Text

¶1אזוי איז דאך דער סדר בא אידן ווי דער סדר איז אין תורה, וואס יעדער זאך וואס אידן טוען האט מען דאך אויף דערויף א הוראה, אן אנווייזונג, וואס דאס איז אויך דער ענין פון דער תורה, מלשון הוראה, וואס אזוי איז אויך די אנהויבס פון דער תורה הויבט זיך אויך אן מיט אן נז בית, אף על פי וואס ס'איז דאך א סברא וואס ווערט געבאכט אויך אלס א קא סלקא דעתך, אז תורה האט זיך געדארפט אנהויבן מיט אן א', א', וויבאלד אז אן א'איז דער אנהויבס פון דעם גאנצן א'ב, דארף דאס אויך זיין דער אנהויבס פון דער גאנצער תורה, און מ'זאגט אויף דערויף די ערקלערונג, אז דערפאר וואס תורה וויל זיך באווייזן און אנווייזן און מורא זיין יעדער אידן, אז וואס פאר א זאך ער זאל ניט טאן דארף ער דאס אנהויבן מיט אן ענין של ברכה, וואס אין דערויף גופא האט ער אויך א הוראה אויף אנווייזן דערגאנצער וועלט מיט אלע ענינים וואס זיינען באשאפן געווארן אין וועלט, אז זיי דארפן טאן אלע זאכן וואס זיי טוען אין אזא מין אופן, אז דאס זאל

¶2ברענגען א ברכה, ניט נאר פאר דעם טוער אליין, אדער פאר זיין משפחה, אדער פאר זיינע נאענטע, נאר ס'דארף ברענגען א ברכה פאר די אלע וואס זיינען דערביי, און אפילו די וואס זיינען ניט, אדער וית אשר אינו פה ווי דער לשון פון נאנטיקער סדרה איז דאך אבער אויך, ווי אין סדרה איז ער מבאר, אז סיי די זיינען דא און סיי די וואס זיינען בגשמיות אינו פרי זיינען זיי אלע אין דעם זעלבן ברית, אין דעם זעלבן פארבונד מיטן זעלבן שטארקייט, וואס דאס ברית איז דאך ניט סתם א פארבונד, נאר א פארבונד וואס דאס איז די שטארקסטע זאך וואס ס'קען זיין, ווי ער איז מפירוש בארוכה אין דער סדרה, אז דאס איז א ברית צווישן אידן מיטן אויבערשטן, איז זייער שייכות און פארבונדן, צווישן זיך ווערט אנגערופן בשם ברית הוי'אלקיך, אז ס'איז גאר דער עיקר אין דעם, אף על פי וואס ווי אלע ענינים פון א ברית דארף דאך זיין פון צוויי, על כל פנים פון צוויי משתתפים,

¶3און דא קלייבט מען אויס פון די ביידע משתתפים קלייבט מען אויס דוקא הברית הוי'אלקיך. אף על פי וואס לכאורה איז דאך דער חידוש בדבר, איז דאך ניט וואס דער אויבערשטער טוט-אויף א ברית, נאר דאס וואס ס'ווערט אויפגעטאן א ברית אין וועלט, אנהויבנדיק פון אידן וואס בשבילם נברא העולם, במילא איז דאך פארשטאנדיק, אז די זאכן ווי ס'דארפן דאך זיין אין וועלט דארף דאס אנגעוויזן ווערן אין דער הנהגה פון אידן. וואס דערפאר איז אויך, ווי געבראכט כמה פעמים, דער מאמר וואס תורה ווייזט אן, אז חייב אדם לומר בשבילי נברא העולם אז יעדער איד דארף וויסן זיין וועגן די וויכטיקייט און די ערנסטיקייט פון זיין אויפפירונג, דערפאר וואס צוליב אים איז באשאפן געווארן די גאנצע וועלט, במילא איז די גאנצע וועלט קוקט-אויס און גיט אים כח און בעט זיך ביי אים, אז ער זאל זיך פירן אין אזא אופן אז די וועלט זאל זיין א געבענטשטע וועלט, און א געבענטשטע וועלט סיי בגשמי סיי ברוחניות, וואס אין דערויף איז דאך דא א חידוש

¶4בזה ובזה. ס'איז א חידוש, אז אפילו אז דאס איז א וועלט פארבונדן מיט עולם הזה הגשמי, דארף דאס זיין אבער דורכגענומען מיט רוחניות'דיקייט, און דאס דארף ווערן דער עיקר פון דער וועלט.

¶5אליין, אז זיינע ברכות והמשכות נעמען זיך פון דער נשמה שלו, וואס זי איז דער עיקר, במילא איז זי ממשיך אויך א ברכה והמשכה פון דער נשמה ביז אין נפש הבהמית, און דורך דער נפש הבהמית אויך אין גוף, און דורכן גוף צו דעם חלק זיינעם אין דער גאנצער וועלט.

¶6עולם התחתון איז דאס דורכגענומען דורך אן ארבעט און אן עבודה וואס א איד לערנט תורה ומצוותי דוקא זייענדיק אין וועלט הנשמה בגוף, און דארטן טוט זי אויף אין דער גאנצער וועלט, אז די גאנצע וועלט זאל דורכגענומען ווערן פון דער רוחניות פון תורה, און אזוי אויך אין דער צווייטער ריכטונג, אז אף על פי וואס תורה איז דאך דאס דבר הוי,"' דאס איז דעם אויבערשטנ'ס ווערטער און דעם אויבערשטנ'ס אנווייזונגען און די אויבערשטנ'ס חכמתו ורצוני של הקב,"ה איז אף על פי כן איז דאס פארבונדן דוקא וואו קען מען אויפטאן אין תורה, און אויפטאן אין תורה אן ענין וואס צוזאמען דערמיט וואס דאס איז א חידוש איז דאס אויך פארבונדן מסיני, ניתן למשה מסיני פארבונדן מיטן אויבערשטן, וואס ער האט דאך געווען ביים בארג סיני געגעבן די גאנצע תורה צו דער גאנצער וועלט, דורך דערויף וואס ער האט געגעבן די תורה צו אידן, און דורך זיי איז דאס אנגעקומען צו דער גאנצער וועלט.

¶7ווי מ'לערנט אויך אין פרקי אבות, וואס היינטיקן יאר האט מען דאך געליינגט, און די אלע יארן איז ענדע זומער לערנט מען און לייענט מען שוין פרקי אבות נאך מער ווי איין מאל און מער ווי צוויי מאל, און מ'לערנט דאס דריי מאל, וואס בשלשה פעמים הוה חזקה. וואס דאס האט דאך אויך א שייכות מיוחדה צו היינטיקן טאג, דרריטער טאג פון סליחות, און ווי דערמאנט אויך בא די פריערדיקע געלעגנהייטן, אז דער דריטער טאג פון סליחות האט א מעלה מיוחדה, וואס דעמאלט די סליחות קומט שוין צום דריטן מאל, ווי אונזער מנהג אז מ'הויבט אן זאגן סליחות ביום א' בשבוע, משא'כ ווי אנדערע מנהגים וואס מ'הויבט אן אן אדער פריער, און א סך פריער, וואס ניט דא איז דער זמן אויף מאריך זיין בזה.

¶8וואס דעמאלט קומט אויס, אז ביום השלישי איז אט דעמאלט האט מען שוין די סליחה אין א דרייענדיקן אופן, וואס דאס איז כולל די אלע פרטים אין סליחה, סיי סלח לנו און סיי מחל לנו און סיי כפר לנו, וואס דאס איז דאך דריי לשונות און דריי אופנים אין סליחה, וואס דורך דערויף ווערט אויפגעטאן דער ענין ה סליחה אין דער פולסטער מאס, אין אלע-ערליי אופנים ווי מ'דארף האבן די סליחה, און אויך אין א דרייפאכעדיקן אופן, וואס דאס מאכט פון יעדער אופן אין סליחה, אז דאס זאל האבן אין זיך די שטארקייט פון חזקה, און בשעת מ'באקומט דעם אויבערשטן'ס סליחה אפילו דעם ערשטן מאל און אן איין און איינציקן מאל, האט דאס גלייך דעם תוקף, אז דאס האט א חזקה, וואס חזקה ווערט דאס נמשך אויף שטענדיק, און מיט אן אופן פון חזקה וואס איז אויך דער אפטייטש פון שטארקייט, אז ס'ווערט נמשך אין א שטארקן אופן,

¶9ס'איז דעמאלט, אז וו ס'שטייט בגלוי און מיט שטארקייט, איז ניט דער ענין וואס ס'איז געווען אמאל א זאך וואס מ'האט געדארפט האבן אפילו הסליחה, איזו ענין שיהי על כל פנים בשוגג אדע דאס בעונות נאר דאס איז א זאך וואס דארף האבן שטארקייט, און אדרבא א זאך וואס האט קיינמאל ניט געהאט אין זיך קיין שוואכקייט, און ס'איז אלעמאל געווען אן ענין טוב, טוב הנראה הנגלה, איז דוקא דארטן דארף מען האבן, אז ניט נאר אויך, נאר דאס זאל זיין דער עיקר וואס ווערט נמשך לעד און אוצח נצחים אויף אלעמאל, אז יעדער הנהגה פון א אידן, ובפרט אין די טעג פון חודש אלול, וואס אלול איז דאך א ראשי-תיבות אני לדודי אז אני וואס דאס גייט זאגט א איד יעדער איד וועגן זיך, דאס צוויי מ ל ט ג ער דריי מ ל ט ג ער נ כמערער, כמדובר כמ פעמים יז ער ני יז זיין ג נ ער מ ו ון זיין ג נ ע לעבן יז, וו ס ער יז פ רבונ ן לדודי מיטן ויבער טן, וו ס ווערט ו נגערופן בשם דודי ז ס יז יז י אמת'ע אהבה פון י ן י ן, יז ניט ו י ענינים זיינען פ רבונ ן מיט גשמיות, אפילו ניט

¶10זוי צו די ענינים וואס זיינען פארבונדן מיט רוחניות וענינים של שכל, וואס יעדער איד געהערט זיך צו עם חכם ונבון, איז דאך פארשטאנדיק, אז דאס מיינט מען אויך מצד זיין טבע שלו, על דרך ווי ער דערציילט אין מדרשים, אז דאס וואס ס'איז געווען די הויפטשטאט פון ארץ ישראל, וואס דאס איז ירושלים, איז אפילו קליינע קינדער, ינוקי, האבן זיך אויסגעטיילט פון דער גאנצער וועלט, ניט נאר פון אנדערע ינוקי אין דער וועלט, פון אנדערע תינוקות וואס איז פון וועלט, נאר אפילו לגבי עלטערע מענטשן אין דער וועלט זיינען זיי געווען פליגער פון די עלטערע מענטשן אין דער גאנצער וועלט, דורך דערויף וואס זיי האבן זיך געהדעוועט אין ירושלים במיוחד, ו במילא אויך אין ארץ ישראל, וואס ירושלים איז געווען די עיר הבירה, די הויפטשטאט פון ארץ ישראל. און מ'זעט דאך אין אלע מדינות, ניט נאר דוקא אין א אידישער מדינה, איז דער עיר הבירה, די הויפטשטאט, ווייזט אן ווי אזוי ס'דארף זיך פירן די גאנצע מדינה, ובפרט אין ענינים

¶11און חינוך, וואס די ענינים פון חינוך הענגט זיך אן דערויף אפ דער גאנצער צוקונט, דער גאנצער עתיד פון דעם מענטשן הענגט זיך אפ אן זיין חינוך, ובלשון ווי שלמה החכם מכל האדם האט געזאגט חנוך לנער על פי דרכו, איז די מעלה בזה איז גאנץ כי יזקין לא יסור ממנו, איז דאך פארשטאנדיק, אז ס'דארף זיין אזא מין הנהגה וואס זי האט צוגעפאסט פאר א יזקין, פאר זה שכנה חכמה.

¶12אדער צו ברידער, פארנעמען זיי זיך אויך מיטן מחנך זיין, מיטן ערציען און איינווירקן אויף די אויף וועלכע זיי קענען האבן א השפעה, אז די השפעה זאל זיין ווי דער ראשי תיבות פון יזקין, זה שכנה חכמה, אז ניט נאר אז דאס זאל זיין דורכגענומען מיט חכמה, נאר די חכמה זאל זיין בא זיי אין אן אופן פון קנה, וואס קנה איז דאך מ'האט זיי ערשט געלערנט און געלייענט אין פרקי אבות, אז ס'איז דא חמשה קנינים, און ווי דערמאנט כמה פעמים אויך די גירסא, אז ס'איז הרבעה קנינים און ג'קנינים, און ווי די פרשים טייטשן אפ, אז וואס איז דער אמת'ער אפטייטש אין קנין, על דרך ווי מ'געפינט אין אט די חמשה קנינים, ווי מ'רעכנט אדער הרבעה קנינים, אדער ג'קנינים, איז דאס אלץ ענינים וואס זיי זיינען פון די טייערסטע און די וויכטיקסטע און די נויטיקסטע זאכן אין דער וועלט, און פאר דער גאנצער וועלט, אפילו פאר דער וועלט, פאר דער טייל פון וועלט וואס לכאורה איז זי ניט שייך צו לימוד התורה, דארף זי דאך אויך האבן דעם ענין פון תורה,

¶13תורה, דורך תורה איז דאך באשאפן געווארן די גאנצע וועלט, אפילו דער חילוק הדומם שבה, עאכו'כמה אין שמים, און עאכו'כמה די מנים אין וועלט וואס זיי זיינען העכער פון דומם, אף על פי וואס זיי זיינען מערניט ווי מוח, ניט קיין חי און ניט קיין מדבר, דארפן זיי אנקומען, און בא זיי דארף דאס זיין, א טייערע זאך, אט דאס וואס אין דער וועלט איז ניכר מה רבו מעשיך הוי'ו מה גדול מעשיך הוי'ווארום די וועלט איז באשאפן געווארן על ידי התורה, ווי די פשטות הענינים איז דאך, אז די התחלת התורה באשטייט אין דעם וואס תורה איז מורא און ווייזט-אן און לערנט יעדער אידן ווי אזוי די וועלט איז באשאפן געווארן, ובפרט נאך ווי תורה זאגט און דערציילט, אז בשעת א איד לערנט אן ענין אין תורה, אדער זאגט על כל פנים אן ענין אין תורה שבכתב, אפילו ווען ער האט נאך ניט אינגאנצן דורכגענומען דעם טיפס'ס שכל שבזה,

¶14וויבאלד אז דאס איז אבער תורה שבכתב, איז דאס שוין אראפגעקומען אין א כתב גשמי, נעמט דאס דורך אויך די גשמיות פון וועלט, אפילו ביי א אידן איז דאס מערניט ווי אין זיין גשמיות, ווארום צו זיין שכל האט ער נאך ניט אריינגעטאן דעם גאנצן שכל זיינעם, אדער דער עיקר שכל זיינעם, אין דעם לימוד הענין בתורה, ועל דרך זה אין ענינים פון אידישקייט בפרטיות, נעמט דאס אויך דער קנין פון תורה, נעמט דאס דורך אויך די אנדערע קנינים, ווי מ'רעכנט אויך אויס אז שמים וארץ קנין אחד נעמט דאס דורך ניט נאר שמים, וואס אין דערויף איז דאך ניט א גרויסער וואונדער, וואס שמים וואס דאס איז למעלה איז דאס דורכגענומען געווארן מתורה, משא'כ אז מ'זאגט אז אויך ארץ געהערט אויך צו דעם קנין

¶15און צו דעם זעלבן קנין וואס ס'איז געהערט שמים. וואס ארץ איז דאך אדרבא, דער עיקר אין ארץ איז דאך דער חלק הדומם שבה, ווי מ'זעט דאס בפשטות, אז וואס פארנעמט מערער ארט אין ארץ הלזו, איז וויבאלד אז דאס איז ארץ הלזו הגשמיות פארנעמט דער עיקר ארט גאר די ענין הדומם שבה, נ ך, ז ענין הדומים שב יז ויך כולל עם ענין המים שב זעט מען ך בפ טו, ז ס יז ל בערך י כמות ון ין גשמיות פון מים וו ס ס יז ין וועלט, לגבי דעם כמות וו ס ס יז ין ין י רוחניות'דיקע ענינים ין וועלט, ון אפילו ין י ז כן וו ס די רוחניות יז אריינגענומען, אריינגעגעבן געווארן ין גשמיות, וועט מען אויך צורעכענען וועט דאס אלץ נאך ניט קומען אין פארגלייך צו די כמות המים וכמות העפר וכמות הארץ בפשטות ווי ס'געפינט זיך אין דער וועלט, לגבי די ענינים אין וועלט וואס זיי זיינען באלעבט מיט א נשמה פון מן המדבר, פון א מענטשן, אדער על כל פון אפילו אויך, זאל מען צורעכענען דערצו

¶16ווי זיי זיינען באלעבט מיט נשמה פון מן החי, אדער על כל פנים אדער אפילו אז מ'וועט אויך צורעכענען דעם חיות וואס ס'איז דא אין מן הצומח, איז די אלע ענינים צוזאמען פון מדבר און חי און צומח קומט דאס ניט צו דער כמות וואס ס'איז דא אין ענין הארץ, וואס הכל הי'מן העפר זאגט נאכמערער, וואס ס'איז דא ין ארץ איז דאס אויך געווארן פון דעם עפר. און דאס איז געווען די התחלה, און די התחלה אין די בריאות כל הענינים. במילא איז דאך פארשטאנדיק, אז ס'בלייבט אויך ניט נאר ערושים דערפון, נאר וויבאלד אז די בריאה איז דאס דוקא דורך דעם אויבערשטן, איז האט דאך דאס אין זיך אויך אן ענין פון געטלעכקייט, אויך אן ענין פון התהוות מאין ליש, וואס דאס איז דוקא בכחו של הקב."ה, במילא איז אויך פארשטאנדיק, אז וויבאלד אז הי'מן העפר אז

¶17ידי אופן הבריאה פון דעם אויבערשטן איז געווען אין אזא אופן איז דערנאך בלייבט דאס אזוי, אז אל עפר תשל למעליותא אז אפילו ווען ער האט א נשמה בגוף האט דארף ער אויך האבן אין זיך די עבודה פון ונפשי כעפר לכל תהי וואס דא וויל מען דאך מדגיש זיין דעם ענין פון ביטול, אז דער נפש פון א אידן איז אין א אופן וואס זי שטייט מיט ביטול לגבי הקב."ה, וואס דערפאר זאגט מען, אז די נפש זיינע איז דאס איז כעפר, ואף על פי כן האט מען דאך געקענט אויסקלייבן כמה ענינים וואס זיי זיינען בטל להקב."ה, ובפרט נאך אז אין די ענינים איז דאך אויך דא שמים וירח ושמש וכוכבים, וואס אין זיי זעט מען דאך זייער ביטול ו דעם ויבער טן נ ך נ ך מערער ווי מ'זעט עם ביטול פון עפר, ווי די גמרא איז מבאר, ז ד ס וו ס מ'זעט ז יעדער ט ט יז די זון, ון זוי אויך די לבנה, קומען זיי רויס ין איין זייט פון הימל, און דערנ ך קומען זיי ן ו דעם צווייטן זייט פון דעם הימל, און שמש יז רוח במזרח, און דערנ ך יז די שקיעה במערב,

¶18און דער טעם אויף דערויף איז, אזוי ווי שכינה געפינט זיך במערב, באווייזט די שמש, אז א ענין וואס דאס איז לכאורה דער טבע השמש, מ'זעט ניט אין דערויף קיין ענין פון א נס אדער פון א מופת אדער א דבר בלתי רגיל, וואס לכאורה איז דאס א דבר בלתי רגיל, אז די שמש זאל בכלל שטיין אין א תנועה, אויף דערויף א כח וואס זאל אים מנענע זיין, וואס דערמאנט דאס? אט דאס וואס דער שמש איז מנענע? ווי די תורה דערציילט אין תורה שבעל פה בנוגע צו דעם ערשטן אידן, צו אברהם אבינו, אז בשעת ער האט באקומען שכל האט ער גלייך אנגעהויבן טראכטן און אריינטראכטן זיך ווי קומט דאס אז דער שמש שטייט ניט אויף אן ארט, נאר ס'איז זיך מנענע, ס'ה לט זיך ין ין באוועגן, ון במילא יז ער גלייך געקומען צו א מסקנ ו, צו א החלטה, אז ס'מוז זיין זא זאך וו ס באוועגט ס, און די זאך וו ס באוועגט ס מוז זיין נ ך שט רקער ווי דעם שמש, אף על פי וו ס די שמש איז דאך שלא בערך גרעסער פון א מענטשן און גרעסער פון א סך מענטשן צוזאמען קומט

¶19ניט צו דער כמות פון דער שמש, און אף על פי כן האט געזען עושן זה אברהם אבינו, אז די שמש האלט זיך אין איין באוועגן און קען ניט רוען אויף אן ארט, און די באוועגונג פון דעם שמש איז התמידית, און אין וואס פאר א ריכטונג איז דאס וואס מ'זעט אן אין שמש, איז בשעת די שמש איז שוין כעת, במעריו, ווייס מען נאך ניט, אז דערנאך וועט זי גיין אויך ווייטער, ואדרבא, נאך דערויף ווי די שמש פארגייט בשקעת במערב, איז אט דעמאלט זעט מען גארניט דעם שמש, במילא קען זיך אויסווייזן, אז ווער ווייס וואס מיט דער שמש איז געווארן, און דער עיקר, צי האלט זי נאך אלץ אין באוועגן זיך, אדער אפשר האט זי זיך שוין אפגעשטעלט, במילא וועט מען פארשפארן זוכן ווער איז דאס דער וואס בכוחו, אז מאכן אז די שמש זאל זיך מתנענע זיין, און אויך ווי אין רוחניות הדברים, בכלל איז דאך בשעת די וועלט איז א ליכטיקע, פארבונדן אויך מיט ליכטיקייט כפשוטה, וואס דאס איז דאך פארבונדן מיט דער אמת'ער מקור פון אור, וואס דאס איז דאך דער אויבערשטער, איז ער באוועקט אויך דעם שמש אויך ממזרח למערב,

¶20פריער. און דאס ווערט אויך א חלק אין תורה, ווי תורה שפיגלט זיך אפ אין דער וועלט, אז אויך די וועלט לערנט יעדער אידן און אלע אידן, און אפילו קליינע קינדער, אז א קליין קינד פרעגט בא דער מוטער, צי ביי אן עלטערן שוועסטער אדער ביי אן עלטערן ברודער, וואס איז דאס פאר אזא כח וואס טוט אויף, אז אזא אין גרויסע ז ך ווי ער שמש וי רח ז ל ניט רוען ויף ן רט און זיך ב וועגן, בשעת דער קינד ווייס, אז בשעת ער וויל זיך ב וועגן, אף על פי וו ס ער ב וועגט מערניט ווי זיין האנט עדער זיין פוס, עדער אפילו מערניט ווי א פינגער פון האנט, דארף ער האבן אויף דערויף אן אנשטרענגונג, בפרט נ ך ווען ער באוועגט זיין גאנצע

¶21ן גוף, און ער ווייס אויך, אז די באוועגונג פון זיין גאנצן גוף האט קיין חשיבות ניט, קיין באטרעף ניט, מיט דער באוועגונג פון אזא מין גרויסן ענין ווי ירח, על אחת לבנה, על אחת כמה וכמה די באוועגונג פון דעם נאך גרעסערן ענין ווי דער ענין השמש, ובפרט נאך אז ער גיט מיט אמאל א קוק ביינאכט, זעט ער ווי אזוי ס'איז באוועגן זיך כל הכוכבים צוזאמען, און ס'איז באוועגן זיך אויך די ירח, די לבנה בלילה, און ווי ס'איז דאך דא אויך אין כמה מקומות, ובפרט נאך אין כמה זמנים בשנה, זעט מען אין דער זעלבער צייט אויך דעם שמש מיט די לבנה, וכמדובר כמה פעמים, מ'זעט דאס אז בשעת ס'איז דא א ליקוי לבנה, זעט מען דעמאלט דעם שמש, און א ליקוי שמש זעט מען דעמאלט דעם ענין הלבנה, און אויך דעם ענין הכוכבים, אפילו ווען דער ליקוי חמה איז דאך אין מיטן פון טאג, ע דרך ווי ס'איז געווען היינטיקן זומער, און וואס דאס האבן דאך אידן געזען אדער געוואוסט דערפון,

¶22די וואס זיינען געווען אין אנדערע מדינות, איז בשעת צו זיי איז אנגעקומען אט די ידיעה, איז ווי בא יעדער זאך וואס טרעפט מיט א אידן, איז די ערשטע זאך דארף ער א טראכט טאן, וויבאלד אז ער ווייס אלץ א זיכערע זאך, ווארום דער בעל שם טוב האט געמאכט דערפון א עיקר אין אמונה, האט דאס מפרסם געווען צו יעדער איד און צו אלע אידן, ביז צו קליינע קינדער, אז יעדער זאך איז בהשגחה פרטית, על אחת כמה וכמה אזא מין גרויסע זאך ווי די באוועגונג פון שמש וירח וכל הכוכבים.

¶23פרעגט ביי זיך, ז וויב ל ער ט פון זיין מלמ ו פון זיין מורי ומחנך, ע ער פון זיין פ טער פון זיין מוטער, ז יע ער ז ך וו ס יז ין וועלט יז פ רבונ ן מיטן ויבער טן, אות מ'ד ך פלערנען ערפון ויך ין סוז מענהיינג מיטן ויבער טן במילא גיט ער קינד זיין פרעג ביי דעם פ טער עדער ביי דער מוטער, אדער בא דער עלטערער שוועסטער און בא דער עלטערן ברודער וואס קען ער אפלערנען דערפון, וואס ער זעט יעדן טאג און יעדער נאכט, אז די שמש האלט זיך אין איין באוועגן, אף על פי וואס דאס איז דאך פארבונדן מיט א כח מיוחד און גאר א סך כחות, ובפרט נאך כמדובר, אז אזוי האלט זיך אין איין באוועגן סיי די לבנה וירח וכוכבים וכולם ביחד. וואס דערפאר איז דאך אויך ווי דערמאנט פריער דערציילט אונז תורה, אז די הוראה ווי אזוי איז אנגעהויבן די התחלה ביי אברהם אבינו, ביים ערשטן אידן, אז ער איז געווארן אזא מין וואס ער איז געווארן וואס אויפגעהאדעוועט זיינע קינדער, און אייניקלעך, און איינע אור-אייניקלעך, ווי ער זאגט אין פסור כאשר יצוה

¶24את בניו ואת ביתו אחריו ושמרו דרך הוי וואס לערנט מען אפ דעם דרך הוי פרעגט דער קינד דערפון, וואס אברהם אבינו האט געזען ווי אזוי די שמש גייט-אויף במזרח און האלט זיך אין אין באוועגן דעם גאנצן טאג, און דערנאך איז זי שוקע במערב פרעגט ער א צוויי-אינדיקע זאך, צום אלעם ערשטן ווער האט דאס דעם כח און וואס קען א איד א קינד אפלערנען פון דער זאך וואס ער זעט ווי אזוי אזא מין גרויסער קערפער ווי דער שמש האלט זיך אין איין באוועגן, און אויך אין דעם פרט אין דעם וואס די באוועגנונג באשטייט אין דערויף, אז זי איז שוקע במערב, וואס א קינד, ווי דער רב אידן, געפינען זיך אין ארצת המערב, על דרך ווי מיר געפינען זיך אויך אין יונייטעד סטייט, אדער על דרך זה די אידן וואס זיינען אין יוראפ וכיוצא בזה, וואס קענען זיי אפלערנען? דערפון וואס זיי זעען א שוקח במערב, און דערנאך אויב דאס איז א ידיש קינד און מ'האט אים מחנך געווען אין א ידישן וועג, די מוטער אדער די עלטערע שוועסטער וכיוצא בזה פרעגט ער שוין ניט בא זיי, ווארום מ'האט שוין אים מחנך געווען, אז אין דערויף באשטייט דער א עיקר'דיקער ענין אין חינוך,

¶25פונקט אזוי ווי ס'איז קיין ספק ניט, אז ווער קען באוועגן אזא מין גרויסע זאך און שטארקע זאך, ושמש וירח וכל הכוכבים וכו' איז דאס אזא זאך וואס דאס איז א סך א גרעסערע פון דער זאך אליין, וואס דערפאר קען זי באוועגן די זאך טויזנטער יארן, און זי באוועגן מיט דער זעלבער שטארקייט, וואס דאס באווייזט דאך, אז דער וואס באוועגט די זאך איז ניט א זאך וואס קען אפגעשוואכט ווערן, ווארום אויב דאס קען אפגעשוואכט ווערן, איז בשעת ס'גייט דורך א יאר מוז שוין זיין ניכר, אז ס'איז עפעס-וואס אריינגעטראטן אן אפגעטשוואכט ייט, עאכו כמה וכמה אז ס'איז דורכגעגאנגען טויזנט יאר, און צוויי טויזנט יאר, און דריי טויזנט יאר, און פיר טויזנט יאר, און פינף טויזנט יאר, און ווי מ'וועט האלטן איצטער אין ה'אלפי, אין פינף טויזנט יאר, מיט תשנון אלף, מיט זיבן הונדערט איינ און פופציק יאר,

¶26וירח אין איין באוועגן זיך מוז דאך דאס זיין אן אומגהוירע זאך, און אן אומגהוירע זאך וואס די גאנצע וועלט קען דאס ניט איינהאלטן אין זיך און ארומנעמען דאס, ווארום דעמאלט וואלט דאס ניט געקענט באוועגן די גאנצע וועלט, די שמש וירח וכוכבים וכולם ביחד, מוז דאס זיין א זאך וואס דאס איז העכער און העכער שלא בערך, וואס דערפאר איז גאר ניט ניכר פאר די גאנצע טויזנטער יארן אן אפגעשוואכקייט אין דער באוועגונג, די באוועגונג באשטייט אין דעם זעלבן אופן.

¶27מיט דער זעלבער שטארקייט ווי ס'איז געווען פריער, וואס דאס באווייזט נאך מערער, אז דאס וואס ס'איז געווען אין מיטן א שינוי איז דאס ניט א שינוי וואס איז געקומען מצד אפגעשוואכקייט, ווארום אט דעמאלט האט דאך ניט געקענט זיין די באנייט'סקייט פונקט אין דעם זעלבן אופן ווי ס'איז געווען פאר דער אפגעשוואכקייט.

¶28א משך זמן, ן אפגעשוואכקייט בלייבט ביי אים רושם א משך זמן לאחר זה, און נ כמערערער ער דארף זוכן אוצרות דורך ספעציעלע אכילה דער ספעציעלע רפואות, ז די אפגעשוואכקייט ז לינג נצן וועקגיין, און ס'ז ל ניט בלייבן דערפון קיין רושם ניט. וואס אין דעם אלעם האט מען אבער אן אויסנאם, וואס דאס איז ווי אידן זיינען, ווי מ'זאגט אין דער סדרה פון היינטיקער וואך, אתם נצבים לפני הוי' אלקיכם, און כולכם אתם נצבים כולכם לפני הוי' אלקיכם, וואס דאס איז דאך אויך כולל כולכם, ווי ער רעכנט דערנאך אויך אויס, אז דאס איז סיי אנשים און סיי נשים, און יעדערער וואס געהערט צום אידישן פאלק האט צו יעדערן פון זיי געזאגט געווארן, און דאס ווערט אויך געלייענט אין דער פרשה ווי מ'האט אנגעהויבן לייענען נאך אין די שבת

¶29שלפני זה, האט מען דאך שוין געליינט די התחלה פון פרשה אתם נצביל, וואס שוין אין דער התחלה שטייט, אז אתם וואס דאס איז דאך אויך כולל אידן פון אלע דורות, ביז אונזער דור און די דורות וואס וואס וועלן קומען לאחרי זה שטייט מען לפני הוי'אלקיכם און אין דערויף האט ער אויך דעם ענטפער, ווי אזוי קען זיין, שמש וירח, זאל ניט האבן אין זיך קיין חלישות, ווארום ער זעט דאס פון זיך אליין, פאר דער צייט וואס ער איז געווארן פאר בר-מצוה, און דערנאך גרייט ער דאך צו ווערן בר-מצוה, און זעט אין זיין עלטערן ברודער אדער דער עלטערער שוועסטער, אז די שוועסטער איז שוין נאך בת-מצוה, האט שוין חתונה געהאט, און האט שוין קינדער זיי זיינען נאך עלטער ווי ער איז איצטער איז דאס זיכער געקומען פון א מקור, פון א יסוד פון אן ארט, וואס דאס איז שלא בערך פון די אלע כוחות וואס זיי מאכן, אז די אלע ענינים זאלן האלטן אין איין וואקסן און אין איין שטייגן, און אין איין ווערן גרעסער און קליגער, און במילא בנוגע צו א אידן אויך ווערן פרימער.

¶30וכמדובר כמה פעמים, אז וויבאלד אז תורה איז היא חכמתכם ובינתכם, און נאך מערער דאס איז נגד כל העמים, אז יעדער פאלק פון די פעלקער פון דער וועלט ווייסן, אז אידן זיינען גרויס דערמיט וואס זיי זיינען פארבונדן מיט חכמתו ורצונו של הקב,"ה, אז דאס איז געווארן חכמתכם ובינתכם דורך דערויף א יד לערנט תורה און מקיים די מצוות וועגן וועלכע ס'רעדט זיך אין תורה איז אזוי מקיים בפועל, ביז אין מחשבה דיבור ומעשה שלו פון דעם אידן. ווי דער איד איז שוין אין א גוף גשמי, כמדובר כמה פעמים, במילא ווערט ער אויך ביי אים פארשטאנדיק, ווי אזוי זאגט ער, אז אתם נצבים לפני הוי'אלקיכם בשעת הוי'אלקיכם, ווי ער טייט ין י ס רות, יז לרעיתם כל תמונה מ ט ניט עזען יין בילד ון יין פסל חס ושלום ניט, ון יין גוף ניט, ון יין ענין רוחני אויך ניט, חוץ די רוחניות פון עשרת הדברות ון פון תורה ומצוותי,' בער אפילו די רוחניות פון דעם אויבערשטן יז ך אויך לירני האדם וחי, וו ס ס יז ך עז געז ט געוו רן אפילו אויף

¶31משה רבינו, און ווי משה רבינו איז שוין געשעווען פערציג טעג אין יום ולילה אין הר סיני, און א צווייטן מאל און א דריטן מאל, וואס מיר שטייען דאך איצטער שוין אין ענדע פון חודש אלול, וואס דאס איז דאך שוין פארבונדן מיט דעם דריטן מאל פון די ארבעים יום, וואס זיי ענדיקן זיך דאך אין יום הכיפורים, אין אחת בשנה, הכיפורים הויבט זיך דאך אויך אן עשרה ימים שבין ראש השנה ליום הכיפורים, זאגט תורה, וואס דער לשון התורה איז דאך בדיוק, אז די אלע עשרה ימים איז דאס אן איין און איינציקע זאך, אף על פי וואס זיי הויבן זיך אן פון איין זאך, פון ראש השנה, און ענדיקן זיך מיט א זאך וואס דאס איז לכאורה א צווייטע זאך, יום הכיפורים, וואס דאס איז א צווייטע זאך, מיט באזונדערע תפילות פון יום הכיפורים, וואס זיי זיינען דאך בכמה ענינים אנדערש פון די תפילות פון ראש-השנה, און תפילות פון ראש-השנה אנדערש פון די תפילות פון יום השבת, און תפילות פון יום השבת אנדערש פון די תפילות פון ימי השבוע,

¶32ישראל, אז זיי האבן אויך דעם ענין פון מצות התפילה, וויבאלד אז דאס איז אן ענין של רחמים, ווי די גמרא זאגט בפשטות, איז בפשטות אז אויך נשים ובנות בישראל האבן די רחמים פון דעם אויבערשטן, וואס ער איז דאך דער אב הרחמים, און דער אב הרחמן פון יעדער איד און פון אלע אידן, סיי פון אנשים סיי פון נשים און סיי פון טף פון שכרים, און סיי פון טף פון נקבש, דארפן זיי יעדערער פון זיי האט בידו המלאה הפתוחה הקדושה והרחבה, סיי פון אב הרחמים, און דערנאך קומט דאס אויך אראפ אין אב הרחמן, וואס דאס איז שוין א תואר, אב הרחמים האט אויך דעם אפטייטש, אז דאס איז דער מקור פון די רחמים וואס געפינען זיך במקום אחר. ב ע מ'ז ט בער עם ל ון ב רחמן יז ער רחמן ייט ויף עם ב, וו ס ער ב ייט ויף אבינו ב מים, וו ס ער ווערט נ רופן ב רחמן, וו ס פ רווען מ'ה טער רחמנות ון יט רויס י רחמנות, ווי עז ט ין ן פענעם ופן, ון נ כמערער דוקא מידו המלואה פסוטה

¶33פתוחה הקדושה והרחבה, ובמיוחד נאך אין די עשרת ימים שבו ראש השנה ליום הכיפורים, וואס דעמאלט האט מען דאך א הוספה מיוחדה אין די תפילות ובקשות פון אב הרחמן און פון אב הרחמים, ס'איז דאך אבער אויך דא דער ווי דערמאנט דאס אויך בכמה תפילות, און ווי דערמאנט פריער אין ימות החול בכל השנה כולה, והוד והוא עיקר, ווי דערמאנט פריער, אז יעדער טאג ובכל יום ויום, בכל רגע ורגע, זאגט מען אין די ברכות און אין דעם נוסח פון אנשי כנסת הגדולה, אז דער אויבערשטער איז מרחים על כל העולם כולו, עאכו כמה וכמה אויף אידן וואס זיי זיינען דאך עם קרובו אז דאס איז פונקט אזוי ווי ביי קרוב בגשמיות, אף על פי וואס בגשמיות איז דאך דאס צוויי באזונדערע נבראים, אז דאס איז איינער און דאס איז דער קרוב זיינער, אדער מערערער קרובים זיינער, משא נכן בא דעם אויבערשטן איז דער עם קרובו איז דאס איין זאך מיטן אויבערשטן, ווי דערמאנט כמה פעמים בנוגע צו די הדגשה ווי דאס שטייט אין חודש תשרי,

¶34און די התחלה בזה איז שני חודש אלול, וואס דעמאלט איז דאך אויך בשעת צוויי אידן טרעפן זיך, סיי מענער און סיי פרוי, ביז אפילו אויך קינדער, איז דאך מנהג ישראל, אז מ'בענטשט יעדער איינער צו ווען ער האט געטראפן, אפילו ווען ער זעט דאס צו אים צום ערשטן מאל, וויבאלד אז ס'איז אבער הזמן גרמא, דאס איז חודש אלול, עאכו כמה וכמה י'ב' ימים אחרונים פון חודש אלול, וואס זיי זיינען דאך יום לחודש, ווי דערמאנט פריער, וואס גאנץ חודש אלול איז דאך לשון תיבות אני לדודי אז דעמאלט שטייט אין יעדער אידן בגלוי, אז אין וואס באשטייט זיין אני וואס ער איז איין זאך, און אים שטייט אלעמאל מיט דער וענדונג לדודי ביז וואנענט אז דער פועל'ט אויך, אז בודי לי אז דער אויבערשטער ווענט זיך אפ פון אלע אנדערע זאכן, און ער ווערט מערניט ווי לי און פון די אלע פיר ווערט ער ווערט אן איינציקער ראשי-תיבות אלול. וואס דאס איז פארבונדן דערמיט וואס בחודש אלול שטייען די אלע ענינים בגלוי, אן עבודה פון א אידן, בשעת עבודה פון א אידן הויבט זיך אן יעדער טאג מ'זאל זאגן מודה אני

¶35לפניך דערמאנט ער נאך קיין זאך ניט וועגן חודש אלול, עאכו כמה וכמה אז ער דערמאנט ניט קיין זאך וועגן די אויסגעטיילטקייט פון חודש אלול לגבי שאר חדשי השנה, וואס דוקא דעמאלט איז אני לדודי ודודי לי, וכמדובר כמה פעמים. און אף על פי כן, שטייט דאך דאס אויך אין אלע סידורים, און בשעת א קינד פרעגט, צי ס'האט דער נאמען פון די חדשים, איז דארף אז ער האט געהערט דערציילנדיק אז עלה עמהם מבבל צי ס'האט אלול עפעס אויך אן אפווייטש אין לשון קודש, וואס דאס איז דאך ניט דער לשון פון ארץ בבל זאגט מען אים גלייך, אז אדרבא, ניט נאר ס'האט א ווערט און א מיינונג פאר יעדער אידן, נאר ס'האט א במיוחד מיינונג און ן ינה לט פ ר יעדער ינ וו ס ינ גלייך ווי ער כ פט זיך ויף ין נהויבס ט ט זאגט ער ך מודה אני לפניך וו ס ס יז ויך ער ר תיבו פון אלול אני לבידי די חלה בזה פון אלול, ון ויך ובידי לי דער המשך פון אלול ט ד ס וו ס יעדער ינ ויבט ן וויב ל ס'איז ן ידיש קינד זיין ט ג,

¶36דערמיט וו ס ער יז מכריז ומודיע, ון ז ט ס בדיבור בפועל, בשפתם, ביז וו נענט, זוי וויב ל ס י י ער ינד ון עזונטער ינד ון ין ינ וו ס ט ים מחנך עווען, ז ין יע ער ז ך פון י י י י ייט יז ס ים נו ע, במיל ו יז ערביי ב ווע טער זיך, ון ב ווע ט זיך מיט כל עצמותי תאמרנה ז זיין ג נצער גוף שאקלט זיך ווען ער ז ט, מודה אני לפניך. ובפרט נ ך, ז מ ט ים מסביר געווען, ער ווייס וויין פון זיך ליין עם טייטש ין עם, ז ער וועט ערשט ב ומען י נ מ פון עם ויבער טן ליין, ין ב נייטן ופן, ון ס וועט ים ב נייען ון לייכטן ין ים עם ג נ ן ט ג, ביז ער וועט אנטשל פן ווערן, און ויך בשעת ער וועט אנטשל פן ווערן, ז טער פריער אויך בשמע ישראל הוי'אלקינו אז דאס איז זיין אויבערשטער און זיין כח וחיות שלו, און ווער איז דאס? דאס איז דער הוי'וואר מלשון מהוה דאס איז אט דער וואס האט באשאפן די גאנצע שמים וארץ, אנהויבנדיק פון שמש וירח וכל הכוכבים, ווי דערמאנט פריער, במילא איז דאך פארשטאנדיק, אז ווי אזוי דאס נעמט-דורך אלע זיינע רמך אבים ושסה

¶37ירין, ועל דרך זה אויך בנוגע צו מיידעלע, עאכו כמה וכמה צו אן ערוואקסענע פרוי, עאכו כמה וכמה צו א פרוי וואס פירט שוין אן מיט א משפחה, און געבענטשט געווארן מיט קינדער, און מערערע קינדער, סיי אינגעלעך און סיי מיידעלעך, וואס יעדערער פון זיי האט זיי מחנך געווען און איז מחנך, און וועט מחנך זיין אויב זי האט נאך ניט חתונה געה ט, יז זיכערע ז ך, ז זי וועט זוי מחנך זיין ווי זי וועט עבענטשט ווערן מיט ינ ער, סיי ינ עלעך ון סיי מיידעלעך. ון דער התחלת החינוך, ז גלייך ווי זיי וועט קומען צו דעם מעמד ומצב, ז זיי קענען שוין רעדן, ון רעדן מיט ן ענין של הבנה, יז דער ערשטער הבנה זייערע ז ל זיין, ז מודה אני לפניך מלך חי וקיים החזרת בי נשמתי,"' ון ס יז לץ עווען בחמל רבא, ווי ערמ נט פריער ב רך מ ן ון ב רך מים ון ס יז עווען ויך מונ יך. ז עף על פי וו ס ער פ ר טייט ס בכלל ניט, ווי י ען פ ר ט ן בשכל, ז ז ון וי רוי ער ז ך ווי ער ויבער טער ז ל זיך פ עבן ון ז ל זיך פ רנעמען, ון ז ל זיך

¶38צוהערן, ז ב ליין ין ינ ז ט מו ני לפניך לייגט ער ויבער טער פ לע לע זיינע ענינים כביכול ון וו ס הערט ער זיך ווי ווי זוי י י יז ינ ז ט מו ני לפניך ון נ כמערער, ער ניט נ ר ער הערט זיך ו, נ ר נחת-רוח לפנ ו, ס פ רש פט ים עם ויבער טן ווי ער יז ן ויבער טער בפ טו,˙ פ ר טרפ פ רשאפט ס ים עם ערעסטן פ רניגן וו ס ער ויבער טער ט. ון בפרט נ ך, ז ווי ער הערט ויך, ז ער ינ ז ט, ז ער פ ר טייט ס, ז ער ויבער טער יז ן ענין פ רבונ ן מיט מונה, וו רום ס יז ל בערך פון ער נ ער וועלט, ס יז מערניט וויב ל ז ער יז מימין, יז ער ויך מימין, ז בר ית ברא אלקים את השמים את הארץ, וז מען מיט צבא השמים ון צבאה ארץ", ון ב ע ס ט ער ינ ן ון זיין ברודער ושווער טער זיינען געבוירן געוו רן, יז ווער יז עווען ער וו ס ט זיי ב ס פן ויך עמולט? יז ס לץ עווען ווי תורת הבעל שם טוב, ז בכל רגע ורגע יז ער ויבער טער מהוו יע ער ענין מאין ליו בפשטות, וכמ ובר כמה פעמים.

¶39און איז דאס מהוה, מידו המלאה על חתוכה הקדושה והרחבה. וואס אין דערויף באשטייט דאך אויך דער אינהאלט פון דער כתיבה וחתימה טובה, וואס מ'האט יעדער איד געבענטשט אלע אידן מיט וועמען ער האט זיך געטראפן, וויבאלד ער האט זיי געטראפן אין חודש אלול, ובמיוחד נאך אין די יו ד בית ימים אחרונים פון חודש אלול, און נאכמער במיוחד אין ימי הסליחות פון חודש אלול, און נאכמער במיוחד אין יום השלישי פון די סליחות, וואס דעמאלט איז דאך די סליחה ומחילה וכפרה געווארן אן ענין של חזקה מיט אלע פירושים האמורים איז אט דעמאלט שטייט דאס בגלוי, אז ס'איז א זיכערע זאך, אז יעדערער פון אונז בתוך כלל ישראל בכל מקום שהם איז שוין געבענטשט ווארן בבני חיי ומזוני רויחא ובכולם רויחא, און נ כמער בקיצור בער דער זעלבער תוכן, און דער תוכן מיטן ג נ ן ן חיות און דער תוקף שבזה, ז מ'ווערט געבענטשט מיט א שנה טובה ומסוקה, און מ'איז ס ממשיך פון דער ראש השנה, אין די אלע עשרת ימים שבין ראש השנה ליום הכיפורים,

¶40חודש תשרי, וו ס ין ערויף יז ך ויך ין עם וו רט תשרי יז ך ויך ד י אותיות פון ר,"‰ ז ד ס יז י ן פ פון ג נ ן י ר, ווערט ס נמ ך ווי מ'זעט ס ין ן י ן פ, ז ס ווערט נמ ך ין עם ג נ ן גוף, ווערט ס נמ ך י לע ענינים פון חו דש תשרי, ין לע ענינים פון דעם ג נ ן י ר, פון יעדער טייל אין וועלט, עו כו מ כמה פון דער טייל ין וועלט וו ס יז פ רבונ ן מיט י ן, ע כמה וכמה טייל פון וועלט וו ס ס יז רץ י ר ל, ון ד רטן ופ ירושלים עיר הקו דש, ון ד רטן ופי ר ו בית המקדש וקו דש הקדשים, ביז די לוחות הברית וו ס עפינען זיך ין קו דש הקדשים יז ך פ ר ט נדיק, ז רט יז נ כמערער ניכר ווי זוי בראשית ברא אלקים את השמים ואת הארץ, דורך דערויף וו ס מ'זעט ווי זוי די בריאה ט מען וויפגעט ן ין דער כתיבה וחתימה אנהויבנדיק פון ראש חודש אלול, ז מ ט שוין דער ויבערשטער נגעשריבן און ליין גע'חתמ'עט, ז שוין פון שבת מברכין אלול, עאכו כמה וכמה פון ראש חודש אלול, עאכו כמה וכמה פון

¶41יב יבי ימים אחרונים פון חו דש אלול, עאכו כמה וכמה יז ימי הסליחות וו ס זיי זיינען דער סיום וחותם פון חו דש אלול, עאכו כמה וכמה פון יום שלישי לסליחות, וו ס ד ס איז ד ך דער היינט דער מעת לעת, וו ס אין דעם מעת לעת האלט מען שוין לאחרי תפילת מנחה, וו ס ד ס איז ד ך שוין די דריטע תפילה, וו ס ד ס איז אויך דער ענין החזקה ין עם יום השלישי, ין עם ג'סליחות אויך בתפילה השלישית, און מ'איז אויך מקבל גלייך די ברכה, ז תוקף ומיד ממש, האט מען דעם קיום פון דעם אנזאג פון די נביאים פון תורה אין תורה, ז יחיינו מיומיים, ויום השלישי נחי'לפנים, קימנו ונחי'לפניו,"' ז מ טיכף ומיד ממש ין עם זמן ווי ער זמן ווערט ער זמן פון יום השלישי, וו ס ס יז פ רבונ ן מיט עם עיקר פון זמן ומקום, וו ס ס יז ער ענין פון בית-המקדש, ווי ער בית-המקדש יז ער בית-המקדש השלישי, ער מקדש אדנ כוננו ידיך ובפשטות, און ווי גערעדט כמה פעמים,

¶42מען בפרט ב מ'ה ט ביי סיום, ון וי ער מ'גיט יעדערן פון ייך, ון ורך ייך ויך ו י בני בי ירא ון ורך ערויף ויך וועט יעדערערן פון ייך מוסיף זיין מ יל וך אויף מוסיף זיין ון ויך פ ע בן ויף צדחה, ז ון פ ע בן וו ס פריער וועט זיך ניט ווסף ווערן נ ך עם זכות, אויך עם זכות נ ך י לע זכיו'ס לפני ז וועט ויך ניט עוסף ווערן ער זכו פון מצות הצדקה, וו ס ער עיקר זכו פון מצות הצדקה וו ס רף מקויים ווערן, במיל וויב ל ז תורה ז גט, ז ס רף זוי זיין יז זיכערע ז ך, ז זוי וועט זיין בפועל, ון וויב ל ז תורה יז ך דער ין, ז מצוה הבא ל ידיו חל תחמיצנו יעדער ענין אין וועלכע ס'ווערט נ עז ט ין ור,‰ וו ס ערפ ר ווערט ס נ ערופן ב ם מ ו ט ר מען פילו ניט וו רטן יין מינוט וו ס עמולט ווערט פון כמ ח ווערט ער ענין פון חמ נ,"‰ ון ניט נ ר יין מינוט ניט וו רטן,‡ ע ל פי וו ס מ ט ו ך ן ט י מעל וו ס ס יז בימטריא חי פ רבונ ן מיט חיות ון מיט לעבעדיקייט,

¶43אפילו ניט ווארטן קיין דריי מעת לעת, וו ס ד ס איז דער ענין פון יום השלישי, אפילו ניט ווארטן נ ך איין רגע, נ ר תיכף ומיד ממש, ובפרט על ידי קיום מצות הצדקה, ובכלל ובמיוחד, ווי דערמ נט פריער, ז יעדער איד ט זיכער ט ן אלץ וו ס ס'ה ט שוין געט ן, און וועט נ ך משלים זיין בזה, אין דעם ענין פון ב וו רענען ון זען, ז יע ער י ון לע י ן ז לן בן כל צרכי פון זמן שמחתנו, ון פ ר ערויף נ ך י לע צרכים פון ערב יום הכיפורים, וו ס עמולט רף מען ך ויך עסן בכפליים, כנגד תשעה בתשרי ון כנגד עשירי בתשרי, ון פ ר דערויף נ ך ויך מקיים געווען עם ענין פון ראש השנה, ותנו מנות לאשר אין לו באז רגן יעדער איד און לע אידן ער זאל האבן אין אן אופן פון מנות ומתנות אלע צרכי החג פון ראש-השנה, און פ ר דערויף אויך די אלע צרכים וו ס ער דארף האבן אין ימי הסליחות, כדי ער זאל האבן מנוח הנפש ומנוחות הגוף,

¶44הגוף במילא יז ך פ ר ט נ י, ז י סליחו וו ס ער וין עז ט וועט ס זיכער מ וים ווערן, וויב ל ז ער ויבער טער זעט יחלט ז מ'וועט נ כמערער מוסיף זיין ין ין י סליחו וו ס מ'וועט ז ן ביום רביע פון סליחות, ון ערנ ך ויך ימי סליחות ל חרי ז, ביז ין עם סיום פון סליחות בשנה זו, וו ס ער סיום יז ך ויך ביום הראשון וואס ווערט אנגערופן בכתוב ויהי ערב ויהי בוקר יום אחד אז ס'איז געווען מערניט ווי יחידו של עולם, וואס דערפאר איז דאך פארשטאנדיק און גיט אריין א טעם מיוחד, א ספעציעלן געשמק, אין דער קביעות פון היינטיקן יאר, אז גלייך פון יום אחד, וואס ס'איז ערב ראש השנה גייט מען גלייך אריין אין יום ראש השנה שלאחרי זה, דעמולט ווערט אויך דער מלוך על כל העולם כולו בכבודך און מערניט ווי דער אויבערשטער אליין, ווי מ'זאגט באריכות אין מלכיות, אין זכרונות און סופרות, און באריכות בכללות, איז ניט נאר אין תפילת מוצא פון ראש השנה, נאר אין כל תפילות ראש השנה, ולפני זה, אויך אין די תפילות שלפני

¶45זה, ובפרט ין י תפילות פון ימי הסליחות, ז נוסף ווי די סליח ומחילה וכפרה וו ס מ ט וין ויפגעט ן ון ב ומען, ווי ערמ נט פריער ין ן ופן פון כתיבה וחתימה טובה, נ ויבנד ך פון שבת מברכים חו דש אלול, ון דערנ ך די צוויי ימי ראשי חדשוכם פון חו דש אלול, און דערנאך אויך אין די ימים שלאחרי זה, און במיוחד אין די ימים אחרונים, ובמיוחד שבמיוחד אין יום השלישי, אז דאס ווערט א הקדמה קרובה ממש צום בית המקדש השלישי, צו דעם מקדש אדנ'כוננו ידיך, און צו דעם קיום היעוד, וביום השלישי יחיינו ויקמינו, ס'וועט האט די חיים נצחיים, איז ווערט דאס אויך גלייך נכלל אין דער חתיבה וחתימה טובה צו חיים טובים וארוכים, איז ניט סתם ארוך, נאר יום שכולו ארוך, אז אויך בתחילתו הוא ארוך, ווי דערמאנט אין די התוועדות שלפני זה.

¶46וואס דעמולט איז דאך אויך געווען ויהי ל השופר הולך וחזק מאוד, בדוגמא ווי ס'איז דערנאך אויך אין די תקיעת שופר פון יעדער ראש-השנה, ובפרט נאך אז היינטיקע יאר איז דאך ראש-השנה, תקיעת שופר אין ביידע טעג פון ראש-השנה, וואס דאס איז דאך די מעלה אין היינטיקע יאר אפילו לגבי יום-טוב של ראש-השנה שכל אית בשבת, האט ד ך ס מעלה וו ס חליות ב ס ז ט מען, ז יע ער ז ך ין וועלט ט ין זיך, ב ע ס ס ומט ער זמן פון ער ז ך ון ערמ ום פון ער ז ך, ט זי מעלה וו ס ין וגמתו בכל עולם כולו ובכל זמנים כולם ובכל המקומות כולם. ט מען ויך י מעלה האמורה, דוקא ין קביעות השנה, ווען ס יז יז יער דא ין ביידע טעג ראש השנה. ובפרט נ ך, ז די התחלת שלהם יז ך, ין ין י תקיע סופר וו ס מ י טוקע בכל יום פון חו דש אלול, ון טוקע גלייך לס סיום ון חו ם פון תפילת השחר ון תפילת הבוקר, ון י יש-מקומו וו ס ויך וו ס אויב מאיזו סיבה שתהי'ה ט מען ניט גבל זן שופר מאיזו

¶47סיבה שתהי'ל'אחרי תפילת שחר מצד סיבה טובה וואס ער איז געווען נסיג בתורה במצוה שהזמן גרמא וכו איז דאך ט דעמולט גלייכער מנהג ער זאל פראווען תקיע השופר לאחרי תפילת המנחה, וכמדובר כמה פעמים ויוש רמז לזה בכמה מקומות. ועוד והוא העיקר, אז פון דער רעדן וועגן תקיעת השופר זאל זיין בפועל, ובמע בפועל, דער כב ופת גדול לחירותנו ון דער קיום השליחות האמורה אויף מוסיף זיין אין צדקה, כולל אויך די שטרות וואס מ'וועט געבן איצטער אויף צדקה, וואס דאס איז דאך אויך אויף אפגעבן דאס אויף צדקה, איז גדולת צדקה שמזרזת את הגאולה, און נ כמערער דער זירוז קומט רויס בקרוב ממש, מקרבת את הגאולה, און נ כמערער, ז פון בקרוב ממש קומט ס ומיד ממש, וו רום היא נזה בה ס'קומט ומיד תוקף ומיד ן דוד מלכא משיחא, און ילכנו כממיות לארצנו, בנערינו ובזקנינו ובבנינו ובבנותינו,

¶48דארטן עם פערטן ט ג סליחות, ון מ יז ויך מסיים וין רטן עם סיום פון יום השלישי לסליחות מיט לע ענינים האמורים לטוב בפ טו,˙ ז ס'ווערט ויך דער ביום השלישי ון בית-המקדש השלישי, ון ער ענין וו ס הוכפל בו כי טוב, וו ס ס יז ויך פ רבונ ן ויך מיט יום השלישי, וו ס ס יז ד ך ויך די מעמדות פון יום השלישי בכל שבוע, עאכו כמה וכמה וואס בכב ה אלול איז נברא העולם, איז דאך פארשטאנדיק, אז דער יום השלישי, נאך דעם יום שנברא העולם, האט א מעלה מיוחדה בהנוגע פון הוכפל בו כי טוב. ועוד והוא העיקר, אז ס'ווערט דער אמת'ער כי טוב, עאכו כמה וכמה ווען דאס איז א כי טוב בכפליים ווערט דאס כפליים לתושי,"' וו ס ס יז ך ויך מל ון ישוע ותושי," ז מ ט וכף ומ יד כמדובר לעיל, נ ך פ ר ענין פפילת מ רב, ון ס יז ניט מ ובר לעיל ערגעץ וואו ין ער הויך, נ ר ס מיינט מען בפ טו ס,‰˜ למטה מעשר טפ חים, ין עם בי כנס ובי מ רבין בו תורה פון נשיא

¶49נו פון רבי'ן עם ווער, ווערט ויכף ומי ז ער ויבער טער יז ממל ב ווי עם נ מען זיינער פון נ י רנו, ז יוסיף וי יו ויף נעמען יע ער י ן ון לע י ן, ביז ויך נעמען מי ים ון ברענ ען זיי ווי ערמ נט פריער בנערינו ובזקנינו בבנינו ובבנותינו, וספם וזהבם אתם, וו ס ס יז ך כולל די עבודה פון כסף, וו ס ס'איז ך כפולחנא דרחימותא, און אויך דער עבודה פון דער ענין פון עבודת הזהב, וו ס ד ס איז ד ך אויך נכלל אין פולחנא דרחימותא, ט מען ד ס גלייך ווי דערמאנט פריער בהמשך צו תפילת המנחה, על דרך ווי ס'איז געווען אין תפילת המנחה פון אליהו הנביא, איז דאך דעמולט געווען דער צוויי מאל הוי'

¶50האלקים", און איצטער גרייטן זיך צו זאגן דאס דריי מאל, און דערנאך זאגן דאס זיבן מאל. וכמדובר כמה פעמים, אז די התחלה איז טאקע שמע ישראל איין און איינציקן מאל, ווארום ס'איז הוי'אחד, דערנאך זאגט מען אבער דעם ברך שם כבוד מלכותו לעולם ועד ג'פעמים אנטקעגן די ג'אורנות פון בריאה יצירה עשי,' און דערנאך זאגט מען הוי'האלקים שבע פעמים, כמדובר לעיל, און מ'איז מסיים דערנ ך מיט תקיע את שופר, און ווי ס'שטייט ז ד ס ד רף זיין בדוגמא פון די תקיע גדולה, ז ד ס ווערט די תקיע גדולה פון תקעה בשופר גדול וחירותינו, נ ך ביום שלישי די סליחות, און אין יום שלישי די סליחות עצמם, בסמיכות לתפילת המנחה, על אחת כמה וכמה פון די סמיכות, געגאנגען מערער ווי אין הילך מיל וכו כמדובר כמה פעמים, און ס'ווערט ניט ווארטענדיק, אפילו אויף באקומען די שליחות לנתינת הצדקה, ז ל משיח צדקנו ניט ווארטן חס ושלום, און קומען תיכף ומיד ממש, און וועט ליין פאנאנדערטיילן לצדקה לכל אחד ואחת, אנהויבנדיק פון זיך ליין,

¶51וואס זיין גרעסטע צדקה איז דאך אויף ארויסנעמען יעדער אידן און אלע אידן תיכף ומיד, ולא ייכבם אפילו כהרב עין. וואס אט דעמאלט ווערט דאס אויך אין דער המשך ווי ס'איז געווען דער סיום פון תפילת המנחה, פון אך צדיקים יודו לשמך ישבו ישרים את פניך בבית המקדש השלישי תיכף ומיד ממש, ולא ייכרום אפילו כהרף עין בנערינו ובזקנינו ובבנינו ובבנותינו.