Text

¶1”פדה בשלום נפשי מקרב לי עקיבא רבים היו עמדי” וואס דאס איז דאך דער פסוק וואס דער בעל הגאולה, דער אלטער רבי, פארבינדט דאס מיט דער גאולה ווי ער שרייבט אין אגרת הקודש שלו הידועה, אז כידוש אמרתי ”פדה בשלום” און קודם שיתחלתי פסוק שלאחריו איז אט דעמאלט יצאתי בשלום מהוי' שלום,

¶2על דרך זה אויך בנו ממלא מקומו דער מיטעלער רבי, איז דאך אויך געווען די גאולה בעשירי בכסלו, און דעמאלט איז דאך אויך פארבונדן מיטן שיעור תהלים, מיז אויך מיטן פסוק ”פדה בשלום”, מיז אויך כידוע אז אויך זיינען גאולתו, וואס אויך בחודש השלישי פון חדשי החורף אין חודש כסלו,

¶3וואס שלישי איז דאך ”הוכפל בו כי טוב”, פארבינדט דאס אויך מיט ”פדה בשלום”, בפלט נאך על פי הידוע די אריכות אין די דרושים פון דעם מיטעלן רבי'ן דיבור המתחיל ”פדה בשלום”, איז דאך אויך איז דער ענין ווי ער איז דאך כפשוטו,

¶4אז דער ”פדה בשלום” גייט דאס אויף דעם אויבערשטן, וואס ער האט פודה געווען די צדיקים על דרך זה צד העלכים וזכיו אין אן אופן פון שלום, ”מקרב לי כי ברבים היו עמדים”.

¶5ועד דרך זה אויך, ובפרט נאך ווי דאס איז מוזגיש אין ירושלמי, אז דאס איז געווען וואס דוד המלך האט דאס געזאגט בנוגע אויך למלחמתו, וואס ס'איז געווען מיט אף שלום אין נקבע רעב ”אם היו עמדי”, אז אנשי אף שלום האבן מתפלל געווען ל נצחנו של דוד, עמדים מיט דוד'ן, און זיי האבן אויסגעפירט אז דער אויבערשטער איז ”פדה בשלום נפשו”,

¶6עור פי זה דארף ער דאך האבן א ביאור, וואס דאס איז דער מאמר חז"ל אין מסכתא ברכות בתחילתה אויפן זעלבן פסוק און ”פדה בשלום” נפשי, אז ”פדה בשלום נפשי מקרב לי כי ורב אם היה עמדי” אז ”כל העסק בתורה ובגמילות חסדים” ומתפלל אים הציבור

¶7איז אומר הקב"ה מעלה אני עליו כדי כאילו בדעה אני לי ולבנים מכל האומות וואס דעמאלט קומט דאך אויס, אז וועמען גייט דער ”פדה בשלום” גייט דאס אויף דעם אדם וואס ער איז ”עוסק בתורה ובגמילות חסדים ומתפלל ים הציבור”.

¶8וואס אמת טאקע דערנאך זאגט מען לי ולבני, אבער דער פירוש פון ”פדה בשלום”, איז דאך דאס דוקא אויף דעם אדם וואס ער איז ”עוסק בתורה”, מילות חסדים ומתפלל אים הציבור.

¶9עד כדי כך, וואס אין די דרושי רבותינו נשיאינו, פארבונדן מיט דעם ענין פון יו' תעס כסלו, ועד דז מיט י' ב' תמוז, בהנוגע צו נשיא דורנו דעם רבי'ן דעם שווער, הויבט מען אן מיטן פסוק ”פדה בשלום”, וברובם, ובכמה מהם, וברובם, ברענגט מען גלייך אראפ דעם מאמר חזל, ”הוסק בתורה ובגמילות חסדים ומתפלל” אים א ציבור.

¶10וואס אע"פ וואס דער חידושי הגדול זאגט ער, אז דער מזמור איז מדבר, אז דאס מתפודר די ”שכינה בקרב לי” פון לשון מקורבים, וואס דאס איז לי ולבני, אבער דער פירוש הפשוט בכתובים,

¶11הלאחת כמה וכמה ווי ער טייטשט דאס אפ אין ירושלמי, גייט דאך דאס א ”פדה בשלום” גייט אויפן אויבערשטן, און ער איז פודה דעם אדם וואס ער שטייט אין אן אופן פון קרובלי.

¶12וואס דער ענין וואס ”יוסק בתורה בגמילות חסדים” מתפלל אים הציבור, איז דאך כמבואר אין רשב אין חדושי הגדות ובכמה מפרשים,

¶13ווי זיי זיינען צוזאמענגעבראכט אין די רשימות פון דעם צמח צדק אויף התהילים על הכתוב, גייט דאס בכללות אויף די ג' כוין, וואס זיי זיינען דאך 'תורה עבודה' וואס דאס איז דאך דער ענין התפילה וגמילות חסדים, וואס דאס איז דער ענין המצוי.

¶14”תורה עבודה וגמילות חסדים”, וואס זיי זיינען כולל כל המצוות כולם.

¶15וואס אויף דערויף איז דאך כל ”העולם עומד” און ”העולם קיים”, ווי ער זאגט אין סכתא אבות בתחילתו, איז דאך אויף דערויף דא ווי דער עולם איז געווען קיים לפני זה, האט ער דאך אויך געדארפט האבן דעם ענין פון די ג' כוין, וואס מער בפרטיות שטייען זיי אין ”ששת ימי בראשית, אין” שבעת ימי בראשית,

¶16דערנאך איז דאס בשביל ”ישראל ובשביל התורה”, דורך דערויף אז דערנאך זיינען אידן לומדי תורה, עוסקים ”בתורה ובגמילות חסדים, ומתפלל ממה ציבור” דער ענין העבודה.

¶17וואס דער ”כללות הביאור בזה יש” לומר, אז וויבאלד אז די כל הענינים זיינען תלוי במעשינו ועבודתינו, וכידוע די תורת המגיד, וואס דערנאך ברענגט דאס אויך אראפ דער אלטער רבי,

¶18ביז וואנענט אז דאס ווערט אויך ”נקראת על שמו” א דם למעלה, זאלסטו וויסן זיין אז דאס איז ממך, דאס הענגט אפ אן דיין מעשה ועבודה, וואס אין דערויף איז דאך דער פירוש ניט נאר אז ס'וועט זיין לאחרי המעשה, נאר ווי דער מגיד איז מאריך בספריו ותחילתן בכמה מקומות,

¶19אבער דער אויבערשטער איז זיך מתבונן ”אין מעשה צדיקים” איז שוין לפני זה, איז דא דערפון די פעולה וואס דאס איז ער אויך אזוי מפרש ”במי נמלך בנשמותיהם של צדיקים”,

¶20אז ער האט געזען פריער די ”מעשיהם של צדיקים” איז שוין דערפאר געווען וואס ”צמצום עצמו בכמה צמצומים” ביז וואנענט ס'איז אראפגעקומען אין 'סדר השתלשלות', ביז 'עולם הזה' התחתון שאין תחתון למטה הימנו.

¶21ביז וואנענט אז ס'איז דאך דא די צוויי 'מאמרי רז"ל', אז ”מגיד דבריו ליעקב חוקיו משפטיו לישראל” איין מאמר וואס ער זאגט, אז קודם ווי ער זאגט אן די מצוות צו אידן,

¶22איז אט דעמאלט איז דאס חוקיו דבריו און א צווייטער מאמר, אז דורך דערויף וואס אידן גיבן צדקה און זיינען מתפלל אים הציבור ”ועוסק בתורה”, איז דעמאלט ”כל תלמיד חכם שקורא ושני” הקב".הקב".היושב מקורא ושני כנגדיו איז ער פועל דעם ענין פון דעם קו התורה למעלה, על דרך זה אויך בנוגע צו גמילות חסדים,

¶23על דרך זה אויך בנוגע צו קו העבודה, דער ענין התפילה.

¶24וואס אט דאס איז וואס מ'זאגט, אז דער ענין פון ”פדה בשלום” ווי דאס איז בפשטות, ווי דאס קומט אראפ אין 'עולם הזה' התחתון, זעט מען, אז דער אויבערשטער איז, ”לא ינום ולא יפני שומר ישראל”,

¶25און ער איז ”נשמה ש נתת בו תהורה היא אתה בראת עצית, אתה ואתה” מפחתא בקרבי ”ואתה משמרה בקרבי"”, אז דער אויבערשטער היט אידן סיי בגשמיות סיי ברוחניות, ביז וואנענט אז קיין זאך קען זיי ניט אנרירן, כמבואר בארוכה אין דעם מזמור פון יושב וסתר,

¶26דורך וואס ווערט דאס אויפגעטאן?

¶27איז דא אין דערויף פריער די 'אתערותא דלעילא', וואס קדמה לאתערותא דלתתא, וואס דאס איז ווי בדוגמא ווי צו ביאת העולמות, אז פריער איז זי געווען מצד כחפץ חסד הוא, און דערנאך קומט מען צו צו א העכערע דרגא, וואס ווען דערויף איז געווען די ירידה כדי ס'זאל זיין אן עלי' נאך העכער דערפון, וואס דאס טוען אויף אידן על ידי עבודתם, ו

¶28ווי זיי פארבינדן זיך און לערנען און זיינען מקיימי ”התורה שנקראת ראשית”, וואס אט דעמאלט ווערט ניט נאר דער מקויים דער תנאי, וואס ”תנאי היתני הקב"ה”, ביז ביום הששי, וואס דעמאלט איז נברא ”אדם הראשון בראש” השנה,

¶29על דרך זה בראש השנה לכל תורת החסידות וללימוד החסידות ולהליכה בדרכי"ו אורחותי' איז אט דעמאלט ווערט דער קיום אין ”כל מעשיות ששת ימי בראשית”, ווארום דער יום הששי איז פארבונדן מיט ”יום הששי, וביום הששי” פון מתן תורה ומצוותי'.

¶30וואס אט דאס איז אויך וואס מ'זאגט אז דאס איז געווען אוריאם תליתאי מיט אלע ענינים פון תליתאי, ווי ער רעכנט אויס אין דער סוגי מתן תורה אין שבת.

¶31ובאריכות אין פירוש אבניסים גאון ובכמה מפרשי השס, כמה דרגות אין שלישי שהוכפל בו כי טוב, וואס דאס איז בכללות דער ענין פון ג' כבין, וואס אין זיי איז אויך דא דער ”הוכפל בו כי טוב”, דער ”טוב לשמים וטוב לבריות”.

¶32און דאס איז, אז זיי אלע טוען אויף נאך א העכערער ענין ווי אין דער בריאה ווי זי, מצד ”כי חפץ חסד הוא” ווערט נאך אין א העכערן אופן, אז דאס ווערט על ידי מעשה האדם, עי' מעשינו ועבודתינו,

¶33און אט דעמאלט פועל"ט מען אויף אן עלי' בכל העולמות כולם, ביז כביכול אויך אין עלי' ביז אין עצמות ומהות, ווי דער פירוש וביאור בזה איז, ביז וואנענט אז דעמאלט זאגט מען אז מ'פועל'ט אויף וברוח ”תשוב אל האלקים אשר נתנה” נאך העכער ווי זי איז געווען קודם הירידה.

¶34און דאס איז דער תכלית 'ענין התשובה', וואס תשובה איז דאך ווי ער איז מבאר בארוכה אין לקוטי תורה אין האזינו איז דאס דער ענין פון ”והרוח תשוב אל האלקים” וואס דער פירוש בזה איז דאך אז ער נעמט מיט מיט זיך דעם חלקו בעולם, אנהויבנדיק פון אפשי הבהמית,

¶35מיט די גופו, מיט ”כל אשר לו” מיט חלקו בעולם, ביז וואנענט אז אלע אידן צוזאמען פועל'ן דאס בכל העולם כולו, ביז וואנענט ווי דער פסק-דין הרמב"ם הידוע,

¶36אז ”לעולם יראה אדם עצמו שקול” און אויך דער עולם כולו שקול, ביז וואנענט אז דורך מעשה אחד, אפילו דיבור אחד, אפילו א מחשבה אחת פון איין און איינציקן אידן, איז מכריע ”עצמו וכל העולם כולו” ומביא ישועה והצלה.

¶37וואס אין תורה איז דאך כל הענינים ”כלולים זה מזה”, ווי דערפאר איז דאך אויך אין יעדער מעשה איז אויך כלול פון אלע ג' קוין, על דרך ווי זי איז כלול אויך פון דיבור ומחשבה,

¶38על דרך זה ווי מחשבה איז כלו מכל השלשה, און דיבור וכלו מכל השלשה, כמבואר בכמה מקומות, און אויף די אלע ענינים דארף דאס זיין אין אן אופן פון כל העסק דוקא אין אן אופן של עסק.

¶39בדוגמא ווי מ'זאגט די 'ירידת הנשמה' למטה, ווי דער מגיד טייטשט אפ אויף ”וישב יעקב בארץ מגורי אביו” אז וואס האט ער א שייכות א יעקב זאל ער זיין בארץ אין ענינים פון ארצים וגשמיים,

¶40ביז אין אן אופן פון וישב אין וישב ער איז אין לשון הכבא זאגט מען אויף דערויף אז דאס איז ”מגורו אביו, מגורו” ווי ער טייטשט אפ אין תורה להמגיד, פון לשון איגר,

¶41בקיץ לחמי צוזאמענקלייבן, די אלע 'ניצוצי קדושה' וואס דאס איז פארבונדן אויך מיטן צווייטן אפטייטש, ווי ער טייטשט דארטן אפ מגורי אביר פון לשון יראה, אז דאס איז בתחילת ראשית ושורש העבודה דער ענין פון יראת-שמים, וואס דאס איז יצרו ”של כל אחד ואחד” מבני ישראל, בדוגמא ווי דאס איז יצרה של הקב"ה, ווי די גמרא זאגט אין ברכות.

¶42דערנאך קומט דאס אראפ בפרטיות אויך אין די ג' קבים, בדוגמא ווי יעקב איז געווען דער שלישי באבות, משולה שבאבות און דער ”בחיר שבאבות”, און וואס אין אים ווערן נכלל ”אלקי אביו אברהם ופחד יצחק הי' לי” בדוגמא ווי מדות התפארת וואס איז ”כולל חסד וגבורה”,

¶43ביז וואנענט אז דאס ווערט א ענין נעלה ביותר, דער ענין פון שלום, ביז וואס דאס הויבט זיך אן על ידי מעשה בפועל, אז סיי בנוגע צו תורה און צו 'לימוד התורה' אין נגלה 'ופנימיות התורה' וחסידות, טוט ער אין דערויף אין אן אופן פון נוסק כמבואר בארוכה פון נשיא דורנו אז ער טוט אין דערויף מיט א השתדלס והיגיעה.

¶44ובדוגמא ווי דער בעה' פס פון א נוסק איז דאך לא ינוך ולא ישכון, אז סיי ביום און סיי בלילה איז עיניו שם, וואס דאס איז דאך אפילו ווען ער האט צו טאן מיט מעשיך ומדרכיך איז האט ער אלץ אין זינן דעם לשם שמים און דעם דעהו,

¶45און דורך דערויף ווערט דער ענין התורה אויך, וואס ווי ער איז מסיים דער רמב"ם אין סוף הלכות חנוכה, אז א תורה ניתנה איז דאס כדי ”לעשות שלום בעולם, שנאמר לכי' דרכי' דרכי'ן וכל נתיבותי'ן שלום”, אז מ'מאכט א שלום אין דעם אדם גופא בפמליא שמעלה, פמליא שמעתא, ווי ער טייטשט אפ אין לקוטי תורה אז דאס איז א שלום צווישן נפש אלקית און 'נפש הבהמית',

¶46ביז א שלום צווישן בורא ונברא, וואס דעמאלט ווערט ווי ישראל על ידי אורייתא וקובה בריך הוא 'כולא חד'.

¶47וואס דאס איז אויך וואס ער זאגט דוקא ”פדה בשלום”, אז די פריעה דארף זיין אין אן אופן פון שלום, און מ'טייטשט דאס אפ ווי דער אלטער רבי טייטשט דאס אפ ”ושבתי בשלום אל בית אביו”, בית שלום, סיי די שלום אין הליכה 'מלמעלה למטה' פון ארץ ישראל אין חוץ לארץ,

¶48סיי די שלום איז 'מלמעלה למטה', אין פון ארצת הארץ און חוץ לארץ, 'ירידת הנשמה' איז 'מלמעלה למטה', סיי די הליכה אין אן אופן פון שלום 'מלמטה למעלה', וואס דאס איז דער ענין פון חזרה ורוף ”תשוב אל אלקים אשר נתנה” מיט אריכות ימים ושנים טובות, אי א נשמה בגוף, און אט דערפן האט דעמאלט האט ער ”אילמך תראה בחייך”,

¶49איז אט דעמאלט ווערט דער בית שלום אין אן אופן אין אן ענין אז דאס טוט זיך אן אויך ערדי תורה וגמילות חסדים און תפילה, וואס בכללותם איז דאס די ג' כויים כמדובר לעיל,

¶50ביז וואנענט אז ס'ווערט דער ברבים היו עמדים אז אפילו די ענינים וואס זיי זיינען אין לעומת זה, בדוגמא ווי בא דוד'ן איז דאס געווען דער ענין פון אף שלום איז אנשי אף שלום די ניצוצית קדושה וואס מ'גייט צו מברר זיין,

¶51אין א תשוק און אין א תפילה און א איש תוקק את עצומה, אז זיי זיינען אויך מתפלל לנצחנו ולשלימו של דוד, ביז וואנענט אז דוד מלכא משיחא פירט אויס, אז ס'ווערט דער ”פדה בשלום נפשי מקרב לעיקי ורבים היו עמדים”, ווי דער דיוק בזה,

¶52אז ס'איז דא דער ענין פון שלום, קען זיין א חרב של שלום, דער תכלית הענין בשלום איז דאך ווי ער טייטשט אפ אין די דרושים אז ס'זאל זיין ”פדה בשלום” ”אפילו חרב של שלום” לא טעוור בארציכם, וואס בכללות איז דאס עיידי ענין התורה.

¶53וואס דערפאר איז דאך אויך אין דעם מאמר חזל איז דער סדר, אז ער הויבט אן מיט ”כל העוסק בתורה” אט דאס איז דער עיקר, אע"פ וואס על פי סדר העבודה הויבט זיך אן די עבודת היום מיט תפילה,

¶54און ערשט דערנאך קומט תורה, כמבואר כמדובר אמאל באריכות, ביז וואנענט אז מ'זאגט אויך אז גמילות חסדים איז דא נאך פריער אז יהיו ”פרוטה לעני והדר מצלי”,

¶55אעפ' כן איז אין דעם מאמר הויבט ער האבן מיט ”כל העוסק בתורה”, ווארום דאס איז דער תכלית שלימות העבודה אז ס'זאל זיין דוקא ”פדה בשלום” אפילו ניט חרב שלום, וואס בכללות איז דאס דער ענין פון עבודת התפילה, נעמא אפום חרבא ליכל,

¶56נבוי' בארוכה אין דער המשך פון תשד פון נשיא דורנו פון רבי'ן דעם שווער, איז אויך לא תווא בארצכם, וואס דורך דערויף וואס מ'ווערט א ענין פון 'חיי עולם',

¶57”תורתו אומנתו”, וואס בכללות איז דאס נאך אויך אין זמן הגלות, אע"פ וואס מ'זאגט דאך אז דאס איז מערניט שייך בא ר' שמעון בן יוחאי וחבירו, משא' כן איצטער איז דאס לכאורה ניטא, כמבואר אין שולחן ערוך,

¶58איז דאך אבער כמדובר כמה פעמים, א איד האט בכח, אז אט די רגע ושעה ויום וואס ער לערנט תורה, זאל ער אין דעם זמן שטיין אין אן אופן אז אין לו בעולמו אלא התורה בלבד.

¶59און אט דאס ווערט דערנאך א 'יחוד נצחי', א מעמד ומצב נצחי, וואס דאס פועל"ט על כל העניניו במשך כל היום כולו, במשך כל ימי חייו, וואס דעמאלט ווערט דאס א חיים של תורה, א שנה של תורה.

¶60וואס דאס איז דאך אויך די הקדמה קרובה, ווי דער אמבמ איז מסיימות אויף הלכות מלכים, אז וואס וועט זיין לעתיד לבוא?

¶61דארט וועט זיין אלע ענינים בהרחבה ובריבוי, אבער אין וואס וועט זיין וועט מען זיך יעדער עוסק זיין און אלע עוסק זיין זיך, דוקא אין ענין כמים ”למלאהארץ, דעה את הוי' כמים לים” לחסן לדעת בוראם,

¶62און ווי חסידות איז דאס נאכמער מבאר, אז דורך דערויף ווערט מען דער ענין פון עילו ידעתיו הויתיו, כידוע דער מאמר פון רבי נשמתו עדן, אז בשעת ער האט געלערנט לקוטי תורה איז דעמאלט געווען דער ענין פון ידעתיו הויתיו.

¶63על דרך זה אויך לכל האויכים בדרכיהם וברכותיהם האט מען דעם סיוע נתינת כח, אז מ'זאל זיין דער איינציק בתורה וגמילות חסדים ומתפללין הציבור, וואס אט דעמאלט עומד זאגט דער אויבערשטער און אמורתו של הקב"ה ווערט א ענין של מעשה,

¶64ה”מעלה אני עליו כאילו פדעני לי ולבנים מבין אומות העולם”, און פון דעם כאילו ווארום מ'זעט דאס ניט נאך אין עיני בשר, דאס איז אבער אמיתית הענין, ווערט דערנאך אויך דער ענין ”אין המעשה הוא העיקר, אין” 'עולם העשי' ”הוא העיקר, אין” דירה אין תחתונים שאין תחתון למטה הימנו,

¶65אז ס'ווערט דער ”פדעני לי ולבנים מבין אומות העולם” ובקרוב ממש, ובעגלא דידן אויך אין לשון תרגום, לשון פון אומות העולם, וואס דעמאלט וועט ער זיין דער 'עסק בתורה' ובמילות חסדים, ומתפללין הסיבה, ”כמצות רצונך”, בקרוב ממש, בביאת משיח צדקנו,

¶66יביא ויגאלנו וילכנו קוממיך לארצנו, ובקרוב ממש.