Text

¶1ס'איז דא נאך אן ענין עיקרי אין די התוועדות וואס מ'דארף דאס באווארענען, וואס דאס איז אויך פארבונדן מיט ענין התורה, און מיוסד אויפן קונטרס אחרון פון תניא, און אויך אויף די דרושים אין לקוטי תורה,

¶2ביז אין א גמרא אין סוטה, וואס מ'זאגט אז דוד האט געזאגט ”זמירות היו לי חוקך” און מ'האט דאס אריינגעשטעלט דאס איז געווארן א פסוק אין תהלים, און דערנאך קומט צוגיין די גמרא און זאגט, אז דערפאר איז ארויסגעקומען א 'דבר הפכי' פון אן ענין פון שכר, און די טענה איז געווען אז מירות קדה להו.",

¶3און כמדובר אמאל בארוכה, אז לכאורה איז דער גאנצער ענין ניט פארשטאנדיק, מ'ווייס די מעלות דוד ווי דערציילט בארוכה ובכמה מקומות, איז אויב דאס איז אזא מין זאך וואס האט קיין ארט ניט, ווי קומט דאס צו דוד'ן אז ער זאל זאגן א ענין וואס איז ניט צוגעפאסט צו תורה?

¶4ובפרט נאך אז מ'זעט אז דאס איז געווארן א פסוק אין תהלים, און בשעת מ'זאגט תהלים איז זמירות הי' לחוקך אין און מיט א גאנצע התלהבות וואס ס'דארף זיין בא אמירת כל השאר פסוקי תהלים.

¶5וואס דערפון איז פארשטאנדיק אויף דאס וואס מ'דארף און מ'איז גלייך מבאר, אז דוד האט געמוזט אין יענעם מעמד ומצב אנקומען דערצו צו זמירות האלה חוקך, וואס דער ביאור בזה איז דאך אז דאס איז אן ענין וואס געוועלטיקט אן ענין אין תורה, געוועלטיקט אויף דער גאנצער וועלט,

¶6ביז וואנענט אז אויב ס'איז געווען ווי די דוגמאות בזה, א שינוי אין איין פרט בנוגע צו מין הצומח האט דאס א השפעה אויפן גאנצן מין הצומח שבעולם, עד"ז אויף דעם ”מין החי, ועד"ז” שאר עניני העולם.

¶7און וויבאלד אז דוד איז דעמאלט געווען אין א 'מצור ומצוק', וואס דער ענין איז דאך געווען ניט אזוי וואס דוד'ן האט געהאט זיין ענין של 'מצור ומצוק' פון א אידן, עאכו"כ פון אזא אידן, נאר כתורת המגיד, אז ס'דארף זיין

¶8אז ”אין עומדין להתפלל אלא מתוך כובד ראש” אז אין מהר דער כובד ראש של השכינה על דרך זה איז געווען בא דוד'ן ווי דער מעמד ומצב ווי דאס האט א פארבונדן און ווי דאס האט א ראשם אין ספירת המלכות, וואס מלכות איז דאך ששה ברדלה ביז אין התנשאות עצמות וכו.'

¶9וואס מצד ווי ס'איז געווען דעמאלט דער מעמד ומצב בעולם איז ער דאך געווען בא גולה מיט אלע פרטים, ווי דערציילט אין נביאים, און דערפאר האט ער געדארפט געפינען אן עצה לזה, איז מיראת הוי לחוקך אז דורך איין ענין אין תורה ווערט דאס א בעה"ב אויף כל הענינים שבעולם.

¶10איין פרט אין א הקרבת איין און איינציקע מנחה איז דאס האט א השפעה על כל מן הצומוח, ווי ער זאגט אין תניא, ועד דז בנוגע צו מן החי,

¶11במילא האט ער געקענט שטיין אין א מעמד ומצב בא זיך של שמחה וזמירות, מצד דערויף וואס ער איז געווען חוקך איז ער געווען הי' לי האט דאס געבראכט צו זמירות דערפאר וואס דאס איז מושל ושולט על כל העולם כולו.

¶12במילא איז דאס געווען אן ענין שהזמן גרמא, און ניט נאר גרמא מכריח, בדוגמא ווי מ'מוז אנקומען צו תורה אראפברענגען איר צו פסק'ענען א הלכה ביז לשפיע ושיליע, ווי די גמרא זאגט אין אנהויבס ברכות,

¶13אז ער איז זיך מטפל מיט אזוינע ענינים און אין דערויף נעמט ער אראפ תורה, ”נסעה וירדה” די אלע מדריגות, כדי צו מברר זיין אז ”ראובן טוען כך און שמעון טוען כך”, ביז אין אן ענין וואס איז גאר פארבונדן מיט א טענה שקר, ווי ער זאגט אין תניא.

¶14וואס דער בירור בזה מוז דאך זיין על ידי תורה, וואס דא ווי אזוי קען זיין דער בירור בשעת מ'איז זיך מתלבש אין דעם מתברר, וואס דערפאר ווערט דאס אנגערופן ”נסעה וירדה” ביז כמה וכמה מדריגות, און דוקא אויף אזא מין אופן ווערט אויפגעטאן דער ענין ווי דער אויבערשטער וויל.

¶15וואס דערפאר איז פארשטאנדיק פארוואס דוד האט דאס געזאגט, ס'איז אויך פארשטאנדיק פארוואס ס'איז געווארן א פסוק אין תהלים, און מ'זאגט דאס ובהתלהבות וכו', ווארום דעם מעמד ומצב וואס ס'טרעפט מזמן לזמן דארף מען אים באווארענען דורך א פסק דין פון תורה,

¶16במילא דארף תורה אראפקומען ביז זיך מתלבש זיין אין טענות שאינם אמיתית, ביז ”טענות של שקר וכל” הפרטים.

¶17די טענה איז אבער געווען, פארוואס דוד האט זיך דערמיט באגנוגנט?

¶18אמת טאקע, ער דארף פסק'ענען דעם דין האט ער געדארפט האבן די תורה ווי תורה שטייט אין א מעמד ומצב פון זמירות הי' לכל כך, אז זי איז פארבונדן מיט וועלט און טוט אויף און וועלט און משנה וועלט,

¶19ער האט אבער געדארפט גלייך אויך זאגן דעם עיקר הענין, אז דאס איז ”שעשועים לפני” און ”ונעלמה מנה כל חי” מיט די אלע פרטים ווי ער רעכנט אויס אין די אגרת הקודש, אין די דרושים אין לקוטי תורה אין במדבר פארבונדן מיט מתן תורה, ובכמה דרושים פון רבותינו נשיאינו.

¶20וואס דערפאר איז אויך ער האט עונש געווען בגן זה אז ס'איז געווען דער ענין וואס ס'איז דארט דא א חילוק פון פנים ויחור, וואס אין לוחות איז דאך ניטא דער חילוק, דערפאר קומט דאס אזוי ארויס אין נשיאת הארון, איז דאס כנגד פנים, און ער איז נענש, ווארום פארגעסן אז דארט איז ניטא דער חילוק פון פנים ויחור.

¶21וואס דערפון זעט מען אויך דעם ביאור הדבר.

¶22על פי דין תורה דארף זיין פנים ויחור, אין דעם ארון, און ס'דארף זיין פנים ואחור אין א ספר תורה, און ס'דארף זיין פנים ואחור אין כל עניני תורה ומצוותי', און דוקא אויף אזא מין אופן איז דאס א ”ספר תורה כשרה”, אויף אזא מין אופן זיינען דאס די לוחות כשרים,

¶23עד"ז בנוגע צו דעם ארון, ס'דארף אבער אויך זיין דערביי די הדגשה, ואדרבא דאס דארף ווערן דער עיקר ביז וואנענט אז בשעת מ'דארף אריבערטראגן ממקום למקום, וואס דאס איז דאך כולל מדרגא לדרגא, איז אט דעמאלט דארף מען מדגיש זיין, אז אע' פי וואס מ'גייט פון איין מקום אין א צווייטן מקום,

¶24און ס'שטייט אויף ”פי ה' יחנו על” אחת כמה וכמה דער ארון הברית, איז דאך דאס אן ענין של שינוי איז דארטן דארף ארויסקומען די הדגשה בגלוי, אז ס'איז נוסיף בני כהת פנים נגד פנים אז ס'איז ניט נאר ניטא קיין שינוי דרגות, ס'איז גאר די גאנצע מציאות פון נאכער ניטא.

¶25ביחד אין דערויף וואס כדי דער ארון זאל זיין ווי ס'דארף-צו-זיין האט געדארפט זיין אן ארון של זהב מבחוץ, און אן ארון ”של זהב מבפנים”, און ערשט אינעווייניק זיין, ערשט געלעגן די לוחות, און דאס זאמען מיט די 'שברי לוחות', מיט די אלע פרטים וואס ס'איז געווען אין בא ארון אלא כי אם.

¶26וואס על דרך זה איז אויך די באווארעניש להמדובר לעיל, אז לכאורה, בשעת מ'שטייט אין א התוועדות פון 'שמחת תורה', פארבינדט מען דאס מיט אן ענין וואס ראובן אומר כך און שמעון אומר כך, און מ'זאגט אויף א דין אין שולחן ערוך א ביטוי וואס איז גאר א מגביל וואס לא היתה כזאת בישראל

¶27בשעת מ'שטייט ”במשך כל השנה כולה”, און מ'מוז האבן צוטאן מיט וואכעדיקע זאכן, ווארום אט דאס איז די שליחות פון לעשות ”לו יתברך דירה בתחתונים” ביז אין תחתון שאין תחתון למטה הימנו דעמאלט דאס דאס טאן.

¶28בשעת מ'מאנט פון דיר אז דו זאלסט שטיין אין א תנועה פון 'שמחת תורה', וואס אט דעמאלט טאנצט תורה, דאס באווייזט אז זי איז ארויס למעלה פון אפילו פון 'חכמת התורה' נאר דאס איז אין א מעמד פון ואהר ”שעשועים לפני”, און אזוינע שעשועים אז דאס ברענגט ארויס אז מ'זאל טאנצן.

¶29און אף על פי כן איז אט דעמאלט איז נעמט מען תורה ווי זי איז אין אן אופן של זמירות און דארף דאס אראפנעמען, ביז אין א פסק-דין בפועל, אז מ'זאל וויסן זיין, אז א פסק-דין אין שולחן ערוך, הלכות שבת,

¶30סימן שכף טעס, אז מ'דארף נעמען נשק און ניט צולאזן אפילו ווען זיי זאגן, אז זיי ווילן מערניט ווי כשוי טבן, און אפילו זיי זיינען נאך ניט געקומען, נאך ניט אריין אפילו אין קיין טפח, אפילו אין קיין שעל אין גבול ישראל,

¶31מערניט וואס ממשמשין ובאין זיי שטייען נאך אבער אין זייערע גבולים, איז שוין דעמאלט דארף מען נעמען דעם נשק, און מ'באווארנט גלייך, אז דאס איז ניט נאר א חיוב סתם, נאר דאס איז א חיוב וואס איז פארבונדן מיט פתח הארץ לפניהם, וואס דאס איז בפשטות פיקוח נפשות פון כמה וכמה הי' לא תהי' ווי גערעדט בארוכה אין די התוועדות פון שמחת-תורה.

¶32וויבאלד אבער אז ס'איז דאך דא א וועלט, אפילו אין זמן פון שמחת-תורה, וואס זי איז אהינצו נאך ניט דערגרייכט אין אן אופן אז זיי זאלן זען בגלוי וואס תורה איז, און וואס א פסק-דין אין תורה איז אז ”התורה זו לא תהי' מוחלפת”.

¶33האט מען קיין ברירה ניט און מ'דארף אויסנוצן אפילו דעם זמן אויך כדי אויף צו באווארענען אט דאס וואס ס'איז א הוראה להפרושה מאיסורא, וואס אויף דערויף איז דאך ניטא קיין הגבלות, אפילו ניט אין 'מטה מטה' אין א מקום בלתי טהור,

¶34דארף מען אויך באווארענען ”לפרושי מאיסורא אף” על פי וואס אזוי איז דאס אסור בכל ענינים של תורה וקדושה, משא"כ ווי ס'רעדט זיך וועגן ”לפרושי מאיסורא”.

¶35על כל פנים האט מען געדארפט בשעת מעשה אויך גלייך מוסיף זיין דעם עיקר, על כל פנים טוט מען דאס איצטער, אז מ'זאל וויסן זיין, אז דאס איז די תורה ווי תורה שטייט אין ”זמירות הי' ליחוקך בית מגורו”

¶36אבער דער עיקר תורה איז דער ענין פון והוא 'שעשועים לפניו' ”ונעלמה מעיני כל חי” ביושעשוע המלך בעצמותו וואס כאמור, דאס שטייט מער בפרטיות אין חלק הסוד שבתורה דאס איז אבער בפירוש"ש גמרא אין סוטה, ועל דרך זה בכמה מקומות, אין הדרים און אין בבא מציאות פון ”ברכה בתורה תחילה”.

¶37און ווי דער רבי' איז דארט מפרש, אז מ'לערנט תורה בהתמדה און שקידה, מ'האט אבער ניט געמאכט פריער די ברכה פון מותן התורה.

¶38וואס דאס איז דאך אויך כולל אין כוונת הענין, אז אויב ער האט געמאכט פריער און דערנאך פארגעסן לגמרי אפילו, ביז וואנענט אז ס'איז ניט ניכר דער רושם איז אט דעמאלט איז די ברכה ניט פועל בשלימותה אויף דעם 'לימוד התורה' אפילו לאחרי שברוך.

¶39אף על פי וואס דער דין איז דאך, אז מ'מאכט די ברכה און דערנאך איז ער זיך עסוק און אריינגעטאן אין דער הבנה והסברה, און ווי דער אלטער רבי זאגט, מ'דארף דאך מערניט ווי דערמאנען ”אין תחילת כל” שעה וואס דעמאלט ווערט דער שינוי אין צירופים

¶40אבער במשך השעה קאכט ער זיך אין דער הבנה והשכל והסברה שבתורה, אבער ס'דארף זיין רשומו ניכר וואס ער קאכט זיך אין כל הבנה והסברה, ווארום בשעת ער לאזט זיך אריין אין ”כחי ועוצם ידי”,

¶41און טענה"ט, אז וויבאלד אז די גמרא זאגט ”נצחוני בני נצחוני” און וויבאלד אז די גמרא זאגט אז ”לא בשמים היא” און דער אויבערשטער מיטן בית-דין שלמעלה קומען צו גיין צו בית-דין שלמטה כדי צו וויסן ווי דער פסק דין.

¶42ביז וואנענט ווי ער זאגט אין רזי תורה, געבראכט אויך אין חלק הרביעי שבתניא, אז א ספק וואס ס'איז דא אין תורה קען מען אים מברר זיין און פותר זיין אים מערניט ווי נשמות בגופים דא למטה.

¶43ניט נלכים, ניט מלאכת השערות, ניט חיות הקודש, ניט שרפים, ניט אופנים, אלע ענינים וואס זיינען למעלה, מ'מוז האבן דוקא א נשמה בגוף ווי ער איז דארט מבאר דעם טעם,

¶44איז דאך לכאורה טענה"ט ער, אז אויב אזוי איז ווי דער נותן התורה קען דאך אים חס ושלום ניט אריינמישן זיין, ס'איז ”לא בשמים היא”.

¶45און ס'איז א בפירושי גמרא אין בבא מציעא, אז ס'איז ”דא קודשא בריך” האמר כך, 'מתיבתא דרקיעא' זאגט אנדערש, און דערנאך זאגט מען, ווער וועט מכריע זיין וועט מען פרעגן ביי א נשמה בגוף, ביי רבא בן נחמני

¶46ובלשון הידוע, ער האט געזאגט א רב אין מסכר, און האט זיך געקאכט אין תורה, און געווען די מציאות של תורה, און מ'פרעגט א זאך וואס איז געשטאנען אין ראשונים, און ער האט געזאגט אין אן אופן אחר, האט ער אויף דערויף געענטפערט לפי טומא, אז מיר קוקן ווי ער האט גערעדט.

¶47וועגן זיך ”בלשון רבים, שוין” עולם האמת איז במילא דארף מען זיך מיט אים היטן זיך ניט טשעפען, וויבאלד איך דערמאנט קיין נאמען וועט דאס קיינעם ניט שאפן?

¶48האט ער אויף דערויף געענטפערט, אז מיר קוקן דארטן וואו זיי האבן געקוקט.

¶49וואס אט דא וואס דאס איז אויך, כמדובר, אלס א המשך און אלס א השלמה און א באווארעניש צו ”זמירות הי' ליחוקיך בבית מגורי” אז מ'דארף דאך זיין זיכער

¶50און די סברות עקומות, און מצד כמה סיבות שונות ומשונות וואס מ'וויל נשיאך זיין פון א צווייטן אידן, על אחת כמה וכמה פון זיך אליין פון א דין מפורש בשולחן-ערוך, ותוקף ווי ער זאגט דאס אין הגהת הרמה,

¶51וואס אין לנו שיעור אלא התורה הזאת און התורה זאת עצמה איז תורה זו ”לא תהי' מוחלפת” און א זאך וואס איז אפגעפאסק'נט געווארן אין שולחן-ערוך איז דאס כל הד ולא מעולמו.

¶52ס'איז דא ענינים וואס ער טוט-אויף א פלמדותיק און א בית-דין א שופט ”אשר יהי' בימים” ההוא מיט אלע פרטים, ומבואר אין פוסקים, דאס איז אבער אלץ אין ענינים וואס קומען אלס א המשך ומיוסד אויף די פסקי דינים פון ראשונים, און

¶53ווי געבראכט אין אחרונים, און אויך געבראכט אלס א פסק דין אין שולחן ערוך פון דעם אלטן רבי'ן, און צוגעצייכנט אויך אין ורים וטומים, אז דאס וואס בזמן האמוראים איז געווען דער ענין המשנה,

¶54ביז וואנענט אז ”טעה בדבר משנה אינו חוזר”, דערפאר וואס דער טעות האט מען לכתחילה קיין ארט ניט אזוי איז געווען בזמן הגאונים בנוגע צו לאחת צו די אמוראים, אזוי איז געווען לאחרי תקופת הגאונים בנוגע צו די גאונים, און על דרך זה איז בימינו בנוגע צו א פסק-דין אין שולחן ערוך מיטן רמ ה

¶55במילא איז די טעותים בזה און די דברים שבזה איז גאר דער טעות מלכתחילה קיין טעות ניט, אף על פי כן אבער דארף מען דאך אים שולל זיין וויבאלד אז ס'איז דא איינער אדער צוויי וואס ווייסן נאך ניט דערפון,

¶56און מסביר זיין אים, אז דאס איז א ”טוב בדבר משנה” במילא, ווארום אין אונזער זמן, אין אונזער תקופה איז שולחן ערוך מיטן רמיו בדוגמא ווי ס'איז געווען די משנה בזמן האמוראים, ווי א פסק-דין ברור אין פוסקי זמנינו.

¶57מ'דארף אבער, און אויך ס'איז מוכרח, אט דאס צו באווארענען ניט נאר באווארענען מצד דערויף כדי ניט צו פארגעסן אפילו לפי שעה פון גדלות התורה, אז זי איז ”שעשועים לפני” ”ונעלמה מעיני כל חי” נאר דאס איז נוגע דערנאך צו א פסק דין.

¶58און ווי גערעדט כמה פעמים בארוכה, וואס די גמרא פסק' לט און דערנאך ווערט נאך אראפגעבראכט אין פוסקים, אז בשעת ס'איז דא א גזירה און מ'האט דערביי געזאגט דעם טעם וואס האבן געהאט א ברירה צו גוזר זיין די גזירה, ניט מגלה זיין דעם טעם,

¶59איז דאס גופא וואס מ'האט מגלה געווען דעם טעם איז מאכט גלייך קלאר, אז בשעת מ'וועט זען אז דער טעם האט ניט קיין ארט בטל הטעם איז בדרך ממילא בטלה הגזירה.

¶60וואס ס'איז געווען א זמן האט איצטער געדאכט, וואס בשעת מ'האט גערעדט וועגן חסידים איז געווען א טעם, אפשר וועט מען מקיל זיין אין ענינים של קיום המצו ולכן דארף זיין אט די באווארענישן מיט די אלע ענינים וואס ס'איז דעמאלט געווען בזמן ההוף, אויף גזירות צוזאמען מיטן טעם.

¶61וואס נוסף אויף בזמנים ההם איז דאס אויך ניט נתקבל געווארן, מערניט ווי אין א תחום מוגבל, משא"כ אין מדינות וואס חוץ פון דער איצטיקער רוסלאנד,

¶62אפילו אין רוסלאנד גופא בכמה וכמה וואס אין כאן המקום להאריך בזה איז די גופא וואס האבן געזאגט אז מ'דארף האבן אט די באווארענישן זיי האבן געזאגט דעם טעם, און האבן דורכגעגאנגען א משך זמן, און מ'האט געזאגט אז מ'זעט אז איינער לויט צוויי פאר תפילין.

¶63איז פלעגט דער צווייטער גלייך ענטפערן צי ער איז געווען א חסיד צי ניט, אז ס'איז דבר מובן ער איז א חסיד לויט ער צוויי פאר תפילין.

¶64אז ס'איז געווען איינער וואס האט מחמיר גע און מחמד געווען בהנוגע צו די חציצה אין די ”שערות הראש, וכיוצא” בזה, אז ס'זאל ניט חוצה זיין, דערפאר דארף מען זיין ניט קיין לאנגע ארט, בכל הפרטים שבדבר פלעגט מען גלייך ענטפערן, פארוואס טראגט ער א לאנגענט אלס קטן ער איז א חסיד.

¶65על דרך זה אט די וואס האבן אנגענומען אלע חומרות בהנוגע צו ”הדרת פנים זקן”, איז במילא, אז מ'האט געפרעגט, היתכן, ווי קומט דאס, אז ער געפינט זיך צווישן אזעלכע וואס זיינען אין דערויף ניט מחמיד, און אף על פי כן איז ביי אים איז ”הדרת פנים זקן” ווי דער לשון הגמרא אין שבת האט מען גלייך געענטפערט, אז ער לערנט אין א חסיד'ישע ישיבה, און

¶66דאס איז א זאך וואס מ'האט דאס געזען בפועל.

¶67וואס אויך אין די אנדערע ישיבות איז חס ושלום דאס זיכער געטאן באופן וואס ל� איז דאס מותר על פי שולחן-ערוך, על כל פנים חולו גדול מהם, ובמיוחד ס'איז ניט נתפשט געווארן אויף וויפל זיינען דער ”רוב מנין ורוב בנין” וואס ס'האלט אז דאס טאר מען ניט טאן, צי מיט דרבנן אדער נאך הארבער,

¶68אבער זאגן אז דאס איז אן ענין וואס דאס איז א מוקל זיין אין עדת פנים זקן דורך דערויף וואס מ'נעמט דאס אראפ בסן וכיוצא בזה זיי האבן געזאגט בפשטות, אז וויבאלד ער גייט א גאנצע בארד איז א סימן אז ער איז א חסיד.

¶69ועל דרך זה צו כל הידורים בנוגע צו ”תורה ועבודה וגמילות חסדים”, וואס דאס איז כורל 'קיום המצוות' כולם איז לאחרי ווי ס'איז דורכגעגאנגען א משך זמן קצר לאחרי ההגבלות והפירוד האט מען גלייך געזען, אז פארקערט דאס איז היפך הענינים,

¶70אז וואס מער חסיד איז ער מער מהדר אין 'קיום המצוות', ועל דרך זה אין עבודת התפילה, און וואס נאכמערער, און דאס איז די המשך המדובר לפני זה בהנוגע צו יוקר התורה.

¶71וכמדובר לעיל, בשעת מ'פרעגט ביי א חסיד וואס איז תורה?

¶72זאגט ער אויך, אז ס'איז דא בפירושי גמרא און בבא מציעא, אז דער אויבערשטער זאגט און די גמרא פסח'נט אפ, אז מ'דארף פרעגן ביי א נשמה בגוף ביי רבא בר נחמני דערפאר וואס לא בשמיםים ועל דרך זה בכמה מקומות,

¶73אבער דערביי שטעלט ער זיך ניט אפ, און זאגט, אז די גמרא איז דערנאך ממשיך דערפאר וואס רבא בר נחמני האט געזאגט אני יחיד בעלות ו”אני יחיד בנוגעים” פרעגן אויף דערויף די שאלה וואס איז דא דער 'לשון יחיד' און ווי איז דאס שייך צו זאגן?

¶74רבה ברחמנים וואס ”לא פסוק טומען מגירסא” און האט געזאגט בנוגע צו זיין מעלה, ווי ער זאגט אין ברכות ”הלואי בינוני כגן” אנא און מערניט ווי כגן מיט דעם גאנצן שטורעם וואס הבי' האט געמאכט, א יתקן, אז ער זאגט גאר אזא מין זאך, אז למעלה שלא בערך.

¶75וביחד עם זה זאגט ער אני יחיד און אני יחיד.

¶76און ס'שטייט אויף דערויף איינע פון די הסברות, בדוגמא ווי דאס איז בגלוי, ווי מ'זעט דעם רמז און די הדגשה אין נגלה אין שולחן-ערוך, וואס שולחן-ערוך איז ”ענינו פסקי הלכות”.

¶77קומט צוגיין אין התחלת פון שולחן-ערוך, און דער רמ ה שטעלט-צו, און אין תורה איז דאס נאכמער בארוכה פון דעם שולחן-ערוך פון בית-יוסף איז פארלאזט ער זיך, ווי ער שרייבט אליין, אויף זיין אריכות הביאור אין בית-יוסף,

¶78אבער דער רמ ה באווארנט דאס נאכמער בגלוי, און זאגט, אז איידער מ'פסק'נט א דין דארף זיין שויתי ה' לנגדי, און מוסיף תמיד.

¶79וואס וואס איז דאס דער אפטייטש בפשטות?

¶80וכמדובר כמה פעמים, אז א זאך וואס שטייט אין א ספר של הלכה טאר מען דארט ניט לערנען קיין פשט' לאך, און מ'טאר אפילו ניט לערנען, אז דאס מיינט מען מערניט ווי דעם רמז וסוצה בדבר ניט דעם ענין כפשוטו.

¶81דערפון קען ארויסקומען פונקט דער היפך צו וואס מ'האט געמאכט דעם שולחן-ערוך.

¶82כידוע די תשובת הרשב א בנוגע צו דעם פירוש וואס מ'האט געמאכט בנוגע לאברהם ושרה, ווי ער ברענגט אראפ אין די דרושים פון ר' ענאה, אויף מען מס אברהם ושרה, מיט די גאנצע אריכה שבטה.

¶83שויתי השם לנגדי איז דער טייטש, אז מ'דארף פארשטעלן זיך ביז וואנענט אז פונקט ווי ער האט אוועקגעשטעלט אויף דער אייב ער שטייט לנגדי פונקט אנטקעגן זיינע אויגן.

¶84דערנאך ברענגט אבער דער רמה דעם המשך, אז דאס דארף זיין תמיד לכאורה, ער האט דאך געמאכט א ברכה אין נותן התורה, איידער ער לערנט דעם שולחן-ערוך.

¶85אז ניט א פרומער איד, ער לערנט ניט קיין שולחן-ערוך, און פסק'נט אפ אין שולחן-ערוך סיידן ער מארט פריער דער ברכת התורה, און דערנאך קאקט ער זיך אין סברא והסברא.

¶86פסק'נט אפ דער רמ אין דעם סעיף ראשון, פון דעם סימן ראשון פון חלק ראשון פון אלע חלקים פון שולחן-ערוך, אז שביצה השם לנגדו איז נאך ניט גענוג, דאס דארף זיין תמיד,

¶87על אחת כמה וכמה ווען ער פסק'נט א דין וואס דאס ווערט באלעבאס אויף מציאות, און מ'איז זיך סומך אויף אים און מ'גייט טאן א מעשה בפועל.

¶88וואס דאס איז, כאמור, אט דאס וואס ס'שטייט ביי ארויף גערעדט פריער מיט אלע לשונות של מאה וכו אז אף על פי וואס ברכת נים ברכת נותן התורה איז קודם הלימון און בשעת ס'איז לימוד כדי ס'זאל זיין ל”אסוקי שמעתתא אליבא דהלכתא” דארף ער זיך קאכן און דארף זיך מאנליק זיין אין דער התוועדות שבדבר און אין דעם שכל שבדבר,

¶89און ס'מוז זיין ביז וואנענט דאס וועט ביי אים אנגענומען ווערן בשכלו, אז ניט על ידי ניט דורך דערויף וואס א נביא וועט אים זאגן, ווי דער רמב אים איז אין דערויף מביאיל אין זיינע פסקי הלכות ווי איז דאך סודי התורה.

¶90זאגט מען, אז דאס איז ווי ער קאכט זיך בשכלו שבראשו, אבער בשעת מעשיו, וואס דאס תמיד מיינט מען דאך דא ניט איין מאל א טאג, ווי מ'זאגט בהנוגע צו כמה ענינים, קרבן תמיד וכיוצא בזה, אז דאס איז בובקר און ”אחד בין ארבעים”,

¶91נאר דאס דארף זיין דא איז דער טייטש תמיד ווי געזאגט פריער, מ'טאר ניט לערנען קיין פשט' לאך אין אן ענין של הלכה, און דער רמע האט דאס אריינגעשטעלט ניט נאר אין ספרי אין שת ספריו, נאר אין זיין ספר, אין זיין הגהות, וואס ער האט דאס געשריבן אלס פסקי הלכות,

¶92האט ער דארט צוגעגעבן דעם ווארט תמיד און אז מ'פרעגט בא יעדערן וואס לערנט דעם שולחן ערוך וואס איז דער טייטש תמיד ענטפערט ער בפשטות שטענדיק.

¶93אפילו ווען ער קאכט זיך אין די סברא מיט חכמה ושכל דארף זיין כאילו ווי דער אויבערשטער שטייט לנגדי, און ניט נאר כאילו נאר ס'דארף זיין שויתי השם לנגדי ער דארף טאן אלץ התלוי בו, כאילו אז ער שטעלט אוועק דעם אויבערשטן אנטקעגן זיך,

¶94אפילו אין די רגעים ווען ער קאכט זיך אין דעם שכל שבדבר.

¶95און דאס שרייבט ער אמה אלס א הקדמה און אלס א יסוד אויף אלע פסקי דינים וואס שטייען דערנאך אין שולחן ערוך, כאמור אין אלע חלקים און אין אלע סימנים און אין אלע סעיפים, ווארום דאס שטייט אין דעם ערשטן סעיף, וכמדובר כמה פעמים, א סדר אין תורה איז אויך תורה.

¶96וואס אט דאס איז אויך, כאמור, בדוגמא, אז ס'איז בטל געווארן דער גאנצער שאר, וואס מ'האט מורא געהאט, אז מ'וועט מקיל זיין חס ושלום אין מצות תפילין, על כל פנים עפעס וואס א כולא, האט מען געזען בפועל פארקערט, אז ס'איז געווארן מניחים דוקא צוויי פאר תפילין,

¶97על דרך זה בנוגע צו טלות קטן, וואס ”הוקשה כל התורה כולה לתפילין” און ציצית מיט די קשרים, איז דאך בגימטריא תר' י'ג כידוע ומבואר בכמה מקומות, וואס דאס איז כולל ”כל תרי' מצוות”, וואס דערפון איז דאך פארשטאנדיק, אז על דרך זה איז דאס בכל התורה ומצוותי אז

¶98ס'דארף זיין דער שוויצי ”הוי' לנגדי תמיד” ניט נאר בעת התפילה, כמינה קמה קהילות ובתי כנסיות, אז מ'שרייבט דאס אן אויפן עמוד, נאר בשעת מ'לערנט תורה, איז לאסוקי ”שמעתתא אליבא דהלכתא” וואס לכאורה איז דארט דארף מען ניט האבן קיין באווארעניש, און ווען ער רעדט אין שקלא-וטריא קען ער דאך פאררעדן אין 'הבנה והשגה', ווי ס'קומט אויס ביי אים אין שכל,

¶99דארט דארף מען דאך מערניט ווי אפטייטשן א הלכה פסוקה זאגט מען, אז דארט איז אויך נוגע אויף ניט צו פארגעסן אויף דער הלכה, ניט צו זאגן אז די הלכה רע ”טני חטים והודו לו” בתורים וכיוצא בזה, מוז מען האבן דעם יסוד, און אין אן אופן פון תמיד, פון שויתי הוי' לנגדי תמים.

¶100וואס פארוואס איז דאס אזוי?

¶101כמדובר לעיל, ווי מ'זעט דאס בפשטות און מובן בארוכה לויט דעם ביאור אין המשך פון רוב סמך וב, ונוסף על כל זה המדובר לעיל, דער ענין אז תורה איז נאך העכער, ווארום דאס איז ”שעשועים לפני”, ”שעשוע המלך בעצמותו וכו.'”

¶102ובדוגמא ווי געזאגט פריער, אז דא זעט מען ווי אזוי דער חשש איז געווען בלי כל יסוד, און ס'איז געקומען דורך דערויף וואס מ'האט דערציילט אן ענין און מ'האט דעם ענין מצייר געווען שלא ווי ער איז געווען במציאות, דורך דערויף וואס מ'האט ניט דערזאגט א פאר פרטים.

¶103וואס ”הוא הדבר והולך” בכל אחוזיון הזה איז דעם איסטיקן מעמד ומתב, מ'האט געפרעגט די שאלה, מ'האט ניט דערזאגט פרטים, ניט דערזאגט קיין פרטים עיקריים,

¶104האט מען געמיינט אז ס'האט א שייכות צו ג' שבועות, געמיינט ס'האט א שייכות צו קדושת הארץ, און האט א שייכות צו נאך כמה ענינים שאין כאן המקום לבארם מ'איז ניט געגאנגען דערנאך חוקר ודורש זיין צי דאס א דין אמת, אדער דין אמת לאמיתו,

¶105וואס דאס דארף מען דאך האבן א חקירה נוספת איז דערפון איז דערנאך ארויס אט דאס וואס ס'האט ארויס, די סברא, זאגן רחמנא ליצלן אויף א פסק-דין אין שולחן-ערוך, דעם לשון וואס מ'האט געזאגט.

¶106און אט דאס איז, בדוגמא ווי מ'האט געזעט דערמאנט פריער בהנוגע צו תפילין, אז אויב מ'לייגט צוויי פאר תפילין זאגט מען, אז ער האט א שייכות צו די און די, ער האט א לא� און דוקא פון צמר, מיט די אלע באווארעניש, און זאגט מען ער האט א שייכות צו די און די.

¶107על דרך זה בהנוגע צו יוקר התורה.

¶108ער זאגט טאקע, אז ער דארף פסק'ענען א דין דארף דאך דאס פריער ביי אים אפלייגן בשכל.

¶109אז ער הערט דאס פון א נביא פסק'נט אפ דער רמב"ם על יסוד זה טאר ער ניט פסק'ענען קיין דין, אבער איידער ער זעט זיך לערנען די סוגיא, מיט הבנה והסברה, און דערנאך זאגט מען, אז מ'פרעגט ביי אים דעם דין, איז ”שויתי הוי' לנגדי תמיד” אפילו ווען ער קאכט זיך אין דער שכל און די סברא?

¶110און אט דעמאלט לערנט ער די דינים ווי זיי שטייען אין שולחן ערוך, און ער נעמט יעדער דין למקומו ולענינו ולנדון דידי, און מיט אלע פרטים וואס זיינען דערמיט פארבונדן.

¶111און אז מ'פרעגט ביי אים, שטיי תורה איז דאך אפגעגעבן געווארן, ”לא בשמים היא” ענטפערט ער, אז בארץ איז אויך ”מלוא כל הארץ כבודו” דא איז אויך דער אויבערשטער,

¶112און דער אויבערשטער האט אים געזאגט ”שויתי ה' הוי' לנגדי תמיד” ווי דו שטייסט אין ”ארץ הלזו התחתונה” ווי דו לערנטסט א סוגיא אין גמרא, אדער א פסק-דין אין שולחן-ערוך,

¶113על אחת כמה וכמה ווי ער איז מבאר בארוכה אין המשך פון רי"ס סמך ווי אז ער ווייס אז מ'וועט גיין על יסוד דבריו טאן א מעשה בפועל ווערט ער אינגאנצן א פארציטערטער, איז משפיע אז דאס איז זיין יראת שמים אויף זיין 'לימוד התורה', ווי די גמרא זאגט אין שבת,

¶114אז מ'דארף האבן מבטחות החיצוניות, וואס דאס איז יראת שמים, און דורך דערויף גייט מען אריין צו די מבטחות הפנימיות, מצליח זיין אין א פסק-דין אין תורה.

¶115וכאמור, ”אין יוקר התורה” איז דאך אויך דא כמה וכמה דרגות, און ווי דער רמב"ם טייטשט דאס אפ אין הקדמה לפירוש המשניות בארוכה, אז הויבן הויבט זיך אן דערמיט וואס מ'גיט אים ענינים של מה בכך, און דערפאר איז ער מחשיב תורה, דערנאך איז מען אים מבטיח, עניני עולם הבא און גן עדן,

¶116און דערפאר איז ער מחשיב תורה.

¶117דערנאך איז מען אים מחשיב דעם יוקר התורה, און דערפאר איז ער מחשיב תורה.

¶118דערנאך זאגט מען אים, אז דאס איז קובריכו ”ורייתא כולא חר” אז דאס איז חכמתו של הקב"ה, ובלשון הרמב"ם, אז ”הוא המדע והוא הידע” וואס דאס ברענגט ער אויך אראפ אלס א פסק-דין אין זיין ספר ההלכות,

¶119אז דאס איז איין זאך מיטן אויבערשטן, איז אמת טאקע דער אויבערשטער האט געוואלט ”ונתן לנו את תורתו” ניט קוקנדיק וואס יעדער מענטש איז א מוגבל, און יעדער איד איז א מוגבל, מיט זיין גאנצע גרויסקייט,

¶120ביז ווי מ'זאגט אז כל זמן 'הנשמה בגוף' האט זי אויף זיך א מדידה והגבלה פון דעם גוף, און דערפאר דארף זי אפהיטן דעם גוף, וכל הפרטים הקשורים בזה וכו

¶121ביחד עם זה זאגט ער אבער, אז דאס איז א געוואלדיקע חשיבות אין תורה, וואס דאס איז וואס זי איז בארץ און דארטן שטייט זי אין א מעמד של קדושה, און ווערט א באלעבאס אויף דער מציאות העולם און ער איז ”מאן מלכי רבנן” און אים האט מען געזאגט, אז ער קען מברר זיין דעם דין, אבער פארוואס האט מען דאס אים געזאגט?

¶122ניט מצד ”כחי ועוצם ידי” וואס ער איז א גרויסער בעל שכל און א גרויסער בעל הבנה און א גרויסער בעל ידיעה און א גרויסער גוטער תלמיד געווען בא דעם וואס האט מיט אים געלערנט תורה איז דאס איז נאך ניט מספיק.

¶123דערצו דארף מען נאך האבן דעם ”שויתי הוי' לנגדי תמיד” דערצו דארף מען האבן אט דאס וואס שטייט בגלוי אין ברכת התורה.

¶124וואס אין ברכת התורה זאגט מען בפשטות, אז ”נתן לנו את תורתו” דאס איז דעם אויבערשטנ'ס תורה, במילא איז דאס דעם אויבערשטנ'ס שכל, דעם אויבערשטנ'ס 'הבנה והשגה', נאר דער אויבערשטער האט געוואלט אז נתן לנו ”וכל הנותן בעין יפה ונותן” ער האט דאס אונז אפגעגעבן, און אין אן אופן אז זמן מלכי רבנן

¶125במילא דארף ער אבער אלעמאל געדיינקען אז דאס איז ”נתן לנו את תורתו” ובלשון דער פסק דין אין רמ ה שויתי הוי' לנגדי שמים.

¶126וואס דערפאר איז אויך וואס מ'האט חושד געווען, אז אפשר וועט עפעס פעלן אין יוטב וחשיבות התורה מצד די התעסקות אין עבודת התפילה האט מען דערנאך געזען, פונקט אזוי ווי בנוגע תפילין אויף וועלכן מ'זאגט ”למען תהי' תורת הוי' בפיך” אזוי איז אויך אין יוקר התורה איז מוסיף אויף דער גאנצער חיבות התורה,

¶127וואס דורך דערויף האט מען גן עדן, און דורך דערויף האט מען עולם הבא, און דורך דערויף האט מען ”הים חיינו ואורך ימינו”, און דורך דערויף איז מען ”מקיים רצון הקב"ה” וואס ער לערנט תורה,

¶128ובפרט לאסוקי ”שמעתתא אליבא דהלכתא” האט ער נאך אן ענין, ניט נאר וואס דורך דערויף, נאר אט דאס וואס ער דורך דער תורה ובלשון הרמב"ם ווערט ער איין זאך, מ”שויתי הוי' לנגדי תמיד” בלשון הרמב"ם, אז ”הוא המדע והוא הידוע”.

¶129וואס דאס איז דאך א העכערער חשיבות ויוקר אין תורה, אפילו ווי מ'זאגט אז תורה איז היא ”חיינו ואורך ימינו” מיט אלע מעלות וואס מ'זאגט אויף תורה,

¶130וואס רבאו מספע וואס מ'קען זיי גאר ניט איבערציילן אלע מעגות, איז דא די מעלה הכי עליונה, 'חכמתו ורצונו' של הקב"ה, און דערנאך נאך א העכערע מעלה, אז הוא וחכמתו איז דתך.

¶131און יהי רצון, כמדובר כמה פעמים, אז מ'זאל קענען דאך רעדן אין די ענינים אין תורה ווי זיי זיינען ”שעשועים לפניו”,

¶132און דער אויבערשטער זאל מצליח זיין, מ'זאל אין דערויף האבן אויך 'הבנה והשגה', און דערנאך אראפנעמען דאס אויך בהנוגע צו חלקו בעולם וענינו בעולם, פון לעשות ”לו יתברך דירה בתחתונים” און אין איינפאכער בלשון ”ההלכה ל”אסוקי שמעתתא אליבא דהלכתא” למטה מעשרה” טפחים, א דין אמת לאמיתו,

¶133וואס דעמאלט איז דאך די אלע הפלאות וואס ס'שטייט אויף דערויף, ביז די גרעסטע ”הפלאה והוי'” עמו ווי די גמרא זאגט אין סנהדרין ”והוי' עמו שהלכה כמותו בכל מקום” איז דאך אין דערויף אויך דער צווייטער אפלערנער, אז בשעת מ'זעט ”הלכה כמותו בכל מקום” דאס באווייזט אויף א גרעסערן עילוי אין אים, אז ”והוי' עמו”.

¶134בלשון ווי געזאגט פריער, אז חכמתו ”הוא וחכמתו אחד” און דער אדם הלומד איז איין זאך מיט חכמתו, אט דעמאלט ווערט דער ”יחוד נפלא שאין יחוד כמוהו” מכל צד ופינה, ווי ער זאגט אין תניא בהנוגע אז מ'לערנט איזה ענין שבתורה, על ידי הקדמת ברכת התורה,

¶135און זי פועל"ט אז ס'זאל זיין די שויתי הוי' לנגדי שמיד ווי דעם פשוט'ן פסק דין און איינפאכן פסק דין, און די פסק דין וואס ער איז א יסוד לכל ענינות שבשולחן ערוך, אז ”כן תהי' לנו” על ידי החלטה טובה בכל ענינים אלו,

¶136ובפרט אז מ'קומט פון א חודש וואס ער איז מרובר במ�ועדות, וואס יאומו וחותמו איז דער ענין פון 'שמחת תורה', מיט אלע פירושים שבדבר, און דעם עיקר שבדבר, אז מ'טאנצט למעלה מכל מדידה והגבלה,

¶137און מ'מאכט תורה טאנצנדיק נעמט מען דאס דערנאך אראפ די שמחה בכל השנה כולה אין תיקודי ”הוי' ישרים משמחי לב”, הצלחה אין 'לימוד התורה', און לימוד מביא 'לידי מעשה', הצלחה רבה אין אסוקי ”שמעתתא אליבא דהלכתא” בנוגע למצוות,

¶138און מקיים זיין מצוות אויך בפועל, ובקרוב ממש מקיים זיין מצוות ”כמצות רצונך” בארץ הקודש ובירושלים עיר הקודש, ובבית המקדש הנצחי, אין מאכן אין ”מקדש אדנ-י כוננו ידיך” לחיים.