Text

¶1דערמיט איז אויך פאר דאס וואס מ'זאגט וואס חסידות מאכט די הדגשה טאקע, אין פירוש הפשוט איז מודה אני וואס דא איז די הדגשה שהחזרת בי נשמתי וואס דאס איז א רוח האדם יהא אלו למעלה, וואס אט דאס גיט א ביאור ופירוש אויף כמה ענינים, ובפרט אין הנהגות פון מדינה זו.

¶2וואס הנהגות פון מדינה זו איז דאך ווי גערעדט פריער די הדגשה וואס מ'האט געלייגט אויף חינוך, אז ביז וואנענט אז דער צמח צדק, זייענדיק אין די יארן וואס ס'איז געווען בתוקף ענין הנשיאות שלו, וואס דעמאלט איז דאך געווען בהשפעה רבה סיי דער ענין פון לימוד תורת החסידות על ידו וכתיבת תורת החסידות על ידו,

¶3און אויך בהנוגע די השפעה אין די ענינים פון נגלה, די שעלות ותשובות פון די חידושים, וואס ס'איז געווען כמה פעמים ככה, נוסף על הנדפת, און אזוי אויך דער העולה על כולנו דער ענין פון די עסקנות ציבורית און הנהגת 'כלל ישראל',

¶4וואס דעמאלט איז דאך געווען די אות פון גזירות גדולות אויף אידן, און מ'האט געדארפט ליגן אין תחבולות און אין השתדלות און פארשידע-ערליי וועגן אויף מבטל זיין די גזירות און מחליף זיינע על כל פנים, וואס ס'האט זיך ניט געלאזן מבטל זיין אינגאנצן,

¶5און ניט קוקנדיק אויף די אלע ענינים איז ווי דער רבי דער נשיא דערציילט, איז בכל חודש האט ער זיך פארנומען מיט בוחן זיין פארהערן די קינדער וואס זיינען געגאנגען אין חדר רובם מבני המשפחה, אבער דאס רעדט זיך וועגן קליינע קינדער,

¶6און פארהערט זיי אין אן אופן פון אריינלייגן זיך אין דעם, ביז וואנענט אז לאחרי הבחינות הי' נותן להם מתנות כסף, ניט קוקנדיק וואס ער האט זיך געקענט אויסמאכן דעם חשבון אז ער קען בשעת מעשה אויפטאן אן ענין אין חסידות, אין נגלה, אין עסקנות הכלל, און פארהערן זיבן יאריקע קינדער קען דאך דאס טאן על ידי אחר.

¶7וואס דער איינציקער ביאור על פי הלכה אין דערויף קען זיין ס'איז דאך א תעניא על פי הלכה, אז בשעת מ'קען טאן א ”מצוה שיהיה של” אתתה על ידי אחרים, טאר ער דאס ניט פארבייטן מיט א מצוה וואס קען געטאן ווערן דורך אן אנדערן עאכו"כ אז דאס איז א קלה און דאס איז א חמורה.

¶8במה דברים אמורים? אז ער קען טאן על ידי שליח אויב ס'איז ניט א ”מצוה שבגופו”.

¶9בשעת דאס רירט אים אן ביז וואנענט אז דאס ווערט א ”מצוה שבגופו”, איז דעמאלט גייט אין דערויף ניט איין די חשבונות ער זאל דאס טאן דורך אן אנדערן אז דאס איז אן ענין וואס דאס איז א ”מצוה שבגופו”, איז ניט שייך אין דערויף דער ענין פון לעשותה על ידי שליח, כמבואר האריכות אין קצת ובכמה מקומות בזה.

¶10וואס אט אזוי איז בשעת ס'קומט צו חינוך, הויבט זיך אן די ערשטע זאך, אז מ'דארף האדעווען א קינד כדי ער זאל קענען מאכן א לעבן.

¶11וואס דאס איז ווי מ'לערנט על פי פשט דער ”מודה אני לפניך” שהחזרת בו נשמתו א לעבעדיקער מענטש, אויף דערויף אליין איז שוין דארף מען מודה זיין.

¶12איז דאס אפשר אזוי? אבער דערנאך דארף מען זיך באטראכטן וואס וועט דאס זיין די לעבעדיקע זאך, צי דאס וועט זיין דער ”רוח הבהמה היא הורדת למטה” צי ”רוח האדם היא העולה למעלה”.

¶13און אט דאס איז ניט א זאך וואס ער קען דאס מאכן אין צוויי באזונדערע שלבים, אז פריער וועט ער האדעווען א בהמה, און דערנאך וועט ער פון דער בהמה איבערמאכן א מענטשן אז ס'זאל זיין א רוח האדם, סלף ”כל מוחי סביל דא” ניט יעדע ואדרבא, על פי רוב, גיט זיך דאס ניט איין.

¶14און אז מ'וויל אז דער קינד זאל וואקסן אין אן אופן פון ”רוח האדם, מי העולה למעלה” אז ס'זאל זיין ניט סתם שהחזרת בי נשמה, נאר ס'זאל זיין שהחזרת בי נשמתי דארף ער דאך טאן נאך איידער ער וואשט נעגל-וואסט, איידער ער זאגט די ערשטע ברכה, און ער מזכיר שמו של הקב"ה דארף ביי אים שוין זיין דער חילוק, טרם יודו הנער אויף מבשים זיין ”בין טוב לרע”,

¶15ווי ער שי' זאגט בנבואתו, דארף ער שוין וויסן אז דאס איז א נער וואס איז געבארן געווארן ביי א אידן, ביי א אידישן פאטער, ביי א אידישע מוטער, און פירט זיך און ווערט נתגדל אין א אידישן וועג, און לולי זה איז ווערט דאר א שאלה צי זאל ער זאגן מודה אני צי ניט.

¶16במילא איז דאך דערפון פארשטאנדיק, אז דאס וואס ער וועט האדעווען א קינד ער זאל קענען מאכן א לעבן דארף מען פריער מבלב זיין וואס פאר א לעבן וועט דאס זיין.

¶17וועט דאס זיין א לעבן הראוי לשמו איז אט דעמאלט אדרבא ואדרבא.

¶18וועט דאס זיין חס ושלום אין אן אנדער אופן וועט דער קינד אליין קומען צוגיין און וועט דערנאך ביי אים מאנען צוליב וואס?

¶19און מה-דאך ביי סורי הגוף, איז דאך ידוע אט דאס וואס סעיו האט גע'טענה'ט, דער ענין פון היפך פון ברור, היום הורא גווען מיט א לילה, מיט די גאנצע פרטים שבזה, על אחת כמה וכמה אז דאס רעדט זיך וועגן יסורי הנפש.

¶20וואס דאס איז דאך וואס מ'זעט אז רחמנא ליצלן ס'איז נאך קיינמאל ניט געווען בא קינדער אזויפיל יסורי הנפש זינט ס'האט זיך אנגעהויבן די שיטה אין חינוך, אז מ'דארף האדעווען קינדער מיט וו ובזמנים הפנויין פון עסן און טרינקען און שפילן זאך, אט דעמאלט זאל מען אים דערציילן וועגן תורת משה,

¶21ווארום אויף דערויף ווי דאס קומט דער ענין טפל, ווארום דער קינד איז ערשט אלץ דריי יאר און פיר יאר און פינף יאר, ער איז נאך ניט געקומען זעקס חדשים, פאר בר מצוה אט דאס האט געבראכט רחמנא ליצלן די יסורי הנפש פון די קינדער, דערפאר וואס מ'גיט זיי א לעבן וואס דאס איז לעבן סתם ניט נשמתי, נאר נשמה סתם,

¶22און דער קינד 'מצד עצמו' איז דאך א ”נפש השנית בישראל” איז חלק אלוקה 'ממעל ממש', צי דער פאטער מיט דער מוטער ווילן צי ניט.

¶23איז ”לכל אחד ואחד” מישראל איז יש שטי' נפשות, ווי דער אלטער רבי הויבט אן דעם ספר התניא, ציט אים די נפש אלקית צו נשמתי, און אז די עלטערן שלעפן אים, איז דאך ווי נשמה סתם, אבי ער זאל קענען מאכן א לעבן א טלער, און אויב צענט טלער איז בעסער, און אויב טויזנט טלער איז נאך בעסער, און אויב כמה פעמים ככה וועט דאך זיין א לייט,

¶24און מ'וועט אים אריינשטעלן אין אלע הוא איז הוא אין די אלע ביחור וואו ס'שטייען די גדולים שבעולם הזה הגשמי-אט דעמאלט ווערט ביי אים דער ויתרוצץ ובכל אחד ואחד און ס'קומט ארויס אט די יסורי הנפש.

¶25און אט דאס איז וואס מ'זאגט, אז מ'קומט לידי הכרוב, אז מ'דארף מאכן חשבונו של עולם זיין חשבון ווי פירט ער זיין הויז און ווי פירט ער זיין קהילו און ווי פירט ער זיין סביבו, און וואס פאר השפעה האט ער אין זיין קרייז?

¶26איז דער ערשטער חשבון דארף זיין, אז ניט ער דארף באווארענען אויף מפל ין א לעבן, און דערנאך ערשט טראכטן אויף צוגעבן נאך א הידור בזה, אז דער לעבן זאל זיין א אידישער לעבן, מיט אלע פרטים שבזה, נאר די התחלה דארף זיין פון דעם עיקר, אדער ערשטע זאך דארף מען באווארענען אז ס'זאל זיין א אידישקייט, און דערנאך וועט ד

¶27וואס אט דעמאלט ווערט מלכתחילה איבערגעשטעלט דער חינוך, אז ניט דער חינוך הויבט זיך אן וואס ער פרעגט ביים דאקטער וואס פאר א פארמאלע ער זאל געבן, און דערנאך גייט ער צו א סעקייא טרס און פרעגט ביי אים מיט וואס פאר א שפילן דער קינד דארף דאך שפילן, אז ער זאל ניט זיין קיין ספליט פערסענאליטי,

¶28נאר הויבן הויבט ער אן דערפון, ער גיט א קוק אין אלטן אז בשעת המילה ווערט ”נכנסת נפש הקדושה” וקדוש שיאמר לב שוין אויפן אכטן טאג, און טאמער איז דאס געבארן געווארן א מייד דלא דארף מען גאר ניט ווארטן ביזן אכטן טאג, אישיק מאן דמהילא דמיא דאס איז גלייך כשנולדא און אט דעמאלט איז דער ”נפש השנית בישראל” הויבט שוין אן ארבעטן,

¶29אז יציתך ”היא העולה למעלה”.

¶30און אט דא קען דער פאטער מיט דער מוטער באווארענען, אז אויך זיי זאלן צוהעלפן אין דעם, און ניט אנהויבן פיטשקענען, מהוספה לא קטורא מיט ווייטער מישה, און דערנאך מיט פארשידענע-ערליי צאצקעס, און דערנאך מיט פארשידענע-ערליי גזינגעריי, און דערנאך די טאנצן,

¶31ובין ריקוד לריקוד, אט דעמאלט לערנט מען אים אן אלף מיט א בי"ת, מיט אן ענין פון מודה אני מיד שיואר משנתו אט דעמאלט דארף זיך אנהויבן דער מודה אני און דערנאך זאגט ער את 'החזרת בי נשמתי'.

¶32און אט דעמאלט וואקסן אויס געזונטע קינדער, דערפאר וואס סיי זיינע שמי ציט אים למעלה, סיי דער פאטער מיט דער מוטער העלפן אים למעלה, אויף ציען זיך למעלה, און במילא איז דאך א איד בטבע איז ווי דער אלטער רבי, דער בעל הגאולה, זאגט אויף שמע ישראל, אז א איד ניט ער קען און ניט ער וויל זיין אפגעריצן חס ושלום פון אלקות, נאר וואס דען מ'קען פארטומלען די טבע,

¶33איז אט דעמאלט קומט ארויס אט די אלע ענינים פון יסורי הגוף, יסורי הנפש, וואס כל יסורי הגוף אינם בדומים להם.

¶34”ודילא כטעות העולם”, אז הדברים אמורים, על דרך ווי גערעדט פריער, אז מודה אני איז דאס ניט נאר די רגע ווען ער כאפט זיך אויף פון דעם שלאף, אדער דער גאנצער גוף שלאף, נאר אפילו ווען ער כאפט זיך אויף פון דעם שלאף, וואס א טייל פון זיין נשמה שלאפט על דרך זה איז אויך דער מודה אני ניט נאר בהנוגע צו א קינד,

¶35נאר אויך בהנוגע צו אן עוואקסענעם, וואס אין דעם ענין איז ער נאך א קינד.

¶36און אז ער האט צו-טאן מיט איינעם פון בני המשפחה שלו, וואס ער ווייס נאך ניט דעם חילוק פון ”רוח האדם היא העולה למעלה און רוח הבהומה היא הורדת למטה”,

¶37און האט זיך איינגעקויפט דעם ביחול, וואו ס'ווערט ערקלערט וואו בקום ריטש ווי אזוי ער זאל ווערן א רייכער און אריינגענבערן אין וואס מער דאלערס, און אט דאס ווערט ביי אים דער תכלית פון זיין ענינו בעולם 'הזה הגשמי' בארצות אלו,

¶38ווי אזוי צו ווערן א רייכער, און דערנאך אז ער וועט רעטייערן וועט ער זיך פארנעמען מיט לערנען קיצור שולחן-ערוך אין ענגלישע איבערזעצונג אט דאס דארף מען אים מסביר זיין, אז ער קען ניט מצליח זיין הלט ובקום ריטש סיידן ער וועט פריער ניט אנהויבן מיט קיצור שולחן-ערוך לכל הפחות, ס'זאל זיין אין ענגלישע איבערזעצונג אבער אן ענין פון שולחן-ערוך, פון תורת הש

¶39און אט דעמאלט וועט אט דאס טאמער איז אים באשערט, אז דער מלאך האט מכריז געווען ער זאל זיין אן עשיר וועט אים איינגיין די עשירות און ער וועט דאס אויסניצן אויף וואס מ'דארף דאס אויסניצן.

¶40און אט דאס איז וואס מ'זאגט, אז דער ”מודה אני לפניך” שהחזכת בי נשמה לכאורה על פי נגלה, איז אט וואס פאר א חיות מ'זאל אים ניט געבן דארף ער שוין געבן א ברכה אויף דעם, שוין געבן א הודעה או

¶41צי אמת טאחה, דאס איז א מתנה פון דעם אויבערשטן, און מאן דיהיב חי' דארף מען אים דערפאר אפדאנקען, אבער א איד איז ”כל ישראל בני מלכים” און א בן מלך נעמט זיך איבער און זאגט, אז ער איז בטבע אן איידעלער, א מפונק, און ווער וויל האבן חיים אז ס'זאל זיין חיים ראויים לשמם אז ער זאל קענען האבן צוטאן מיט אביו המלך.

¶42אויב אביו המלך גיט אים חיים און שיקט אים אוועק אין א שטל מיט א בהמה חס ושלום וויל ער דעם גאנצן ענין ניט.

¶43ער וויל זיין מיט אביו המלך.

¶44וואס דאס איז ווי דער מגיד טייטשט אפ דער ”תפילה לעני כי יעטב ולפני הוי' ישפח שיחו” אז אין וואס באשטייט די ”תפילה לעני” און אין וואס איז דער ישפח שיחו?

¶45ער וויל זיין לפני הוי ער וויל זיין מיטן אויבערשטן.

¶46אז מהדו וועט אימעצן זיין אין א שטער רחמנא ליצלן איז ער זיך מיישב ער ווייס נאך ניט צי זאל ער זאגן מוד אני ס'דארף זיין 'החזרת בי נשמתי' אט די ”נפש השני בישראל” וואס זי איז חלק אלוקה ממעל.

¶47און אט דאס איז דער לימוד פאר כל אחד וואס ער פירט-אן מיט א משפחה, צי דאס איז דער פאטער צי דאס איז די מוטער.

¶48און אט דאס איז א לימוד פאר אחיו הגדול, וואס ער דארף אנפירן על פי דין מיט ד ”את אביך לרבות אחיו הגדול” און אט דאס איז על אחת כמה וכמה בהנוגע צו אט דער ”והגבא אין השול”,

¶49און א רעב אין א קהילה, און א 'מנהיג רוחני' נאר די צווישן די מושפעים זיינע, אט וואס פארא נאמען ס'זאל ניט הייסן, אז די ערשטע זאך וואס ער איז, איז ניט אז ער דארף צוציען אזויפיל און אזויפיל לעבעדיקע זאכן, נאר ער דארף צוציען אזויפיל און אזויפיל לעבעדיקע מענטשן.

¶50און וואס הייסט א מענטש אן אדם איז ווי דער שלא טייטשט-אפ, אז פארוואס ווערט ער אפגערופן אדם?

¶51ניט דערפאר וואס ער איז ”עפר מן הדמה”.

¶52לכאורה, אין פסוק שטייט ”עפר מן הדמה” זאגט דער שלא, ניין, אדם איז ער דערפאר וואס ”אדמה לעליון”.

¶53האט דער שלא האט געוואוסט, אז אין פסוק שטייט אדם, דערפאר וואס ער איז געווען עפר מן הדמה, און אף על פי כן טייטשט ער, אז וואס הייסט אן אדם?

¶54אז ער און בשעת ער זעט אז זיין משפחה זאל זיין ”אדמה לעליון” אט דעמאלט האט ער א געזונטער משפחה.

¶55און בשעת ער זעט אז זיין קהילה זאל זיין ”אדמה לעליון כל” אחד ואחת מהם אט דעמאלט האט ער א געזונטער קהילה.

¶56און בשעת ער זעט אז זיין כתה צי זיין קבוצה זאל זיין ”אדמה לעליון” אט דעמאלט איז דאס חיים ראויים לשמה, און אט דעמאלט קען ער זאגן עוד אני לפניך נאך איידער ער האט געוואשן די הענען.

¶57און אט דאס קומט ארויס דערנאך די הוראה על כל השנה כולה.

¶58בשעת ס'איז נראש השנה נעמט ער אן אט די החלטה, אז אזוי ווי דאס איז אט דער טאג ווען ס'קומט אראפ די כתיבה וכתימה על כל השנה כולה ווי ס'זאל זיין, אז דאס זאל זיין אין אן אופן אז דאס זאל דורכגענומען ווערן מיטן מעיין אט דעמאלט ווערט דער גאנצער יאר א יאר וואס ער איז חיים אמיתיים, וואס דאס איז דער ענין פון מעי וואס דער חילוק פון מים ביז המקוה איז?

¶59אז אין א מקוה איז אן ענין וואס גייט אריין אין מדידה והגבלה, ס'איז דא דער מימסא און ווייניקער דערפון און ט' ”קבין וכמה וכמה” שיעורים בזה.

¶60א מעיין האט אויף זיך ניט קיין מדידה והגבלה, ס'איז דער ענין אז כל גוף אלה בהם מעג דאס זיין א טיפה ס'איז א קליינער גוף, א קליינע ווייניק גשמיות, און ווייניקע חומרות און ס'איז גענוג א טיפה, איז אויב כל גופא עולה בהם איז אט דעמאלט איז גענוג בפרט נאך ווי ראשונים טייטשן עולה בהם בטל בהם.

¶61וואס אט דעמאלט איז בשעת ער זאגט ניט אז יפוצו ממיין חוצה ניט דאס האט אויפגעטאן חסידות.

¶62חסידות האט אויפגעטאן אז ”יפוצו מעינותיך חוצה” לכאורה האט דאס קיין ארט ניט, בשעת דער מעיין גייט אוועק איז דאך ניט דער מעיין גייט אהינצו נאר דער מימי המיין גייען אהינצו.

¶63דער דין איז אבער, אז כל זמן ס'איז מחובר מיטן מעיין האט דאס דארטן דעם דין פון מעיין.

¶64און דא האט מען נאכמערער, דער ציווי איז, אז מ'זאל נעמען דעם מעיין און מ'זאל אים ברענגען אין דעם חוצה ניט ווארטן ביז דער חוץ וועט קומען צו אים.

¶65וואס וואס איז דער ענין פון מעיין?

¶66דאס איז די נקודה, אז מעיין על פי ”רבי טיפין טיפין”.

¶67דאס איז אבער אט די טיפים טיפים פון וועלכע ס'ווערט דערנאך אויסגעוואקסן נהרות.

¶68און נהרות קען זיין פערשידענע רליי ס'איז דא דער ומשם יפרט איז דא נהר חידקל און נהר פראות און די אלע פיר ”נהרות, נהר פשוט” די אלע פיר נהרות וואס ער לערנט און רעכנט אויס אין חומש, וואס זיי זיינען כולל אין זיך די כל הסוגים וואס ס'איז דא נהרות שבעולם.

¶69ס'איז אבער דא פון וואנענט נאך חדר דער יפרר, וואס דאס איז דער מים פון וואנענט ס'נעמען זיך דער ”נהר יוצא מעדר בהשכע את הגן” און פאר דעם איז דא דער מים פון דעם נהר, און אט דעם מים ברענגט מען אריין אין חוצה.

¶70וואס דאס האט מען אויפגעטאן על דרך ווי אין לימוד החסידות, כאמור לעיל, האט מען אראפגעבראכט פון רזין דרזין וואס דאס איז דער מקור אפילו אויף רזין, וכאמור לעיל, אז דאס ברענגט אריין, אז אפילו ווי מ'לערנט סוד, זאל מען סוד גופא לערנען אין א טיפערן אופן.

¶71און אט דאס ברענגט מען אריין אין דעם חוצה אט דעמאלט האט מען אין דעם חוצה דעם מקור פון וועמען ס'נעמט זיך דער נהר יצא וישקע את סגן דעם מקור פון די ד' נערות, אנהויבנדיק פון פשם, ביז ”הנהר הרביעי הוא פרת” און מ'האט דאס אין אזא אופן אז דאס ווערט ווי ס'שטייט אויף לעתיד לבוא,

¶72אז אפילו עליהו וועט זיין לתרופה על אחת כמה וכמה בהנוגע צו די פירי זיינע.

¶73וואס על דרך זה איז אויך איצטער, כאמור כמה פעמים, אז די אלע ענינים פון לעתיד לבוא איז תלוי בעבודתינו במשך זמן הגלות, בשעת מ'שטעלט איצטער אוועק זיך אליין, און די משפחה,

¶74און די קהילה, און די קבוצה וואס ער איז מנהיג אין אן אופן אזוי דארפן ליגן אין דעם מים פון יהדות, אין דעם מים פון תורה ומצוות אט דעמאלט ווערן זיי דורכגענומען אין אן אופן ”שכל גופו עולה” בהם, מיט די מים חיים פון דעם מים, פון ”מקור מים חיים” וואס נעמט זיך פון דעם אויבערשטן.

¶75און אט דעמאלט וואקסט דאס אויף א געזונטער איד און א געזונטע משפחה און א געזונטע קהילה און א געזונטע 'כלל ישראל'.

¶76און מ'איז ממשיך דערנאך אין דעם די ענינים שלמעלה, פון ”מחי' חיים, יתן לך חיים” ווי די גמרא זאגט אין יומא, ווי דאס קומט אראפ אין ”למטה מעשרה טפחים, אין” בני חיי ומזוני רויחא כפשוטם.

¶77לחיים לך.