Text

¶1פון לשון, אנהו ווי ס'איז דערנאך אויך אים אחדים איז ער דערנאך אויך כופל, און זאגט אז איז שני ווי"ר אויף דערויף, און מסיים אין דערויף דעם ביאור, אז בעשרה'ן איז געווען צוויי ענינים.

¶2ביי איר איז געווען א זכר לחיים און דערנאך א חי' דילה, זי האט זוכה געווען צו חיים, און דערנאך איז חי' דילה אינון אז דאס איז איר א חיים, און מבאר קודם לזה,

¶3אז אע' פי וואס ס'איז געווען בפני זה, דער ענין ווי ס'איז געווען בא שרם, און ווי ס'איז געווען אן ענין בלתי-רצוי דערנאך איז אויך געווען בא נועח'ן, בא יונשטן ”מן היין וישקר”, משא"כ בא שרם, איז נחתת און דערנאך אויך צלקת, וואס זי איז נחתה למצרים ידו למצרים און אויך צלקת,

¶4צוזאמען מיט אברהם'ען, און דערפאר איז אויך בא איר געווען דערנאך דער סלקת, היפך ווי ס'איז געווען בא חבר און בא נח'ן, און דערפאר איז דערנאך געווען די ביידע ענינים, סיי דער ענין וואס זי איז אויך געווען לחיים פארקערט ווי ס'איז געווען בא חבר'ן, און סיי נאכמערער אז חיד אילאין

¶5מבאר אויף דערויף דער בעל יום ההולדת.

¶6דער ”מאמר שלו על” הכתוב הזה פון שנת התירת.

¶7פון גופא איז דאך פארשטאנדיק, אז ס'איז דא עפעס אן ענין, א צד השוה, וואס חוה האט געוואלט דורכפירן, און וואס דען לא עלתה בידו על דרך זה אויך בא נועח'ן,

¶8משא' כן בעשרה איז וקח געווארן דערנאך איז לא עלתה בידו, און משא' כבשרה איז געווען טאקע דער ענין פון נחתת אז יגדע וואס דאס איז דאך אן ענין של ירידה, אבער דאס האט דערנאך געבראכט אז ס'זאל זיין די ועלה, אז ס'האט זיך אויסגעפירט די כוונה הרצוי' בזה.

¶9לכאורה דארף מען דאך האבן א דיור וואס האט דאס פאר א שייכות די ענינים ווי מ'געפינט בא חרם און בא נח, און דערנאך בא ענין פון בשרה.

¶10אויך איז דאך ידוע דער כלל, אז מעשה אבות הן לב� וואס דאס איז דאך אויך שייך צו מעשה אמה ות.

¶11ובפרט בהנוגע לשרה וואס מ'זאגט דאך אויף אברהם'ן, דער ערשטער פון די אבות, אז כולל שתאמר שרה שמה בכולל ס'איז אין דערויף אויך דא א סימן לבנים, וכידוע דער ביאור בזה, אז דאס איז ניט נאר א סימן ווי מ'דארף זיך פירן וואס מ'דארף טאן, נאר דאס איז אויך א נתינת כח,

¶12כידוע דער ענין פון פתח, אז לאחרי ווי מ'האט געעפנט א וועג, על אחת כמה וכמה ווען דורכגעטראטן די וועג איז אט דעמאלט איז דאך לייכטער דורכפירן דעם ענין אין דעם וועג, וויבאלד אז ס'איז שוין געווען דער פתח את הדרך, און דערנאך וועט, על אחת כמה, ווען סלל אותך.

¶13דארף מען דאך האבן אויך דער ביאור וואס איז דא די הוראה אין ”עבודת האדם לקונו” און לעבודת האדם לבוראו בהנוגע צו לאחרי מתן תורה.

¶14אף על פי וואס די אבות זיינען דאך געווען לפני מתן תורה, איז דאך אבער זאגט מען דאך, כאמור, אז מעשה אבות איז אמין לבנים וואס דאס איז לאחרי וואס ס'איז דא תורתם של בנים, איז אויך דעמאלט איז דער ענין אז מעשה אבות ווערט אין דערויף דער סיניו לבנים מיט די בי' ענינים האמורים לעיל.

¶15וואס דאס איז דאך אויך דער ביאור וואס מ'זאגט, אז דוקא בא מעשה אבות איז דא דער אריכות הסיפור וואס נכפלה פרשה זו אין פרשה 'חיי שרה', אף על פי וואס תורתם של בנים איז דא כמה ענינים גדולים, און אף על פי כן שטייען זיי מערניט ווי ברמז,

¶16משא' כן אין מעשה אבות איז ניט נאר אז זיי שטייען באריכות, נאר אויך אין אן אופן פון נכפלה, און אויך דערויף שטייט במקום אחד אויך דער לשון פון משולש ווענגט זיך אויף דערויף אויך די ערשטע ענין בזה, די אריכות הסיפור בהנוגע צו דעם וואס די התחלה איז געווען דורך אברהם'ען, בהנוגע צו יצחק ורבקה,

¶17ביז וואנענט אז ס'האט אויך אויפגעטאן בנוגע צו ”עבדי בתי אבות אליעזר עבד אברהם”, און דערנאך איז דערפון אויך אראפגעקומען דער סנין לבנים, וואס כמבואר אין די דרושים, אז דאס איז אן ענין כללי אין 'עבודת האדם', כמבואר אין די דרושים אויף די פרשה שהוכפלה בתורה, וואס דאס איז אויך אין פרשה 'חיי שרה',

¶18די מגוע תקודת הביאה בזה, ער איז מבאר אין דעם מאמר אז תחילת 'בריאות העולם' איז ער דאס ”מטבע טוב להיטיב”, און איז דאס געווען בתכלית השלימות,

¶19וואס דערפאר איז אויך ווי בראשית ”בשביל ישראל שנקראו ראשית” ו”בשבילה התורה שנקראת ראשית” איז דא אויף דערויף גלייך דער אנזאג דעם ענין פון ”עבדו את הוי' בשמחה” וואס ישראל איז דאך אן ענין וראתי לשמש את קוני איז דאס גלייך ניט בהוספה, אז ס'דארף זיין די עבודה בשלימות, איז אויך דער ציווי בזה דער 'עבדו הוי'' בשמחה,

¶20ביז וואנענט אז דאס ווערט אן עיקר גדול וכידוע דער ביאור האריז"ל בזה, ווי דער אלטער רבי ברענגט אויך אראפ אין תניא דער גודל ענין השמחה און דער הכרח השמחה, ביז וואנענט אז מ'זאגט בנוגע צום אריז"ל,

¶21אז דאס וואס ער איז זוכה געווען צו זיינע מעלות ברענגט ער דאך אראפ אין ”תורה אור”, אז דאס איז געווען מצד דערויף מצד דעם ענין של שמחה של מצוה וואס איז געווען ביי אים, און דאס ברענגט דאך אויך אראפ אין תורה שבעל פה,

¶22ווארום ווערט דאס אויך א הוראה ”לכל אחד ואחד”.

¶23אעפ' כן געפינט מען דאך דערנאך אויך דער ענין פון וגילוף בהירדה און ”עבדו את הוי' ביראה” און איז ער איז מבאר אין דעם מאמר,

¶24איז דא אין דערויף די ביידע ענינים, אז שמחה איז א הכרח גדול, ביז וואנענט אז מ'זאגט אויף דערויף דער היפך השכר וואס מ'האט, אויב חס ושלום ס'פעלט אין די ”עבודת ה' בשמחה ובטוב לבב” אף על פי כן,

¶25איז קען דאס זיין על דרך ווי ס'איז געווען בא נוח'ן, וואס ער האט געוואלט מתעכן געווען אז דאס איז געווען דער ענין שלא גלתי ורצוי וואס איז געווען בא חלף, וואס מ'זאגט דאך אז ”אשכל של ענבים” שחתה ונתנו לו, וויבאלד

¶26אבער אז דאס איז געווען בהקדמה, אז ס'איז געזען דער עץ אשר דערויף אז ער איז טוב למאכל, ונובר לעיניים, ומשקלא עיניין וואס דאס איז דער ענין פון הרגשה, בשעת ס'קומט דער ענין פון הספינך צוזאמען מיט הרגשה איז אט דעמאלט איז דאס געווען ווי קען זיין דערפון א תוצאה בלתי-ליצוי אז די עבודה איז דערנאך מיט א הרגשה,

¶27ברענגט זי דערנאך צו דעם ענין פון יפס, און די ענינים וואס קענען קומען חס ושלום על ידי זה, בדוגמא ווי ס'איז געווען בחבן.

¶28אעל פי וואס כוונתו איז געווען בדוגמא ווי געזאגט פריער דער עקדת 'הוי' בשמחה', את של שלם אבים סחטא נתנה לו די וואס דאס איז דער ”מין היין, אים-שמוחי אלקים ואנשים”,

¶29על דרך זה אויך וואס דערנאך האט דער נועח געוואלט דאס מתקן זיין, וואס דערפאר איז דאך געווען דער ויתן עסן און דערנאך וישבין היין אז ס'זאל ברענגען דער ענין השמחה, וואס דוקא דורך דערויף ווערט די שלימות אין עבודה, וויבאלד אבער אז ס'איז געווען וישקר אז ניט דאס האט געבראכט צו א שמחה וואס זי איז פארבונדן מיט ביטול וענוה,

¶30בדוגמא בלשון הכתוב יסבה ענבים בהוי' שמחה א שמחה וואס איז פארבונדן מיט ענוה, און דא איז געווען פארקערט דער 'יין המשקר' מצד דעם בלבול ביטול הדעת, ניט אין אן אופן פון ביטול וואס נעמט זיך מצד דעם 'ביטול במציאות',

¶31נאר מצד אן אנדער תנועה, איז אט דעמאלט איז דאס אויך געווען די כוונתו רצוי אבער די תוצאה איז דערנאך געווען שלא כרצוי, ביז וואנענט אז ס'איז געקומען שרה.

¶32וואס דאס באווייזט דאך דאס אויף ספירת המלכות דער ענין פון ביטול, וואס דאס איז דאך ענין המלכות, וואס דארט איז אויך געווען דער ענין פון נחתת אויך כדי צו מתקן-זיין, ביז וואנענט אז ווערטך בממון און דערנאך זאל אויך זיין דער ענין ארויסקומענדיק פון מצרים,

¶33דאס זיין כבוד בכסף ובאזבו במקנה וואס דאס איז דאך געווארן בעבורא, בשביל שרה, דא איז אבער געווען אין אן אופן מסוקן וואס דערפאר איז געווען דערנאך וסלקת אז ס'איז געווען דער ענין השמחה,

¶34און ביז וואנענט אז ס'איז געווען אין 'תכלית השלימות', ביז וואנענט ווי ער איז מבאר אין מאמר, אז דאס איז בדוגמא ווי ס'וועט זיין לעתיד-לבוא, וואס דעמאלט איז דאך ונחי' לפניו דער ענין החיים אין 'תכלית השלימות', יש עוד להוסיף, על כל פנים בדרך אפשר, אז דאס איז אויך פארבונ

¶35אז אז ימלא תחוק פינה אז דעמאלט וועט זיין דער שמחה גאר אין אן אופן שלא בערך, אפילו פון די 'תכלית השלימות' השמחה וואס ס'איז דא נאך בעבודתינו במשך זמן הגלות, וואס דעמאלט, כאמור, מוז דאך אויך זיין די ”עבודת הוי' בשמחה ובטוב לבב”, איז דאס א הכנה, ס'איז אבער דער שכר דערנאך שלא בערך,

¶36ביז וואנענט אז דאס איז נאך העכער פון דעם גאנצן ענין פון שכר, און דערפאר זאגט מען, אז דעמאלט איז דער ענין התחוק והשמחה אין אן אופן וואס ימלו תחוק תנה.

¶37וואס דאס איז אויך יש לומר ודרך אפשר, אז דערפאר געפינט מען זיך, אז דער בן, אויף וועלכן א שרה האט געבעטן און מתפלל געווען און געטאן כמה וכמה השתדלות, נאך מער ווי אברהם אבינו איז דאך אויך דער נאמען זיינען א נאמען געגעבן יצחק, על שם פון שחוק קצה לי הוי וואס דאס איז דאך אויך פארבונדן מיט לעתיד בב,

¶38וואס יאמר לו יצחק אבינו עתה תאמלו שחוק תבינו.

¶39און מבאר דאס, אז ס'איז דא דער ענין פון ויסה הנביא בהוי' שמחה וואס דער ענין פון א נאר איז דאך ניט אז ער נארפט זיך אין זיך, נאר וואס דען, אז אף על פי וואס ער ווייס אלע זיינע מעלות,

¶40וואס בא יעדער אידן איז דאך אפילו אט די וואס הנהגתם שלא כדבעי 'כלל וכלל' זאגט מען דאך אויך, אז ”מלאים מצוות כרימון” ניט סתם אז זיי האבן מצוות, נאר דער ענין פון מצוות איז בא זיי אין אן אופן אז דאס איז זיי ממלא,

¶41”על אחת כמה וכמה עמך כולם צדיקים” וואס ”כל ישראל בחזקת כשרות אעפ' כו'” שטייט ער אין א מעמד ומצב פון ענוה, ביז וואנענט אז ”תורת אמת” רופט אים אן בשם ענוהים אז דאס איז ענוה אמיתית, כמבואר אויף דערויף אין דעם מאמר פון דעם אלטן רבי'ן, און דערנאך אין דעם 'אמרי רבותינו' און שולחרי זה,

¶42ביז אין דעם מאמר פון 'חיי שרה' העמר פון דעם בעל יום ההולדת, אז ער האט דאס קומט דאס ניט גורין ביי אים חס ושלום קיין ”ענין של מציאות” עאכו"כ ניט קיין ענין של ישות, ווארום ער איז ווי ער טראכט בא זיך, אז ס'וואלט געווען ביי אן אנדערן,

¶43וואלט ער אויך דערגרייכן צו זעלבע דרגות, און דאס איז דער ענין וואס איז גאר אים געגעבן געווארן ניט דאס איז ניט אן ענין וואס ”כחו ועוצם ידו עשה לו את החיל הזה”, וואס דאס איז אים געגעבן געווארן מלמעלה, ביז וואנענט אז אים קען גאר איינפאלן אז אן אנדערער האט נאך געמאכט בעסער פון אים, כמבואר אין דעם מאמר פון יסור הנביא און באווי' שמחה פון דעם אלטן רבי'ן, און אויך אין דער מאמר פון ויהי' 'חיי שרה'.

¶44וואס דאס באווארנט אט דאס וואס ס'קען זיין א שמחה בדוגמא וואס ס'קען ברענגען אן ענין בלתי רצו, אן ענין פון וישכף, אדער ווי ס'איז געווען פריער בחוים איז ער דערנאך מסתקן געווארן, וואס דערפאר איז דאך מבואר אין קבלה,

¶45אז שרה האט מתקן געווען דעם ענין פון חוה, על דרך זה אויך ווי נח האט זיך געפרואווט האט זיך אויך מתקן געווען די ביידע ענינים, דורך דערויף וואס ס'איז געווארן דער ”נחתת וסלקת” בדוגמא ווי מ'געפינט ביי א מלך, וואס דאס איז דאך ענינו של שרה,

¶46משם שרה ומלכות, ווי אויך די ספירת המלכות איז דאך אן ענין ביי א מלך איז דאך דער ענין פון ”עוז וחדווה במקומו” אן ענין של שמחה.

¶47און אף על פי כן, איז ניט נאר דאס איז ניט גורם קיין דבר בלתי רציא, אדרבא דוקא דורך דערויף ווערט דער 'תכלית השלימות' בעבודה, אז ס'ווערט די ”עבודת הוי' בשמחה ובטוב לבב”, און דאס ווערט אויך א הכנה קרובה צו ימלות חוק פינו לעתיד ביום השלישי נחי' לפניו.

¶48וואס דאס איז אויך וואס ער זאגט די ביידע ענינים, אז פריער איז געווען דער נחת, אז ס'איז דערנאך פון התחלה צו תהידין שלימות ביז צו 'תכלית השלימות', איז פריער האט זיך אויפגעטאן אז די מאה שנה והשרים שנה ושל השנים, וואס דאס איז דאך כולל אלע עשר ספירות, ביז אפילו כולל אנהויבנדיק פון עתיק,

¶49ווי ער איז מבאר דארטן דערפאר וואס זאגט ער מאה ”שנה שנה לשון” יחיד, דערפאר וואס דאס גייט אויף אריך, און דערנאך ווי דאס איז פארבונדן מיט אפיק, וואס דאס איז שנה 'לשון יחיד', נאך העכער פון אחד, דערנאך וועט מען דאס אויך דורך און דאס קומט דערנאך אויך נשתלשלה למעשה שנה וואס דאס איז 'כללות ענין' המכין, און דערנאך די שבע שנים, די שבעת ימי הבנין,

¶50וואס דאס ווערט דער ענין השלימות, אז זכתה לחיים דאס איז געווען דער תיקון אויף דעם ענין פון חוה, און דערנאך אויך וואס נח לעלתה בידו.

¶51דערנאך זאגט ער נאכמערער, אז דורך דערויף איז חייד עילאה אינון אז ס'איז געווערט דער ענין החיים, וואס דאס איז פארבונדן מיט שמחה וואס שמחה איז דאך פורץ כל הגדרים,

¶52די מילה איז דאך דעמאלט אויך דער ענין החיים בתקבורות, און ער זאגט אויך בנוג אז דאס איז תגבורת החיות און תגבורת הברכה, ביז וואנענט אז דאס ברענגט צו דעם זמן פון ימלו תקפינו איז דאס איז נאך דער העכערער ענין וואס טוט זיך אויף דוקא על ידי השמחה,

¶53אז דעמאלט ווערט דיר חיי דילא אין און אז ס'ווערט אינגאנצן ערבו בתכלית השלימות נאך מערער ווי ער זאגט אין תחילת העבודה מיט שמחה, וואס דעמאלט האט דאס אויפגעטאן דער ענין פון ”מאה שנה והשרים שנה ושבע שנה”, און ווי רש"י ברענגט אראפ בפירושו דער גודל העילוי שבדבר, און דערנאך אויך נאך העכער דער ענין פון פני 'חיי שרה' דער כופל,

¶54וואס דאס נעמט דעם ענין החי' דילאינו און דאס איז אויך א הוראה, כאמור לעיל, דער ”מעשה אבות אמו לבנים” אז בעבודת כל אחד ואחד, ווי וויבאלד אז דאס איז לאחרי מתן תורה, און בנוסף הזה אויך אט דאס וואס מ'האט בירושה מאבותינו, דער ענין הביטול,

¶55וואס דאס איז האט מען דאך בירושה ווי ער ברענגט ער אפ אין תניא שוין פון אברהם אבינו, וואס דאס גייט דאס צוזאמען מיט עבודה שרה, איז וויבאלד אז ס'איז דא די הקדמת הביטול, איז שוין דעמאלט באווארנט אז די 'עבודת הוי'' בשמחה זאל גיין בדרך הישר, און זאל גיין אין אן אופן ביז למעלה ממדידה והגבלה,

¶56וואס דערפאר איז דארט ניט שייך אט די ששת, וויבאלד אז דאס איז מיוסד אויף ונפשי כפול לכל תהי און וואס דאס האט מען בירושה מאבותינו צוזאמען אויך מיט די אמהות הקדושות.

¶57און קען מען דאס אויך מקשר זיין עכ"פ בזרח אפשר, וואס דער שנת יום ההולדת פון מאה ועשרים שנה, איז ווי ער זאגט דאך אין זהר אין בראשית על הפסוק ”והיו ימיו מאה ועשרים שנה”,

¶58און פאר דערויף זאגט ער דאך ”בשגם הוא בשר” איז דאך זאגט ער דאך אויף דערויף די גמרא אין חולין, אז בשגם גייט דאס אויף משה וואס חשבונה פון משה איז דאס דער דימטריא פון בשגם זאגט ער אויף דערויף אין זהר, אז משה איז געווען אט דער וואס האט ממשיך געווען חיים פון עצה חיים צו די אידן לאחרי זה,

¶59און אויך אריכות ימים, וואס דערפאר זאגט מען ”והיו ימיו מאה ועשרים שנה” אזוי איז דאך אויך געווען בא משה'ן בפשטות, אזוי איז ער אויך ממשיך דערנאך לכל ישראל, וואס אזוי איז דאך ווי ס'איז געווען בא ”משה משה רעיא מהימנא”, אז מה להלן עומד ומשמח,

¶60אז אף כאן עומד ומשמח, אזוי איז דאך אויך די רעי ישראל ”שבכל דור ודור”, ביז דער בעל יום ההולדת ובנו ממלא-מקומו, ווי ס'איז דאך ידוע דער בריוו פון בנו ממלא-מקומו אסתר אז רעי ישראל

¶61איז ליעזבו חס ושלום צאן מאריתם און ממה ברענגט אויך אראפ דער מעלה הלום ”עומד ומשמש אפ כאן עומד ומשמש” און מ'איז ממליט זכות על כל אחד ואחת, און ממשיך ברכות והצלחות ויהושועות, ביז כאמור די' זאגט אין זהר אז ער איז ממשיך פון עצה חיים פון ”כל אחד ואחת מישראל”, און דאס ברענגט ווערט אויך די הכנה קרובה און די כלים,

¶62אז מ'זאל זוכה זיין בקרוב ממש צו אזי מאלות חוק פינון בשעת ס'וועט זיין דער ביום השלישי וואס דאס גייט דאך אויף די כללים אין עבודה, אין דער מעלת העבודה ווי זי איז למעלה ממדידה והגבלה, וואס די שני ימים איז דאך ממלא כל עמים וסוף כל עמים ווי ער איז מבאר בארוכה אין לקוטי תורה אויפן מאמר פון ”יחיינו מיומיים, ביום השלישי נקומה ונחי' לפניו”,

¶63און דערנאך איז דאס אויך פארבונדן דערפאר אויך מיט בית המקדש השלישי, פארבונדן מיט דער גאולה האמיתית והשלימה על ידי משיח צדקנו, וואס ער קומט מיט בית דוד, וואס דאס איז דאך דער ענין פון ”דוד מלך ישראל חי וקיים” די תכלית הביטול אין דעם נפשיו די מנתו כמבואר בכמה פון תוכנות בארוכה, אז דאס איז געווען ענינו תכלית הביטול

¶64וביחד עם זה דער שמחה של מצוה גדולי ביותר וואס דערפאר ברענגט דאך דאס אראפ דער רמב אם אלס א ראי' און אלס א הלכה און אלס א נפינת-כח ל”כל אחד ואחת מישראל”, אז ס'וועט זיין 'עבודתו הוי' וואס דאס איז דאך כללות במשך כל ימי חייו,

¶65סיי אין מצוות כפשוטם, סיי אין ”כל מעשיך יהיו בשם שמים” ו”בכל דרכיך דעהו” ווערט דאך דאס א דין אין שולחן ערוך דארף דאך דאס אויך זיין בשמחה?

¶66זאגט ער דאך אויף דערויף אין רמבום, אז דאס איז אן עבודה גדולה, דאס איז אבער געגעבן געווארן אויף דערויף כוחות, אז יעדערער זאל דאס דורכפירן, און דאס גייט בפועל, און דאס גייט אוועק בדרך הרציא, און דאס ברענגט ארויס די ענינים וואס ביי אידן איז מעלה ממדידה והגבלה, און ברענגט אויף דערויף די הוכחה, אז אזוי איז געווען בא דוד מ

¶67אז דאס, דורך שמחה של מצוה נאך אין זייענדיקער ימי הגלות, איז מען פורץ גדר בעבודתו שלו, וואס דאס איז פורץ גדו הגלות, וואס ס'קומט דער 'קאתי מר דא מלכא משיחא' ”דוד מלך ישראל” צוזאמען מיטן עושה וואס ער איז גואל ראשון הוא גואל אחרון און דערנאך קומט דאך דאס דערנאך אראפ אין רעיא מהרנא ”שבכל דור ודור”, ביז די רעיא מהרנא פון גורינו פון רבי'ן דעם שווער, נשיא גורינו,

¶68אז ”כן תהי' לנו” אז בקרוב ממש, הקיצו ורמנו שכני אפיו, און מ'וועט גיין צוזאמען מיט זיי אלעמען מקבל פני משיח צדקנו, ומתוך ”שמחת עולם על ראשם”, ובמהרה בימינו ממש.