות אין וועלט, וואס דאס ווערט געבראכט דורך די שלימות אין עבודות כל אחד ואחת, און דאס ברענגט אראפ די שלימות אין וועלט דורך גאולה האמיתית והשלימה על ידי משיח צדקנו, במהרה בימינו ממש.

¶104לחיים.