Text

¶1אף על פי וואס דער אלטער רבי דערמאנט זיך, און איז מדגיש, ווי אין דעם בריוו וואס איז פארבונדן מיט י' טס כסלו און מיט זיין גאולה אלץ כמה פעמים דעם ווארט בשלום זאגט ער דאך אבער, אז דאס איז פארבונדן מיטן פסוק און דאס איז איין ווארט פון א גאנצן פסוק.

¶2וואס אף על פי וואס די הדגשה און דער עיקר בזה איז שלום ווי הויבט ער זיך אבער אן נאך פאר דערויף, כשקראתי בכתוב ”פדה בשלום” גומר וואס דערפון איז פארשטאנדיק, אז כדי דער שלום זאל זיין ווי ס'דארף צו-זיין איז אט דעמאלט דארף מען א קוק טאן וואס ס'שטייט אין פסוק.

¶3ובפרט נאך אז מ'גיט א קוק אין פסוק און ס'שטייט גלייך נאך דעם ווארט בשלום אן ענין הפכי, וואס דאס איז דער ווארט מקראה וואס קרב איז דאך ענינו ופירושי מלחמה, וואס דאס איז פונקט דער היפך פון שלום.

¶4וואס אמת טאקע, ווי מ'לערנט אין פשוטו של מקרא איז דער פשט, אז ס'האט געקענט זיין א מצב של קרב, און דער אויבערשטער האט אים ארויסגענומען פון דעם מצב קרב אין אן אופן פון שלום,

¶5בשעת אבער מ'גיט א קוק דערנאך כברבים היו עמדים איז ער מפרש אין ירושלמי, אז גם אנשי אפשלום האבן מתפלל געווען לו נצחונו של דוד, אז כברבים פון דעם צד שכנגד פון אפשלום'ען איז היו עמדים מיט דוד'ן וואס איז דארט געווען?

¶6גיט מען א קוק אין תנ"ך איז געווען אויך א מלחמה כפשוטה.

¶7עאכו"כ אפילו אן דעם פירוש ירושלמי, אין פשוטו של מקרא, איז דאך לכאורה א סך א בעסערער מצב פון שלום, אז ס'איז מלכתחילה גאר ניטא קיין ענין פון וועלכן מ'דארף פודה זיין.

¶8דא זאגט ער דאך, אז ס'איז דא א מצב של קרב, און ס'איז דא די פדי פון דעם קרב, נאר וואס דען?

¶9די פדי קען זיין אין אן אופן פון שלום, און אין אן אופן פון מלחמה, און פדיותו של דוד איז געווען אין אן אופן פון שלום, אבער ס'איז געווען א מצב פון קרב.

¶10וואס לכאורה, כאמור, א סאך א בעסערער שלום איז אז ס'איז מלכתחילה ניטא קיין מנגד און צד שכנגד, במילא איז גאר ניט שייך אז ס'זאל זיין קיין קרב ס'איז הכל מצד אחד.

¶11וואס אט דא ווערט דאך גלייך די שאלה, ווי אזוי קען מען דאס אזוי מדגיש זיין?

¶12ס'איז מקרא מלא אמר הכתוב אל תמר שלום ”לכל אשר יאמר העם הזה” שלום ס'איז אמת טאקע מ'גייט ארום און מ'שרייט שלום און דאס שרייט ניט קיין יחיד,

¶13נאר שרייט העם הזה וויבאלד אבער אז דאס איז העם הזה איז אט דעמאלט אפילו אז זיי זאגן שלום שרייען שלום איז אל תאמרו שלום.

¶14ביז ווי געזאגט פריער, ווי תורה שבעל-פה ירושלמי איז מפרש, דעם ”פדה בשלום” מקרב, אז ס'איז טאקע געווען א מלחמה, נאר וואס דען די רבים היו עמדים זיי האבן אויך מתפלל געווען לו נצחנו של דוד במילא ווערט דאס אנגערופן ”פדה בשלום” ס'איז מערניט ווי ס'איז געווען געציילטער וואס זיי זיינען געווען אנטקעגן דוד'ן.

¶15דערפאר ווערט דאס אנגערופן בשם קרב אזוי ווי די געציילטע זיינען געשטאנען בראש איז ארויס א מלחמה בפשטות, ווי עס ווערט דערציילט אין תנאך, ס'איז אבער א מלחמה לפנים, ווארום דער רבים פון די געציילטע איז אויך געווען עמדו מי דודיו.

¶16וואס אזוי איז דאך אויך געווען כפשוטו אין דעם אופן הפדיה פון דעם אלטן רבי'ן, איז דאך טאקע געווען ”פדה בשלום”, אבער דאס איז געווען פריער א מעמד ומצב פון קרב,

¶17ביז א מעמד ומצב אויך פון יסורים, וואס דאס איז דאך בנוגע פון ענין בית האסורים איז דאך אויך בדוגמא פון יסורי מלחמה, נאר וואס דען די פדיה איז געווען אין אן אופן פון שלום, אן הארעוואניע וכו כמסופר אין דעם אופן הגאולה פון דעם אלטן רבי'ן.

¶18וואס כאמור, אז וויבאלד אז מ'מאכט פון דער גאולה אן ענין וואס ס'קומען זיך צוזאמען כמה וכמה אידן, און דערנאך ווערט דאס נתפרסם בכמה מקומות אין חוץ-לארץ, ביז אין כמה מקומות אין 'ארץ הקודש' וואס ס'איז אנגעקומען שוין די ידיעה, דארט איז דאך שוין מיט עטלעכע שעה פאר דעם,

¶19ווי אזוי מ'האט געפראוועט דעם אלטן רבי'ס גאולה אין 'ארץ הקודש' בכמה מקומות, ברוב פאר והדר, און דער עיקר מיט החלטות טובות בהנוגע צו 'לימוד התורה', צו ”העסק בתורה ובגמילות חסדים” ומתפלל אים הציבור.

¶20איז דאך דערפון גופא פארשטאנדיק, אז אויך די פרטים וואס דער אלטער רבי ברענגט זיי ארויס אין דער אגרת, אין וועלכע ער דערציילט ווי אזוי ס'איז געווען די פדיה איז דאס אויך ניט א סיפור בעלמא, נאר דאס איז אויך א הוראה.

¶21און דאס איז די הוראה, אז ס'איז אמת טאקע דער תכלית הכוונה איז דער ענין השלום, און ווי מ'איז מסיים די גאנצע ששה תשדרי משנה מיט לי' מצאו הקב"ה, ”כלי מחזיק ברכה לישראל אלא השלום”,

¶22שן אמר ”הוי' עוז לעמו יתנו הוי' עברך את עמו בשלום” וואס דאס איז דאך אויך פארבונדן מיט י' טס כסלו, וואס דער אלטער רבי שרייבט דאך אין אגרת הקודש וועגן מ'זאל מחלק זיין את השס אין אן אופן אז מ'זאל אים פארענדיקן מדות שנה בשנה, ווי

¶23שוין געדרוקט אין סיום פון אגרת הקודש, וואס דאס איז דער סיום וואס מ'איז מסיים לויט די חלוקים פון תניא, ווי ס'האט איינגעשטעלט נשיא דורנו דער רבי דער שווער,

¶24אף על פי כן זאגט מען, אז ס'איז טאקע דאס איז א קורין מחזיק ברכה, אבער די הקדמה לזה איז, אז די שם עוז לא ימי יתו וואס לכאורה איז ניט פארשטאנדיק, אין א אידן אין א זמן שלם וואס איז דא נוגע דער עוז?

¶25ער האט ניט מיט וועמען מלחמה-האבן, האט ער ניט מיט וועמען צו שלאגן, דארף מען ניט האבן דעם אות, און לא ”ברא הקב"ה דבר” אחד יולמו לבטלה על אחת כמה וכמה אז מ'מאכט דערפון א גאנצן שטורעם אז די שם עוז לים מעיתן און דערנאך אז די שם יברך ”את עמי” והשלום.

¶26נאר וואס דען? דאס איז אויך פארשטאנדיק לויט דעם פירוש אין תורה שבעל-פה, אין דעם פסוק גופא וואס ער דערציילט אין מדרש בארוכה, אז דאס איז געווען אין דער זמן פון מתן תורה,

¶27וואס דעמאלט איז געווארן א טרייסלעניש און איז געפאלן א ימתו ופחד אז פון דעם מצד אים שטורעם על כל אימות העולם זיינען זיי געקומען צו בלעמען און האבן געפרעגט מיי היי האט ער זיי געזאגט, אז דשם ”עוז לעמו עתן” דער אויבערשטער גיט אידן די תורה,

¶28אט דעמאלט איז געווארן, אז דשם יברך ”את עמו” והשלום איז געווארן שלום אין דער גאנצער וועלט כפי שיתבאר לקמן אין דעם סיום פון דעם שס בלי נב.

¶29על כל פנים בהנוגע לעניננו, אז אמת טאקע למטה הקב"ה קודם ”מחזיר ברכה לישראל ואלא השלם” דאס דארף אבער זיין מיט א הקדמה, אז פאר דערויף דארף זיין אז וי' השם עוז לעמו אתו אז דאס גייט בדרך התורה,

¶30וואס תורה האט דאך כמה וכמה שמות, לכאורה וואס דארף מען זאגן אז די שם עוז לעמו יתו און דערנאך זאל שטיין אין מדרש אז דאס מיינט מען אין עוז אלא תורה קען לכתחילה שטיין אז די שם תורה לעמו יתו?

¶31איז דערפון גופא די הוכחה, אז דא איז נוגע ניט סתם תורה, ער לערנט תורה און פירט זיך על-פי תורה נאר דאס איז אין אן אופן וואס תורה איז ביי אים ענין פון עוז, און נאכמערער אין עוז אלא תורה ער האט גאר ניט קיין אנדער עוז.

¶32מ'זאגט אים א בענקל זאגט ער ניט דאס איז דער עוז, מ'זאגט אים כבוד ניט דאס איז זיין עוז, מ'זאגט אים געלט ניט דאס איז זיין עוז, אין עוז אלא תורה.

¶33און אט דעמאלט מיט אזא מין אידן, מיט אזא מין להבדיל גוי, ווערט דערנאך וואס פירט זיך אין זיינע ”שבע מצוות, דידהו” אין אזא אופן אט דעמאלט איז השם בברך 'את עמו' ושלום.

¶34ביז וואנענט אז מ'זאגט אים, איז וואס הארט דאס, אז דארף ער פירן מיט אים קרב ס'איז דאך גלייכער אז ס'זאל זיין קיין קרב לכתחילה ניט זיין וכו זאגט מען אים, אז דאס האט ער קיין ברירה ניט.

¶35אויב ער וועט מיט אים ניט פירן קיין קרב וועט ער מיט אים פירן קרב.

¶36ווי מ'זעט דאס, להבדיל, בא אומות העולם, ס'איז ניט דער פשט, אז בשעת מ'לויפט זיי נאך, און בשעת מ'וויל ניט זאגן קיין ווארט וועגן אידישקייט, און קיין ווארט אז דאס איז ארץ וואס דער אויבערשטער האט געגעבן לאברהם ”ולזרעו אחריו עד” עולם איז דעמאלט איז דער פשט אז ס'וועט זיין שלום בעולם ערשט דעמאלט וויל מען צונעמען אלץ, ווארום זיי ווילן לכתחילה אלץ.

¶37נאר וואס דען זיי רעכענען אז דאס איז ניט בכחם ווארום דאס איז ניט בכחם, בשעת זיי זעען אבער אז א איד שווייגט, און מאכט דערפון וואס ער גיט-אפ א גוי מאכט ער דערפון א הישג דתי און דערנאך וויל ער איינשמועסן אנדערע, זיך אליין ווייס ער דעם אמת, אז דאס איז נאך א הישג צוואי איז אט דעמאלט לאזט זיך אויס קאפוי דער היפך פון שלום,

¶38ביז בקרב, ביז וואנענט אז מ'דארף זוכן א וועג פון פדה, און מ'דארף בעטן אז ס'זאל זיין אין אן אופן פון ”פדה בשלום”.

¶39וואס אט דא קומט מען צו די מאורעות הכי אחרונות, וואס אנגעהויבן האט זיך דאס אנגעהויבן במשיחה פון די וואס האבן געדארפט זאגן א דעת תורה, דערנאך האבן זיי ניט געזאגט קיין דעת תורה, אדער ווי די גמרא דערציילט ”כבש ופניהם בקרקא”,

¶40במילא איז דאס אראפגעקומען ”אין רשות הרבים, אדער אין רשות היחיד” פון אידן, אבער בכל אופן צו ענינים וואס זיי זיינען איינגערעדט, אז דאס איז כאילו דברי ורשות איז געווארן פון דעם הישג דתי א הישג צבאי און מ'האט זיי געוואלט איינרעדן, אז דאס איז דער וועג אז ס'זאל זיין שלום, און דערנאך איז ארויס פונקט דער היפך,

¶41ווי דער פסוק איז מזריר, אל ”תאמרו שלום לכל אשר יאמר העם הזה” שלום.

¶42און אט דאס איז וואס מ'פארבינדט דאס מיט די מאורעות הכי אחרונים, און בפרט אט דאס וואס ס'האט געטראפן רחמנא ליצלן מיט די קדושים ה' ינכן דמה מיט די ישיבה בחורה.

¶43וואס בשעת מ'האט געמאכט דעם ענין הידוע וואס מ'האט דאס א נאמען געגעבן הסדר בינים וואס די נקודה אין דערויף איז געווען אז מ'זאל אפטרעטן פון די גבולות פתוחים וואס זיי אליין האבן געזאגט, די וואס האבן אפגעטראכט, מיט א צייט לפני זה,

¶44אז דאס איז די איינציקע גבולות פתוחים, מ'זאל אפגעבן די מקורות פון וואנענט מ'האט נאף מיט וועלכע די טאנקען קענען גיין און די אוירונים קענען פליען, זאל מען דאס אפגעבן דעם צד שכנגד,

¶45מ'זאל אפגעבן דעם מקום במבצע, וואס על כל פנים ס'איז ניט קיין גבולות פתוחים דאס איז אבער עפעס בעסער ווי א מקום מישור, און דערנאך האט מען געמאכט א טומל רבנים, מאכט א שטורעם, דאס איז היפך הדין!

¶46זאגן זיי שטייט, מ'דארף זיך פרעגן, בא די וואס זיינען מומחים אין די עניני צבא, אפילו בנוגע צו סנהדרין, בשעת ס'האט זיך גערעדט וועגן עניני רפואה האט מען געפרעגט בא א רופא, אויב סנהדרין איז ניט געווען קיין רופא מופא, אז אנשי סנהדרין האבן געדארפט לערנען שבעים לשון,

¶47על כל פנים ג' או ד כדי מ'זאלן קענען פארשטיין אלע שבעים לשון, ביז אפילו הלכות פקישא, כמבואר אין פוסקים, ווארום אן ענין ווי ס'שטייט אין שולחן ערוך איז דא אין דינים, בזמנ בזמננו, איז דינים פון שבת און יום-כיפור און פיקוח-נפש און בבריאות הגוף וכו' דארף מען א פרעג-טאן בא א רופאים.

¶48האט זיי אויף דערויף געענטפערט פרעג ביים רופאים!

¶49און געענטפערט אנדערע זאלן פרעגן.

¶50וואס האט געזאגט, אויף אנדערע קענען זיך ניט פארלאזן, זיי זיינען ענגים בדבר.

¶51דערנאך האט דער אויבערשטער געהאלפן, האט מען געפרעגט בא רופאים.

¶52וואס הייסט, בא רופאים? בא אז בשעת מ'וועט אפגעבן פון דער תעלה, בשעת מ'וועט אפגעבן די נעף, בשעת מ'וועט אפגעבן דעם עצר פון מיטלע און דזשידע ווי ס'ווערט דארט אנגערופן זאל מען וויסן זיין, אז דאס שטעלט מען אין סכנה בפועל דער קיום פון כמה וכמה פון די וואס געפינען זיך אין דעם צבא,

¶53ווארום מ'האט פאר זיי ניט קיין מקום בטוח ווי זיי זיינען דארטן, מ'האט ניט קיין אף ממקום אחר, מ'דארף אים פרעגן אין וואשינגטאן, וואס הלכה ללחת, ווי רש"י ברענגט אראפ, אז ער איז ניט קיין אויב לישראל וכו ווי מ'האט דאס געזען מיט א האלב יאר פאר דעם.

¶54ניט ווי מ'דארף משעד זיין ווי ס'וועט זען בעתיד, נאר ווי מ'האט געזען מיט א האלב יאר פאר דעם.

¶55האט עיר די מיינונג פון א רופא מומחא, זאג אז על פי שולחן ערוך טאר מען ניט אוועקגיין פון דארטן, דאס האט א שייכות צו א מיניסטער.

¶56וואס האט א מיניסטער וואס צו זאגן, ער פארשטייט גארניט אין ענינים צבא?

¶57און דאס איז דער מיניסטער וואס מיט זיבן יאר צוריק האט ער געהייסן אפטרעטן, און מ'האט דערנאך געהאט אט דאס וואס ס'איז געווען, אז מ'האבן די אזוי-גערופענע יום-כיפור מלחמה.

¶58און דער מיניס אז אף על פי וואס דער מומחו לעניני צבא זאגט אז דאס שטעלט מען איין אין סכנה וכו' אף על פי כן, אויב מ'וועט נאר דערפאר באקומען א פאפיר, וועגן מער פון א פאפיר האט זיך גאר ניט גערעדט, מאיש פלוני אט דעמאלט וועט דאס ווערן א הישג.

¶59דערנאך, אז דאס איז אנגעקומען צו זיינע מלאככי פינחא האבן זיי געזאגט ניט סתם הישג, נאר הישג צבאים.

¶60געזאגטשט, וואס הייסט היצג צבאי?

¶61אלע גנעראלן זאגן פה אחד באופן כאן, ס'איז דאך געווען קיין איין און איינציקער וואס האט געזאגט אנדערש, בנוגע פון סכנת נפשות, איז אט דעמאלט איז געווארן כבש ופנים בקרקע.

¶62אזוי קען ס'זיין א ”כובש פני בקרקע” איידער ס'קומט צוגיין א דין תורה מיט א שאלה איז קען ניט דעמאלט איז דין א חושן משפט ער ניט מחוייב נעמען אויף זיך אלע דין ת בשעת איין מאל האט ער געזאגט א דיעה בזה, און מ'האט דאס מפרסם געווען בשמו, און מ'האט דאס געדרוקט און מ'נוצט דאס

¶63האט ער קיין ברירה ניט, ער איז שוין אין בית דין, און האט דאס ניט מכחיש געווען אז ער האט דאס געזאגט, דארף ער דאך איצטער זאגן אן ענין וואס איז נוגע אין פיקוח נפשות, און דערנאך זעט מען ווי אזוי ס'גייט ווי ס'קומט בא דעם, וואס ער על כל פנים איז ער א ד

¶64דערנאך ווי ס'קומט אראפ צו דעם מלאכך פינחא וואס ער וויל יוצא-זיין פאר עומד על גביו פארליט ער אינגאנצן די מאס, און ער זאגט ענינים וואס לא היו ולא נברא מטה את הציבור אין ענינים וואס איז נוגע צו פיקוח נפשות.

¶65וואס איז דא דער קשר מיט דעם מאורע?

¶66אט די אלע וואס האבן גע'טענה'ט וועגן הסדר בינים אז אויב נאר מ'וועט באקומען א פאפיר וועט דאס זיין על כל פנים אפגעלייגט דער ענין פון חשש מלחמה אויף עטלעכע יאר,

¶67איז זיי געטענה"ט, מ'ווייס ס'האט שוין געמאכט בשעת ס'איז געווען דער הסדר בינתיים אויף דער תיילה, האט מען אפגערעדט די זעלבע מצרים, און במשך פון פיר און צוואנציק שעה האבן זיי מפיץ געווען, האבן זיי ניט מקיים געווען די תנאים און מ'האט געבראכט די תהלים, די כלי נשר, צו דער תואלה.

¶68היפך המדובר, במשך פון די ערשטע פיר און צוואנציק שעה.

¶69ס'איז א דבר ברור, אז דעמאלט וועט אויך אזוי זיין.

¶70ערשט איז געווען פיר און צוואנציק שעה, ערשט איז געווען זעקס און דרייסיק שעה, ווארום דעמאלט האט מען געהאט די תואלה בינתיים, מ'האט געהא� איצטער האט מען ניט די צועלה, מ'האט ניט די נאפט, מ'דארף מידי יעדערע דריי טעג דארף מען אנקומען צו ”חסד לאומים” מ'זאל געבן א קען נאפט, אז דער טעם זאל קענען פארן.

¶71דערנאך איז צוגעקומען, וואס וועלן זאגן?

¶72ס'איז דא ”שבעים זאבים”, דא רעדט מען זיך וועגן איין זאבים, האבן זיי אליין מודיע געווען, אז מ'דארף זיך ריכטן, אז וויבאלד אז ס'וועט זיין דער הסדר ב איז אט דעמאלט די אנדערע זאבים וואס זיי ווילן אויך האבן א חלק איז קרוב לומר,

¶73אז זיי וועלן טאן התלוי בהם אויף מפיר-זיין די מנוחה מיטן שקט, מיטן הסדר בינים, דורך דערויף וואס מ'וועט פרואוון זיך מאכן תכלות וחבלות וכו כדי מ'זאל מיט זיי מוזן מיט זיי רעדן און זיי זאלן באקומען זייער חלק, האבן זיי דאס אליין געזאגט.

¶74אז מ'דארף זיך אויף דערויף ריכטן, און במילא איז מובן, אז יעדער תכלו וואס ס'איז געווען נאך דערויף, און ס'איז געווען במשך פון די ערשטע פיר און צוואנציק שעות, שוין געווען הפרה פון די ערשטע תנאים, און דערנאך איז געווען דער דיבור בפומבין וואס איז זיין תוכנות און וואס ער טראכט און וואס ער טוט וכו' וכו.'

¶75דערנאך איז געקומען למעשה בפועל.

¶76איז בשעת ס'ה האבן זיי גע'טענה'ט אז ס'איז געווען א הסדר בינים, מ'האט זיך געריכט אז ס'וועט זיין הפרה על ידי מעשה חבלה ותקלה פון דעם צד פון די אנדערע זיידן, כדי דאס צו מפר זיין, און מ'באווארנט דאס וואו מ'קען דאס באווארן, און מ'קען דאס אבער ניט באווארן אויף מאה אחוז, במילא האבן זיי קיין ברירה ניט.

¶77דערנאך זיי זיינען געקומען פון די נאכלויפער.

¶78איז ער געקומען צוגיין וואס ער האט געזאגט אז הסדר בינים איז א גוטע זאך, ווי איז שייך זאגן אז ער האט א טעות?

¶79איז ער ארויסגעגאנגען, אז דאס וואס ס'איז געווען די חבלה איז אזוי ווי ס'האבן זיך צוזאמענגעקליבן הונדערט פערציק גויים אין יו-ען, און זיי האבן אנגענומען אט די און די דריי זיינע רעזאלוציעס בנוגע צו די מחבלים און בנוגע צו ציונות ובנוגע וכו איז דערפאר איז געקומען אט

¶80אלע זאגן אנדערש, אז דאס איז פארבונדן מיט הצדביני נאך א זאך וואס מ'איז מעלין דאס שטייט אין צייטונג אויף דער מפה, איידער זיי זיינען אריינגעגאנגען אין ארץ ישראל, האבן זיי געדארפט דורכגיין דורך דעם שטח אדמות וואס געפינט זיך אונטער קאנטראל פון יו ען, און דער קאנטראל פון ארצות הברית, וואס דאס האט דאך געדארפט דעם ערשטן טומל מאכן, היתכן, ווי

¶81און דורכגעלאזן ניט נאר אין דעם רצוא גייענדיק אין ארץ-ישראל, מ'האט זיי דערנאך דורכגעלאזן אנט לויפן!

¶82לויפן צי קען זיי געדארפט דורכןיו-הען, וועט מען דאך אים כאפן אין א גרייס גייט ער ארויס בפומפו, דערמאנט ניט קיין ווארט פון הסדר בינים במילא דארף מען ניט טראכטן ווי אזוי דאס באווארענען!

¶83טשעפעס זיך אן, אזוי ווי ס'איז געווארן א טומל וועןיו-הען מ וואס קיינער רעכנט זיך ניט מיט זיי, ביי זיי גופא איז דאס ניט תופס-מקום, און פארגעסט, וויל מאכן פארגעסן ווען דעם הסדר בין אים פארבינדן דאס מיט דעם ענין פון דער החלטה,

¶84מיט דעם יו-ען ניט דערמאנענדיק, אז ער איז דער וואס גייט צווישן די וואס האבן צוגעהאלפן צום הסדר בין אים, און ברימט זיך דערמיט, און טענה"ט אז דאס איז א הישג צבאי, א הישג דתי און א ”רודף שלום”, וכו' וכו ואין פוצה פה ומצחצי!

¶85אמאל גערעכנט אז מ'וועט אים ארויסווארפן פון דער ממשלה.

¶86מ'דארף אים ניט ווארפן! ס'איז דער בעסטער משרת וואס זיי האבן געקענט באקומען!

¶87כל היוצאים מפיהם יעשה מ'האט אים ערלויבט צו רעדן וואס ער וויל, אבי אז ס'וועט קומען למעשה זאל ער טאן אט דאס וואס מ'וועט אים הוייסן!

¶88און כך הרע! פונקט אזוי ווי בנוגע צו די מצרים האט ער געז האט מען געוואוסט פון פריער, אז די ערשטע פיר און צוואנציג שעה וועט ער מפיר זיין די תנאים, און ס'איז בא קיינעם ניט געווען קיין איבערשען, ס'איז מערניט וואס ס'האט דאס מעלים געווען,

¶89נאר וואס דען? דעמאל האט ער געזען, ער דארף דאס ניט מעלים זיין, ער קען דאס זאגן אפן, ער דארף ניט זאגן קיין שקר, ער קען זאגן דאס וואס ער טראכט בלבו, דערפאר אינגאנצן ניט נוגע צו מצד צבאים,

¶90ניט נוגע צו פיקוח נפש ס'איז פונקט דער היפך לויט דעם סך דין פון די מומחים לא תה דבר פון כל אנשי הצבא.

¶91און דערנאך, בשעת ס'טרעפט אזא מין אומליק רחמנא ליצלן, זעה דאך שיבה וואס טוט ער וואס נוצט ער רחמנא ליצלן, וואס טוט ער וואס נוצט ער אויס וואס מ'גיט אים א באם אויף צו רעדן דערציילן!

¶92ניט דערמאנענדיק אין איין ווארט וועגן הסדר בינים ניט דערמאנענדיק אין איין ווארט אז מ'איז געבליבן וועגן אן אף מ'דארף באווארענען בוידן עוד דערמאנען א פאפירל וואס ניט תופס ”מקום, אפילו לפי” צולחיתא ס'איז מערניט וואס מ'דארף פארטומלען די וועלט, פארטומלען דעם אויך, כדי אפציען די סימת-לב פון ענינים העומדים על הפרש וכו האט מען אים ארויסגעשטעל

¶93און ער גייט ארום און האלט רעדות, אז דאס וואס רחמנא ליצלן השם יינקים דמה די ישיבה-בחורים איז דאס דערפאר וואס די הונדערט און פערציק גויים, ניט דערפאר וואס אידן, רחמנא ליצלן, בידים, אפגעגעבן דעם דבר המגין עליהם בדרך הטבע.

¶94דער אויבערשטער וויל אז ס'זאל זיין עפעס בדרך הטבע, על כל פנים ”אצבע קטנה”, ווי ער זאגט דער לשון אין מדרש.

¶95און דא האט מען באוויזן גויים, אז מ'בלייבט אורום וחוסר קול בהנוגע צו הגנה בדרך הטבע.

¶96נאט דאך אפ די נעפט, נאט דאך אפ די הרע מבצע, נאט דאך אפ די גבולות פתוחים, און מ'פארלאגן זיך אויף אייער-ווארט וואס גלאט גלייך האט מען חרטה געהאט, און מ'האט זיך צוגעטשעפט, ווי כאמור לעיל, ס'איז א פאפירלע פון לצור אפיסלחותא,

¶97און ווי דעם פאפירלע איז אויך די זעלבע זאך.

¶98מ'ה אז מ'וועט ניט אפרעדן מיט פיה אלאו מיט די מחברים, כל זמן מ'וועט זיך ניט צוזאמענרעדן מיט ישראל.

¶99און דאס איז ניט געזאגט, מערניט ווי אפי המליצה אט דא האט איר די רמז ברור, מ'פירט אונטערהאנדלינגען מיט די מנהיגים אין ארץ-ישראל, אונטער-וואס פאר א נוסחא מ'זאל זיך קענען זעצן ביים זעלבן טיש,

¶100מיט די באי' כח פון פיה אלאו צי זיי זאלן משנה שם זיין, צי משנה צורה זיין, משנה לבוש זיין, בדוגמא הידוע פון מלך הרב ס'איז דא כמה אופנים, קען משנה זיין דער לבוש, משנה זיין דעם שם דער גוי בלייבט דער זעלבער גוי,

¶101און דאס וואס ער האט געזאגט דער איגרע שרה חוז וואס מ'האט צו אים תענית ווייס איך ניט ער, א שרה חוז פון ארצות הברית, ניט פון אן אנדער מדינה, און דערנאך לאחרונה איז זאגט ער דעם אמת, ער זאגט אז מ'רעדט זיך

¶102מ'רעדט זיך צוזאמען מיט ארץ-ישראל-דא שטעלט מען ארויס אידן וואס שרייען און זאגן, אז זיי זיינען באי-כח פון דת ישראל, פון תורת משה וישראל, און זיי גייען ארום און שרייען, אז נידי הסדי ביניים!

¶103זיי זאגן ניט בפירוש, אבער לעצמו מובן, אז וואס איז שולדיק?

¶104די איינציקע זאך, די פאפירל וואס איז געווען אין יו-ען, כאילו ארפתא האט געדארפט ווארטן אויף א ידוג, פון א פאפירלע פון זיין בא-כח אין יו-ען, א טפשו שאין כמוה!

¶105ער האט געזאגט לכתחילה ער וועט דאס טאן, און זיי אידן אליין האבן געזאגט אז מ'רירט זיך אויף דעם!

¶106איז אזוי וואלט ער געזעצן מיט פארלויבטע העם, אז יו-ען האט געמאכט אן אפשימן, און דער רב קולות איז געווען אז כך וכך אט דעמאלט האט ער געשיקט זיינע מחבלים, און מ'הערט דאס אויס און גארניט!

¶107מ'האט דאך אים געדארפט בעלאטן אים געגעבן געלט, און ער גייט ארום און גיט געלט על מנת מ'זאל אים איינלאדן אין ישיבות, און איינלאדן אין תלמוד-תורה'ס, און איינלאדן אין מוסדות וכו איך האב ניט וואס אנצו ווערן,

¶108ער האט שוין מחליט געווען אז חב"ד וויל ער ניט געבן, ביז וואנענט וועט ניט זיין א הכרח, קיין ברירה ניט האבן וכו אבער נאך פריער, ווי ער האט דאס מחליט ווע מ'דארף ניט אנקומען צו מיר!

¶109בשעת מ'לייענט א צייטונג זעט מען דאס שחור על גבי לבו מיט אמאל איז קומען אין א ישיבה וואס האט אים קיינמאל ניט איינגעלארן, און א ישיבה וואס רעכנט זיך א ישיבה כנאה,

¶110במילא דארפסטו מיט אים רעדן געזונטער הור!

¶111וואס דארפסטו אים געבן מאכן אים פאר א כהן גדול!

¶112ס'איז א מעשה מיטן געבן מיט הלל הזקה, געזאגט גיירינו, הילא האט געזאגט געזונטער?

¶113הי זיכער אזוי, חס ושלום דוחה זיין ביי אמאל ס רבינה, אבער מאכן פאר א כהן גדול וואס וועט דא שייכות מיט הןו נגדולי דערנאך ווערט מען א שער,

¶114אז ער האט געזאגט, אז דער האט ניט געזאגט, אז ער האט ניט געזאגט, אז ער האט ניט געזאגט זאגט זאגט אז לאדם ער האט יא געזאגט, און דערנאך האט ער צייטונגען, און האט אין לייענ ער אליין האט געזאגט מיט א טאג פריער אז ס'איז היפך הדבר,

¶115מארין וועט ער אויך זאגן אז ס'איז היפך הדבר, בינתיים אבער איז טוב לאשתמש בכסא דמוקא ריום מחדר והדור ליתבר ס'איז אבער כסא דמוקא ס'איז חוחית לבנה ניט מיט א כסא שבו, מיט א כסא שבו, מיט אן אופן של בזיון שאין כמוהו וואו נאר מ'דארף פארשטעקן הלכה דארט איז ער דא.

¶116מכריח געווען א יונגן, א יאר צייט, האט ער בייגעשטאנען בנסיון, האט מען געזאגט איצטער זעץ זיך אויפן בענקל האבן געפרעגט פרייער, מה פייניקער, מה נשתנה וואס זעצט זיך איצטער אויפן בענקל?

¶117זאגט אז אזוי ווי ער האט אויסגעפרואווט א יאר צייט עפעס אויפטאן מבחוץ וועט ער איצטער געזען אז מ'פועל'ט ניט, וועט ער דאס טאן מבפנים!

¶118ווען ער וואלט געווען מבחוץ, מפני טעמא תועלת איז דאס א טענה!

¶119ער איז געווען מבחוץ אן יסור, עשה על-פי שולחן-ערוך!

¶120די 'תורה זו לא תהי' מוחלפת' וויפל געלט מ'גיט ניט אין א ישיבה, מ'גיט ניט אין א מוסד, מ'גיט ניט אפילו א בנין בית המקדש, איז ”יבדו שלמה ואלף” כמותו אזוי שטייט בנוגע צו שלמה א מלך אויף וועלכן מ'זאגט ”וישב על כסא השם” אף על פי כן זאגט מען,

¶121ער האט זיי געוואלט זיך פארטשעפען מיט איין יו ד פון חומש האט מען אים געזאגט שלמה ואלף כמותו וועסט ניט גיין פארלארן דער קלענשטער אות אין תורה, א יו ד וועט אויך ניט גיין פארלארן!

¶122וואס ער האט געבויט דעם בית המקדש, און האט דערצו געדארפט נוצן מצרים, און געדארפט דערצו נוצן צור, ווי ס'ווערט דערציילט אין דער זעלבער תורה, אבער אנרירן תורה חס ושלום, רחמנא ליצלן,

¶123אז 'תורה זו לא יתי מוחלפת' ער דארף דאס ניט פרעגן ביי א רב, דאס שטייט געדרוקט אפילו אין צייטונגען, אז אזוי האלט יעדער איד מעיין.

¶124מ'לעבט דאך אבער אין א חושך כפול ומכופל, און ווי גערעדט כמה פעמים, איז דוקא איצטער באווייזטן סוף כל סוף, אז ”נפרעו ממנו בגלוי”, האט דאך א תחילה געזאגט, אז איצטער האט ער קיין ברירה ניט.

¶125אזוי ווי מ'בואוסט באווארענען די שטחים, מ'בואוסט באווארענען די אלע הסוגים דתיים, רחמנא ליצלן, א זאך אין ווייב וואס זיי האבן משיג געווען, אבער מבפנים קען ער דאס באווארן, דערפאר זעט ער זיך אויפן בענקל וועט מלחמה אן מבפנים.

¶126כאמור לעיל, וויל דער אויבערשטער באווייזן בגלוי וואס דא רעדט לכאורה דארפסט מציל זיין דת וואס איז די די נפקא מינה וועלכן בענקל?

¶127אבי דו וועסט זיין בפני, אפילו וועסט זיין אויף א שרף-רף, ניט אויף א בענקל דארפסט דאך אויך בלייבן בפני, און אין דערויף הענגט זיך אפ על הסוגים דער תהיר האט ער גלייך מודיע געווען, אז אויב מ'וועט אים געבן אן אנדער בענקל איז אט דעמאלט איז ער מוותר, אז כל הענינים גייט ארויס בחוץ.

¶128היתכן? ערשטע גזאג היפך ההלכה, היפך ההנהגה פון שבעל חדשים נאכאנאנד, כדי צו מציל זיין די דת ישראל און ”מנהגי ישראל”, תורת ישראל ומצוות ישראל דארפסטו זיין אינעווייניק איז בשעת מ'גיר איר א צווייטן ביינקל ביסטו דערפאר מוותר אויף די ענינים צו דעם חילוק פון איין ביינקל מיטן צווייטן?

¶129גארניט! ניטא דער ענין פון בושה!

¶130געזאגט בגלוי אז ער גייט ארויס.

¶131למעשה איז ניט קיין נפקא מינה! סיי בסיי ער דאך אבער דא דער ענין פון היפך השלום בין אחד לחבירו איז גלייך ארויס זיין חבר, אט דער וואס טענה"ט, אז דער ענין איז א הישג דתי און א הישג צבאי וחלום, און ער האט גלייך מודיע געווען, אז אף על פי וואס יענער זאגט ער וועט ארויסגיין,

¶132שרעפט זיך ניט דער מסביר וועט מען געפינען אן עצה לזה.

¶133כדי די זאך זאל נאך זיין בגלוי, ער האט גערעכנט ער וועט דאס זאגן און וועט דאס בלייבן צווישן אים מיט דעם מיט וועמען ער האט גערעדט האט דאס יענער מפרסם געווען, און מ'האט דאס אפגעדרוקט אין אלע צייטונגען, אז פלוני בן פלוני זאגט, אז פריער איז ער געווען מבחוץ, ס'איז געווען נגד ההלכה, דערנאך איז ער אריין בפנים כדי צו מגין זיין אויף תורה ומצוות א

¶134דערנאך האט אויף איבערמארגן גלייך געזאגט, וויבאלד אז דער בענקל איז ניטא פי כפודו גייט ער ארויס בחוץ, און דערנאך האט ער גלייך מודיע געווען אז די ממשלה רעכנט זיך ניט דערמיט, ווארום זיין חבר פון דער זעלבער מפלגה האט גלייך מודיע געווען אז מ'זאל וויסן זיין אז ס'איז דא אן עצה צו דעם משב ר, און וואס דאס איז טאקע אזוי ס'איז מלכתחילה ניט געטראכט אויף ארו

¶135מ'האט בא מיר געפרעגט, יענער איז דאך א מומחה אין פאליטיקע, איז ווי קומט ער אפטאן אזא מין טעות, אז כל צוועלף חדשים האט ער זיך איינגעהאלטן ניט אריין, איצטער אז מ'גייט אפגעבן שטחים אין יהודה ושומרון וועט ער זיין אינעווייניק כדי ס'זאל אויך על שכנו זיין אט דער פלעקס?

¶136לכאורה, א פאליטיקער פארשטייט דאך דאס, האט ער געדארפט צווארפן דריי טעמים, ווען דער חשבון איז א פשוט'ער.

¶137האסט מען ניט געוואלט זאגן ברבים ניט צו קלים מאכן די חשבונות דערנאך וועט דאס הייסן, איך וועט באימעצן קלים געמאכט זיין פרנסה, דער חשבון איז געווען א פשוט'ער.

¶138אז מ'וועט אפגעבן יהודו ושומרו וועט מען אים ניט ארייננעמען.

¶139וואס דארף מען אים דעמאלט האבן? די גאנצע זאך וואס מ'דארף אים האבן, ער זאל אויפהערן טומלען וועגן יהוד אז דעמאלט מוז ער זיך אונטערווארפן די דיסציפלין.

¶140מוז בהם עומד והש סיני לאו דוקא!

¶141דיסציפלין פון ממשלו? היתכן, ס'איז דאך דא שבועות אמונים.

¶142וואס הייסט שבועות אמונים? דאס איז דאך א דין איז, אז בשעת מ'האט א שבועה קודם לזה, איז אט דעמאלט אפילו להבדיל בא גויים איז אויך די שבועה קודמת קען איר איר א שבועה ניט איבערוועגן.

¶143עאכו"כ אז די ערשטע שבועה איז מושבו מעומד 'בהר סיני' פון דעם אויבערשטן אליין, און אט דאס איז אן ענין צווישן איין בשר-ודם מיט א צווייטן בשר-ודם, נאר דער טעם איז געווען א פשוט'ער ער האט געזען, אז אויב ער וועט איצטער מוז מען אנקומען צו אים כדי ער זאל ניט אומגעוועטן אים געבן א בענקל, משא"כ ער וועט איבערווארטן די עטלעכע טעג ס'וועט אראפ די הכרח

¶144ויהוד און ער וועט בלייבן אינגאנצן מבחוץ, לכל הפחות האט ער איינגעכאפט זיך אינעוויינען.

¶145איי דערנאך, אין אינעוויינען גופא איז דאך דא חילוקים צי א כהן גדול צי א סגן-כהן צי א כהן הגידי צי א משרת וכו איז זעלבסט-פארשטענדלעך וויל יעדערער א בעסערער, האט מען געזאגט וויל שרייען געזונטערהייל.

¶146בנוגע לפועל וועט מען ווארטן, בשעת ס'וועט קומען די ביז וואנענט אז דער חבר האט זיך ניט געקענט איינהויבן, האט מען דאס מגלה געווען בגלוי.

¶147ביז וואנענט האט מען ביי מיר געפרעגט, אפשר איז קודם מיט אים טרעפן זיך און דורכרעדן זיך.

¶148וואס ס'איז שייך צו רעדן מיט איינעם וואס מ'האט אים עפעס מחדש זיין.

¶149מחדש זיין, אז צוויי מאל צוויי איז פיר, און ”התורה זו לא תהי' מוחלפת” קען מען אים ניט מחדש זיין, ער ווייס דערפון, יודע את ריבונו און זאגט, וואס קען מען דערצו דערלייגן?

¶150געזאגט צוויי זאכן. איין זאך וואס מ'וועט דערלייגן דאך מיט א אידן דארף מען רעדן אפ אין נגלה, ס'איז אן ”איסור מן התורה”!

¶151ס'איז דאך א טוטל וטאן וואס איז אן ”איסור מן התורה”?

¶152זאגט דאך אים, ס'איז א לאו מן התורה לפני עיבור 'לא תיתן' מכשון גייט דאס אויף אלע עבירות, אויך אויף דער עבירה פון דעם איסור פון זאגן שקר, לא שקרי איש בעמיתך.

¶153א מענטש וואס ס'איז בטבע, ער קען ניט רעדן אמת א האלבע שעה נאכאנאנד.

¶154ער געפינט זיך אין אזא מעמד ומצב וואס מיום ליום גייט ער מדכי אל דכי בשעת ער רעדט ברבים ענטפערט ער, אז וועגן די זאך קען מען ניט רעדן ברבים איז ער פטור פון אן ענטפערן,

¶155אז דאס העלפט ניט זאגט ער אויס, להדם געדרוקט אין צייטן, געדרוקט זיינע רשימות, געדרוקט רשימות פון א חבר וכו ענטפערט ער, להד און שרייבט דאס בקול גדול, ווער קען אים איבערשרייען?

¶156איז במילא צדיק הראשון ברירה אחת כמה וכמה אז דערביי גיט מען כבוד און מ'גיט געלט וכו' וכו בשעת מ'טרעפט זיך פנים אל פנים איז אפילו אז מ'זאגט ברבים לאדם איז דאס אויך שקר, דערנאך אז מ'טרעפט זיך פנים אל פנים מוז ער דאך עפעס זאגן, אט דעמאלט קען ער ניט יוצא-זיין מיט איין ווארט לאדם איז וואס מ'וועט מיט אים ניט רעדן,

¶157און מ'וועט דאך פרעגן ביי אים קשיות כדרבונות, זאכן וואס ער אליין האט געזאגט פארקערט, וואס דער ראש הממשלה האט געזאגט פארקערט, וואס אלע שבעים זאבן זאגן פארקערט, אלע גענעראלן זאגן פארקערט, היתכן ווי דו ביסט מסכיר וועט אים מוז מען זאגן א ליגן!

¶158איז ער מכשיל אים אין דעם ענין פון ”לא תשקרו איש באמיתו” איז ער עובר אויף לפני יוהו לתתנו מכשור!

¶159און ס'איז בפירוש דער כתב לנזיר בטרי עברי דנראה אז מ'וועט זיך מיט אים ניט טרעפן וועט ער זאגן מיט איין שקר ווייניקער, צי מיט צוויי ווייניקער צי מיט דריי ווייניקער.

¶160האט מען געזאגט, מ'קען זיך מיט אים טרעפן און רעדן מער מיט אים וועגן הורא לפרע, רעדן מען עניני תורה, א רוואלדיקע זאך, בפרט נאך אז יענקע זאגן א תחלון ס'האט א גוטן זכרון וכו.'

¶161האט מען געז ס'שטייט בנוגע צו געציילטע אמוראים, בשלגיש וכיוצאות, אז ער פלעגט ניט רעדן מיט אן אדם בשוה.

¶162אויף אנדערע שטייט דאס, ס'איז געווען יחידי סגולה, געציילט ער איינע, צוויי, דריי, און די גמרא זאגט, אז ער האט גערעדט מיט איינעם בשוק בגלוי האט מען דערנאך יענעם געגלויבט עניני ממונות וכו' וכו צוליב וואס דערציילט מען דאס אונז?

¶163ס'ווערט א סיפור, א חלק פ ניט מ'האלט בא אזוינע גדרים, נאכמערער, אין זמן השעת איז אויך געווען געציילטע, ווי על ראי' די גמרא זאגט דאס, מערניט ווי ס'איז וועגן געציילטע צוויי-דריי מענטשן, ס'איז גאר איינעם.

¶164איז דאך דערפון פארשטאנדיק, אז על דרך זה ניט רעדן בשוב, אבער על דרך זה איז שייך בא יעדערער.

¶165בשעת מ'וועט זיך מיט אים טרעפן, און מ'וועט רעדן אט וואס ס'זאל ניט זיין, רעדן ווע רעדן וועגן דערויף, אז ער האט א טעות, רעדן וועגן דערויף, אז ער האט חרט אט וואס ס'זאל ניט זיין דערנאך וועט ער דערפון אוועקגיין מיט יענעם תורת משה, מיט יענעם מצות משה,

¶166מיט יענעם איבערגעבן ענינים וואס זיי זיינען פארבונדן מיט פיקוח-נפש ברוחניות, און וואס זיינען פארבונדן מיט פיקוח-נפש בגשמיות, און מ'וועט זאגן, והראי ער האט זיך געטראפן מיט פלוני בן פ און דאס איז ניט אן ענין וואס מ'דארף האבן א השרה, אז אפשר וועט ער אזוי טאן ס'איז ער שוין אזוי געטראפן פאר איארן און צוויי פאר צוויי יארן און פאר דריי יארן וכו.'

¶167און אט דא קומט ארויס אט דער ענין, אז שלום איז א געוואלדיקער ענין, און ווי געזאגט פריער, דער סיום וחותם וואס ”הכל הולך אחר החיתוך” אז מוצא הקב"ה ”כלי מפזיק ברכה לישראל אלא השלום”.

¶168וואס דאס שטייט אלס א דין אין דער משנה.

¶169ביז וואנענט דער רמב"ם איז חותם הלכות חנוכה'ס אין וועלכע מ'גייט איצטער, איז דער חיתום פון הלכות חנוכה אז ”תורה מיתנה לעשות שלום בעול ך, שנאמר דרכי' דרכי' נע וכל נתיבותי' שלום”.

¶170און וואס א רמב"ם ברענגט א פסוק ברענגט ער אים א פסוק, על אחת כמה וכמה, אז פאר דערויף קומט נאך דער מאמר חזר פון ספרי, ווערט דאס אן ענין פון א פסק-דין.

¶171אף על פי כן זאגט די משנה, די הקדמה אין דערויף איז, אז די שם עוז לעמו אתו ניט סתם תורה וואס ער לערנט תורה און זיך מפלפל אין תורה און זאגט א צייכות אין תורה מיט א ימציא, און זאגט אז דאס שטייט אין דעם אמור, אז דער אמור איז א גרויסער מיט א גרויסן תוספס מיט א קליינעם תוספס וכו דא רעדט זיך צי ביי אמת תורה עוז!

¶172און ווי די גמרא און מדרש איז נאך מדגיש, אז אויב תורה איז ביי אים עוז און א בענקל איז ביי אים עוז ניט דאס איז דער פשט פון פסוק!

¶173דער פשט פון פסוק איז אין עוז זה לתורה ניטא קיין אנדער עוז א חוץ תורה, און אט דעמאלט איז ”ה' יברך את עמו והשלום” און אז ניט טרעפט מען זיך מיט אים איז דערנאך גיט מען, איז מען דורך דערויף גורם,

¶174אז פלוני בן פלוני, און ער לכל לראש, וועט ארומגיין און זאגן און מסריב זיין אין אן אופן ער וועט ניט נתפעל פאר א כחדשית אויך, ווארום דערויף זאגט ער אויך להדאים,

¶175און וועט זאגן ער האט זיך געטראפן מיט פלוני בן פלוני און קיינער וועט דאס ניט מסריב זיין, דערפאר וואס ס'איז געווען עדות, על אחת כמה וכמה אז דער וואס האט זיך מיט אים געטראפן, צי אין דער ישיבה אין ירושלים צי במקום אחר וכו איז דאס געווען בפומ�

¶176און דערנאך די מסקנא פארשטייט מען וואס דאס איז, אפילו בנוגע צו זקנים, על אחת כמה וכמה בנוגע צו נועב וואס שטייען אין תקופת החינוך אין עניני דעת, על אחת כמה וכמה אויך אין תקופת החינוך בפשטות, מצד הגיל, על אחת כמה וכמה בנוגע צו דעם ענין פון קידוש השם אין דעם והפכו מיט וואס דאס איז פארבונדן.

¶177דערנאך האט מען געפרעגט, היתכן?! מ'האט זיך שוין מיט אים איין מאל געטראפן, ועל דער איז וואס האט זיך געטראפן מיט פלוני בן פלוני וואס ער איז נידעריקער פון אים, ערגער פון אים וכו און מ'ווייס ניט ווער קען דאס מעסטן, איז אויף דערויף זאגט די גמרא, אז איין ענטפער איז מי ישאכל שום ורוחן עדיף יאכל שום ורוחן עדיף?

¶178איין מאל געטאן, א זאך איז פארפאלן, נ אבער דאס איז ניט קיין טעם וואס דערפאר זאל זיין יכל שום ורוחן עובר.

¶179און דערנאך איז דא די צווייטע זאך, אז דאס איז אן ענין וואס דאס איז ניט ווי ס'איז שטייט...

¶180בשעת ווי די גמרא דערציילט, אז מ'האט געזאגט אז דניינו המלך האט אנגעזאגט די שלצון מלכו אז זי זאל זיך ניט שרעקן פאר די וואס זיינען אנטקערים.

¶181פאר וועמען דארף זיך זיך שרעקן? פאר די צבועים.

¶182ווילסט זיך טרעפן מיט דעם וואס דאס איז אנטקעגן?

¶183ניטא אין דערויף קיין אחריות! ער שרייט אז ער איז אנטקעגן, און האט דאס געשריבן, און האט דאס געדרוקט, און שעמט זיך ניט דערמיט, און ווי בדרך הטבע וועט ער מארגן אויך אזוי זאגן, אדער וועט חוזר-ווי תשובה זיין, ”מן הקצה אל הקצה, בשעתא חדא ברגעא חדא” פאר וועמען דארף מען מורא האבן?

¶184דערציילט די גמרא, האט ינוי אנגע גייט ארום און שרייט, אז ניט שייך צו זאגן וואס ער וועט מצליח זיין, גייט ארום און שרייט, אז כל הענינים וואס מ'זאגט אלי הדם, ס'איז ניט שייך צו זאגן, ס'איז ניט נאר ”אתחלתא דגאולה” דאס איז שוין באלד וועט ער שוין זאגן, אז דאס איז די גאולה אליין!

¶185וואס פעלט אים?! געברינט זיך, אז אין ירושלים איז ”עיר שחוברה לה יחדיו”, דאס איז ירושלים השלימה, און דערפון דארף מען דאך לערנען בכל העולם כ ווי אזוי אידן מיט גויים קענען לעבן בשלום, ווארום דא געפינט זיך תחת רשותו,

¶186תחת ממשלתו, און אט דאס האט באוויזן א ביישפיל ווי אזוי ס'קען זיין דער חיים בשלום צווישן די אראבער מיט די אידן אין ירושלים.

¶187נאר וואס דען? דאס איז געווען מיט דריי יאר פאר דערויף.

¶188האט דאס אבער געדרוקט, און האט דאס געזאגט בכל התוקף פון זיין בענקל, און האט זיך געברינגט דערמיט.

¶189וויסנדיק בשעת מעשה, אז דארט פאר זעץ-זיבן יאר איז אינגאנצן דא הונדערט און זיבעציק משפחות אין ירושלים העתיקה, וואס מ'האט זיך געשפארט אהינצו און געלאפן אהינצו און געבראכן תויערן די יונגע, ניט דער ניט ער און ניט די מלאכי-פינחא שוין, האט זיך אהינצוגעבראכן.

¶190און אף על פי כן האט מען דאך געקענט דורכברעכן ניט מערער ווי הונדערט און זיבעציק, הונדערט פינף און זיבעציק משפחות פאר זיבן יאר טייט.

¶191די אראבער וואס זיינען דארטן, איז ניט נאר ס'איז ניט געווארן ווייניקער ס'איז נאך געווארן מערער דערפאר וואס ס'איז צוגעקומען אט די וואס זיינען געבארן געווארן במשך זמן זה, און וואס ער

¶192אין אן ארט ער וועט באקומען די געלט וואס זיי באקומען אלס משפחות, מרובות ילדים וכו אלע ווייסן אז ס'איז דא די משנה פון מפרנסים אני אתכו מיט אני ישראל וכו' וכו דארפן זיי העלפן.

¶193ברימען זיך דערמיט האסט זיך ניט וואס.

¶194ניט אריינלאזן קיין אידן אין ירשלים העתיקה איז דאך ניטא דערמיט וואס צו ברימען.

¶195האסט קיין בריאה ניט שווייד לכל הפחות.

¶196ארויסגיין בפומבים, אחריז זיין בכל העולם כולו, אז ירושלים האט באוויזן א ביישפיל וויסנדיק דעם מעמד ומצב הרוח דארטן פון די אראבא בהנוגע צו די אידן ואין פוצה פה ומצפצף, דערנאך איז דאס דורכגעגאנגען גלאטיק איז אנגעגאנגען כל הענינים לאחרי זה,

¶197ביז אזוי מי פעם אלא פעם, ביז זיי האט גערעדט איצטער, וועמען טרעפט זיך ניט מיט אים, אט וואס פאר א מסיבה ס'זאל ניט זיין, איז מען אים מכשיל צו זאגן היפך אמת ברבי וואס בא רבים איז ער על כל פנים דארף מען זיך אויסרעכענען מיט רעדן, ווער רעדט נאך אז מ'טרעכט זיך בן ”חדר לפנים מחדר” איז די אלע וואס האבן זיך געטראפן ואני בתוכם ווייסן וואס פאר א דיבר דאס איז!

¶198מ'רעדט שוין ניט אז אין דערויף איז ניטא קיין תועלת, ניט בהנוגע לעו ניט בהנוגע לאחרים וכו ווי מ'האט געזען בעבר, מ'דארף ניט טראכטן וועגן אותיות בתורה השרה,

¶199נאר כאמור לעיל, ס'ווערט דערנאך דער ערשטער ענין ”איסור מן התורה”, לפני עיבור לסיטן מכשול דער צווייטער איסור וואס דאס איז היפך פון קידוש השם, און אויך דער ענין וואס דערנאך וועט מען אים גלייבן, וויבאלד ער האט גערעדט אין פלוני בשוק איז אט דאס איז אן ענין וואס הולך ומוסיף, ווארום מ'וועט דערפון מכריז זיין און מאכן א פרסום הכי גדול.

¶200ס'איז געווען ניט איצטער געדארפט בשעת די צווייטע מלחמה איז נאך געווען אפגעריסן כמה תלמידים פון דעם שווער, אפגעריסן פון שווער, במילא דערנאך, אז מ'האט געדארפט לויפן פון די דייטשן ימר שמר, פון די נעצות, איז מען געווען אין אן ארט וואס ס'איז געווען אויף 'פרשיות דרכים', מ'האט ניט געוואוסט ווי אינצו לויפן ס'איז במקום פלוני צי אין דער ריכטונג צי אין

¶201ס'איז געווען אין ריגע, אבער על כל פנים מ'האט ניט קענען בשום אופן קומען אין פארבינדונג.

¶202האט ביי זיי געפרעגט וואס האבן זיי געטאן, האבן זיי מיר געענטע זיי, האבן זיי אוועקגעגאנגען געפרעגט ביי א שונא וואס מ'דארף טאן, און דערנאך האט מען געטאן פארקערט.

¶203וויבאלד אז א שונא זאגט אזוי איז דאס דער בעסטער וועג אז מ'דארף טאן פארקערט, אז ס'קומט צוגיין איינ און אין שלימות הארץ, ועוד ידו נטוי און שפארט זיך אז ער וויל זיך טרעפן און וויל רעדן און וויל שרייבן וכו איז דאס גופא איז א הוכחה, אז מ'דארף טאן פארקערטן.

¶204מ'דארף ווייטער ניט גיין רעדן, ניט גיין נאכפרעגן זיך.

¶205דערנאך קומט אין דערצו צו אט דאס וואס ס'קומט ארויס דער כיבור רבים היו עמדי ס'איז ניט דער פשט אז ער האט א רבים ס'איז דא געציילטע אנשי אויף שלום הי' ומתפללו לנצחונו של דוד

¶206די אידן ווייסן, אז דאס איז א קרית סחנה דא ווי ווי רושלים געהערט צו דוד'ן, קיינער איז אפי קיין באלעבאתי די אידן ווייסן, אז אם זמירות ישראל איז דאס געזאגט געווארן אויף ”דוד מלך ישראל”, און פון אלע גרויסקייטן זיינע, האט ער זיך פארנומען מיט זאגן תהילות ותשבחות זאגן תהלים!

¶207”אין ענין יוצא מידי פשוטו”!

¶208במילא, אז ס'קומט צוגיין איינער, און גורם, אז מ'זאל ניט סאגן תהלים, ממהד זיין אין אמירת תהלים, ממהד זיין אין התלהבות וואס מ'האט פאר תורת השם און מצוות השם, וואס דאס איז פארבונדן מיט שלימות בני ישראל און מיט שלימות ארץ ישראל איז אט דאס גופא א הוכחה וועגן וועמען ס'רעדט זיך!

¶209זיינען זיי מתפרלל אין מצחונו של דוד!

¶210וואס האבן זיי צו טאן אין צבא של אפשלו פארשטייט מען ווי דער פירוש הפשוט.

¶211צו פרעגן ביי א ”בן חמש למשרא”, ווען מ'הויבט שוין אן לערנען שופטים, און דערנאך שמואל אלק און שמואל בית, וואו ס'ווערט דערציילט באריכות אין שמואל בית, וועט ער דערציילן בפשטות, אז אזוי ווי זיי זיינען געווען מגויות אין צבא אפשלום, און אזוי ווי זיי האבן זיך געפונען תחת ממשלתא, אזוי ווי זיי

¶212און במילא האבן זיי ניט געהאט אין זיך די שטארקייט אויף שטעלן זיך אנטקעגן אויף שלום'ען, ביז וואנענט אבער, און ס'האט זיך גערעדט וועגן נתפללים וואס בעט ער בא דעם אויבערשטן?

¶213בעטן זיי אויף מצחונו של ”דוד מלך ישראל”, וואס ער האט וויל ירושלים השלימה און תורה שלימה, און בעט זיך אז תהלים זאל זיין כנוגעים ויהבות, דאס הייסט ביידע זאכן, באוואס דארף ער בעטן קיין נוגע, וואלט זאל מען וועגן נוגעים וארות?!

¶214זאל מען דאס געבעטן ביידע זאכן, אז ס'זאל זיין די חביבות פון נוגעים וארות, און דער באוועמען ס'איז חביב נוגעים וארות?

¶215זאל ער זאגן תהלים, וואס דאס איז דער ענין פון תהלות ותשבחות, ווי די גמרא זאגט אין ברכות.

¶216און אט דאס איז ניט אן ענין מערניט ווי סיפורי תורה, ווי דער ראגאטשאווער האט געזאגט, אז אין תורה איז ניטא קיין סיפורים, שטייט אין זהר, נאר וואס דען מיט א סך השער פון עוזר, כאט דער וואס זאגט אז ס'איז אן ענין אין תורה איז אן ענין של סיפור.

¶217דער רבי זאגט, וויבאלד אז ס'שטייט אין תורה מעג דאס זיין הלכה, מעג דאס זיין א גדה, מעג דאס זיין א סיפור, מעג דאס זיין אט דאס וואס ס'שטייט אין תורה בדוסות, שטייט אויך אין גמרא, וואס הייסט א חלק'ער תורה דערפון?

¶218קען מען אפלערנען בהנוגע למעשה.

¶219נאר וואס דען? ס'איז ניט די זעלבע כללים.

¶220ס'איז דא כללים פון הלכות ממונות, כללים פון הלכות טומאה, כללים פון ”הלכות אסור והטר”, דערנאך איז דא כללים פון אגדה, אבער ס'איז אלץ ענינים של הוראה.

¶221א סיפור אין תורה ווערט דאס אן ענין של הוראה.

¶222וואס אט דאס איז דער סיפור, אז ס'איז דא א נפשלה, און שערי יפה, א און ניט שייך צו זאגן, ער קען לערנען, און ער האט א גאנצן צבא, און דער צבא גייט אויף אים כאילו אויף אים עוזין זיין און פירן א מלחמה מיט דוד, און דוד איז טאקע לפי שעה אנטלאפט ניט,

¶223אזוי שטייט אין תנך פשוט בפשטות, אבער אעפי כן זאגט ”תורת אמת”, אז הרי ומתפללין לנצחונו של דוד.

¶224און ויהי רצון, אז בשעתא חדא וברגעא חדא זאל זיין דער ”פדה בשלום נפשי מקרב לי כי ורבים הי' עמדו” בנוגע צו יעדער אידן, און דער אויבערשטער זאל זיך ניט שטעלן וואס וועט זיין פריער,

¶225צי ס'וועט פריער זיין פדי עמי לי ולבני מבין האומות, אדער פריער דער עצות ”בתורה ובגמילות חסדים ומתפלל אין הציבור” זאלן זיי זיין דער ענין פריער,

¶226יענער ענין פריער, אבי מ'זאל ארויס פון דעם גלות, פון מחושך כפול ומכופל ”שאין למטה הימנו”, אין דער דרגת החושך, און ס'זאל זיין דער כץ צם לחושך אין די השגלה פון די גאולה, ותוקף ומיד ונגבים מיד אין דער גאולה האמיתית והשלימה, ”על ידי דוד מלכא” משיחא, ובקרוב ממש.

¶227לחיים. יא.

¶228ס'רעדט דאך א היפך אין דעם וואס