Text

¶1אזוי איז דאך דער לשון הידוע, און ”אין מנהג הידוע”, אז פותחין בדבר ”מלכות מאן מלכי רבנן” ובפרט אז דאס רעדט זיך וועגן להתרעדו, א צוזאמענקומען זיך, י ט' כסלו, וואס דאס איז דאך דער יום הגאולה פון רבינו עזקו,

¶2בעל התניא והשולחן ערוך, וואס דאס האט זיך נוסף געווען אויף הפצת התורה בכלל, סיי תניא 'פנימיות התורה' סיי פולחן ערוך מגלידי תורה,

¶3ובמיוחד בהנוגע וואס דער אויפטו איז געווען, וואס אויף דערויף איז געווען דער כתרוג למעלה, וואס בדרך ממילא איז אראפגעקומען דער כתרוג למטה, און דערנאך די גאולה, איז דאך דאס געווען דער עיקר אויף הפצת 'ופנימיות התורה' פון תורת החסידות,

¶4איז דאך דער ענין וואס איז מתאים בזמן זה דער 'פותחין בדבר מלכות' מיט א ווארט פון דעם אלטן רבי'ן.

¶5וואס דאס איז דאך אויך דא כמה וכמה, אין פארשידענע שטאקים און אין פארשידענע אופנים, איז דאך אבער דא דער דבר מלכות וואס איז פארבונדן מיט דער גאולה.

¶6וואס דאס איז דאך די אגרת הקודש וואס ווי צוגעשריבן, אז דאס איז כתב בבואו אתה בו וואס דאס איז די אגרת הקודש די התחלה פון קטאן תי וכמודפס ווי זי איז אפגעדרוקט שוין אין אגרת הקודש, צוזאמען מיטן תניא.

¶7וואס די התחלה שטעלט זיך דער בעל השמחה והגאורה, דער אלטער רבי, אויפן פסוק הכתוב ”קטנתי מכל החסדים ומכל האמת אשר עשית את עבדך” און לערנען דערפון אפ א דבר בריטו, אז פון יעדער חסד וואס דער אויבערשטער טוט מיט א אידן, דארף דאס ביים אידן פועל'ן דעם ענין פון קטונתי דאס

¶8הייסט, ער טייטשט אפ אט דאס וואס רש"י ברענגט אויף ”כל החסדים”, אז דאס איז דער ענין פון חסדים, ומכל האמת איז דאס אויך דער ענין פון חסדים, נאר דער חילוק, ווי רש"י טיילט דאס פאנאנדער,

¶9אז אמת איז דאס די חסדים וואס ער האט געדארפט טאן מצד מדת האמת, דערפאר וואס ער האט זיי צוגעזאגט, הבטחות וואס מ'האט צוגעזאגט טאן יעקב אין תיבות, און פאר דעם איז דער מכל החסדים די חסדים וואס זיינען אויף זיי ניט געווען קיין הבטחה מפורשת.

¶10וואס דערמיט איז דאך אויך פארשטאנדיק די גושת הרמב"ן אויפן תרדא מונקלוס וואס אומעטום טייטשט דאך אפ תרדא מונקלוס אמת קשוט און אין דעם פסוק טייטשט ער אפ אויף אמת, תעוהו ן אויך דער ענין פון טובות.

¶11און דער חן איז אים קומט א איז ברענגט ער ארויס אין דער אגרת הקודש, אז די חסדים וואס דער אויבערשטער האט באוויזן דארף דאס פועל זיין פארקערט אן ענין פון קטענטי ניט ווי אין לעומת זה,

¶12וואס ביי זיי איז דאך פון א חסד וואס זיי האבן, איז קומט דאס ווי ס'איז פארקערט דער תמו ה הפכית פון התרחבות והתפשטות, און ברענגט דערפון ארויס דער ענין וואס איז געווען נוגע למעשה, אז דערפאר זאל מען אלץ טאן,

¶13אז כולי האי ואולי אפילו אט די וואס זיי זיינען נאך דעמאלט ניט געווען אין דעם אופן פון פרייען זיך אויף דער גאולה, און אפילו די וואס זיי זיינען געשטאנען אין דער תנועה הפכית זאל מען זיי אויך צוציען, און במדת אמת, וואס דאס איז מדתו של יענב,

¶14וואס אף כאן איז דער תוכן פון די אגרת הקודש.

¶15בשעת דער אלטער רבי ברענגט אראפ דעם פסוק ברענגט ער אראפ ניט דעם גאנצן פסוק, מערניט ווי די ווערטער ”קטן תמכל החסדים ומכל” און דערנאך זאגט ער וגומר אדער ווי אין די דרוק שטייט פטעות וכו.'

¶16וואס לכאורה איז דא ניט פארשטאנדיק, ממה נפשך, אויב מ'דארף האבן די ביידע ענינים, סיי חסדים און סיי אמת, האט ער געדארפט אראפברענגען דעם ווארט אמת אויך,

¶17אויב כפירוש הפשוט פון אגרת הקודש, אז ער וויל ארויסברענגען אז מכל חסד וחסד וואס דער אויבערשטער טוט דארף ווערן דער ענין פון כתענתי און אמת איז דא ניט נוגע לעניננו איז אויב אזוי האט ער ניט געדארפט ברענגען דעם ווארט ומכל אויך,

¶18האט מערניט ווי געדארפט אראפברענגען דעם חורק הפתוב, ”כתענתי מכל החסדים” מצד דעם ענין וואס ”כל פסוק דלפסקי משה ענן לא פסקינאן” וואס דערפאר איז דאך בשעת מ'געלאזט א פסוק אין מיטן דארף מען צושרייבן וגומר,

¶19כדי ס'זאל ניט ווייסן, כדי ס'זאל ניט זיין ענן פסקינאן אין א מיטן פסוק האט דאך דער וגומר געדארפט שטיין נאכן ווארט החסדים, ניט נאכן ווארט ומקול וואס דער ומקול איז דאך שוין א התחלה פון דעם ענין השני, מקול האמת.

¶20וועט מען דאס פארשטיין פון דעם חילוק וואס רש איז מחלש, אז חסדים איז דאס אט דאס וואס דער אויבערשטער האט געטאן אף על פי שלא הבטיח, ומכול האמת איז דאס איז טובות וואס ער האט געדארפט טאן מצד מדת האמת,

¶21אויף שטיין בדיבורו, וואס ער האט מבטיח געווען טאן דעם חסד, איז דאך דערפון פארשטאנדיק, אז בא יעקב'ן איז געווען ביידע ענינים, ווי מ'געפינט דאך ”אין פסוק כמה” הבטחות וואס יעקב האט געהאפט,

¶22אז דער אויבערשטער ”אמרת העטיב עמך” און ס'איז אויך דער אויבערשטער האט מיט אים געטאן כמה טובות חסדים ”שלא הבטיח עליהם”.

¶23משא"כ ווען דער אלטער רבי ברענגט אראפ דעם ענין און וויל דערפון אראפנערנען בהנוגע צו די גאולה און די חסדים פון יו ט' כסלו, איז דאך דעמאלט ניט געווען קיין הבטחות, במילא איז אין דערויף פאסט מערניט ווי דער חורק הכתוב פון ”קטנתי מכל הפסדים”.

¶24וואס דערמיט איז פארשטאנדיק וואס ער פרענגט ניט אראפ האמת, על פי זה בלייבט דאך אבער די קשיא, האט ער אויך דעם ווארט ומכל אויך ניט געדארפט אראפברענגען,

¶25נאר באמת איז דאך בא יעדער אידן דא די הבט אז אויב ס'וועט נאר זיין דער ענין פון הליכה בדרך התורה והמצוה, וועט דאס דעמאלט זיין ”אם בחוקותי תלכו ואת מצוותי תשמורו ועשיתם אותם” דארף דאס אראפברענגען די ברכות פון דעם אויבערשטן.

¶26וואס דאס איז דאך דא בא יעדערן וואס גייט בדרך התורה והמצוה, על אחת כמה וכמה בא אזא וואס ביי אים איז דאס ניט געווען שייכות אין דעם אריינגעמישט א פני,'

¶27וכידוע ווי די גמרא זאגט אז נותן סלד וואס ס'איז דא אין דערויף דער חשש, טאמער האט ער אין דערויף אויך א פני,' זיך אריינמישן דער ענין וואס געפינען דארט א דבר טוב, במילא איז אט דעמאלט כקענען המקום ניט מקויים ווערן די הבטחה, ווי די גמרא איז מאריך אין פסקים ובכמה מקומות.

¶28משא ין כן ביי א נשיא בישראל, ובפרט וואס ער האט זיך מוסר-נפש געווען ניט אויף זיי אויף 'לימוד התורה' לעצמו, אויף דערויף איז קיין התנגדות ניט געווען.

¶29אט דאס וואס ס'איז געווען די התנגדות איז דאך געווען אויף הפצת המעינות, ביז ער זאל קומען צו חוצה.

¶30איז דאך אין דערויף ניט שייכות קיינע פניות, ואדרבא, אויף אפרייסן זיך פון דעם לערנען פאר-זיך, וואס ער האט געקענט לערנען בעמפות הכי גדולה, און אנהויבן לערנען אין חוצה די תורה בכלל,

¶31'ופנימיות התורה' בפרט קען מען דאך מיט א צווייטן וואס ער געפינט זיך אין חוצה ניט אנהויבן דעם לימוד מיטן זעלבן עומק און מיטן זעלבן רוחב און מיטן זעלבן אורך ווי ער וואלט דאס געלערנט פאר-זיך.

¶32איז דאך דאס ניט נאר אין דערויף ניט שייך קיין פני ה פאר-זיך, נאר אדרבא דאס פארלאנגט פון זיך אויף אראפגיין מרד אויף אראפנידעריקן ממדריגתו 'בלימוד התורה', און לערנען תורה אין אזא אופן, אז דער תלמיד וואס ער איז נאך אין חוצה זיך דאס אויך קענען פארשטיין.

¶33וואס דערפאר איז דאך ביי אים אויך דא דער ענין התיבות, די חסדים, וואס ס'דארף זיין מצד האמת, מצד ההבטחות, נאר וואס דען?

¶34דאס איז ניט א הבטחה גלוי וואס ס'שטייט אין תורה שבכתב בנוגע צו פלוני בן פלוני, נאר ס'שטייט בכלל בחוקותי תלכו און בשאר כל ההבטחות אויף שכר התורה ורצוותי.'

¶35וואס דערפאר איז אויך, אין דער אגרת הקודש ברענגט ער אויך דעם הויבט ה, דערפאר וואס ביי א ידער אידן, ועל אחת כמה וכמה ביי א נשמה כללית, וואס טוט בשביל הזולת,

¶36איז אויך דא ניט נאר דער איון פון חסדים, וואס דער אויבערשטער טוט, נאר אויך אט דאס וואס דער אויבערשטער טוט מצד ההבטחה שהבטיח, וואס דאס איז לכלל וואס דאס ווערט אנגערופן בשם טווה ”בן, בלשון הקודש” אמת נאר וואס דען, אזוי ווי ביי אים איז דאס אויך אין אן עולם של העלם, ס'ווערט דאך ניט אויסגערעכנט ווי ביי יעקב'ן,

¶37הוחד אויף דעם פרט, האט ער פאר זיי שטעלט ער אויך אין דעם ווארט האמת מיט א רמז, מערניט ווי התחלת אבינו ממקום און ער ברענגט דאס ניט אראפ בפירוש.

¶38וואס עד כאן איז וואס מ'קען מפרש זיין בפשטות די כוונה פון דעם אלטן רבי'ן און דעם דיוק, וואס ער ברענגט אראפ ניט מער און ניט ווייניקער ווי די ווערטער ”קטנתי מכל החסדים” ומקום און דערנאך זאגט ער ודומר.

¶39כאמור כמה פעמים, איז דאך ידער לימון אין תורה א הוראה, תורה מלשון הוראה ”לכל אחד ואחד”, ובפרט אין אן אגרת הקודש וואס זי איז בפירוש געשריבן געווארן לשם הוראה ווי ער איז דערנאך מסיים אין דער אגרת הקודש דער לימוד לכל אחד ואחד בדורו,

¶40ועד"ז צו די וואס לעבן אין די אגרת הקודש בדור שלאחריו, וואס דברי צדיקים איז דאך קיימים לעד איז דערפון אויך פארשטאנדיק בהנוגע ”לכל אחד ואחד”,

¶41וכידוע דער ווארט פון די רביים די נשיאים, אז אזוי ווי מ'דארף ניט קיין טעות האבן און גראסער מאכן די מעלת עצמו, אט אזוי דארף מען זיי אבער אויך ניט קלעמער מאכן,

¶42דערפאר וואס דאס איז איינע פון די דרכים פון דעם לבו מזה אויף אריינווארפן א אידן און בידוש, און זעגן אז ער וועט ניט קענען איבערקומען די מלחמת היצר שבתוכו, און די מלחמה אנטקעגן די מלויות יענקומען וואס זיינען דא בעולם אויף 'לימוד התורה' און 'קיום המצוות', ובפרט אין חוצה,

¶43וואס כדי בייצושטיין דעם פיתוי היצר, אז דאס איז א מלחמה קשה וכבודה דארף מען וויסן די מעות מיטן תוקף, מיטן חוזק, וואס מ'האט אויף ממלא-זיין דעם אויבערשטן שליחות, ניט קוקנדיק אויף די אווע שבריקייטן.

¶44וואס דאס גופא, אז מ'ווייס אז מ'איז דעם אויבערשטן ”שלוחו של מלך מלכי המלכים הקב"ה” איז דאס גופא איז דאך די גרעסטע מעלה וואס ס'קען זיין, ווי רש"י ברענגט אראפ אין פירושו על התורה,

¶45אז משל הגר תאמר אפילו למטה אז קרב ידהן וי דהן אז זבב מלך איז ער מלך, על אחת כמה וכמה אז דאס רעדט זיך וועגן מלך מלכי מלכים הקב"ה.

¶46וואס דערפאר איז אויך ידער עוד בר טוח, אז דער אויבערשטער איז ניט נאר ער טוט מיט אים חסדים מצד מדת החסד, וואס ס'איז אויך דא אין ווארום וואס דער אויבערשטער איז ניט וועגן אים טאן כביכול, כדי לקיים ההבטחה שהבטיח מצד אמיתת מודותיך, ווי רש"י ברענגט אראפ.

¶47און דאס גיט אין כח אויף א איבערקומען און מנצח-זיין דעם יוצר, דעם כל זר אשר בקיל לך בהנוגע צו אויספירן די הוראות רבותינו מסיום הו, און אויך אויף איבערקומען די העלמת רש תורים וואס איז דא אין עולם,

¶48מלשון 'העלם והסתר', ביז וואנענט אז ער וועט מקיים זיין מתוך שמחה וטום לבב די שליחות פון הפצת המעגלות חוצה, וואס אויף דערויף האט ער זיך מוסר-נפש געווען דער בעל השמחה והגאורה און מ'האט מנצח געווען ביום הגאולה יו ט' כסאו, און דערנאך איז ”מידי שנה בשנה”.

¶49ובפרט אז ס'קלייבן זיך צוזאמען כמה עשיריות מישראל, וואס דעמאלט איז דאך אז כל בי עשרה שכין תשעי אפילו ”כשונו מדברים דברי תורה”, על אחת כמה וכמה ווען דאס איז א התוועדות לשם ההתעוררות בין עמי תורה ומצוות והחלטות תורה,

¶50האט מען דאך דען אט דעם ”סיום ומעלה כמה” פעמים ככה, אויף דורכפירן די שליחות לעשות ”לו יתברך דירה בתחתונים” מתוך גבולה וחירות אמיתית, עד דער יקויים היו ביז וואנענט דאס וועט אראפברענגען דעם קיום ההבטחה פון בדובילה האמיתת והשלימה על ידי משיח צדקנו.

¶51לחיים.