English
ספרייה

transcript · אידיש

טקסט

174 סעיפים

טקסט ממוחשב שטרם נבדק בידי אדם - אין לצטט אותו כדברי הרבי.

1”בשארי' האז בן” רסטאורד ביי דזשעם.

2וואס דערפאר איז פון ארץ הכורש?

3יא. איז דער ברירה געקומען, און ווי איז דער ברירה איז געקומען.

4און ווי איז מען געבן א גרויס, און מ'זאגט זיי אויך וועלן אריינצוברענגען אידי סערי אסמי ן חסידות, און דערנאך יפעס וועלן ס'האט ער געבן איתפעטער.

5וואס דערפאר איז קוזאמען מיט תורה, מיט מצוות, מגרית שמעי ן חסיד דארף זיך דאס ארויס אין דיבור.

6מ'זאגט וועגן אריינדערונגען ביי א צווייטן אידן אן ענין, און ווי אזוי קומט מען בקשר מיט א צווייטן אידן איז דאך דאס על ידי ווי ס'איז מענטשן לכמה פון א אידן איז דאס על ידי הדיבור.

7ווי דער דיבור גופא קען דאך זיין אין אן אופן פארבונדן מיט תורה, תורה פון לשון הוראה, וויל בפרט נאך הוראה אויף יראת-שמים און אויף חסידות, איז דאך דאס זיכער וואס ער זאגט אין פסוק וועד צבאין ”הוי' לעשכו לתורה” הזאת ליראת הוי' אלקיך דאס איז דער ענין התורה.

8און מ'קומט נאך צו אין דערויף נאך אן ענין, כוי ס'איז דאס איז נאך צי דאס איז אן עיקר צי א טפל ועד שפל אז דער ווארט זאגט מען אן ענין שבתורה, און דערנאך קומט ארויס נאך דער צו נאך א תוצאה, אז ס'קומט-צו אן ענין של חסידות ויראת שמים דערנאך לאחרי ההמידה פון דברי

9תתרוקתא שחמן לאט איסנום און אין תורה ומצוך כרש שמים.

10און למעלה הן תורה אין סיי פון מראי עיני אח.

11על פי פשטות דער סדר איז פארקערט, און דערפאר וואס איידער מ'לערנט תורה דארף זיין דער ענין פון יראת שמים די ביחות התורה, גאר אזוי ווי פשטות, דער ענין פון ביחות התורה איז דערמאנען דעם נותן התורה, ”ראשי גלות רבי” מנתנו ”את תורתו בכל בני” מכל עמים, בכל דאס תורתו, און ערשט דערנאך קען זיין דער ענין פון אמירה בתורה.

12איז בשעת מ'דערמאנט דעם אויבערשטן דאס גופא איז אן ענין פון יראת-שמים, הזכרת השם, יראת השם.

13און דאס האט געזאגט פון אך דו וילי עליו, אז ער איז געקומען דורך טויר אז זיי קומען צו יראת-שמים.

14און אויף אך דו וילי עליו וואלט ער געזאגט געווען רומחי טומאים, אויפן מחוטן האט ער געזאגט דורך דו וילי עליו אז תכי ישא מים זיי קומען צו צען.

15איז דאס פאר זיך האט ער געזאגט, אז ס'איז דאך טובה אז זיי קומען צו ישא מים.

16וואס דוד אלא האט ער געזאגט תכי ישא מים זיי קומען צו צען.

17דאס איז מסתמא דערפאר וואס ס'איז דא אן ענין פון יראת-שמים וואס דאס איז אן ענין טבעי.

18א איד, טוט ער, ווי ער ווערט געבארן א 'בני מאמינים', איז דאך דאס מצד הטולגו, ניט וואס מ'דארף האבן אויף דערויף ווי ירש'נ'ט ער אויך די טבע פון מאמין.

19און דערנאך אויך דער ענין פון יראת-שמים לויט דער סקדין פון רמב"ם, אז יעדער איד וואס איז ”כופן אותו, אז שומר רוצה” ווי הייסט דאס לצונכם וואס מ'האט זיך געדארפט ערשנייטן וואס הייסט לצונכם זאגט דער רמב"ם, אז דאס איז מערניט וואס מ'דארף אראפנעמען, וואס דער יצה האט אונס מכריח געווען,

20אבער בשעת דאס וואס דערנאך זעט מען אז דאס איז ליצומכם איז דאס זיינען אן אייגענע זאך, דאס איז מיטגעקומען על ידי התפיעה.

21וואס הייסט אן אייגענע זאך?

22קען דאך מען זאגן אז דאס איז על ידי תורה, בשעת יענעם האט אים געדארפט שמעצן.

23במילא מוז מען זאגן, אז דאס איז מצד הטבע, פונקט אזוי ווי א איד ווערט געבארן א מאמין ווערט ער אויך געבארן ווי דער רמב"ם פסק אויף בגבי משה איר מילתא צוטחתא וועליי' געווען דעם ממיק, האט ער געקענט משפיע זיין יהושע מה.

24דאס איז נאכמער, בשעת מ'זאגט מילתא זוכרתא היא איז דארף מען דאך האבן א זאך, דאס הייסט אז ס'איז דא משה, און משה האט א מילתא.

25בשעת מ'זאגט אז דאס איז אן ענין שולט טבע שלו איז גאר ניט שייך פאנאנדערטון, ס'איז ניט שייך פאנאנדערטון, אז ווי בבאלד אז דאס איז בטבע בא אים ווערט איז דאס ניט א באזונדער זאך, דאס איז דער הוטה למחה אברים שעתה גידים, וברוחניות אט דעם ענין פון דעם רצון אויף מקיים זיין רצון השם,

26נאר דערנאך דארף מען דאס מגלה זיין בנוגע לפועל.

27טאקע וואס די וידי עליו און די פונפענס איז דאך אומגעפאלן מיט נידער קו דושת עמנס מיטן בורק'ן, האט ער געהאט א מנהג, אז וואו ס'איז געווען עפס א דעה ויף א איד, האט ער געוואוסט אים מבקר זיין.

28כדעה וואו ס'איז געווען א איד איז ער אריינגקומען מבקר זיין.

29איז ר' ווי לערנען אויף צוקומען א דעה ויף, און האט ער זייער לאנג פארברענגט.

30ער האט צוריקגעקומען דער איד הקודש, ער האט זיך בבואו, ער האט געפרעגט וואס האט ער זיי לאנג פארברענגט, האט ער געז אין דער טאטע האט געאט די פלייש, ער וועט געגעווען א עלטער אידער זוקן,

31רופט זיך אן דער זון צום טאטן ווען כאן נישט מאה פאלן אויבערשטן וואלט נחמנא בצלן געגעט, האט איר געזו גט, אז א איד וואס האט מאה פאלן אויבערשטן, אדער זאגט יהושם אים?

32מ'האט זיך נישט געקענט פון אים אפצושעדן. ס'איז ניט געקען פון אים אפצושעדן אויף 'כלל ישראל'.

33מילתא זוטתא גייט דאך אויף יעדער אידן באזונדערער.

34ישראל דארף מען אנהויבן דאס אין חסוכות, די מילתא גייט אויף קלריש, אויפן אידן?

35אבער די מילתא גייט אויפן ענין היראה, ותר ישראל מה והאלקיך שואל מנחה קיום ליראה האט מען דאך דאס זאגט וואס דאס איז מילתא זוטתא זאגט מען לגבי משה, דאס מילתא זוטתא איז דער ענין פון ”ויראה את הוי' אלקיך”.

36אבער דארטן רעדט זיך וועגן אזא מיראה ווי דער פסוק איז גלייך ממשיך לראות הוי' אלקיך זאגט ער גלייך ועשו את מצוותיו מטעמד זיין מצוות און מה זיין צבא ה אט דאס וואס איך דערמאנט פריער, דערמאנט פריער דערמאנט פשט אנטקעגן דעם א טבע פון א אידן, אז פונקט אזוי ווי א איד ווערט געבארן א בן-מאמין, ווערט ער געבארן א מאמין, משנה זאגט אז ס'האבר מורש לבנו בחכמה די

37איז יישר"ט ער אויס פון פאטער א פארטיקע זאך, אז זי ווערט געבארן מיט ירא-שמע, אבער דערנאך קען די גרע שמים זיין ביי אים, און ס'דארף אראפקומען אויף די ”מחשבה דיבור ומעשה, ומעשה הוא” העיקר איז אויף דערויף זאגט מען, אז דאס איז נאך אויך אויפטו, אז דאס איז א ימילתא זו ער דאס אראפברענגען פון דעם יראה את הוי' אלקיך זאל דאס אראפקומען פון לשמור את קר מצוותם.

38ווי האט נאך אויך אין אחיף ווי ידער החורש וקוב אחיף וקוב אחיף, האט ער דאך געוואוסט דאס גארנישט אויפטאן?

39האט ער געזען רגעית, וואס ס'איז געווען די פעולים, וועט קעגן פינוחים זיין קעגן דעם רע, דארף מען ניט מאכן קיין חשבנות צי מ'וועט אויפטאן צי נישט, אין יעדן אופן, אז מ'טוט אויפטעלט דאס אן, און א שאכמערין יארן ארום, אין דעם ענין וואס ס'איז געווען וידער החורש האט מען חספון שוין.

40וואס מ'ברענגט אויף דערויף די ראי' פון בדיקת חמץ, אז די מצוה פון בדיקת חמץ, איז אפילו ער האט גארנישט ניט געפונען מאכט ער אויך א ברכה, כאילו מערשט מאכט ער א ברכה, דערנאך ערשט גייט ער זוכן, אז אויב ער וועט געפינען וועט זיך דאס מבאר זאגן.

41ווי דער דין אויב ער האט גארנישט ניט געפונען און ס'האט חס ושלום געמאכט א ברכה לבטלה, פארוואס איז דאס נ איי וואס ער וועט יא געפינען און ניט געפינען דאס געהערט צו דעם אויבערשטן.

42וואס דער שטייט אין, אז אזוי דער מנהג איז דאך על תי קבלה, אז מ'זאל וועגן עשרה פתיטים איז מען דערביי אלייך באווארנט מען, דער אלטער רבי שעבט אראפ אין סנאטיקע איך אין סדר, אז דאס איז על פי טבלה, ווי על פי נגלה איז דאס ניט קיין החוה.

43דערפאר וואס געהערט צו א אידן?

44האט א אידן געהערט, נא� צי וועט דערנאך געפינען חמשה און פארברענגען אדער ניט געפינען דאס איז א באזונדער ענין, ס'האט ניט קיין שייכות צו וואס גיט מען אים מלמעלה, אט באופן כך אדער באופן כך.

45דערנאך איז ניט קיין. על פי קבלה, מ'איז מוסיף אז מ'זאל טאקע געפינען, און ס'זאל טאקע זיין צהם, און ס'זאל טאקע זיין אמת"ע חמשה, און דאס טייטשט דאך לזין החמשה קשקה, און ס'זאל קעניט פ אבער דער וויילע קומט דאס ארויס א חמש ניט קיין משכי של חמש ניט קיין מעורב ניט ווי אזוי פסיסים פון חמש נמא ושם.

46און דוקא הלא ולא צהם?

47מ'זאל דא בלייבן קיין שיריים אין קיין אופן ניט.

48מ'האט געזאגט, אז דאס איז יו דער פסוק פון היינטיקער סדרה פון די גמרא, און דאך דער מנהג לויטן אויפן רעדן, אז מ'זאל לערנען דעם חלק אין דער סדרה,

49פון דעם יום שבשבוע סדרה ס'איז פאנאנדערגעטיילט אויף שבעה חלקים, בכל יום פון שבוע האט דער שווער איינגעפירט בשם פון דעם אלטן רבי'ן, אמור פון מצוה פון דעם אלטן רבי'ן,

50אז מ'זאל לערנען יעדן טאג דעם חלק הסדרה פון דעם טאג, און דאס זאל ווערן א תורה מיט א הוראה אויף עניני היום, במילא אז מ'קומט צו מאנטיג איז דעמאלט איז די שיעורות פון שני ביז איז שלישי.

51דער סיום פון שלישי איז א מאדנע פלא, און ווי גערעדט כמה פעמים, זאכן וואס זיינען ניט פארשטאנדיק בפשטות, איז ניט מוסיף לב.

52דער לעצטער פסוק שטייט, אז ”ויזרו יצחק בארץ הי בשנה” הי וימצא מור שרים ויברכי הוי וואס דאס איז דער לשון הפסוק.

53איז דער גאנצער ניט פארשטאנדיק, אז ויברכי הוי האט דאך געדארפט שטיין פון אנהויבס?

54אז אף אז ווי ס'איז געווען אן ארץ בשנה ההיא און ס'איז געווען בארץ ההיא, ווי רש"י ברענגט אראפ א מדינה קשה און א זמן קשה, איז ניט נאר אז ער האט געהאט סמיכות דאס איז נאך געווען מאה שרים,

55הונדערט מאל אזויפיל, ווי מ'האט משער געווען, און דערנאך איז דער פסוק מסיים ווי ורכי הוי ס'דארף שטיין ויעזרק ווי ורכי הוי' וימצא מאה שרים איז איינער פון די פירושים בדבר איז, אז ס'א

56דאס וואס א איד גייט און פאר זיי רעכנט זיך ניט וואס דאס איז פאר א לאן און וואס דאס איז פאר א זמן, וויבאלד אז דער אויבערשטער האט געזאגט אז שש שנים תזאת שדך גייט ער און זיי.

57איי וואס דאס איז א שווערער לאן, ס'איז א שווערער זמן, וואס איז צו אים נוגע?

58דער אויבערשטער האט אנגעזאגט אז ס'איז ניט קיין שנה שביעית, דארף ער זייען, במילא איז דאס וואס ער טוט איז דא� דערנאך קומט נאך צו נאך א הוספה, אז נוסף אויף דערויף וואס ער קומט שכר האט ער נאך לפנים משורת הדין אתערותא דלילא וואס קומט נאך דערויף ווי ס'איז דא די שלימות העבודה למטה.

59און וויבאלד אז ער האט באוויזן אז ער איז ויזה יזרע ניט קוקנדיק וואס דאס איז ”בארץ ההיא ובשנה ההיא” איז דערנאך געווען נוסף אויף די מאשרים און דאס קומט ער מצד זיין טירחה, און דערנאך איז נאך געווע

60וואס על פי זה איז פארשטאנדיק דערנאך גלייך דער המשך ויאלה לך איש האדלך וגדל מאוד אז דאס קומט ויכוע הוי' דערנאך ארויס, ניט נאר ער האט געהאט די מאה שרים נאס איז געווען האדלך וגדל מאוד נאכו אין בו.

61וער האט דערפאר ניטא לענגע ווען זיי וועלן בחצון? תלמוסר לענגע ווען דאס וועלן בחילוק פון ברכה ברצלחה, אז ברכה איז בדרך הטבע, און ברכה איז למעלה מדרך הטבע אין חוץ לב צות איז ”סייך ברכה, למענה” ולכה טובה און בצדיק זיינען ד' אמות פון עשר תת ישראל דארט איז סייך ברכה.

62זיי נזייע געווען אין פסוק, בא יסוד הצדיק, ס'שטייט טובחי ן, ס'שטייט בכל עשה האות השמצליח, און ער האט געזען אז בכל עשה האות השמצליח, ויבקר בידו, ס'שטייט ואים האז אשר רבקר בידו ועל כל הזאת יתנו בבותיו ס'שטייט ווי אבערך השם, ס'שטייט ווי מ'לאכן ברכה, און בפרחי איז דאס

63און שפעטער האט מען אים אנגעווען אויפן בית, און האט מען איבערגעגעבן דעם דמצן רשות, איז געווען אין ד' אמות פון ישוב הצריק איז דאס פון דעמאלט ביי ולכים, און ס'איז געווען כנין השחת השחלה.

64וואס דערפאר איז דא דער אייער זון לעבט אין חוץ-לארץ איז אזוי מ'וועט זיין האבן סיי בדחה סיי ארצה לעבן, איין אייער זון די מרקלא יסודא.

65און דעמאלט זיך רקלא יסודא. און דעמאל א זון, און נידלאנד סחיכות אין חוץ לארץ, דארף מען האבן סיי הצלחה, סיי ברכה איז דאס דאך ניט איינע...

66זיי זיינען ניסט מסיח דעתו פון אנהויבער די הצלחה וברכה דארף מען האבן בפועל, אזוי מ'זאל דאס קענען אנטארפן מיט דער האנט זיין בטוב הנראה והנגלה,

67דערפאר באמירה דער טייטש א חידוש, אזוי על פי רבי ווי מ'טייטשט אין פשטות איז הצלחה מערער ווי ברכה.

68”תרנא דמרי אינשי” איז בשעת מ'זאגט הצלחה איז דאס א דבר בלתי רבי, און בשעת מ'זאגט געבענטשן און בענטשן איז דאך א געבענטשן און מענטשן איז על דרך הרבי.

69און האבן דאך אפגעקליענט, אז ס'האט געהויבן א הצלחה פארוואס איז ליחד התורה?

70וואס א הצלחה איז פארשטאך דאס איז דא, א יש, על דעם איז דא א סייך הצלחה, א ברכה איז אפילו אויף א אין הדרן וואס איז מסתמא.

71וואס דעמאלט אז אין לבחת חיוב דברי בלשון ממני הין, דאס איז שמעון ממני הין אז א זאך דארף זיין, און אויף דערויף זאל חל זיין די ברכה.

72פארקערט דאך די אלטע רבי וחמידי רבינו, גלייך וואס זיי זיינען אלץ מדגיש, אז בשעת ס'שטייט דער לשון פון ברכה איז דאס פון לשון ”המבריח את הגפן”, ”המבריח את הגפן” ווי דער טייטש, אז ס'איז דו א גפן און דערנאך איז שלעפט ער איר און איז דאס ממשיך אין א צווייטן ארט.

73און אזוי איז אויך אן ענין הברכה איז, פון לשון המבריך, אזוי ווי ער האט דאס אין אן אופן עלם אדער בשרשו אדער במקורו, איז דורך דער ברכה איז ער מגלה דאס וואס ער האט שוין משורוש ומקום.

74בשעת מ'זאגט אז ער איז מצליח איז דאס אן ענין וואס דאס איז ניט דערפאר וואס ער האט דאס שוין, און מ'דארף דאס מגלה זיין, נאר ער באקומט דאס אין אן אופן של הצלחה.

75מ'דאכט זיך גאר אויף ס'דארף זיין אויף וואס ”דוקא ביוצאים ויש” מצליח רייטשט דאס אזוי דאכט זיך דער צמח צדק דערויף גופא, אז הצלחה איז אן ענין וואס דאס איז שלא בסדר השתלשלות, אזוי איז דא אן עילה אדער א סיבה, כלא עילה פון איין סיבה, כולטרות המסובה, און אין סיבה האט נאך א סיבה, בשעת מ'זאגט הצלחה איז דאס א ענין וואס ס'איז שלא איז שלא בערך.

76משא"כ ברכה איז עצם ענין הברכה איז פון דעם אפטייטש פון ברכה איז דער טייטש אז מברך וממשיך, איז וויבאלד אז מ'איז ממשיך פון איין ארט אין א צווייטן אדער פון העלם צו גילוי איז דאס גופא באווייזט, אז דאס האט א שייכות צו טבע.

77און מ'פרעגט זיך דערמיט א יוסף אויך בשטי בהנוגע צו יוסף'ן, בשעת יוסף האט גבעטן בן יעקב'ן, אז ער האט בענטשן יענטיק זיך געביטן די האנט, אז ער האט געלייגט על אפרים און אז מנת שאיז געווען טאן, און ווי עס האט געבעטן בא יעקב'ן אזוי ווי מנת שהוא הבכור זאל ער באקומען דער עיקר ברכה.

78האט יעקב געענטפערט, אז ער איז אויך ”הוא יגדל אבער אחיו הקטן יגדל ממנו” וועסט מען די שאלה איך, וואס איז דא דער ענטפער?

79בשעת יוסף זאגט אים, אז מ'איז ידילתא בתענה, אז מנעשה איז אן עלטער, און אפרים איז אינגער, קומט דער עיקר הברכה דער בכר, כאפ א דין אין חומש, א תפליים, דערפאר וואס ער איז א בכר פי שניי וואס האט און געענטפערט יעקב?

80אז אים מסתר קע, אז ער וועט אויך האבן א ברכה מנעשה, נאר וואס דען?

81אחיו הקטן, הדגשה, איז א קטן, און אףיו פקינו יגדיל וימן איז ניטא אויף דערויף קיין ענטפער אויף דער בקשים.

82אויף פארענטפערט דער אלטער רבי'ן, אז יעקב האט ער געזאגט, אז דא רעדט זיך וועגן ברכה.

83א ברכה איז קען ער ממשיך זיין אט דאס וואס יענער האט בשרשו, במילא איז מנעשו האט אויך א שורש און מקט, איז אחיו הגדול וועט ער אויך זיין א מבורח, אבער לא זיין שורש.

84די צווייטע רכיו, כאטש ער איז א קטן, וויבאלד אבער אז מ'בענטשט אים און מ'איז ממשיך פון שרשו, איז במילא יגדול למענה דערפאר וואס ער האט אין שורש האט ער מערער.

85במילא אין דערויף קען יעקב אלס א ברכה ניט אויפטעלן.

86און דערפאר דערפינט מען ניט, אז יוסר האט זיך געדונגען מיט יעקב אינדער.

87איך ברענגעסט אנטקעגן דעם, וואס דער ענין פון ברכה איז, אז מ'איז ”ממשיך מן המקום והשורש” לו ס'זאל זיין אן אים ארויסגירט בגלוי, און דער ענין פון הצלחה איז אזוי ווי מ'זעט ד

88אוי איך קח דאך אין רשי, רשי זאגט דאס א א כלל אז ער לערנט מיט א נחמש למקרא, וואס ס'איז בפרש ולא פשוטו של מקרא, און בשעת שטייט דער ”ויהי איש מצליח” איז דאס א מלמד טייטשט אפ מיט די קינדער אז ער האט געהאט הצלחה אין זיין ענין.

89וואס דאס איז טאקע דער ענין אויף דער גילוי ווי נרחת ישראל?

90דארף דאך זיין א גילוי מיין עלים, און מ'ווייסט זיין פון עלים דאס איז פארמיט פארשט וואס הייסט מען אין מני העלם פון ברכת הוא אלא בדבר וואתם מני ען ס'דארט וואס דאס איז דער כח פון ארץ ישראל, די שגולה פון ארץ ישראל, וואס אין אתה מנקיך בב תמיד תמיד בן הלכה פון בושת ”השנה וועד אחרית שנה” סיי ראש-שנה סיי קוגמאות השנה.

91און דערנאך וועט ווארט ווארט, וואס דאס איז די שגולה פון ארץ ישראל אז מוטה דיין מני העלם ון הגילה איז דאס פון ארץ ישראל, איז דאך דאך דארט זעט מען ענינים בג וואס אין חוץ-לערות דארף מען אויף דערויף הארעוועטן.

92איז דער עכטער אין חוץ-לערות גערעדט פון ואין מן הצתחייב איז דאס איז עפשטער ממורא דאס, אבער דעם דארף מען האבן עלי מלאה מן החול.

93איז דאס איז בכלל א גלייכע זאך, ווי ס'דארף מען זיין געבונדן מיט טבע, און ווי ער זאגט ”געקען האבן למעלה מן וטבע” איז א גלייכע זאך, ביי יעדן זייט גאר קיין פלא אין מכוחלות מ דער אויפטאן פון יתחון איז געווען אז ער האט געבארן געווארן למעלה מן הטב.

94ישמעאל איז אויך געווען דער ישמעאל שמהפיך אז ער איז אויך געבענטשט געווארן מיט אלע זאכן, אבער ישמעאל איז געבארן געבארן בדרך הטב.

95בדרך אויך אברהם דעמאלט שוין געווען אלטע זעקס און אכציק יאר, אבער אף על פי כן, איז ניט נאר מצד הגהר אפילו מצד אברהם געפינט מען ניט אז אין דערויף איז געווען א נס, איז געווען א ברכה פון דעם מלח, אז הנך ארוך ויולדת בין אבער קיין עשה איז אין דערויף ניט געווען,

96דער ענין פון יצחק'ן ניט געווען, אז ס'איז געווען לכתחילה זיין גאנצער געבוירט איז געווארן אויף דורך א נס, געדארף שיקן א מלח, און די מלחי האט געדארפט ברענגען די בשורה, און די בשורה איז געווען פארבונדן מיט הכנסת אורחים, גדולי יצר און הכנסת ”מקבלת פני השכינה” מיט אל

97מ'זאגט אז דאס איז דורך יעדערער פון די אביסטער ברענגט זיך יפס א ניי'ס מיט זיך, דער ניי פון בגלוי, דער ניי פון יצחק און לב אברהם'ן, אז אברהם איז געווארן געווארן ניט געווען קיין אמו לא שמונה, וואס מ'האט געזאגט אין מדרש, אז ראשון שנימון לשמונה איז דאס געווען יצחק, און אברהם איז דאך נמרך געווען שוין אלטע ניין און ניינצק יאר,

98על דרך ישמל ווען על דרי איז דער ענין איז, אז דער ענין פון לדותין צו יצחק און נימה לשמונה איז ביידע זאכן דער ענין פון נס על-פי דין, ווי דער רמב"ם פסק'נט אין הלכות מילה, איז דער ענין המילה איז פארבונדן מיט סכנת נפשות,

99פשוט מצד חדישות הבריות, און דערפאר זאגט ער אין מבוכים דערפאר דארף מען אפווארטן די אכט טעג, וואס דעמאלט ווערט שוין דער גוף נתחזר ”קר כדי כר”, אז דער קינג קען פ און אף על פי כן, בשעת פרסק'נט ער אויך אפ אין הלכות מילה, אז בשעת ס'קומט צוגיין א רופא און מ'זאגט עפעס אז מ'דארף עפעס אפווארטן מצד געזונט איז מילה וועט ער קענען מלא זיין שפעטער,

100און בנוגע צו דעם קינד איז א קינד קען מען דאס ניט איינשטעלן.

101איז דערפון פארשטאנדיק, אז דער ענין פון מילה איז אויך אן ענין וואס דאס איז ניט קיין דבר טבע, און דאס איז געווען, דער גאנצער ענין פון יצחק'ן איז געווען ניט אן ענין טבע, דער גאנצער ענין פון נשמרון איז געווען בטבע,

102סיי די לידה זיינער, סיי די חינוך זיינער, און סיי דערנאך די גאנצע הנהגה.

103און ביי יצחק'ן איז געווען די גאנצע זא כן, איז געווען אן אלה תמימה און אן ענין פון אן אלה יצח איז כבנות איז מאכן דאך א חילוק, אז דער חלק איז געהערט צו מזב� דערנאך איז דא א חלק וואס געהערט צו כהנים, און נאך דאס א חלק וואס געהערט צו בעלין, ביי אשלמים וכיוצא בזה, אז עולה איז כולה לה און דערפאר ווערט זי אפגערופן בשם תמימה.

104די זאך פון ”עולה תמימה” געפינט זיך מערניט ווי בא יצחק'ן.

105די ראי' פשוט, די פשטות איז, אז דערפאר האט יצחק'ן יצחק'ן אנגעזאגט ”גור בארץ הזאת” ווי רש"י טייטשט אפ, אז וויבאלד אז ער איז אן עולה קען ער ניט ארויסגיין ווי קדשים טאר ניט ארויסגיין ווי חוץ-לארץ וחוץ-לאזרה, חוץ-למחיצה, אברהם איז געווען אין חוץ-לארץ און יעגר איז געווען אין חוץ-לארץ, און ניט נאר זיי זיינען געווען אין חוץ-לארץ זיי זיינען געווען א ריבוי שנים אין חוץ-לארץ.

106אברהם איז דאך געווען בין שבעים בכרות שנים ווען ער איז ארויס פון חרון, וואס חרון איז חוץ-לארץ און ס'איז געווען סדר ימי חייו, וואס מ'איז ניט געווען אן ענין וואס אזוי איז געווען דער סדרה שלו.

107בא יצחק'ן געווען זינט ער איז געבארן געווארן עד סוף ימי חייו, נאך פאר דער הקודם און פאר דער מידלע און פאר אלע זאכן איז ער געווען אלעמאל אין ”ארץ הקודש”.

108ווי ער האט פריער געזאגט, אז אין ”ארץ הקודש” איז ענינים שבהעלם שטייען בגלוי.

109ס'איז דאך א לימוד פאר י מ'האט דער טאטער געזאגט טאקע אים, אז בשמועותו אייך וועגן טענה, איז אין תלת-התיתא בן אברהם, ווארום הלידי תצחק פון דאך די מפרסים, אז ער טענה איז, און דערמאנט וועגן טענה איז, און דערמאנט וועגן די מפרסים, אז מ'האט געזאגט, אז בלגריי' רבא איז געווען אין שך כשועץ פון די אנשטי בן זרובות,

110האט ער אים געזאגט אזוי, אז ער האט גענינטעווען די כתב האט ס'האט געזעגענען.

111ס'איז באוואוסט, אז ריידענען האט אים דעמאלט געזאגט אז לבאנטען איז וויל אויך פאלן פאר אירענען, האט געדאגט אז ריידענען האט געזאגט אז זיך איז פארבונדן זיך פאלן צוזאמען, כדמא וועט לעבן אויף די באן, די באן פסוקות אין ביתה איז

112אים איז געווען ברלץ אויך, און ברלץ, דער מעשה ס'איז געווען די סחורות, און מ'מאכט דעמאלט מיט כבוד רמ� האט דער וועלט דאך אויף געזאגט, אז ”יוסף ה' עליכם על בניכם” איז וואס איז טאפל דו עליכם?

113ווי אזוי סטייט דאך, אז מ'וויל גיט די קינדער דארפן די הכנף חי ם, און ווי אזוי איז דא ס'איז דאך א לילי ס'איז טאקע אן עצה, טאמס איז ניט געווען כהכנה חי ם, און די קינד וואס איז בארי הארים וואס ס'איז מתקן זיין?

114זעט מען דא אן עצה, און מ'איז אליין מהרה בצובא, און אליין א אז אפילו נאך וועט טאן דערפון ניט שוין אברהם קען אויך זיין הרמה עודות איתך, נאך דעם קיין זיין אין ישראל און ווי קיין זיין נאך א ווי איינער.

115איך וועגט דא ביצט תו די אבנים היו מריבו אותך ולעיני אויך תרי גרויתו ולעיני אויך תרי גרויתו.

116און די אנדער וואך, בליעקב'ן. ווי שפעטער איז ס'פעלענגען דאך אויף דארטע געווארן איין שטיין, וואס דאס האט געזאגט איז דאך אויפ מצתית צדקה דקדושא די אנדערע,

117דארט האט יעדער ענין ווינען זיך. און האט שוין געזאגן, אז אך דער צו וויסן איינס?

118דעמאלט האט מען וויסן ווינען געהאט זיך, האט מען ווינען געהאט יעקב ובידו.

119און דערפאר וועט פעטר איז אוועקגעגאנגען דעם אריבת פון דעם אריבת פון ר' דוד, דעם צווייטן ר' דוד'ן, פון דוד דוד וועגן חברון, און האט סתם געהאט חורק צו האבן

120אז ס'האט געהאט פון נאמען פון דער מיטעלער רבי, דער מולט תענית הדון, אז ס'האט זיך ניט טראפן אין כתבי הדבר, אז קבלה איז ווען ס'האט א נחליא אין חברון איז ניט קיין מחיבור הכבן.

121און פארקען די ים ”כן אנחנו לא” נוצאנו זיין בן כתבת?

122ווי אזוי איז דאך דא וועט זיין. ווי כתבותו ”נהם מן החי” ווי יש לי' שמח וואס קוגל די?

123ווי ווייסט ווי? ס'איז דא א סביד אגרת פון דעם מיטעלן רב הר שרייבט דארטן אז אלע תפילות זיינען עולה דרך אבר.

124אין שולחן-ערוך טרעט זיך בפתרש אז עולה דרך אבר, דורך ירושלים, און מ'ברענגט אויף דערויף א פסוק בבירוש, אין פסוק אין תנא ר, בשעת שלא ימי גבוי די מגרות, ער האט געזאגט אז אז ס'זאל זיין אלע תפילות, ובמתפלל זיינען, אז ס'זאל זיין דרך הירע זאת און דרך הביתה זאת וכו מיטעל ערשט, שרייבט אין די בריר די ברירה,

125די ברירה אז בשעת ער האט זיך געקויפט א נחלה אין חברון איז דאס געווען איינער פון די טעמים און די מעלות פון חברון, און איינער פון די מעלות שרייבט ער, אז דער תפילה זיין איילי דרך חברון.

126איז אך אבער כחורין, אבער כחורין, אבער כחורין, אבער כחורין, אבער כחורין, אבער כחורין, אבער כחורין, אבער כחורין, אבער כחורין, אבער כחורין, אבער כחורין, אבער כחורין, אבער כחורין דער ענין, דער פסק-דין אין שולחן-ערוך איז גייט דאך אויף אלעמאל פון כמיס פסק-דין אין שולחן-ערוך, ס'האט גענומען פון דער משנה און פון די גמרא,

127און ווי דארטן שטייט א פסק-דין, אז בשעת א איד איז מתפלל בכל מקום ובכל זמן דארף ער זיך קערן מיטן פנים צו ירושלים.

128דערנאך שטייט נאכמערער, אויב ער געפינט זיך אין ארץ ישראל גופא, דארף ער זיך קערן מיטן פנים צו ירושלים.

129קען מען טענה'ן, אז מ'קען ניט מבחין זיין, בשעת ער קערט זיך פניו לארץ-ישראל ווייס מען ניט צי דאס איז חברין צי ירושלים.

130דער דין איז דאך, אז בשעת ער געפינט זיך אין ארץ-ישראל, בין חברין לירושלים איז בשעת ער שטעלט זיך שמונה עשרה דארף זיין פניו לירושלים, וואס ס'וועט אויסקומען בנוגע צו חברין פונקט פארקערט.

131אז ער געפינט זיך בין חברין לירושלים און ס'שטייט שמונה עשרה קען ער זיך ניט האל איר שטייט אין שולחן ערוך אז ער דארף קוקן מיטן פניו לירושלים.

132וואס דער דין איז איצטער איז דאך מנהג, ווי לעבט זיך מיט ארץ ישראל איז ווערן דארט ס'איז שמונה את השתתה פניו ל לירושלים.

133און וויידער האט ער א מענדל געדראגט, אז פאר חייטיק צי נאכט ווען די אבות קעפינען זיך ”באן קוטן ובבות”.

134פאר חייטיק צי נאכט ווען די אבות קעפינען זיך ”באן קוטן ובבות”.

135וואלט ס'קעפינען זיך האט ער זיי געזאגט, אז ס'איז דאך הייתיקס נאך ניט שוין אויף די אבות אין יום יאר סליים, אין קשן ערבי, אזוי איז דאך פון ר' חיים מטלה, אז דער קעגן צבש אויף ווען וואס וואוינט אין צבש פילט מען דארף אויף מן השמים מיט אים בג.

136מירות לאחמי. און ווי האט ער דאך געטון דאך פון חסד לאברמות?

137דארף ער דאס געטון? בברכה אשר מציון איברים הוסיף לא יב איבל אין אגבתי צבש, און בברכה איך וואס דאך דאס פון די ד' ערי ערי הקודש אין ירושלים, אין ארץ ישראל גופא, איז

138דאך דארט אויך דער הריזף דארטן, בית יסור אין שולחן ערוך און קבלה צווישן דעם מקרע צווישן די ערי ווי ס'וועט געבראכן די גמרא ווי ס'איז דארטן, ”כאמור כאפות חומה” ס'איז ניט קיין דבר ברור דאס איז דארטן.

139וואס דארטן וועט זיין מקרע ניי, ארי מקלט איז דאס ניט, אבער צפת איז צווישן די ארי מוקפות חומות איז דאס א סברא אז צפת איז אויך פון אמיתתו.

140צפת איז געווען צווישן די ארי מקלט און צפת.

141צפת איז געווען צווישן די ארי מקלט און צפת.

142ס'זיינען דאך אויסגעלערנט ניט נאמען, חבן איז געווען שטייט בפשט, אין חבן אבער צפת איז דא איז ניט דא אין די זיידן פון די מימות, האט דא אחוץ די זעקס דא?

143איז געווען נאך צוויי און פערציק שטעט, דאס איז געווען צווישן די צוויי און פערציק, אבער בנוגע צו מוקפות חומה דארף ער פארשטיין אין אן ארט ווי מ'זוכט אויף דערויף א מקור, פון וואנענט ווייסן אז ס'איז געווען אין מוקפות חומה ומי ישועו בידן?

144ווייסן דאך ווייסנצי ווען ווי אזוי טוט מען דארטן פורים, דעם קריאת המגידה אין דעם קריאת המגידה און דאס אהן?!

145אבער אין צפת י ד', איז ניט ווי מוטער, ניט ווי מוטער, ניט ווי מוטער בסכים.

146ובכלל פון ווי אזוי איז דאך דא וואס מ'איז עולה אויפן כבר הרית איז דאך דאס אין צפת, און דארט האט דאך בית-יוסף מסיים געווען שולחן-ערוך אויך אין א שטעטל לעבנס צפת, ברי ה, וואו מ'זאגט אז דאס איז לעבן צפת, און די שנים של התגלות ווי איז דאך געווען אין מצרים, און נאך שנים של התגלות איז געווען מען דאך אויך אין צפת, אז

147דאך נאך אין צייטן בצמח צדק האבן מען שוין דארט געמאכט א ישוב פון חבד אין צפת, און די וועסט-איז וואס ס'איז געבליבן א בית הכנסת, און שרייען פון בית הכנסת.

148וועגן חברון איז דאס איז ווי דערמאנט פריער דער בריוו פון דעם מיטעלן רבי'ן וועגן קויפן א נחלה, און ער האט טאקע גע'חיקר'ן און האט טאקע געקויפט דעם טאמאלט א נחלה.

149און ס'איז פאר דינך דוד דער וואס האט געבעטן, אז ער האט מען וועגן קויפן א נחלה אין חברון און האט טאקע געקויפט אויך.

150ווי ס'איז ווי יאויס, ער שייבט א בריוו, אז ער ראכט מסתדל זיין ווי מ'האט בר חוקר, אבכתך לשטרה ולא הוי מ'וועט ווען מחירת החצה ”בחבל אמיר היו” הקדושה, עיין מנוחת המשאיני הקדושה, בשעת מ'האט אים מלכו, און ער פרענגט אים וויפל מבטח ווען,

151במה שוועט געווען דארט א שטיל צד גאר אראפ אין חברון אויך, נאר געווען אין ירושלים דארף ער דארף ער געווען א רב אין חברון, און ס'איז דאך א מעשה וואס מ'טוטטערקען מיט דער אבערון, מ'האט זיך דארט אין די מורעות דעמאלט, אבער ער האט געווען א רב אין חברין דערנאך איז געווען אין קובל חב ד דארטן, און ער האט געווען אין ירושלים,

152און דא איז דארט צווישן די בריוו וואס מ'האט געפינען ביים שווער איז דארט אויך א בריוו פון דעם מיטן רבי'ן, וואס איר שרייבט דארטן אז די תפילות עולה דרך חברין.

153וואס איז דער מקלן פון דעם נארות דער חברין?

154אויך ”זכי' ניקער מקל”. אה? די תפיל דערפאר ווי ס'איז דא ערגעץ וואס ער האט געבראכט, ווי געזאגט פריער כמה ס'איז געקומען מיטן מיטן מדא מתוך איז געווען א פלא מצד דעם פסק-דין אין שולחן ערוך,

155וואס מ'איז בדוחק אים, וויל ענטפערן, אז פריער קומען זיי אין חברון, און דערנאך פון חברון גייען זיי אין ירושלים, במילא, בשעת ער איז פועמי לירושלים איז קיין סתירה ניט, דערפאר וואס אזוי קומען זיי אין ירושלים דרך ח טאר מען זיך ניט ארויסגעבן מן חברין,

156ממילא מאכן א רגילות בכל יום פאר א תפילה זאל גיין פון ירושלים אריבערגעבן חברין איז דאס היפך הדין, פון ירושלים מקדושה פון גאנצע ארץ ישראל, אפילו פון צפת, פון חברין, פון דבריך, און פון די אלע די אלע ארים אויך.

157ווען די ענטשיקעס אין צפת האט מען דעמאלט תולי געווען הארים?

158מ'האט דערנאך ווי דאך ס'איז געווען א צפת האט מען אויך פירה געווען, און ס'איז געווען א כפורי, אן ענין וואס מ'האט ס'איז געווען קיין צפת.

159סל-סעזר. רעדוקא איז דאך דארט געווען פון משם תשמידים, פון מדות תשמידים, אבער דער מיטעלער רבי איז ש ער דערמאנט מערניט ווי חברון,

160און דאס האט זיך געטארפט בנוגע די סתירה פון שולפן ערוך איז ער אז אלע תפילות גייען דורך אבער ווי אזוי ווי עלי' לשמים?

161גייט דאס פון חברין ירושלים און פון ירושלים איז דאס איז 'ירושלים של מטה' מכוונות ווי 'ירושלים של מעלה' איז דאס 'עולה למעלה'.

162אים? קולא מ'וועט זיך נתפווה גיין בחרב?

163קולא מ'וועט זיך נתפווה געווען א חבר? קולא מ'וועט זיך נתפוה געווען א חבר?

164ער האט קיין ברירה ניט געהאט, ער האט געדארפט האבן קובע רבות, קענען קענען קיין אנדערע אט ער געווען כלי ב� האט ער מוזט גיין מחברין.

165כ' מי, רשע איז דאך פון תמאר איז הלוך לא שתתך על הלכובה רבות וכן מחברין.

166און דאס איז ווי אין ישראל האויך, אה?

167וועט ער קענען מתפלל זיין פון ישראל הי"א?

168טאקע אויך, ס'איז ניט געווען דארטן, דעם רגבון זיי זיינען געגאנגען, שטייט ווי' בהנגד, בנגד, ס'איז ניט געווען ירושלים זיי זיינען געווען אין ירושל ין?

169לויט די מאמר הגמרא זיינען זיי געג איז לויט דעם מאמר חז"ל זיינען זיי גאר אין ירושלים ניט געווען,

170אבער אפילו ווען אזוי איז...

171כובה רבות האט דאך א סגולה מיוחדת, און דאס איז געווען דוקא אין חברון, אין פאר דאס איז דאך א דבר פלחמיט לחברון אז זיי זוכן מעלות אויף חברון איז דאך די ערשטע מעלה איז דאך וואס ס'איז מראה סמכפלה און אף על פי כן איז וואס דער מיטעלער רבי שרייבט די מעלה איז דאס אויך פון די מעלות, אז דאס איז כל התפ

172מאל אין די רבי ערשט, ס'קען געפאלן פיר מאל אין יעקב חברון און פיר מאל יא, מזמנים מיוחדים.

173און די אנדערע צוויי ווייסט ניט גענח.

174וואס

דיווח על בעיהבלי חשבון
מה לא בסדר?
מה לא בסדר?
הדיווח גלוי לכולם באתר (בלי שמכם), חוץ מדיווח על זכויות יוצרים או תוכן פוגע. אל תכתבו כאן פרטים אישיים. או פתחו דיווח מלא, עם כותרת ותיוגים