transcript · Yiddish
Text
Machine text not yet checked by a person - do not quote it as the Rebbe's words.
¶1בהמשך צו די מבצעים וואס ס'הויבט זיך דאך אן פון תורה, מבצע תורה, איז אויך דער כאן המקום דערמאנען אויך די תקנה וואס איינגעפירט בקשר צו יו טס כסלו פון חלוקת השער על מנת להתחיל יעדערער די מסכתא וואס ער וועט נעמען אויף זיך,
¶2אדער כמה מסכתות ביום טס כסלו אדער בימים על מנת לגונו אין יו טעת כסלו הבא, על כל פנים ניט שפעטער ווי יו טעת כסלו הבא עלינו ועל כל ישראל לטובה.
¶3און וואס אויך צוזאמען דערמיט איז מען דאך אויך רגיל אויף מאכן א ציום אדער א התחלה פון איינע פון די מסכתות השס, מסתמא וועט מען אויסטיילן צעטלן, אז יעדערער זאל קענען די וואס ווילן אז מ'זאל דערמאנען שם אויפן קיום אנשרייבן שמו ושם אמו.
¶4און על כל פנים, אט די וואס ווילן זיך משתתף זיין אין לימוד הרבים, און ווי גערעדט כמה פעמים בארוכה, און ווי שוין אויך געדרוקט בכמה ספרים דער מעלת הענין, אז מ'איז זיך משתתף אין חלוקת השעת וכיוצא בזה, וואס דעמאלט האט מען א חלק אין דעם לימוד פון כל אלה המשכת משתתפון כמבואר די פרטי דער צד הלכה שבדבר און הגדות שבדבר,
¶5און ווי אויך גדרוקט בכמה ספרים, כמוזכר, ווי אויך דערמאנט אין די ית' כתלו שעברו, און ס'איז אויך אויף געבן חיזוק צו שאר המשתתפים, אז מ'וועט זען, אז אויך פלוני בן פלוני איז זיך משתתף בחלוקה זו וכו' וכו און 'מצוה לפרשים עושי מצוה'.
¶6וויבאלד אז דאס איז א דור און א זמן וואס מ'נוצקט זיך במיוחד בברכות, ובפרט נאך אין ימים האחרונים און שבועות האחרונות, אז יעדער 'דבר קטן' לאזט מען דאס פאנאנדער און ס'ווערט דערפון א דבר גדול און א דבר מבהיל וכו ביז וואנענט אז רא מעשה איז ניט א כלף קטן איז מערער כלף קטן כפשוטו,
¶7אין 'ארץ הקודש' איז געווארן דערפון א גאנצער פחד והללו וכו וואס זיכער וועט דאס ניט זיין ממש 'כלל וכלל', אבער על כל פנים פחד והללו פון אידן איז דאך אויך 'תופס מקום' למעלה, במילא דארף דאך דאס 'תופס מקום' זיין אויך למטה, ניט נאר בא די נאר אויך בא די צו וועלכע ס'דערגרייכט די שמועה דערפון.
¶8ועד דרך זה אויך פון כל 'דבר קטן', פון א גוי קטן, פון רגשו גיין ולאומין יעגו ריט איז ווי מ'זאגט אין דער הפטורה פון היינציקן יתות כסלו באזוי הוא בגיין איז אויך זיין רגשו און זיין יעגו ווערט אויך דערפון א גאנצער טומל,
¶9און ס'פעלט-אן א דאגה ובהעלך וכו דארף מען דאך האבן דעם ענין פון ברכות פון דעם אויבערשטן, ובפרט ברכות וואס זיי הויבן אן דערמיט אלע ששה סדרי משנה על מנת אז מ'זאל דאס ממשיך זיין ביז אין דער סוף פון אלע ששה סדרים פון ”הוי' יברך את עמו בשלום” און ניט סתם שלום,
¶10נאר שלום ווערט דער ”כלי מחזיק ברכתו” של הקב"ה.
¶11וואס וואס דערפאר איז אויך דער ציום, אף על פי וואס מ'האט שוין געמאכט אמאל א ציום אויף מסכתא ”זו בענין אחר”, וועט מען אויך מאכן א ציום אויף מסכתא ברכות.
¶12ובתרט נאך, אז דער פרק וואס ער איז חותם אין מסכתא ברכות, ”הרועה מקום שנעשה בו” נס איז דאך אן ענין וואס מ'דארף דאס האבן בכל יום ויום,
¶13אף על פי וואס בכל יום אלא תנפלאות גדולות לבדא ”אין בעל הנת” מכיר בנצחו ווי די גמרא זאגט אין מדה, און בפרט ביז אז מ'זאגט אז מ'דארף ניט זאגן קיין הלל בכל יום און 'האומר הלל בכל יום', ההפך הכוונה, בשעת אבער מ'זעט הרועי נס ער זעט דאס 'בעיני בשר',
¶14”הרועי מקום שנעשה לו נס” איז אט דעמאלט ערו יוצאו ויררכו דארף מען מאכן א ברכה אויך איצטער, ווען זיי דערזען אט דעם מקום, שעשה נש לאבי אדער לי במקום הזה.
¶15וואס דאס דארף מען דאך האבן במיוחד אפילו אויף די ניסים וואס זיי זיינען לודאי, און אין ”בעל הנש מכיר בניסיו”, וואס דעמאלט איז אבער טאר מען ניט מאכן קיין ברכה, וויבאלד אז ער זעט דאס ניט, משא' כן אבער א נש וואס ער זעט דאס, ווי אפילו דעם מקום איז אט דעמאלט זאגט ער, על-פי ציווי פון ”תורת אמת” בשמו מלכו, ”שעשה לי נש במקום הזה”.
¶16וואס דאס איז פארבונדן במיוחד מיט די מאורעות פון חדשים שעברו, ווי כמה רבנים האבן גע'פארקענט לאחרי שקלא-וטריא ארוכה הבברכה ומיוסד, ווי דער אלטער רבי פסק'נט דאס בפשטות אין ברכת הנהנים,
¶17און ברענגט א דוגמא אויף וואס פאר א נס מ'דארף מאכן, אויף נפל עליו כסל וכיוצא בזה וכו איז אן קיין ספק וספק-ספיקא אז מ'דארף מאכן א ברכה, שתה מלוץ במקום הזה.
¶18ואין כאן המקום להאריך בפלפולים של מודיעות, וואס א שאד די צייט אויף רעדן וועגן זיי וואס ”לא מהם ולא מהמונם”, מערניט ווי דערמאנט דרך אגב מיט דעם סיום אויף מסכתא ברכות,
¶19וואס דער סיום אין די פרטים איז, אז חלת הפרק איז מיט ”הראה מקום שנעשה לו נס” און דער סיום איז מיט עת לעשות להשירו תורתך און אבער אמר ר' ”נתן הפרו תורתיך משום עת לעשות לה” און ווי ס'שטייט דאך שוין אין ספרים,
¶20אז דאס איז אויך דער קשר פון נעוץ סופן בפסילתן פון מאמר צען-קורא נשמע בערבי וואס דער ענין פון קריאת-שמע איז דאך, פון ”שמע ישראל הוי' אלקינו הוי' אחד” וואס דאס איז דאך דער קריאת-שמע דר רבי,
¶21דער עיקר ענין הקריאת-שמע, דער פסוק ראשון די קריאת-שמע איז אט דער הוי' שטייט דערנאך בגלוי ביז אין אן אופן ווי ער איז מסיים די גאנצע מסכתא, מיט די גמרא אין די משנה פון דער מסכתא מפלשות להוי און דערנאך, ווי דאס קומט אראפ אויך אין גמרא,
¶22אז דאס איז ניט אן ענין וואס דארף ברענגען מחלוקת חס ושלום, אט די וואס פארפירן דערמיט א מחלוקת איז דאס היפך המשנה והיפך הגמרא, און אט די וואס גייען בדרכי נועם ובדרכי שלום איז אויף זיי שטייט ”תלמידי-חכמים מרבים שלום בעולם” וואס דאס איז דער סיום פון דער גמרא פון דער מסכתא ברכה,
¶23ביז ”ה' עוז לעמו עתן ה' יברך את עמו בשלום” ניט נתפעל ווערן, ווארום דער אויבערשטער גיט אויס אויף ניט נתפעל ווערן פאר די איומים אז מ'וועט ברעכן שפיגלען און מ'וועט קלינגען דורכן קאליפאן.
¶24און היתכן אז מ'טיילט פאנאנדער חלקים ווער ס'האט א חלק אין אלקי ישראל זיינען זיי די אפטרופסים, און די ערשטע זאך מיט וואס ס'הויבט זיך אן רעדן וועגן א אידן איז אויך וואס מ'זאגט ביום הכיפורים איז דא דרגות דרגות, ס'איז דא מכת מרדות, דערנאך איז דא מלתות, און אויך דערנאך איז דא קרבנות,
¶25דארט איז די התחלה, אז מ'רעדט וועגן א צווייטן אידן, אז ער איז רחמנו היפך פון חלק באלקיע ישראל.
¶26און אין דערויף באשטייט די חכמה, און אין דערויף באשטייט דער לימוד, וואס זיי זיינען תלמידי-חכמים, און דורך דערויף וויל מען אראפברענגען תורה און אלקות האט ער דא למטה, וואס ”לא מהם ולא מעמנים”.
¶27וואס דערפון איז אויך פארשטאנדיק וואס זיי האבן זיך אנגעטשעפעט, אין ”הרועי מקום שנעשר” לו נס ופסק ברור פון דעם אלטן רבי'ן, ביי מיר איז דער אלטער רבי א פוסק וואס מ'דארף נאך דערויף ניט פרעגן,
¶28אבער ס'האט דאך צוטאן מיט א גאנצע וועלט האט מען כמה וכמה רבנים געזאגט און געשקלא וטריא און געשריבן און געדרוקט, אז ס'איז אין כל ספק אז מ'דארף בענטשן בשמו מלכות גייען ארויס בני וואס ווילן האבן מורה חתונה'ן דעם נאמען,
¶29מ'ברענגט א גמרא, און מ'ברענגט שעלות"ע תשובות, און מ'ברענגט א משנה לכאורה אז דו ברענגסט ראשונים חתמ'ען זיך דעם נאמען מיט דעם פאמיליע נאמען מיטן אדרס, און מ'דארף זיך ניט חתמ'ענען א בלי שם!
¶30און שרעבט טאקע ווער האט דיר געגעבן סמיכות אויב ער איז א רב!
¶31אויב ער איז ניט קיין רב, בא וועמענס ישיבה האט ער געלערנט, וואס אט דעמאלט וועט מען זיך נאכפרעגן אין דער ישיבה ווי אזוי לערנט מען אין אזא מין עפן, אז דערנאך קומט ארויס אט דער פסק דין ווי מ'האט דאס אפגעדרוקט און מ'איז דאס מפיץ, און מ'איז דאס מפיץ חוצה וכו' וכו.'
¶32וואס דאס איז א מאמר המוסגר, כאמור, דער אלטער רבי שרייבט אין אגרת שכתב בבואר מפטרבוז, אז כולי היו ועולו וועט ווערן ”כמים הפנים לפנים”, איז דעמאלט איז געווען כמים כולי היו ועולו פון דעמאלט איז דורכגאנגען כמה דורות, און יהי רצון, אז ס'זאל על כל פנים מקויים ווערן בדורנו זה,
¶33”וענן פולי דאיממה” אין תורה ווי תורה וויל, אזוי זאל מען דערנאך ארויסברענגען דעם פסק דין, ניט אריינשטעלן אין תורה רחמנא ליצלן נוצן תורה אויף זאגן אויף א צווייטן אידן צי האט ער א חלק בלקי ישראל צי ניט.
¶34אפילו רחמנא ליצלן ערגעץ וויל געפינען, אז בפינה מדחת וואס אויף אים ווערט א ספק צי דאס איז אזוי איז יבוא בעל השדה און ער וועט טאן וואס ער וויל.
¶35קומט א מענטש וואס וויל ניט זאגן ווער ער איז, און מטעם המובן, און שרייבט אז ער האט געלערנט אין א ישיבה, און שרייבט אז ער איז מוכן זיך נתוועדשח זיין, און מיט א ליצנות למטה מעשרה טפחות, וואס וואס קט ליצנות איז איז אויך א גמרא מפורסת.
¶36וכאמור לעיות, אל רב אך ברא גנר אלא חורא גנר אט דאס וואס ארום און ארום שטייט מען און מען שווייזט, און מידי שסיק האבן יענע מודיע געווען, אז מידי שסיק שמע מיני דמיידעלעו אט דערפאר ווערט דערנאך, אז אויף מארגן ווערט א צווייטער פארשריעל און א דיטער פארשריעל און א דינטער פארשריעל.
¶37חס ושלום, אז דערפאר וועט פעלן ביי יענעם אידן אין זיין חלק באלקי ישראל ניט זיי זיינען בעלעבטעים אט דאס וואס זיי האבן אמאל געהאט אפשר א בעלעבטעישקייט.
¶38איז אז מ'דרוקט אפ באותיות מרובעות א פסק-דין אויף א אידן, רחמנא ליצלן, מיט דעם מוסח ווי ס'איז דארט געשריבן איז דערפון פארשטאנדיק וואס זיי זיינען, במילא איז א שדה צייט רעדן וועגן זיי,
¶39על אחת כמה וכמה אריינגיין ווי כוחים, ווארום ”כל-שכן דפקר טפי” ווי מ'האט געזען בעבר בשעת מ'איז מיט זיי אריינגיין ווי כוחים, בשעת אבער יעדערער במריקלתו ו”לבית הכנסת שלו” וועט ארויסגיין בגלוי,
¶40אן קיינע ווי כוכין, און זאגן, אז דער פסק-דין איז ברור באופן כך וכך, אדער בענטשן בשמל מלכות, אדער ווען זיי שרייבן, אז יענער איז דער היפך פון חלק באלקי ישראל איז על כל פנים יתבררו ויתלבנו והצפרפו הדברים!
¶41איז דאס אויך א סימן, אז מ'גרייט זיך צו משיח תקומא.
¶42דער זיצן, שטייען און שווייגן, זיצן און שווייגן, שלאפן און שווייגן, לערנען תורה און שווייגן, אין דעם ענין איז לאו ”הזמן גרמא” כלל, ווארום יענער האבן בפירוש מדגיש געווען א מידי שסוק איידעלע,
¶43ובפרט נאך אז דער מורא פון ברעכן שפיגלען וועט זיך ניט אפשטעלן אויף דערויף, זיי וועלן זען אז מ'פירט-אויס מיט דעם אגל, אויף דעם ענין וועט מען גיין ווייטער און נאך ווייטער, איז רחמנות אויף זיי אליין אויך כאמור,
¶44אבער אז איצטער איז ניט די צייט צו רעדן וועגן זיי, ואדרבא ס'איז ”לא מהם ולא מהמונם” און ניט איך מיין חס ושלום מיט זיי אריין אין ליכוכים, יהי להם אשר להם און גערעדט אמאל בארוכה די גמרא זאגט א כלל, אז לעתיד לבוא וועט זיין אין ”תלמודי בידו”.
¶45אזוי שטייט די גמרא, אז בשעת ס'איז געווען געזאגט ”עולם ברור” ראה ישראל ”ותלמודו בידו” טייטשט מען אפ אין ספרים, אז דאס וואס מ'האט געלערנט דא למטה בידו קומט ער דערמיט לעתיד-לבוא, און מ'זאגט אים, אז ישראל זאל ער אויך לערנען אט דעם ענין.
¶46וואס דאס איז אויך תלמוד האט צוויי טייטשן תלמוד כפשוטו דער לערנען אין תורה, תלמוד אויך פון לשון לימוד געוואוינהייט, מיט וואס מ'איז געוואוינט.
¶47כרוב ממש, לויט אלע סימנים פון די מסכתא סוטה איז אט אט קומט משיח צדקנו.
¶48און אט דעמאלט וועט דאך זיין א חסדון צדק, און דעמאלט וועט מען זיך קיינעם ניט איינפאלן, שרעקן אייניקן, ניט ברעכן שפיגלען, וועט דעמאלט זיין דער סדר פון ”תלמודו בידו” וועט דער אויבערשטער אויסקלייבן, זאגן אט די אידן, וואס האבן זיי געטאן א זאלן זיי ממשיך זיין און טאן די זעלבע זאך איצטער אויך.
¶49זיי וועט ברענגען די אלף אשבילין, מיט די כל-קורות, מיט די קרוזים, צו זאגן חדר טאס איבער, ובקול רם, בשעת משיחת וועט קיינעם קומען איז ניטא קיין חשאים, ניטא קיין באהאלטענען זאכן, דערנאך וועט מען ברענגען א אידן וואס ער איז מלמד חוס,
¶50ווי בשעת מ'וויל פון אים מאכן לטענות, אז אהבת ישראל מיינט ער אהבת פושעת ישראל א וואלדיקע זאך לשון איז דא א מדרש פריער אין שלום וואס געדרוקט אין שרים ”אין שלום אמר הוי' לרשעים” מכאן שהקב"ה אוהב רשעים, און זי איז דעם אויבערשטן אויך אהינצו אריינשטעלן.
¶51וואס ווערט ניט פא? תורה פסק'נט אזוי אין ”נצקוני בני נצקוני”.
¶52און אט דעמאלט זיך פארשטעלן זיך ווי ס'וועט אויסשרעבן דעם מצב, שיצא קוב"ה און פאמליא דילי דערנאך וועט מען אוועקשטעלן אט די אלע מיט זייערע ”תלמודי בידו”, און מ'וועט זיי הוסר חזר'ן בקול גדול מיט וואס זיי האבן זיך עוסק געווען אין 'עולם הזה' הגשמי,
¶53און פון דער צווייטער זייט וועט מען אוועקשטעלן די בחורים וואס פארן אהינצום רעדן מיט ”פושעי ישראל” אז מ'זאל אנטאן תפילין, און מ'ווארט אז זיי שטיינער, און זיי פארן דערנאך ווייטער און מ'חזר'ט זיך איבער, און זיי וועלן ווייטער זאגן הער זיך איין קובה ופמליא דילי אפשר האסטו א רשע וועל זיך משתדל זיין ער זאל אנטאן תפילין און מאכן א בראכן קיצית און היטן שבת וכו.'
¶54און אט דאס איז ווי דער רמב"ם שרייבט אין הולכות תשובה דער גרעסטער שכר און דער גרעסטער עונ איז ניט דער ענין אז מ'וועט האבן אושר וכבוד מ'לייגט איין א וועלט אויף באקומען א שטעלע אז מ'זאל צען טויזנט דאלער, מער א יאר, אין דערויף קאכט מען זיך, און דערנאך קאכט מען זיך אין א צווייטע זאך, ארויסגעפינען וועלכער איד קען מען אויף אים זאגן, אז ער איז דער היפך פון חלק בלתי ישראל!
¶55שרייבט דארט דער רמב אז אושר וכבוד איז דאס זבלי העולם און דאס איז שייך צו א� און טיפשים און עשים, און דערנאך ברענגט ער, להבדיל, ניט קיין אידן אויך.
¶56וואס אט דא זעט מען, מ'דערמאנט אידן, מ'דערמאנט די יאפאנעזער וואס האט דערשאסן צענדליקער אידן אין לוד מ'ערלויבט זיך ניט זאגן להבדיל!
¶57בפירוש אן א להבדיל! און מ'זאגט, אז דאס איז בחדא מחסיק, אט די וואס האבן מחסיק געווען הונדערט אידן אין אן טבע, און דער יאפאנעזער, וואס האט זיך מוסר נפש געווען אין זייער לשון און דער הרגץ פערטיקט זיך, ווייס דאס וויפל אידן, אפילו נפש אחת מישראל אין לוז,
¶58אין 'ארץ הקודש' גייט דאס בחדא מחצה, צי דער זעלבער מסירת-נפש, און פונקט אזוי ווי דער יאפאנעזער האט דעם חלק, אז זיי האבן אזוי דעם חלק ברעין פושי פה ומצפתם מ'שעמט זיך דאס מיט דרוקן, און מ'חתמ'ט זיך אויף דערויף חתמ ווער דאס האט געזאגט?!
¶59פריער האט גערעכנט ס'איז געווען פליטת הפה, אז פליטת הפה אין אדם מסתפת, אל צערו, אל שובו, וואס פאר א סיבה איז דא געווען?
¶60איי ס'איז געווען עשרת ומצובה דארף מען דאך זיין אויסגערעכנט מיט א ווארט, ובפרט במעמד של כאן עשרה מישראל, אבער אויף צער, אויף התרקסא, ס'איז דאך אין אדם מסתפת.
¶61דערנאך איך גיב א קוק, מ'שעמט זיך ניט דאס דר און מ'איז דאס מפיק, און מ'ברימט זיך דער איד!
¶62מיט וואס ברימט מען זיך? כתוב שחור ”על גבי לבן” דער פאנעגע האט זיך מוסר-נפש געווען דער הרגת אזויפיל און אזויפיל אידן איז דאס די זעלבע זאך ווי די וואס האבן זיך מוסר-נפש געווען אין א טבע, און זיי האבן ארויסגענומען אט די און די אידן, אבער ניט זיי האבן דאס געטאן!
¶63דאס האט געטאן דער גוי, אט דער וואס האט פריער גע אין איין זייט, און גויים אין דער צווייטער זייט, און די גויים קענען אוועקצהראגן האט ער דאס משלים געווען די אידן, און די וואס זיינען דאך משה"ד נפש געווען איז דאס בדוגמא פון די יאפאנעזערן, און די יאפאנעזער האט די הרגעט עטלעכע צענדליק, און בשמתתם איז אומגעקומען פיר אדער פינט,
¶64ואין פוצה פה ומצפצף, און מ'גיט די בריוו, און מ'פאטשט אויף די פ פארוואס רעדט זיך וועגן דערויף?
¶65דערפאר וואס עוד ידם נטוי דאס איז ניט וואס מ'האט זיך דא אפגעשטעלט, און די איינציקע זאך איז אויף אפשטעלן זיי איז באווייזן אז מ'ווערט ניט נתפעל פאר איומים.
¶66איי איז דאך די קשיא ”לא תגורו מפני איש” אויף סימן אז מ'דארף דאס באווארענען, ווארום בטבע האדם איז ”תגורו מפני איש” איז באמת, ווי מ'זעט דאס דא, די איינציקע איינצים פט
¶67איז ניט דורך דערויף וואס ער דערשרעקט זיך און גיט אים נאך א 'כל שהוא' דוקא דורך דערויף זעט ער, אז מ'ווערט פאר אים מתפעל וועט ער מאנען מאתים, און אויף מארגן ארבע מאות, און דערנאך וועט ער מאנען הכל ניט א חלק, נאר הכל.
¶68וכאמור, דאס איז ניט א שאד די צייט אויף ווי קוחו, און מ'רעדט דאך כל-שכן דפקף-צפי ובפרט נאך ווי מ'האט זיך אריינגעלאזט אין ליצנות, לצמי ס'איז גאר דער סוכה קיין עצה ניטא, כמבואר בספרים וכו ס'איז מערניט ווי די עציקע עצה איז,
¶69ומן שב לא צום לא ישר ס'איז מערניט, א איד האט שוועריקייטן איבער מי וואס ער זיצט אין מלח האט מען אויף אים געדונערט, ווי דער לשון פון זייער איז, וואס האט מען אויף אים געדונערט?
¶70היתכן, ער איז זיך ניט מתעסק מיט די ראשית אידן, און גיט ס'זאגט אז מ'דארף מאכן אין א טבע בשמי מלכ ווער איז זיך מתעסק מיט די ראשית אידן אין רום?
¶71זיינען געקומען צוויי פשט עור פון זיי צו אים און צו זיינע חבירות, און מ'האט זיך בא זיי געבעטן אז זיי זאלן מיט זיי טאן און העלפן וכו,' און דערנאך, אז ס'איז געקומען צו ראש-שלם, איז אט די וואס טיילן פאנאנדער חלק דלקי ישראל זיינען יעדערע געפארן ”תחת גפנו ותחת פאנתו”, אט די וואס האבן דארט געדאוונט פאר די ראשית א און זיי האט דארט געהאלקן כפי הארצרי,
¶72לויט זייערע מעגלעכקייטן איז דאס אט די וואס זיי זאגן אז מ'זאל מאכן א נס, א ברכה, אויפן נס פון א טבע בשם ומלכות, בעט מען ניט אין וואשינגטאן קיין געלט דערפאר, מיט כל העניני כבוד וכו און ווערן ניט נתרשם וואס מ'ווידלט זיי,
¶73כאחד הרוקים און אויף דערויף נוצט מען אויס ואשי ישיבות, אנשטאט אויף לערנען תורה מיט בני-הישיבה, וואס זיי חת איז אז שטאט דערויף ווייזט אויב דאס איז אן אמת אז זיי זיינען בני ישיבה לערנט מען זיי אט די דרכים, און אז ס'קומט צו זיין ראש שמי' רי איז ניטא ווער!
¶74דער זיצט אין לאנדאן, דער זיצט אין ניו-יארק, און דער צווייטער זיצט במקום שלישי, מסתמא האט ער דארט געדאווענט מיט קיין הענינים, אבער נאך דערויף קומט ער און דומערט, פארוואס האט ער ניט געטאן פארויבן בשעת ער איז געזעסן דארט אחת ”גפנו ותחת תונתו”, און יענער איז דארט אויסגעריסן געווארן ברוחניות, בגשמיות איז ביי אים ניט אויסוישן מקום,
¶75אויסגעריסן בגשמיות אויך, און ער באקומט ניט אזויפיל און אזויפיל צענדליקער דאלער א יאר, און יאגט זיך ניט נאך דערויף, אבער ער דערהערט וועגן ראשית אידן, אז ער איז אהינטו געפארן אויסגערירן אז ער האט געקענט דאוונען אין א מינים פון צדיקים ויור
¶76און האט דאס אלץ אפגעלאזן, אפשר וועט דאס מורא זיין א אידן וואס איז געקומען פון רוסלאנד און וואס ער דארף אים האבן דא ניט קיין נוסח הידוע ווער דארף זיי דא האבן, וואס זיכער וועט מען איבערגעבן, דער וואס האט דאס מכריז געווען בראש גליי מיט עטלעכע יאר צוריק האט מען מכליז געווען ברבים, ווער דארף זיי דא האבן,
¶77און איצטער נעמט ער זיך אן לגבי דעם איד פון מילאן, אז דער איד פון מילאן איז פארנומען מיט אנטבע, און ער קאכט זיך בהנוגע צו ראשית אידן, און דער עיקר איז, ווי דער מצב דא איז אין פויפט צו פעל מספרו.
¶78און די טענה פון ”לא תגורא” איז גאר אויך ניטא.
¶79ניט נאר די טענה אז מ'דארף מכאן זיין א לאו האט ער א ברירה, ווי ס'שטייט דאך נאך איש מיטא, ער לאזט זיך מלכתחילה ניט אריינער דעם תורה, דער מצב איז איצטער, אין ארצות הברית, די איינציקע עצה, אז מ'זאל ניט אונטערגעבן זיך צו די איומים וואס אין להם סוף איז די איינציקע עצה אויף באווייזן זיי אז מ'ווערט דערפאר ניט נתבא!
¶80און דאס איז אויך א לימוד פאר זייערע ראש-ישיבות פון די בני הישיבה ס'ווייס ניט וואס פאר א ישיבה דאס איז, און וועל זיינען די בני הישיבות קיין נפקא מינה ניט אויך!
¶81א חרכך נשיא איז מסתמא דא אזא ישיבה איז דאס אויך א לימוד פאר דעם ראש-ישיבה פון דער ישיבה, ער זאל ניט מיינען אז ער וועט אנרייטן, זיי זאלן זיך טשעפען מיט א צווייטן אידן וועט מען אים רגן צו רוף דאס איז אן ענין וואס ס'קען אזוי ניט זיין, אז מ'טשעפען זיך מיט א צווייטן וועט מען סוף-כל-סוף זיך טשעפען מיט זיין ראש-הישיבה,
¶82און טשעפען זיך מיט די ראש-הישיבה'ס פרוי, און ברעכן די שפיגלים בא דעם ראש-הישיבה, וויבאלד אז דער ראש-הישיבה איז אים מחנך אז ער מעט ברעכן שפיגלים ביי א צווייטן, וועט דאך דאס דערנאך אויסלאזן צו דעם ראש-הישיבה, און ווי ס'איז ש
¶83ולשיים בטוב קען מען ס'איז א מאמר המוסגר, מערניט מפני ההתרחשת און דער עיקר וואס עוד ידיו נטוי און דער עולם זיצט און שוואקט, אפילו נאך דערויף ווי מ'האט אפגעדרוקט אן ענין פון 'שומו שמים' זאגן, אז די וואס האבן ארויסגערעדט ווי די הונדערט אידן פון אנטעבא, איז זיי האבן דער הארגעט רחמנא ליצלן די פירצן אפידים,
¶84און דאס וואס זיי זיינען געראטעוועט געווארן איז דאס מצד סיבות צדדות, ובפרט נאך אז דארט איז געווען דער חסיד פון אומת-עולם דער דייטש וואס האט געהייסן די גיין אויף רעכטס און די גיין אויף לינקס און האט געקענט שיסן און האט זיי געקענט שיסן און האט זיי ניט געשאסן.
¶85און מיט נאך די אלע ענינים, ווי כמבואר דארט בארוכה, וכאמור לי, ס'איז די אבער נטועות וועט מען זיין מארגן ווייטער אויף באטש שביל, און איבער מארגן ווייטער, און מ'ווייס ניט ווי ין דאס וועט זיך דער קייקלער כל זמן ס'וועט זיך געפינען אט די וואס מידי שסוק אי די לו על כל פנים יתבררו ויתלבנו ויצטרפו הדברים מ'זאל וויסן א דבר ברור, אז פלוני בן פלוני זאגט,
¶86אז מ'דארף מאכן בשם ומלכות ווי דער אלטער רבי פסק'נט, אויף פונקט פארקערט, אז ניט נאר מ'דארף ניט מאכן, נאר מ'שרייבט אין דעם פסקיעל דאס איז היפך בכח, ברך ניט צו ה מיט נאך כזינע ביטויים, רחמנא ליצלן, וואס תסליח במסולת ים כל חצותם וכאמור לעיל, דאס איז אמיתן דאס איז ניט דערמיט ענדיקט זיך, וויבאלד אז מ'וועט זיי אפשרייגן.
¶87און יהי רצון, אז מ'זאל זוכה זיין בקרוב ממש, אז זיינען ”מלא הארץ דעת הוי כמים לים מכסד” און מסתמם וואו איז דאך כדרך פון עקשנים וועט מען דאך האלטן פון ”ותלמודו בידו” מקטל זיין רחמנא ליצלן אויף אידן אויך מכאן ולהבא איז היא להם אשר להם.
¶88וכאמור לעיל, לויט דעם רמב"ם, וואס מדתו של הקב".המדה כנגד מדה און ”ותלמודו בידו” אט דאס איז זייער געוואוינהייט, אט דאס איז זייער שולק אין תורה איז בקרוב ממש וועט קומען משיח צדקנו און ס'וועט זיין דער 'מגלה פנים' בצדקהלכה און מ'וועט וויסן א פסק-דין לאשורו, אבער איידער מ'וועט זאגן דעם פסק-דין דארף מען דאך יעדער צד זאגן די דיעה,
¶89מיימינים ומתמילים יהי להם אשר להם במעמדו של משיח צדקנו און הקב"ה וכל קדילו, זאלן זיי פארנעמען זיך מיט זייערע ענינים און אין ”למו חלק לא מהם ולא מהמונה וכו' וכו” ודאי למען.
¶90בהנוגע גלייך נאך דער אנהויבס פון דער משנה, וואס אין גמרא איז דאס געדרוקט אלע משנות צוזאמען, משא' כן אין משניות איז דאס מחולך לכמה משנות, הויבט זיך אן דער ”הרע מקום שנעשה” לעונת דארף ער מאכן א ברכה,
¶91שנשא לעונת ”במקום הזה אף על פי” וואס די גמרא ברענגט ניט אראפ בשם ומלכות, איז דאך דאס ווי דרך המשכתא ווי ס'איז געבראכט אין פוסקים בלישום ספק בשם ומלכות, דערנאך איז דא נאך כמה וכמה דינים, ביז מ'קומט צו סיום המשכתא סיום המשניות אין דער מסכתא,
¶92וואס דארט איז דא ענינים וואס לכל איז אינגאנצן ניט פארשטאנדיק די שייכות צו דעם המשך צו הפכלת הפרק א משנה שלאחרי זה.
¶93און דאס איז אט דאס וואס מ'זאגט, אז חותמי ברכות בבית המקדש בשעת מ'האט געבראכט דעמאן שלית המקדש הי' קיים, מ'פרעגט דעמאלט זאגן א ברכה האט מען חותמ' געווען די ברכה, ”ברוך הוי' אלקי ישראל מן העולם”.
¶94געדארפט זאגן מגן אברהם, מ'האט ניט געזאגט ווי מ'זאגט בגבוזים ”ברוך אתה הוי' מגן אברהם” נאר בגר ”ברוך אתה הוי' אלקי ישראל מן העולם” מגן אברהם, ועל דרך זה בשעת ברכה.
¶95משקלכולא המיני, ווי דער רמב"ם טייטשט אפ, אין כמה ראשונים, אז די וואס גלויבן ניט אין תחיית המתים, און געזאגט, אז אין עולם אלא אחד האט דעמאלט הזקינו אז מ'זאל זאגן ”מן העולם עד העולם” אז ס'איז דא צוויי עולמות, 'עולם הזה' און עולם הבא.
¶96דערנאך זאגט ער גלייך נאך דערויף, אז אויך הסקינו אז מ'זאל מברך זיין חבירו בשם בשעת מ'פרעפט א אידן זאל מען באגריסן מיטן שם הקדוש, און ברענגט דאס אויף א ראי' וואס בעז האט געזאגט
¶97”ברוכים הבאים” ואומר ברוך הוי' דיבר החיל ואומר כזקנא לתתבוש כזקנא למך און ווי די גמרא טייטשט דאס אפ אז דאס וואס בעוז האט געזאגט איז דא אויף צוויי אופנים און מפרשים.
¶98איינע, אז דאס האט ער געזאגט דערפאר וואס ער איז ניט געווען קיין פוסק, אדער ס'איז געווען ביי א קראפה האט אמאל געזאגט צו די קצין מיטן 'שם הוי' ס'איז אבער ניט קיין ראי' אז יעדערע קען בענטשן חבירו בשם ברענגט ער א ראי אז אזוי האט געזאגט דער מלח צו גדונ'ען, ברוך הוי' גיבור החול און
¶99ד אין דופן איז דא ווי דער רמב"ם טייטשט אפ, אז דאס איז א באזונדער ענין אויף וויפל מ'דארף זיין אפגעהיט אין זקני עמך, אין מנהגים, אפילו אז דאס איז מנהגים ישנים ”כי זקני עמך” אדער א צווייטער טייטש, ווי מפרשים,
¶100אז אויב מ'זאל זאגן, אז דא האט דאס געזאגט א מלח און דא האט דאס געזאגט א יחיד, פון וואנענט איז דאס די ראי אז אזוי זאל זיין לברך חבירו בשם יעדער איד צו א איז אויף דערויף זאגט ער, אז ולא תבוש ”כי זקנו אמך” וויבאלד אז דאס איז א מנה גנושן, טאר מען דערפון ניט אפלאכן, און ווי דער רמב"ם ברענגט אראפ אויף דערויף איז נאך דא אן עומש גדול וכו' וכו.'
¶101וואס אט דא איז אינגאנצן ניט פארשטאנדיק וואס האט א שייכות דער חותמי ברכות בבית המקדש צו דעם המשך צו די ענינים שלפני זה, וואס דארטן רעדט זיך וועגן פארשידענע סיי ”בזמן שבית המקדש הי' קיים” סיי בזמן הגלות-אן קיין אונטערשייד,
¶102וואס די ”חותמי ברכות בבית המקדש” האט גאר לכאורה א שייכות צו מסכתא תמיד, וואס דארטן רעדט זיך בארוכה ובפרטיות ווערן די הנהגה אין בית המקדש, אדער אין מסכתא יומא, ביז אויך אין די פרטים ווערן די עניני הברכות וואס איז געווען בבית המקדש.
¶103וואס אויף דערויף פארענטפערט מען, אז דער תוספות יום-טוב איז נאך מפרשים, אז דאס קומט בהמשך וואס פאר דערויף שטייט בנוגע דעם כבוד וואס מ'דארף זיך פירן אין הר הבית, אז ס'קאר ניט זיין דארט קיין רציקה, לא יכנות במעלה, בפונדוקתו וכו איז וויבאלד אז ער רעדט שוין וועגן א אים הבית איז דערפאר איז ער דערנאך אויך ממשיך פון ”חותמי ברכות בבית המקדש”.
¶104וואס דאס איז אינגא� פון דער ליראה וואס דארף זיין בהר הבית איז דאס דער חידוש דוקא מצד דערויף וואס דאס איז חרב בית המקדש איז מאן ”שבית המקדש הי' קיים” ניט דאס דארף די משנה מחדש זיין, ווי די גמרא זאגט אין יבמות, אז מורה מקדש לערנט מען אפ אז ס'דארף זיין לעולם און מ'ברענגט דאך מ'איז דאס מקשר,
¶105ניט די משנה דא, משא ין כן אט דאס וואס מ'זאגט חותמי ברכות בבית המקדש, ס'איז דאס מערניט ווי ”בזמן שבית המקדש הי' קיים”, כאין מובן בפשוטו של ענין.
¶106דערנאך אין דערויף גופא די שייכות פון די הנהגה אין הר הבית איז אויך ניט גלאטיק די שייכות לשליפנין זה, ווי ער זאגט אין תוספות יום טוב, אז וויבאלד אז פאר דערויף רעדט ער דער גוגל אוהבה להקב"ה אז ס'דארף זיין ”בכל לבבך ובכל נפשך ובכל מאדך” איז ער דערנאך ממשיך אויך דער 'גודל היראה' להקב וש ברוך הוא,
¶107אז אפילו אין מקדש און משחרוב איז אויך להוכנות במנהלו בפונדתא מריקיתא וכו אז פונקט ווי ס'דארף זיין אהבה בלי הגבלות אזוי איז אויך דיירא בבלי הגבלות.
¶108וואס לכאורה איז ניט פארשטאנדיק זאגן, אז מ'דארף ברענגען א דוגמא פון אהבת האדם להקב"ה ברענגט מען אין דעם אדם אליין להקב"ה.
¶109אז מ'וויל ברענגען און ניט בנוגע צו אהבה פון תלמידי-חכמים וכיוצא בזה, וואס מ'לערנט אפ פון את הוי משא"כ באירא איז אט דעמאלט וועט מען דאס אפלערנען דוקא בנוגע צו הר הבית, וואס אין חוץ-פארץ איז ניטא די גאנצע דוגמא,
¶110און די גאנצע משנה, אז ביז דעמאלט רעדט וועגן ענינים וואס זיי זיינען ניט פארבונדן מיט קדושת הערוך, עאכו"כ ניט מיט קדושת המקדש.
¶111אפילו אז מ'וועט געפינען א שייכות פון חותמי ברכות מיטן הארעבייש שלפני זה איז נאך אלץ ניט פארשטאנדיק וואס אט דא די שייכות דער ענין פון עזכינו שיברך אדער חבירו בשם.
¶112און בפרט נאך אז דא שטייט דער זעלבער אפן עזכינו ווי ס'שטייט פריער בהנוגע בחות מברכה בתמריזות משתלקל האמינו.
¶113וואס אין דערויף איז דא קומט נאך צו א שאלה נוספה דער רמב"ם ברענגט ניט אראפ דעם גאנצן דין פון ”לחייב לברך עבירו” בשם.
¶114ס'איז א גאנצע שקלא-וטריא אין דערויף, אין יעלה יהודה פון מארי הצד פארוואס דער רמב"ם ברענגט דאס ניט, מיט א גאנצער שקלא-וטריא, מיט א פלפול וכו וואס לאחרי כל הפלפול והשקל וטריא פעלט נאך פלפולין, פעלט נאך שתבלין אויף פארשטיין די שייכות ווי ס'איז מובן אז מ'וועט א קוק-טאן אין דער שאלה ותשובה.
¶115וואס דערפון איז פארשטאנדיק, אז ס'דארף עפעס זיין א טעם און א שינוי, וואס אף על פי וואס די משנה זאגט החייב אדם לברך עבירו בשם אף על פי כן, איז דער רמב"ם ברענגט דאס ניט אראפ פון ססק הלכה.
¶116וואס על כל פנים נקודת הביאור בזה איז, און דאס אויך פארענטפערט אויך דעם קישור הענינים, אז וויבאלד אז דא שטייט אתקינו שיברך ”אדם חבירו בשם” פונקט ווי שטייט אתקינו משקלכלה המינים גייט דאס אויך און דאס איז פארבונדן משקלכלה המינים.
¶117איז אט דאס איז שייך צו דעם פירוש וואס שטייט אין שיטה מקובתתא אז וואס איז טאקע דער טעם וואס לברך עבירו בשם אף על פי וואס דערנאך איז מען ממשיך, אז דאס איז הפירה תורתך נאר וואס דען צי ”עת לעשות לה” טוט מען דאס, פארוואס טוט מען דאס, וואס דארף מען דא לעשות לעשות לה אזוי?
¶118כדי ס'זאל ניט זיין שוין עבודת כוכבים עבודה זרה שגור בשקול און דאס איז געווארן וועלן קלכלו המים איז דערפאר האט מען דעמאלט התקינון איין זאך משקלכא להאמינין, אז מ'זאל זאגן ”מן העולם עד העולם”, און די צווייטע זאך התקינון משקלכא להאמינין,
¶119לבחה חביבי בשם כדי ס'זאל זיין שגוש 'שם שמים', ביז וואנענט אז צוויי אידן טרעפן זיך דערמאנט מען גלייך דעם אויבערשטן.
¶120וואס דאס איז אויך פארשטאנדיק פארוואס מ'דארף דוקא דערמאנען, דוקא מיטן 'שם הוי' ווי דער פשטות הענ אז דאס מיינט מען ניט זאגן שלום, נאר ווי דועה האט געזאגט און ווי דער מלאך האט געזאגט דעם ענין פון 'שם הוי' אף על פי וואס דער רמב"ם פסק'נט,
¶121אז שלום איז דאס אויך שנה של הקב"ה וויבאלד אז מ'דארף שולל-זיין דעם מורא פון שם עבודה זרה איז שולל בפי הבריות וועט מען דאס ניט שולל-זיין אז מ'וועט זאגן שלום.
¶122בשעת מ'וועט זאגן הוי אדער אדנ א וועט מען שולל זיין עבודה זרה, אז מ'וועט זאגן ”שלום בא בריאות” איז דאס לגמרי ניט קיין שלילה פון שם עבודה זרה.
¶123וואס דער רמב"ם פסק'נט טאקע, וואס דער רמב"ם איז מפרש, אז דאס רעדט זיך פורין די וואס ”כופר בתחיית המתים”, ניט ווי ער זאגט אין שיטה מקובתת,
¶124אז דאס איז צו לשם עבודה זרה שעבר בפי הבריאות, מ'קען דאס אבער מקצר זיין אז דער רמב"ם איז דאך מפרש בקיצור נמרות אין פירוש המשניות שלו, און בפרט נאך אז קרוב לומר אז די וואס זיינען ”כופר בתחיית המתים” זיינען זיי אויך כופר אין דעם ענין פון 'שם הוי' וואס דאס איז פארבונדן מיט הי' הווה ויהי' כאחד, אן ענין פון נצחיות,
¶125נוסר מטעו לאתפעור, וואס דאס ברענגט מען דאך בקשר צו דעם ענין פון עולם הבא, ווי די משנה זאגט אין חלק אין סנהדרין, איז דערפאר איז כאטש בפירוש טראבט ער מערניט ווי דעם ענין פון תחיית המתים איז דאס אויך פארבונדן דער ענין אמונה בתחיית המתים מיט נצחיות המשמה,
¶126מיט נצחיות הקב"ה, ”נוצר מטה מעשה ידיו לאתפער”, משא"כ דעם ענין פון שם הרודי זרים.
¶127וואס דאס נעמט גלייך אראפ די קשיא פון כמה מפרשים, אז מ'וויל טאקע אז ס'זאל זיין שם אפי קול וואס דארף מען דאס נוצן דוקא דעם 'שם הוי' ווי ער פרעגט אויך בארוכה ובשקלא וטריא אין די שאלות ותשובה פון יעלה יהודה על פי זה איז דאס מובן,
¶128מ'דארף שולל זיין עבודה זרה קען מען ניט יוצא-זיין מיטן ווארט שלום אפילו מיטן שם אלקים וואס דאס קען מען אויך זאגן אויף דיינות און אויף אלי הארץ תלקח וכו מ'מוז דוקא האבן אט דער שם וואס ער איז מיוחד מערניט ווי להקב"ה,
¶129און ער איז שולל אויך דעם ענין השיתה פון האט אין זיך דעם ענין המצחית, וואס אט די אלע ענינים זיינען דא דוקא אין 'שם הוי'' ניט אין שם אלקים, על אחת כמה וכמה ניט אין דעם ווארט שלום אפילו לדעת הרמב"ם ווי די קוותא לחבירא וואס זאגן, אז שלום איז דאס אויך שמו של הקב"ה.
¶130און דער ענין ווערט נאכמער געשמאקער לויט דעם פירוש פון ר' הי גאון, וואס מ'האט דאס געפונען אין גנידה פון קאהיר, פון מצרים, און מ'האט דאס אפגעדרוקט מיט ערדעכע יאר צוריק, וואס דארט איז ער אויך מפרש די משנה,
¶131און דארטן זאגט ער נאכמער בפירוש, ער זאגט משיתוקו לה מינים, אז ס'איז געווארן דער סדר, אז בשעת מ'פלעגט מברך זיין את חבירו האט ער דערמאנט די שלישי די אלע דריי, ווי ער ברענגט דארט אראפ דער אב, דער רוח הקדוש מיט אלע דריי ענינים, אזוי ר' הי גוין רעכנט אויס די אלע דריי.
¶132וואס דערפון איז פארשטאנדיק, אז דאס מיינט מען די מינים ווי סתם מינים וואס ווערט געבראכט בכמה מקומות בשעת נוצרית, וואס דערפאר האבן זיי אנגעהויבן באגריסן זיך בשם השלישי
¶133און דעמאלט איז משקלכל המנין מתקינהו זאל זיין דוקא לברך ”עבירו בשם כדי” צו עוקר זיין אט די באגריטונג פון דעם ענין וואס בא זיי איז געווען דערמאנען די אלע דריי.
¶134וואס על פי זה איז מובן די שייכות צווישן מתקינהו פון דעם לברך עבירו בשם מיט דעם מתקינהו פון ”חותמי ברכות בבית המקדש”, ווארום זיי האבן כופר געווען אין די ביידע ענינים, און דערפאר איז געווען די צוויי תקנות, דערפאר קומט דאס דא.
¶135און אט דאס איז אויך די שייכות צו דעם ענין פון ברכות, און אויך דער קשר מיט הספרת המסכתא, ווארום דער ענין חותני ברכות איז דאך אן ענין וואס דאס איז פארבונדן מיט מסכתא ברכות בכללותה, דער ענין פון ברכות טיילט דער רמב"ם פאנאנדער אין הלחות ברכות אויף דריי סוג אז ס'איז דא ברכת הנענין,
¶136ברכת הנאי ווי ער רופט זיי אן, דערנאך איז ברכת המצוות, און דער דריטער סוג ברכת הודעה ושבח, און ווי ער איז דערנאך מוסיף אויך בקשה.
¶137בשעת ער איז מברך חבירו בשם איז דאס ניט קיין ברכת המצוות, ס'איז ניט קיין ברכת הנענין דאס איז א ברכה וואס איז פארבונדן מיט בקשה און אויך שבח והודעא להקב"ה,
¶138במילא איז דאס אין דעם זעלבן סוג ווי די ברכות קריאת-שמע, וואס דאס איז התחלת המסכתא, און ברכות קריאת-שמע ווי ס'שטייט אין פוסקים איז דאס ניט קיין ברכת הנענין על האור, דערפאר וואס אין מבוארפן ברכת הנענין על הנאה שאין נכנסת נגוף, נאר וואס דען?
¶139דאס איז ברכת שבח ו”הודעא, על העבר ובקשה על” האבן.
¶140על אחת כמה וכמה אז דאס איז דער זעלבער סוג הברכות, וואס דער פרק הויבט זיך אן רואה מקום שנעתו לא נס איז דאס ניט אן ענין פון ברכת הנני אין ברכת המצוות, דאס איז דאס א ברכת שבט והודייו, ועל דרך זה די ברכות וואס ער ברענגט נאך דערויף כמה וכמה מהם.
¶141און דערפאר איז אויך דער קשר דא, וואס מ'זאגט דער חותמי ברכות שבבית המקדש כדי צו באווייזן אז דער ענין ”מן העולם עד העולם”, פונקט אזוי ווי דאס ווערט נמשך א ברכה,
¶142און ברענגט אויף דערויף אראפ די דוגמא פון ברכת פון מגן אברהם פון תפילה, וואס דאס איז אויך ניט דער סוג פון ברכת המצוות, ניט דער סוג פון ברכת המנין דאס איז די ברכה פון ”שלח והודאה ובקשה”.
¶143און אויף דערויף זאגט מען, אז דער בית המקדש האט מען דא ממשיך געווען די ברכה און מיט די בקשה, אז דאס זאל זיין ”מן העולם עד העולם”.
¶144וואס אט דאס קומט דערנאך דער המשך לזה, און דאס קומט אויך דער המשך למא שלפני זה, אז דער הר הבית לאחרי החורבן האט אויך געהאט אין זיך די קדושה,
¶145על כל פנים בהנוגע צו יראת הקב"ה אז מ'זאל דארט ניט גיין ביין אלע ובפונדסו ורקיכא וחל וחומר לא יעסק קפנדרי וכו על
¶146דרך זה אויך אט דאס וואס ס'איז געווען חוזמי ברכות בבית המקדש האבן געווען שמין העולם עד דער עולם אז די ברכה האט פועל געווען אויף דעם גאנצן 'עולם הזה' און האט דערנאך פועל געווען ועד העולם ביז און אין דעם עולם הבא אויך קומט דאס בהמשך דער סוג וואס די קדושה פון בית-המקדש האט פועל געווען און ס'איז געבליבן אין דעם הר הבית,
¶147על כל תוגע צו יראת און כבד בהנוגע צו נעלה, און פון דאס איז ורקיכל אל קא פנדי מקא וחומו וכו.'
¶148און אט דאס איז אויך דער המשך א צווייטער המשך, וואס מ'זאגט משיתקינה אמינים, משיתיקלכלה אמינים איז אויך די צווייטע תקנה, לברך עבירו בשם און מיט 'שם הוי' כאטש אפילו אין דערויף איז דא דאס שעש פון הפירו תורתך בפרט לדעת הרמב ם וואס ער זאגט ה' שמיני לבטלו איז דאס אן יצרון מן התורה,
¶149ווי ער ברענגט אראפ אין מגן אברהם ובכמה מקומות, איז אף על פי כן כדאי דא ”הפירו תורתך ווארום עת לעשות” להם מבטל זיין די עסקינה המינים איז דערפון קומט ארויס דער הפירה ותורתך אויף וועלכן אידן מ'טרעסט ניט, ניט מ'פרעגט דאך פריער נאך וואס איז ער און וואוהין האט ער א שייכות,
¶150וויבאלד אז דאס איז א איד איז אט דעמאלט בענטשט ער אים מיט 'שם הוי' וויסנדיק אז ”שם שמים לבטלה” איז דאס אן ענין פון א יסוד מן התורה, הפירה ותורתך און דער ביאור אויף דערויף איז פון דער משנה סנהדרין.
¶151די משנה סנהדרין זאגט, אז דער וואס נתחילה, וואס דאס איז דער עונש הכי חמל, און ס'איז געווען דער 'ושפט העדה' ויצילה העדה און ס'האט קיינע זאכן ניט געהאלפן, מ'האט אים סוקל געווען בפועל,
¶152און ווי דער רמב נ שרייבט בנוגע צו עדים זומינין פארוואס עפעס הרגו אינו הרגין זאגט ער, אז ס'קען ניט זיין מפיעני לתוצו וויבאלד אז ס'איז ארויס בפועל דער הרגו איז א סימן,
¶153אז ווער איז געווען מחוייב אט דעם עונש, דערפאר אליין הרגו כל זמן אז לא הרגו איז ”האדם יראה לעיניים” וויבאלד אז הרגו בית-דין וואס ער איז פאר מוקט קריאת-שמע פיריש עד משה און זיי זיינען מוצמח,
¶154אז דוקא זיי זיינען בכחם לשפוט דיני נפשות און ס'איז ארויס דערנאך בפועל, דער אויבערשטער האט ס'איז ניט אויסגעהיט און ס'איז געווען הרגו בפועל איז אט דעמאלט קומט ס'ניט קיין אינו הרגיל ס'איז א סימן ער איז חייב דעם עונש.
¶155און דא זאגט די משנה אין סן עדן, איינער וואס איז געווארן בפועל און ער איז א נסקר, זאגט מען אויף דערויף קילת אלקים תלוי מ'זאגט אויף דערויף א משל, א משל אז ס'איז געווען תעו�
¶156און דער נתכל איז דאס ווי ער וואס בשעת מ'וועט זען ”קהלת אלקים תלוי” וועט מען זען דער תלוי ווערט דערפון קהלת אלקים און דארף מען אים גלייך אראפנעמען, ווי ער זאגט אין דער משנה און דערנאך אין פוסקים, אז איינער איז תולי און דער צווייטער נעמט גלייך אראפ.
¶157פארוואס איז דאס? תורה זאגט דאך און דין צדק און ס'איז ארויס בפועל און מ'האט אים שייקל געווען ותול אף על פי כן איז ער כילה את האלקים תלוי.
¶158וואס דאס איז אויך א ביאור פארוואס מ'זאגט קען קונך קירות ודרישות, אז מחוייב לברך חבירו בשם, און וועלכן שם איז?
¶159שם המיוחד להקב", ווי ס'האט געזאגט בעז, און ווי ס'האט געזאגט דער מלאך לגידין, און מ'זאגט נאך אויף דערויף אז' זאל צוויסן זיין אז אף על פי וואס זאגט מען ימון ולא תיבוש, ווי דער רמב אם איז מאריך אין פירוש המשניות איז דאס שייך בהנוגע לכל אחד ואחד מישראל,
¶160ווארום צי ער האט אויף זיך דעם צלם אלקים ער איז בדוגמא צו ”מלך מלכי המלכים הקב"ה” איז אט דעמאלט איז ער מברך מיט דעם שם וואס ער איז מיוחד צו דעם וואס ער איז ”מלך מלכי המלכים הקב"ה” וואס על פי זה איז אבער בלאט נאך אבער ניט פארענטפערט, אויב אזוי פארוואס ברענגט דאס דער רמב אים ניט אראפ?
¶161איז דאס איז מובן לויט דעם רמב אים וואס ער איז משער מסוף הלכות מלכות, וואס דארט איז פון די שטיקלעך וואס דער צענזער האט ארויסגעווארפן ס'איז אבער דא אין תפוץ רומי און אין שאר תפוסים וואס ”לא שלטה בהם” די אד פון דעם צענזער, און דארטן שטייט, אז דאס וואס
¶162און נאך דערויף איז געקומען דער מחמא ווי ער רופט אים אן א משוגה וכו איז דאס איז געווען ליישר העולם פאר בני ישראל, און ער איז מפרש וואס ער מיינט דערמיט, אז פריער איז געווען אן ענין פון הרבה עבודה זרה,
¶163דערנאך אבער, אז ס'איז געקומען דער מונת המותים וואס דער רמב אב אליין פסק'נט בכמה מקומות אז דאס איז אמת"ע עבודה זרה, דאס האט אבער געמאכט אז ס'איז געבליבן מערניט ווי שלשה, ווי ר' הי ברענגט אראפ, און די שלשה איז אויך אהב ובן ורוח הקדוש, רחמנא ליצלן, אבער דאס איז דער לשון פון רבינו הי.
¶164און דערנאך איז מדברים ווי דער רמב"ם שרייבט בתחיית המתים, און מדברים בנוגע צו מצוות התורה זיינען בתכפם צי ניט בתכפם, און דאס גרייט צו די וועלט צו ביאת המשיח.
¶165וואס אט דעמאלט ווערט דאס בדוגמא ווי די גמרא זאגט בכמה דינים פון עבודה זרה, אז ס'איז דא א חילוק צי דאס אז די עבודה זרה איז פון עיר זו אדער מדינה זו דארף ניט דארף זיין נזהר, אבער במקומות אחרים דארף מען דערפון ניט זיין נזהר.
¶166ביז די 'כללות ענין' וואס מ'זאגט בנוגע צו יין-עשר, אז וויבאלד אז איצטער איז מערניט וואס ”מנהג אבותיהן בידיהם” איז דאס מערניט וואס דו האט א דין פון סתם אז דער רמב"ם האט געשריבן די 'יד החזקה' בימיו אט דעמאלט,
¶167ווען ער שרייבט אריין אט דעם דין, אז מחוייב לברך חבירו בשם איז א זיכערע זאך, אז בזמן הרמב"ם דארף מען דאס מקיים זיין.
¶168דער ענין הקרבנות ובית המקדש שרייבט ער בפירוש, אז מ'טאר דאס ניט טאן מצד שחוטה חוץ וכו און דער מחובר מקום המזבח וכו מקום המקדש וכו משא' כן אבער ווען ער ברענגט אראפ אט דעם דין, איז לויטן רמב"ם איז דער דין געווען פארבונדן ווי דער פירוש המשנה בפשטות משקלכלו המינים.
¶169דערנאך, אז דער קלכל המינים איז בטל געווארן, איז אט דעמאלט וואלט דאס געווען א גלאטע זאך, קען ממשיך זיין ווייטער אויך, וויבאלד אז דאס איז פארבונדן מיט תפירו תורתך און דער קלכל המינים איז בטל געווארן במילא איז אט דעמאלט איז ניטא פארוואס ס'זאל זיין לעשות בה במילא הפרו תורתך ס'איז איצטער שם עבודה זרה,
¶170ניט שבור בפי ל, אפילו אט די וואס האלטן וועגן די ר' גויים וכו איז בא זיי אויך דא דער ענין פון 'שם שמים'.
¶171איז כל זמן ס'איז געווען מערניט ווי דערמאנט דער מלוך הקדוש מיט אביו בן, רחמנא ליצלן להברך וכו' וכו איז אט דעמאלט איז דער דין אז ס'דארף זיין הפרו תורתך וויבאלד אז תת לעשות לה,
¶172נאך דערויף ווי ס'איז געווען ניט נאר די נוצרים, נאר ווי דער רמב"ם ברענגט אראפ אויך דער מוחמד הישנאלי וואס דאס איז געווען כמה מאות שנה לאחרי חורבן בית המקדש, און זיי האבן מיישר געווען די וועלט אז ס'זאל ניט זיין שם עבודה זרה שגר בפי ל אט דעמאלט וויל ניט דער רמב אז מ'זאל מפר זיין תורה,
¶173האט קיין ארט ניט, אחיו ”כל המנין בלאו הכי בטל” געווארן, בדוגמא ווי מ'זאגט בנוגע צו סתם יונם, בדוגמא ווי מ'זאגט בנוגע צו עבודה זרה וואס איז פארבונדן מיט א מקום העירמיוך, מדינה מיוחדת, און זי איז ניטא במדינה אחרת, בדוגמא אויך צו א צווייטן ענין וואס בקרוב איז דאס נוגע בפועל ד וואס בא די ספרדים איז דער גאנצער ענין ניטא.
¶174גערעדט אמאל מיט א ספרדים וועגן ניפה וועט מען געוואוסט וואס דאס איז.
¶175ווארום ניתל איז דאך פארבונדן מיט אותו האיש, איז אין די מדינות וואס איז געווען ממשלת הנוצרים האט מען געהאט אט די אלע הגבלות, ביז ס'איז געווארן ”מנהג ישראל תורה” היא אז איז שוב תורתך ניט לערנען תורה אפ חצות הלילה,
¶176כמבואר בספר המנהגים ובאחרונים וכו משא"כ אין מדינות הספרדים איז דער גאנצער דין ניטא, דער גאנצער מנהג איז ניטא, מ'לערנט דארט תורה בפשטות, אן קיינע ספקות בדבר, אן קיינע דינגעניש בדבר.
¶177וואס לכאורה וחסירא, אויב מ'האט מורא פאר א יניקה, איז פארוואס מעג מען לערנען אין מדינה וואס אין מראקע אדער אין תימן וכיוצא בזה, איז דער ביאור בזה דאס איז בדוגמא פון עבודה זרה וואס איז פארבונדן מיט א מדינה מיוחדת, אדער מיט אן איר מיוחדת, איז דא דארף מען נזהר-זיין פון יניקה לצד שכנגד,
¶178וויבאלד אז ער האט געהאט א שייכות צו תורה כמבואר בספרו דיבור הימים, אויך דער גמרא אין סנהדרין ובכמה מקומות, משא' כן אין מדינת המושלמים, וואס דארט איז מלכתחילה האט ער קיין שליטה ניט געהאט, האט ער דארט אויך ניט יא חוק האבן קיין עיקר בזמן הזה.
¶179וואס בדוגמא זה איז אויך בכל המקומות איז פירו תורתך וויבאלד אז ס'איז ניט קיין גלאטע זאך, און מ'דארף דערמאנען שלום אליין איז גארנישט ניט אויפטאן, מ'דארף דערמאנען דעם שם המיוחד איז דאך נאר פירו תורתך ובפל לדף הרמב"ם,
¶180וואס ער האלט אז דאס איז מדירייתא איז ד נאר אויך די ישמעאלין ווי ער זאגט אין סוף הלכות מלכים וואס דעמאלט פאלט אפ דער היכב פון אפילו תורתך במילא פאלט אויך אפ דער ציווי פון לברך עבירו בשם.
¶181ועל פי זה איז אויך מובן די שייכות מיט האמור לפני זה, און אויך מובן די שייכות, ווי גערעדט פריער, מיט אתכרת המסכתא וואס דארטן רעדט זיך פון ברכת קריאת-שמע, וואס הוי' אחד איז דאך שולל אויך דעם ענין פון די שלישי אט דאס וואס הוי' גאון ברענגט אראפ, וכמבואר וכמדובר בארוכה אין דעם שבת שלפני זה, שבת יטות כסלו, אז הוי' אחד איז אויך שולל דעם ענין השיתוף,
¶182אז אף על פי וואס בנוגע צו בני-נח איז דאך דא א פלוגתא, משא נכון בנוגע לבני ישראל, און מ'לערנט דאס אפ דערפון וואס מ'זאגט הוי' אחד, און דערנאך ברענגט מען דאס אראפ ביז אין סיום המסכתא,
¶183אז מ'זאגט ”הוי' עוז לעמי ויתנו הוי' יברך את עמו בשלום” וואס ווי ער טייטשט דאס אפ אין מדרש מער בארוכה, אז דעמאלט איז געווארן שלום בעולם, אז זיי האבן די אומות העולם מורא געהאט מצד מתן תורה, און בבלבילם און מ'האט געזאגט אז קבוש ברוך אנותן תורה לישראל האבן זיי געזאגט ”ה' עוז לעמי ויתנו הוי' יברך את עמו בשלום” אט דא האט דאך דאס אבער א שייכות צו לעתיד-לבוא,
¶184ווי דער סיום דער סמצא פון מסכתא אופסא און סתיום פון ששת סדרי משנה, און אויך ווי ס'איז פארשטאנדיק אין מסכתא ברכות גופא וואס מ'פארבינדט דאס און ס'קומט בהמשך צו ”תלמידי-חכמים אין להם מנוחה לא בעולם הזה ולא בעולם הבא”, וואס דאס איז אויך א שייכות און א קשר צו ”מן העולם ועד העולם” וועגן וועלכע ס'רעדט זיך אין דער משנה,
¶185'עולם הזה' און עולם הבא, וואס דערפון איז אויך פארשטאנדיק, אז לאחרי זה, אז צען ”עוז לעמו עיתן ה' יברך את עמו בשלום” איז נאכמער שלימות אין שלום, אז ניט נאר זיי וועלן מאכן שלום און זיי וועלן זיך בלייבן בא זוהף נאר ס'זאל זיין אהפוך אל כל העמים כולם שפה ברולה לעבדו כולם, שכר אחד ”והיתה להוי' המלוכה” בקרוב ממש,
¶186בביאת משיח תדקנו.
¶187משתמא וועט מען פאנאנדערטיילן צעטלען כדי מ'קען משתתף זיין אין חלוקות הש"ס.