transcript · Yiddish
Text
Machine text not yet checked by a person - do not quote it as the Rebbe's words.
¶1האט גערעדט פריער בהנוגע צו קו המשולש, צו די ג' קוין, אז ”עוסק בתורה” וגמילות חסדים ומתפלל אים הציבור וואס דאס איז דאך פארבונדן מיט די גאולה ווי דער אלטער רבי שרייבט אין אגרת הקודש כשהתחלתי לומר ”פדה בשלום נפשי” קודם ווי ער האט אנגעהויבן דעם כתוב שלאחרי זה, אט דעמאלט איז געווען די גאולה
¶2איז דאך דערפאר אויך בכמה מקומות מודגש דער ענין פון די ג' ענינים, די ג' כוין ובפרט אין דעם סיום פון ספר התניא, וואס י' טש כסלו וי' חס כסלו איז מען דאך מסיים אויך דעם ספר התניא איז דאך אויך די אגרת הקודש איז חוח תחיח ברענגט ער דאך דארטן בנוגע צו תמני אפה און בנוגע צו חלוקות השעת
¶3מיט די פרטים בדבר אין אן 'ענין גדול' און אין ענין קטן וכו וואס דערפאר איז דאך אויך דער מנהג, אז בי וטס כסלו מאכט מען א סיום אויפן לימוד השעת שלפני זה, און התחלה אויף דעם לימוד השעת שבא לאחריו, וואס מ'איז מחלק בי וטס כסלו, וואס יעדערער נעמט זיך א מסכתא, און וויבאלד אז מ'נעמט דאס בהשתתפות כולם יחד,
¶4ובא בינונים, וואס דאס איז מדת רוב בני ישראל איז דאך אין ביכלתם לסיים כל השס במשך שנה מצד דערויף וואס זיי זיינען רובם בעלי עסקים אדער אפילו די ישבי אוהל זיינען פארבונדן מיט א לימוד מסויים, וואס ס'בלייבט ניט קיין זמן פני אויף אפלערנען ”כל השס כולו” ”מידי שנה בשנה”,
¶5ווערט דאך דאס, ווי גערעדט אמאל בארוכה, אז מלאכה שתי ”אפשר לעשותה באחד” וואס אט דעמאלט איז עשוע שנים ושניהם חייבים על אחת כמה וכמה אז דאס איז אין מדה טובה, וויבאלד אז אי אפשר ללמדה באחד און ער איז זיך משתתף אים כמה וכמה ווערט דאס ווי יעדער כאילו יעדערער פון זיי האט אפגעלערנט גאנץ שת,
¶6אף על פי וואס ער נעמט מערניט ווי איין מסכתא, אבער ער נעמט דאס אלס א השתתפות אין דעם כללות המנין וואס האט צווישן זיך פאנאנדערגעטיילט שס על מנת ללמדם כולם ביחד בהתחלה פון יט' כסלו זה עד יט' כסלו אז בא לעיני ראה כל ישראל לטובה וואס דערפאר וועט מען איצטער פאנאנדערטיילן מסתמא צעט, לכאילו יעדערער
¶7זאל מען נעמען אויף זיך א מסכתא, אדער צוויי מסכתות, מכרפי נדבת לבו הטהור אדער די וואס זאלן ניט באקומען קיין צעטל זאלן זיי בא זיך פארצייכענען, וואס דעמאלט האט דאס מערער ”קיום, על מנת” להתחיל וללמוד ולסיים און דערנאך ווי מ'זאגט אין דער הדרון, אז כשם ווי איז מסיים די מסכתא, און אזוי ללמוד ולסיים נאך מסכתות,
¶8ביז וואנענט אז דאס מ'וועט זוכה זיין לימוד תורתו של ”משיח בפי משיח” צדקנו, וואס ילמד תורה ”את כל העם כולו”.
¶9כאילו האט מען גערעדט פריער, און מ'איז זיך נוהג אויף צו מאכן א סיום, און וויבאלד אז דער חילוק השת איז דאך אויף מסכתות איז דאך לאו דוקא אויף דער סיום זאל זיין על כל השת כולו אויף די לעצטע מסכתא, דאס קען אויך זיין א מסכתא שבאמצא אדער א מסכתא שבתחילה.
¶10וויבאלד אז מ'האט גערעדט במשך כל ההתוועדות וועגן דעם ענין פון שלום, איז דאך דער זמן המתאים אז מ'זאל אויך מאכן דעם סיום וואו ס'רעדט זיך בארוכה בהנוגע וועגן שלום.
¶11ס'רעדט זיך אויך וועגן שלום אין סיום פון ששית סדרי משנה, וואס דאס איז מסכתא אוקצין, המער ר' שמעון לחתא למטה ”הקב"ה כלי מעשיק ברכה לישראל אלא השלום”, אבער ס'רעדט זיך נאכמער בארוכה, ובפרט אז דער לימוד פון תורה שבעל פה איז דאך מדה ווען דאס איז אין גמרא,
¶12א מסכתא מיט גמרא צוזאמען, וואס דאס איז אין די מסכתא שיש בהם גמרא, וואס דארטן רעדט זיך אויך מער בארוכה בהנוגע צו שלום, און דאס איז די מסכתא ברכות.
¶13וואס דער סיום אירער, דער אמר אליעזר בן חניי דער ”תלמידי חכמים אבים שלום בעולם, שנאמר וכל בניך למוד הוי' וי שלמה בנייך”, אלא תקן בנייך אלא בונייך און דאס האט נאך א מעלה דער סיום וואס ער שטייט אין א סידור.
¶14במילא איז אפילו די וואס האבן ניט קיין גמרא פאר זיך קענען זיי גלייך א קוק טאן אין סידור, זאלן זיי זען די אלע פסוקים וואס ס'ווערט געבראכט נאך דעם ”אל תקרי בנייך אלא ביניך” וואס אין ירושלמי פארענדיקט זיך די גמרא פון ברכות
¶15מיט דעם פסוק ”תלמידך החר במרבים שלום בעולם שנאמר כל בניך לימודי הוי' ורב שלום בנייך ניט אל תקרי” ניט די פסוקים שלאחרי זה.
¶16וואס בכלל איז דאך תלמוד ירושלמי בקיצור ובכללות לגבי תלמוד בבלי, וואס אין תלמוד בבלי איז ער דערנאך מוסיף, ”אל תקרי בנייך אלא בינעיך” וואס דאס איז אויך דער סיום אין מסכתא יבמות,
¶17אבער אין ברכות איז ער נאך מוסיף דערנאך כמה פסוקים וואס זיי רעדן אין דעם ענין השוה, וואס שטעלן דאך אויף דערויף מפרשים, וואס וואס איז דער ריבוי הפסוקים?
¶18די שאלה שלפני זה ווי פאסט דער 'כללות ענין' פון אמר ר' אליעזר און אמר ר' אליעזר און ר' חנינא צו דעם סיום פון מסכתא ברכות?
¶19און ווי זיי זאגן, אמו שומלותיים בדבר טוב זאגט ער פאר דערויף, אז ”תלמידי-חכמים אין להם מנוחה לא בעולם הזה ולא בעולם הבא, שנאמר ילכן מחיל אל חיל” איז דאס איז דאך אויך א דבר טוב מוז מען זאגן אז דאס האט א שייכות, איז וואס איז די שייכות?
¶20צום מסכתא ברכות. דערנאך ווערט אין דעם מאמר גופא די שאלה וואס דארף מען אנקומען צו דעם ”אל תקרי בנייך אלא בין” אויך תחילת הפתור הכתוב אליין וואס ער זאגט ”וכל בנייך לימודי הוי” איז לימודי הוי איז דער טייטש אז זיי לערנען תורת השם, דאס איז דער פירוש הפשוט.
¶21במילא איז אף על פי וואס דערנאך וועט אויך שטיין ”ורב שלום בנייך” די זעלבע בנייך וואס ער רעדט פריער ווייס מען אויך, אז דאס רעדט זיך וועגן תלמידי-חכמים, ווארום
¶22זיי ווערן אנגערופן די בנייך וואס זיי זיינען אין לימודי ה וואס דארף מען אנקומען צו דעם ”אל תיקא בנייך אלא בייניך” און דערנאך ברענגען, אז דאס מיינט מען אט דעם בייניך וואס די גמרא זאגט אין שבת א בנעים וואס ווערט געבראכט ארט אין משנה להלכה בפועל, וואס הלכה דארף דאך זיין אין א לשון מדוייק,
¶23זאגט די גמרא, אז דאס וואס די משנה זאגט אין הלכה בפועל בנעים מיינט מען דאס תלמידי-חכמים וואס זיי זיינען בינים את העולם, איז דאך דערפון פארשטאנדיק, אז דאס איז ניט א רמז, ווארום א הלכה מוז שטיין אין א לשון מדוייק.
¶24איז דערפון פארשטאנדיק, אז דאס איז אן עיקר אין תלמידי-חכמים וואס זיי זיינען בה נעים.
¶25במה דברים אמורים? ווען אין פסוק פאר דערויף וואלט מען ניט געשטאנען לימודי ה.'
¶26דערנאך איז, כאמור לעיל, וואס איז די ריבוא הפצוקים שלאחרי זה, וואס ער הויבט אן מיט שלום רב לא ותירתיך און דערנאך פארענדיקט ער מיט ”ה' עוז לעמו יתן”?
¶27וואס אמת טאקע דער משאי אין יבמות איז מבאר די שייכות ווי דאס האט צו מסכתא יבמות פון די פסוקים, אבער ערשטנס איז ער ניט מבאר דעם סדר פארוואס זיי שטייען אין אזא מין סדר, דער צווייטער לויט אונזער גירשא אין שס איז שטייען די פסוקים אין מסכתא ברכות, אין סיום פון מסכתא ברכות, משא"כ אין יבמות ענדיקט זיך ווי אין ירושלמי אין ברכות,
¶28אז ”תלמידי-חכמים, ברבים שלום בעולם, שנאמר, וכל בנייך ומודי הוי' ורב שלמה בנייך”, ער ברענגט אפילו ניט דעם אל תקרי על אחת כמה וכמה אז ער ברענגט ניט די פסוקים, און חידושי הגדות אין ברכות איז ניט מבאר די שייכות פון דעם ריבו הפסוקים דוקא צו ברכות.
¶29דערנאך איז דא די שאלה, וואס איז דער קשר צווישן דעם מאמר פון ר' לעזר ר' חנינו מיט דעם מאמר שלפני זה וואס ביידע רעדן וועגן תלמידי-חכמים,
¶30אויך די שייכות צו כללות המסכתא, און אויך וכראגב אויף מ'זאל מקשר זיין דעם סיום מיט די התחלה וואס האט דאס פאר א שייכות צו תחילת המסכתא מאמת הוכזנו שמה די ערשטע משנה אין פרק ראשון אין ברכתא.
¶31על כל פנים בקיצור דער ביאור הדברים וואס מ'קען זאגן אין דעם, איז אז דער דיוק אין דערויף איז, אז דא איז זאגט ער, אז ”תלמידי-חכמים מרבים שלום בעולם”.
¶32דאס הייסט, אז ניט נאר זיי זיינען טויים בכלל אן ענין של שלום, נאר אפילו בעולם זיינען זיי אויך מרבים שלום.
¶33ווארום אין תורה בכלל איז דאך דא די צוויי ענינים ווי תורה איז בכלל אן ענין פאר זיך א מצוה ללמוד תורה, אז מצות תלמוד-תורה איז איינע פון די מצוות-עשה און פון א גרויטע גדולה אין ”מצוות גדולה לימודה”.
¶34דערנאך איז דא דער ענין פון תלמוד-תורה, 'לימוד התורה', וואס מ'דארף לערנען תורה כדי לדעת ”את המעשה אשר יעשן”.
¶35וואס דאס איז אן נפקא מינה אויך בהנוגע להלכה בפועל, ווי דער אלטער רבי איז מאריך אין הלכות תלמוד-תורה בהנוגע די קביעות עיתים בתורה, אז דער 'לימוד התורה' כדי לדעת המעשה אשר יעשן דאס איז קודם לכל דבר,
¶36נאך דערויף, אז ער ווייס שוין בהנוגע די מעשה אשר יעש ”אשר לא תעשינה” אט דעמאלט ווערט אן אנדער אופן אין זיין קביעות-עתים בתורה, ווארום דעמאלט איז דאס 'לימוד התורה' מערניט ווי די מצות תלמוד-תורה בפני עצמה, ניט ווי דאס איז ”מביא לידי מעשה”.
¶37וואס דאס איז אויך בכללות, וואס בשעת ער זאגט אין פסוק ”וכל בנייך לימודי הוי” און ער זאגט אויף דערויף וכל בנייך משא נכמת מסיים איז ער ורב שלום זאגט ער ניט ”כל בנייך נאר ורב שלום בנייך” איז דער פסוק אליין מדייק, אז אין בנייך איז דא כל בנייך, אן ענין וואס איז שייך צו אהלענע, און דערנאך איז דא אן ענין וואס איז שייך צו א טייל פון זיי.
¶38דער 'לימוד התורה', מצות עשה פון 'לימוד התורה', איז כל אחד ואחד מישראל, ”אפילו זקן, אפילו” מיט אלע פרקים ווי ער רעכנט אויס אין הלכות תלמוד תורה, רמב"ם און דער אלטער רבי דאס מעתיק אין הלכות תלמוד תורה שלו איז ער מחוייב אין 'לימוד התורה'.
¶39דערנאך האט דאס נאך א מעלה וואס דאס ברענגט אים אויך 'לידי מעשה', אבער ס'איז ניט דער פשט אז דעמאלט האט ער ניט די מצות-עשה פון 'לימוד התורה', וואס דאס איז דא ביי אלעמען, וואס דערפאר זאגט ער ”וכל בנייך לימודי הוי'” לערנען זיי תורה,
¶40דערנאך זאגט ער ”ורב שלום בנייך” ניט כל בנייך, וואס דערפאר זאגט ער, אז דער פסוק אליין איז מכריח, אז אין בנייך גופא איז דא כל בנייך און ס'איז דא אן ענין וואס איז שייך צו א חלק פון זיי.
¶41וואס איז דאס אט דער סוג בנייך וואס ”אל תקרי בנייך אלא בונייך”.
¶42ווי ער זאגט אין שלום כללות פון אל תקרי אז ניט דער פשט אז ער איז שולל, נאר ער איז מוסיף נאך א פרט, נאך אן ענין, נאך א ביאור.
¶43ניט ער איז שולל אז זיי זיינען ניט בנייך זיי זיינען אויך בנייך אבער אין בנייך גופא איז דא צוויי סוגים איין סוג ”בניך לימודי הוי” סתם 'לימוד התורה', דערנאך איז בניך וואס זיי זיינען בונאים אז זיי טוען בעולם, ווי אזוי טוט ער אין עולם?
¶44דורך דערויף וואס ער ווייס אז מעשה אשר יעשון איז ער גייט ארויס אין וועלט ווייס ער וואס ער מוז טאן, וואס ער טאר ניט טאן, און וואס דאס איז א חלק הרשות, און דורך דערויף איז ער בונה את העולם.
¶45וואס דאס איז דער ענין כפשוטו, נוסף אויפן רמז וואס מ'זאגט, אז לידי 'לימוד התורה', חוקי ”שמים וארץ לא שמעתי” ווען ס'וואלט ניט געווען דער ענין פון 'לימוד התורה' איז דאס דאך אין אן אופן ניט טיווי, דערנאך איז דא דער ענין כפשוטו, הלכה למעשה,
¶46אז בשעת ער ווערט אין זיין 'לימוד התורה' איז דאס א ”לימוד המביא לידי מעשה” ווערט ער נוסף אויף בנאיך הבין ווערט ער אויך ב�איך ער בויט אויף די וועלט אז ס'זאל זיין א תורה-וועלט.
¶47דורך דערויף וואס ער זאגט אל תקרי בא נאיך אלא ביי נאיך.
¶48וואס דערפאר איז שאר המסכתות וואס זיי קומען נאך מסכתא ברכות פארלאזט ער זיך, אז מ'ווייס דאס שוין דעם אל תקרי פון דעם סיום פון מסכתא ברכות,
¶49על דרך זה אויך אין ירושלמי, וואס ער איז בכללות, אן ווייניקע פרטים ווי אין תלמוד בבלי, אדער ווי מ'קען זאגן אין אן אנדער אופן, אז ס'איז דא אין די מסכתות וואס דארט איז ער ניט מסיים אל תקרי, און ס'איז דאך ”אין סדר למשנה”, אויב דאס איז אין באזונדערע סדרים קען מען ניט זאגן אז ברכות איז פריער און דאס איז שפעטער, ווארום יבנה ס'איז גאר אין אן אנדער סדר, וכיוצא בזה,
¶50כריתות צי תמיד וכו.' איז דערפאר וואס דארטן איז ניט נוגע דער דיוק אז דאס איז בו נח, דארט קען דאס זיין ביי אלעמען וואס זיי זיינען לכל בנין.
¶51על כל פנים בנוגע צו מסכתא ברכות, אט דאס איז דער פירוש וואס מ'דארף אנקומען צו דעם אל תקרי דערפאר וואס דא איז דער דיוק אז מ'זאל מרבה שלום זיין בעולם.
¶52דערנאך זאגט ער, אז דאס איז דאך דער ענין וואס מ'מאכט שלום בעולם.
¶53אין דערויף איז דאך אבער דא, ווי אין 'לימוד התורה', ווי די גמרא זאגט אין אירוב און באהליכה און אין יבמות, אז אף על פי שאלו אותרים ואלו אמתירים און ווי דער לשון הידוע, אז ס'איז דא דער ענין וואס איז געווארן פון ”בית הלל ובית שמאי, הלל ובית שמאי” איז דערנאך תלמידיהם, וואס ס'איז דעמאלט איז דא בית הלל מכילין ובית שמאי מחמירין.
¶54וואס דאס איז דאך אן ענין של מלחמה, ס'ווערט אנגערופן ”מלחמה מלחמת של תורה” וואס לכאורה, וויבאלד אז דאס איז ”תורת אמת” בהנוגע מאכן שלום בעולם, איז ווי ער זאגט אין מפרש אין אבות דער בנתן אויף דער משנה אין אבות, אז ס'זאל זיין תלמידו של אהרן,
¶55אבר ”את הבריות ומקרבן לתורה” אז אהרן פלעגט אוועקגיין צו איינעם און זאגן, אז דער צווייטער איז זיינער א נוהג נאך איידער יענער איז געווארן אן אוהב, און דורך דערויף איז ער געווען א ”רודף שלום און אוהב את הברית” און האט געמאכט שלום ביניהם אף על פי וואס בשעת ער האט געזאגט איז דאס ניט געווען אינגאנצן אמת לאמיתו דאס איז געווען מדתו של משה,
¶56אמת רעב, וואס דערפאר איז דאך ווי רש"י ברענגט אראפ דעם חילוק פון אהרן און משה, אז ביי אהרן איז געווען כל האדם משא"כ ביי משה.
¶57וואס על אז ”תלמידי-חכמים מרבים שלום בעולם”, ווארום אין עולם קען מען טאקע מאכן שלום, משא"כ אבער איין תלמיד-חכם מיטן צווייטן, וויבאלד אז דער שמאה פון הלל איינער איז תלמיד פון בית-הלל און דער צווייטער איז תלמיד פון בית-שמאי-איז אט דעמאלט מוז ער זאגן דאס איז ”תורת אמת”,
¶58ווי די גמרא זאגט אין יומא בנוגע צו דעם אויבערשטן, מתוך שאמיתי הוא איז דערפאר איז לקיזו און דערפאר האט מען ניט געזאגט דעם ווארט הגבורה מיט דער גאנצער אריכות ווי די גמרא איז דארט מבאר מתוך תשמעיתי הוא על דרך זה, לכאורה, דארף מען זיין בנוגע צו תורה אויך.
¶59מ'קען אין דערויף ניט זאגן, אז וויבאלד אז תורה זאגט ”אחרי רבים להטות” איז אפילו אז ער איז פון ”בית שמאי במקום בית הלל” איז אינו משנה דארף ער דאך אויך פסק'ענען ווי בית הלל,
¶60דאס איז אבער געווארן אין דעם דור שלאחרי זה, בשעת דעם דור פון בית סילב און בית שמאי איז אט דעמאלט זאגט די גמרא אליין ”הללו אותים והללו מתירים” דאס הייסט, אז ס'איז ניט נאר מלחמתה של תורה אין תחילה, נאר ס'איז מלחמתה של תורה ביזין סרהם לכאורה, מלחמה מיט שלום איז הפחיד.
¶61וועט דאך אויסקומען א מאדנע זאך, ”תלמידי חכמים מרבים שלום בעולם” בהנוגע אבער איינער מיטן צווייטן, און אין 'לימוד התורה', וואס דאס איז תורה וואס דרכי' דרכי' דרכי' דרכי' דרכים תביתית שלום וועט דאס אויסקומען, אז צו וויסן זיי איז ניט קיין שלום זיי שטייען אין אן אופן של מלחמה,
¶62וואס ווען ס'איז ניטא קיין המשך וואלט דערביי געבליבן וואלט דאס געויסן אז ”תלמידי-חכמים מרבים שלום בעולם”, משא-כ צווישן זיך איז ער ממשיך זאגט ניין!
¶63שלום רב לאובא תורתך פונקט אזוי ווי זיי זיינען ”מרבים שלום בעולם” אט אזוי איז ביי אובא תורתך אויך שלום רב.
¶64וואס על פי זה איז אויך מובן דער סדר אין פסוק.
¶65לכאורה אט פריער האט געדארפט שטיין אין למי מכשוב און דערנאך דארף שטיין נאך א גרעסערע מעלה, אז זיי האבן אפילו שלום רב דאס איז דאך א גרעסערער עילוי.
¶66אז ס'זאל זיין שלום רב און חס ושלום המכשיל גארניט, איז ער ניט קיין אוהב אין צורתיך, ער האט א מכשיל.
¶67ס'קען זיין, אז פון א מכשיל היט ער זיך אויס, און אף על פי כן ס'זאל ניט זיין קיין שלום רב האט געדארפט שטיין אין פסוק דער סדר, אז אוהב אין צורתיך עולם אין מכשיל און נאך מערער, בא זיי איז שלום רב.
¶68משא"כ לפי המבואר דער סדר וואס ער מוז אראפברענגען אט דעם פסוק, כדי מ'זאל ניט בלייבן בא דעם ענין אז ס'איז מערניט ווי מרב ים שלום בעולם, אבער ניט בין אחד לחבירו זאגט ער ניין, אז ס'איז שלום רב לא ותירתיך!
¶69ווערט דערביי די שאלה, ער שטיש, היתכן?
¶70אז וויבאלד אז זיי לאותן ולא מאטירן, און אדרבא, על פי דין טאר ער ניט זאגן אנדערש, ווי די משנה דערציילט אין אידיות, דאס איז דא ווי ווי אין ניו יארק.
¶71ס'איז דער שבע לבני וא קבי במליאל און האט אים געזאגט אז ער ז האט ער ביי אים געפרעגט שטרייטש דו זאגסט דאך אנדערש האט ער אים געענטפערט, ”אני שמעתי מפי הרבים” און דו הערשט מפי היחיד.
¶72זעט מען דאך, אז ער האט ניט געטארט זאגן אנדערש, על פי תורה, וויבאלד אז שמע מפי הרבים קען דאך זיין, אז אויב מ'וועט מאכן שלום בינו וצורתיך איז דאס דורך דערויף וואס בא זיי איז א מכשר!
¶73זיי טוען היפך ”הדין! שמע מפי” הרבים און אף על פי כן מאכט ער שלום מיטן צווייטן, וואס ער זאגט אנדערש ווי ער האט געהעטן אין פי הרבים וועט ווערן שלום רב לא ותורתך מיט א מכשב זאגט דער פסוק ניין!
¶74שלום רב לא ותורתך ואף על פי כן איז אולם איז מכשב!
¶75ווי קען דאס זיין ביידע זאכן?
¶76איז דער ביאור אויף דערויף, אז דא זאגט ער 'אוהב תורתך' שטעלט זיך אויף דערויף דער דיוק וואס איז דער 'אוהב תורתך'?
¶77ס'דארף שטיין הוגים בתורה וואס פארט דאך דער ענין פון אהבה?
¶78אהבה איז א רגש שבלב, און לכאורה צו ”חכמתכם ובינתכם” צו 'לימוד התורה', וואס דורך דערויף דארף דאס אויפטאן שלום רב אדער ”מרבים שלום בעולם” איז דאס אן ענין ווי ס'שטייט אין דעם פסוק שלפני זה לימודי הוי' לומדי תורה מדברים בתורה, הוגים בתורה, ושננתם לבניך צו אהבה האט דאס, לכאורה, קיין שייכות ניט.
¶79און אט דא איז גאר דער פסוק מדייק, אז דאס איז רעדט זיך, אז ניט נאר ער איז לומד תורה ניט נאר לימודי הוי נאר ער איז אוהבו, און וואס ער איז אוהבו?
¶80תורתך דעם דיוק ווי מ'זאגט בהנוגע להשכיחם תורתך, אז די יבנים האט געהאט ניט דער 'לימוד התורה' בפני עצמו, דאס האבן זיי געוואלט משכיח זיין, זיי האבן געמאלט מאכן פארגעסן אז דאס איז תורתך ס'איז א שכל!
¶81וויבאלד אבער אז בא זיי ”אוהבי תורתך”, און תורתך דעם אויבערשטן, און ער ווייס אז דער אויבערשטער איז תכלית הפשיטות אט דעמאלט איז ווי די גמרא זאגט, אז ”אלו ואלו דברי אלקים חיים” ”והוי' עמו”, ”הלכה כמותו בכל מקום” איז דאס מערניט ווי איינער.
¶82בהנוגע אזוי איז געווען יונתן און דוד בשלום, בשעת ער האט אים אבער געזאגט אויף דודים ”והוי' עמו” טייטשט דאס אפ די גמרא, אז ס'מיינט מען הלכה כמותו אט דאס האט ניט געקענט זיין צוויי, צי אדער הלכה איז אדער אזוי אדער אזוי וואס דארף מען אויף דערויף האבן?
¶83איז דאס ווי די גמרא איז מסיים אין יבמות, אז אף על פי שאלה עושים ואלה מתירים איז פונדעסטוועגן איז נושים ”זה זה שנאמר האמת והשלום” ההבל.
¶84וואס איז דא א שייכות ההבל? בשעת ער שטייט מיט אן אהבה עצומה, און דאס איז מצד דערויף וואס דאס איז ניט סתם תורה נאר תורתך וואס מוראה אחד ניתנו וואס דאס איז דאך דער המשך ”אלו ואלו דברי אלקים חיים” און ווי ער זאגט ”דברי חכמים כדרבונות” אבער מוראה אחד ניתנו ווייס ער דאך, אז סוף-כל-סוף איז א לך כמותו ואונה,
¶85נאר וואס דען ער קען דאך ווערן דערפון ניט צופרידן, בשעת אבער ביי אים איז דא דער ענין, אז זיין אהבה ליגט אין תורתך איז אט דעמאלט איז ער בדוגמא ווי די גמרא דערציילט די מעשה מיט ר'ן גמליהו און מיט ר' יהושע, אז ער איז געקומען בתרמילוי ”ביום הכיפורים שכל”, לויט דעם ענין פון ר' יהושע.
¶86וואס פריער האט זיך ר' יהושע געדונגען, ער האט אויך געוואוסט, אז ס'שטייט אתן אפילו מוטרים אפילו מדידים וכו און האט דאס דערנאך געטאן אין אזא אופן ווי רבי גמליו האט אים דערנאך משבח-געווען תלמידים ורבים, ווי די גמרא איז דארט מזהר באריכות דעם סיפור המעשה.
¶87על דרך זה ווי די גמרא זאגט אין אבמות האמת והשלום אהובל אויך דער ענין פון אהבה, וואס דא ווערט דער ענין וואס ער פועל"ט אויך אויפן שכל, אף על פי ששמה מפי הרבים אויב ביי אים אין שכל לויט זיך אנדערש איז אט דעמאלט איז די תורה לפי חכמתו ”של כל אחד ואחד”.
¶88נאר וואס דען? דאס טאר אבער ניט זיין דערפאר וואס ער הערט דאס פון א צווייטן, וואס ער איז טאקע רבים ער האט דאס אבער אויך געהערט פון רבים בשעת אבער ביי אים אליין לייגט זיך אנדערש איז אט דעמאלט,
¶89בדוגמא ווי די גמרא ווי די משנה זאגט אין עדיות, אז ס'איז דא כמה ענינים וואס בסילול האט מחמיר געווען ובשמי האט מקל געו עד דרך זה איז דאך אויך פארשטאנדיק, אז ס'קען זיין עאכו' כמה אז א תלמיד פון בית שמאי זאל זיין אין אן ענין ס'זאל זיך ביי אים לייגן, ניט ווי ס'האט זיך געלייגט בא שמאי, עד דרך זה ווי א תלמיד פון הלל,
¶90נאר וואס דען, ווי בהנוגע להלכה, ער טאר ניט פסק'ענען דעם דין מצד דערויף וואס ער הערט דאס פון בית שמאי איז דאס רבים כנגד רבים, אויב אבער ביי אים לייגט זיך אין שכל באופן ווי פון הלל איז אט דעמאלט איז אין למו מכשול אף על פי וואס ס'ווערט שלום רב ווארום דאס איז אן ענין פון אוהבות יורתך
¶91וויבאלד אז מ'קריגט ארויס פון די ביידע פסוקים אז ”תלמידי חכמים מארבים שלום בעולם” און מ'לערנט דאס אפ פון א פסוק ורב שלום דערנאך לערנט מען אפ פון א צווייטן פסוק, אז ”שלום רב לאהבה תירתך” אז ס'איז דא שלום בא תלמידי-חכמים איז משמע ווען מ'שטעלט זיך דא אפ,
¶92אז ס'איז דער זעלבער אופן השלום סיי בעולם סיי צווישן תלמידי-חכמים.
¶93באווארנט ער ניין, ס'הויבט זיך ניט אן, ס'איז ניט אזוי, ס'קען ניט זיין אזוי, וויבאלד אז ”תלמידי-חכמים מרבים שלום בעולם” מוז בא זיי זיין דער שלום א גרעסערער.
¶94שטייט דאך אין פסוק דער זעלבער לשון, דא שטייט ורב שלום בנעיא מצד דערויף וואס זיי זיינען בו נח דעם עולם, און דא שטייט שלום רב לאבר תילתיך וואו געפינט מען?
¶95זאגט ער ס'איז דא א כתוב השלישי וואס ס'איז מוסיף ביאור בזה.
¶96וואס איז דער כתוב השלישי? שטייט אין סיום פון ברכה, און אויך אין סידור, ”יהי שלום בחולך שעל” בבאר מנוסח.
¶97וואס איז דער חילוק פון חולך און א מנוסח?
¶98מפרשי תנך זאגן בפשטות חולך הייסט דאס מחוץ לחומה, אז בנוסח שטייט ווי ס'איז דאס אט דאס וואס איז אין פלאץ, אין ארמען.
¶99ווער איז א ארמען, אין אן ארמען געפינט זיך דער מלך, א מלך, א שר וכו ”מאן מלכי רבנן”.
¶100זאגט דער פסוק, אז מ'איז ממשיך אין גמרא, אז אף על פי וואס סיי דא איז שלום רב סיי דא איז שלום רב אבער אין שלום רב איז אויך שייכות דרגות.
¶101בחולך, וואס דאס איז חוץ לחומה וואס ”חומה זו תורה” ווי די גמרא זאגט אין פסחים איז דאס ווי דאס איז בעולם איז שלום, בא מנוסח אבער, אט דארט וואו ס'געפינען זיך אט די וואס זיצן אין ארמין, ”מאן מלכי רבנן” דא איז ניט סתם שלום דא איז שלוה!
¶102וואס ווי די מפרשים זאגן בפשטות, שלום איז דער טייטש אז שלום קען דאס זיין אן מנוחה ותענוג, בא מנוסח אבער איז דאס אן ענין של שלוה.
¶103דערנאך זאגט ער נאך א בהוספה בזה מיט וואס פאר א כח ווערט דאס אויפגעטאן.
¶104וואס דאס איז דאך אלץ וואס תלמידי-חכמים מרבים.
¶105אמת טאקע, מצד דערויף וואס זיי זיינען תלמידי-חכמים זיי זיינען לומדי תורה לימודי הוי ביז אין אן אופן פון בונאיך און דערנאך זיינען זיי אוהבי תירת אחת אבער אף על פי כן, על דרך ווי מ'געפינט אין מדרש, אז בשעת משה רבינו האט זיי געזאגט ”יוסף הוי' עליכם ככם אלף פעמים” האבן די אידן גלייך געדרוקט ביי משה רבינו, אט דאס איז אינגאנצן מערניט ווי אלף פעמים?
¶106האט ער משה רבינו געענטפערט, אז דאס איז משלי און הוי' לככם יוסף הוי' עליכם ככם וכו איז דאך לכאורה ניט פארשטאנדיק, משה רבינו האט דאך פארשטאנען מ'קען אים פרעגן די שאלה,
¶107האט ער דאך געקענט דאך אז וואס דארף ער און משה רבינו טוביים הי' ווי די גמרא זאגט אין מנהות, אין דרים איז דאך דערפון פארשטאנדיק, אז משה רבינו האט געגעבן אלץ וואס ער האט געקענט, און וואס האט ער געקענט?
¶108ביז אלף פעמים, וואס דאס איז פארבונדן מיט חכמה מדת משה מערער, זאגט משה, דארף מען אנקומען צו איין ”סוף, הוי' אלקיכם” יוצאו עליכם כח פון ”אברך אתכם כאשר דיבר לכם”, אבער אלף פעמים ווי דאס זיינען,
¶109וואס דאס איז דא איז ער ממשיך, אז דערמיט ענדיקט זיך ניט, אן נאך דערויף ווי ”תלמידי-חכמים מרבים שלום בעולם”, און דערנאך ווערט שלום רב לו את תורתך ווי דאס איז מצד משה רבינו, וואס א חכם ווערט דאך אנגערופן בשם משה, ווי רש"י זאגט, און דערנאך כמבואר בכמה מקומות על כל פנים איז ער דאך א נברא גיט ער וויפל ער קען געבן,
¶110בלשון החסידות, וויפל ער קען ממשיך זיין פון מקור ושורש, דערנאך זאגט ער, אז נאך דערויף ווי דאס האט זיך אויפגעטאן, טוט דער אויבערשטער אז וי' אלקיכם אוסיף עליכם ככן ”ויברך אתכם כאשר דיבר לכם” וואס אט דאס זאגט ער אז ”מאן אחי ורעי אדברה נא שלום בך” נאך דערויף ווי זיי זיינען געווארן אחי ורעי איז אט דעמאלט איז דער אויבערשטער ממשיך שלום ווי דער אויבערש
¶111וואס אין דערויף זאגט ער אויך די צוויי קיטולן, אחי ורעי, וואס אחי זאגט ער ברענגט אראפ רשע פון מדרש רשעי חז"ל, וואס ס'שטייט ביי יעקב'ן, אז ער האט געזאגט בנוגע צו דעם גל ויומי לכל לקטו גל זאגט רשע אז דאס מיינט מען בניו.
¶112אויף רואים זאגט ער ברענגט אראפ רשעי דעם מדרש פון תתאוה אין שבת, וואס ער האט געבעטן ביי א הלל'ן, אז מ'זאל מלמד אין תורה ”כולה על רגל אחת”, און מ'זאגט מדי על החתנו לחבך לא תביא זאגט רש"י דער צווייטער פירוש, אז דאס שטייט אין מסגש ”רעך ורע אביך אל תעזור” זה הקב".האז דער אויבערשטער איז כביכול א רע מיט די אידן.
¶113און אט דאס איז כלל ”כל התורה כולה” וועגן וואס רעדט זיך דארטן ווי תורה טוט אין וועלט?
¶114דאס רעדט זיך ניט וועגן 'לימוד התורה', נאר רעך מד הלך שני לחבלך לטעבד רעך ורעה אביך לפזור דארט איז דער ענין ווי דאס טוט זיך אויפן וועלט.
¶115אחי וואס דאס איז דער ענין ווי רש"י זאגט בנים וואס זיי זיינען אחים עמו אט דאס איז ווי ”וכל בנייך לימודי הוי” וואס דערפאר זאגט ער למען אחי ורעה נאך דערויף אז ס'איז דא די פעולה פון בנייך און ביי נעיך איז אט דעמאלט ”אדברה נא שלום בך” איז דער אויבערשטער ממשיך שלום ווי דאס איז ביי אים מצידו,
¶116קען מען דאך מיינען, אז ביי דעם אויבערשטן אין זיין המשכת השלום ”אדברה נא שלום בך” איז ניטא קיין חילוק צווישן עולם און תלמידי-חכמים, מוז ער ברענגען דעם פסוק שלאחרי זה, אז אפילו מצד ”אדברה נא שלום בך” איז אויך דא א חילוק,
¶117אז למען ”בית הוי” די מאן ”בית הוי'” אלקינו ”אדברה שלום בך מאן בית הוי' אלקינו אבכשי טוב לך” אז ס'איז דא דער ענין ווי דאס איז א דברה שלום בך ווי דאס איז ביי אידן ממשיך אין זיי,
¶118דערנאך איז דא ”מאן בית הוי' אלקינו אבכשי טוב לך” וואס לך איז דער טייטש בשבילך וואס דאס איז דער ענין אין וועלט, וואס דערפאר איז דאס פארבונדן מיט בית אלקינו וואס דאס איז כפשוטו דער ענין פון בית המקדש דאס איז דער ענין ו טוען אויף אין וועלט אז זיי בויען-אויף א בית-המקדם.
¶119פונקט אזוי ווי דארט איז דא דער חילוק אז דא איז שלום און דא איז שלוי על דרך זה אויך 'מלמעלה למטה', וואס דער אויבערשטער איז ממשיך דערנאך שלום, במדתו של הקב"ה איז אויך דא דער חילוק ווי דאס איז ”אדברה נא שלום” בא בא אידן, ביי תלמידי-חכמים גופא, ביי אחי ורועה גופא,
¶120און דערנאך איז ווי ס'איז דא ”למען בית הוי' אלקים הבקשור טוב לך”, לך בשבילך ניט בך, נאר לך בשבילך אט דאס איז ווי דאס איז ער דערנאך נמשך בעולם.
¶121דערנאך מאכט ער אויף א חכל, ווי אזוי איז דאס?
¶122דורך וואס איז דאס און ווי אזוי איז דאס?
¶123איז דאס דורך דערויף וואס ס'איז דא אין דער וועלט תורה, און אין תורה איז דא צוו ווי תורה ווי תורה איז אפגעגעבן געווארן אידן, און אידן ווערן אויף דערויף באלעבאס, ביז ”נצחוני בני נצחוני” וואס דאס איז ווי ער זאגט אויף דשם אות ”לעמו יתן וכל” ”הנותן בעין יתן” ונותן ואין אותה אלא תורה ווערט א איד באלעבאס אויף תורה,
¶124במילא איז ”נקראת על שמו” איז אט דאס איז וואס תלמידי-חכמים ארבים שלום בעולם טוט ער דאס טאקע בכח התורה, אבער דאס איז ”נקראת על שמו”, פארוואס איז דאס ”נקראת על שמו” דף אבדת השם עוז?
¶125לעמי אתו! ער האט דאס זיי אפגעגעבן!
¶126צו איז זיי דערנאך ווי דאס איז על שמו.
¶127דערנאך איז פונקט ווי דער סדר איז, אז פריער דארף זיין דער תלמידי חכבן מאדנות שלום בעולם עבודת אדם למטה, דערנאך איז ער ממשיך דער אדברה שלום בה און דערנאך ”אבקשו טוב לך” אז אזוי איז אויך אין דעם סיכום וואס ער זאגט דורך וואס ווערן די אלע ענינים או סיי אט דאס וואס ”תלמידי כחמים טוען”, טוען דאס בכח התורה,
¶128סיי אט דאס וואס דער אויבערשטער טוט איז אויך תורה, אומנתו של הקב"ה דאס איז דער ממוצער צווישן אורייתא איז דער ממוצער צווישן ישראל וקוב בריך הוא.
¶129איז דא די צוויי ענינים, אז ווי' עוז לעם מיטן אינו איז אלא תורה און ער גיט דאס אפ אידן בעין יפה ווערט דאס ”נקראת על שמו” נעמט זיך דערפון אן ענין פון תלמידי חכבה מארמין ווי זיי טוען 'מצד עצמם' בא זיך און צווישן זיך, דערנאך איז דא ווי ס'קומט נאך דערויף ווי תורה איז תורתו של הקב"ה ”הוי' יברך את עמו בשלום” וואס דאס איז דאך אויך תורה,
¶130וואס בכחה ”דרכה נוהג וכל נתיבותי' שלום” אבער דאס איז ווי ”הוי' יברך את עמו בשלום”, ווי דער אויבערשטער טוט מצד הקב"ה וואס אט דעמאלט איז דער צווייטער ענין, ווי גערעדט פריער, וואס ”אדבר נא שלום בך” און אבקשט עולם.
¶131וואס על פי זה איז פארשטאנדיק, אז דא איז מוכרח, אז מ'מוז ברענגען די אלע פסוקים, און דוקא בסדר כזה, ווארום אניט וואלט מען געבליבן מיט א ”קא סלקא דעתך”, היפך המציאות.
¶132ס'ווערט דאך אבער א ”שאלה, תלמידי חכמים אבים” שלום בעולם?
¶133איז דאך דערפון פארשטאנדיק, אז ואולי די תלמידי-חכמים וואלט געפעלט צו דעם שלום בעולם.
¶134וואס אט דא איז דער מבאר אין דערויף דער סיום פון דער משנה, וואס דאס איז אויך די שייכות של משנה וואס ס'איז דער סיום פון מסכתא ברכות, וואס די משנה איז מסיים ר' נתן עומד אויס ”לעשות להוי' הפירי תורתיך”
¶135משום אויס לעשות להוי וואס דאס באציטט זיך אויף דער תקנה, אז מ'האט מתקן געווען לברך את רעהו בשם וואס לכאורה, ווי רש"י זאגט, איז דאס ניט קיין דבר המותר,
¶136מזלזל בשם שמים צוליב זאל זיין אבער ”שלום בין אדם לחבירו” האט מען געזאגט, אז מ'זאל בענטשן את רעהו בשם וואס דערפאר איז די משנה מסיים, אז דאס ווערט אנגערופן מפרד תורת אחיו
¶137וואס אט דאס איז ער דערנאך מבאר אין גמרא, ווי אזוי איז דאס הפירו תורתך דערפאר וואס דאס רעדט זיך ווערן תלמידי-חכמים, וואס ענינם איז, אז זיי זאלן מרבים-זיין שלום בעולם, וואס לולי זיי וואלט אויסגעקומען מצד מצב העולם וואלט דאס געווען באופן אחר,
¶138וויבאלד אבער אז תפקידם איז, אז זיי זאלן מרבים-זיין שלום בעולם איז דערפאר דארפן זיי מתקן זיין לברך בשם אף על פי וואס דאס ווערט אנגערופן הפירו תורתך וואס דאס איז אויך די שייכות מיט דער משנה ראשונה שבפרק ראשון פון ברכות, וואס דארטן זאגט מען אויך, אז מצד הדין קען דאס זיין עד עלות השחר,
¶139וואס חכמים האבן מתקן געווען ”עד חצות, וכידוע” די דיעות, אז ס'איז דא דיעות בנוגע צו קריאת-שמע, אז אויב ער האט ניט געזאגט 'עד חצות' טאר ער ניט זאגן ווייטער, אפילו די וואס זאגן אז בנוגע צו קריאת-שמע איז דאס מערער ווי לכתחילה ווי דער ו
¶140זאגן זיי אבער בנוגע צו קדשים, טאקע ניט מער ווי 'עד חצות', וואס לכאורה על פי דין מעג ער עסן ביז על אות השחר, איז ווערט דאס אן ענין פון הפרה תורתך ס'וועט בלייבן נוסר היפך התורה, תורה הייסט אז ס'טאר ניט זיין קיין נוסר!
¶141זאגט די משנה דעם טעם, ”להרחיק את האדם מן העבירה” מ'דארף זען אז די וועלט זאל ניט האבן קיין עבירות, איז ”כדי להרחיק את האדם מן העבירה” איז אט דעמאלט איז הפרה תורתך פארוואס איז דאס?
¶142ווארום תלמידי-חכמים מעל ”דין שלום בעולם”.
¶143וואס דאס איז אויך דער המשך פון שתים אמת פריער זאגט ער די ערשטע מעלה אין תלמידי-חכמים, אז ווען איז ער אן אמת'ער תלמיד-חכם אז ””אין להם מנוחה” ילכו מחיל אל חיל” ווארום
¶144בשעת ער שטעלט זיך אפ אויף אן ארט איז אט דעמאלט איז ווייס מען ניט וואס מיט אים טוט זיך, כידוע ווי דער ווארט פון דעם אלטן רבי'ן, בעל השמחה והגאולה, ער האט געזאגט, אז פונקט אזוי ווי עגנב הייסט מען דערפאר וואס ער קען גנב'ען, עגנב הייסט אז ער גנב'עט בפועל.
¶145על דרך זה בנוגע על המדה, על המדה הייסט ניט אט דער וועט ס'האט אמאל געלערנט, און ווען ער וואלט געוואלט וואלט ער איצטער אויך געלערנט, על המדה הייסט אט דער וואס לערנט איצטער.
¶146בשעת ער שטעלט זיך אפ, ער שטייט אין א מצב פון מנוחה ניט דאס איז תלמידי- אבער ”אין להם מנוחה” קען זיין אין אן אופן וואס ער גייט מחיל אל חיל ווי רש"י טייטשט אפ מישיבה לישיבה וממדרש למדרש ארויסגיין אין וועלט ער וויל ניט?
¶147לערנט אים איז גענוג 'לימוד התורה'.
¶148תורתו ומנתו א געשמאקע זאך וואס דארף ער האבן קייטאן מיט גשמיות וחומריות העולם?
¶149מוז די גמרא ממשיך זיין! דאס איז אן ענין פון ”וכל בנייך לימודי הוי” אבער פונקט אזוי ווי א תלמיד-חכם טאר זיך נ וואס ער געפינט זיך בחייל,
¶150וואס חייל איז א גוטע זאך, און אף על פי כן זאגט מען, ניט ער זאגט ילכו פון א קליינע זאך אל חייל מ'זאגט אז ער האט שוין חייל, אבער דעם חייל האט ער דאך שוין, טאר ער זיך גע ניט באגנוגענען ”ילכו מחיל אל חיל” צו א העכערן חייל,
¶151מישיבה לישיבה וממדרש למדרש, דערנאך זאגט די גמרא נאכמערער, ער טאר זיך דערמיט אויך ניט באגנוגענען, ער גייט מיט ישיבה לישיבה, ממדרש למדרש, און דערנאך דארף ער ארויסגיין אין וועלט און אויפטאן דעם ”מרבים שלום בעולם” און
¶152דערנאך קומט אים צו, אז דורך דערויף דער סיום הכתובים שטייט ניט נאך ילכו מחיל אלך אליהם מנוחה ווען איז דא דער אדמרה שלום בך און ווען איז דא דער ”למען בית הוי' אלקיין אבקשי טוב לך” איז דאס על ידי פון דער עבודה וואס ”מרבים שלום בעולם” אט דעמאלט פועל"ט דאס אויף, אז ס'זאל זיין די אלע ברכות וואס ס'וועט אים אנקומען דעם שלום רב לאיבר שורתך ווי
¶153דאס איז אויך בפשטות, כל זמן דער תלמיד-חכם געפינט זיך אין ישיבה לישיבה וממדרש למדרש, הארט ניט אז ”הללו עצים והללו מתירים” ס'איז ניט נוגע די הלכה בפועל!
¶154בשעת אבער ער גייט ארויס אין וועלט דארף ער זאגן, אז אזוי דארף זיין!
¶155און אט דעמאלט קען ער אים ניט זאגן, בשעת מ'האלט אזוי, בשעת מ'האלט אזוי, בשעת מ'האלט אזוי ער דארף וויסן הלכה גמותא, און ער דארף דאס וויסן בנוגע למעשה.
¶156וואו דארף ער דאס וויסן? ווען ער דארף מרבי שלום זיין בעולם.
¶157מישיבה לישיבה וממדרש למדרש איז זייער גוט ”אסוקי שמעצת אליבא דיהלכתא”, און טאמער ניט, און טאמער בלייבט ער בא צוויי דיעות איז אויך אן אחריות און דערנאך איז ער מסיים,
¶158ווי געזעט פריער, אז דוקא דורך אט דעם וועג ווערט דער שלום רב לאה ותירתך ביז מ'גייט ארויס אין וועלט, קענען זיי בלייבן אין א מחלוקת צווישן זיך, איז דאס טאקע מחלוקת מלחמתו של תורה ואייף בסופה, ווי גמרא זאגט, אז סופם זטייען די באהבה זה לזה וכו דאס איז אבער ניט קיין שלום רב.
¶159ווען ווערט שלום רב לאה ותירתך אז מ'גייט ארויס אין וועלט און מ'דא� זאגט ער, אז איצטער דארף מען פסק'ענען כדעת הרבים, ווי הקרמי הלל האט געזאגט לבנו, אז ”אני שמעת מפי הרבים” און ”אתה שמע מפי היחיד” הייסט ער אים, אז ער זאל טאן לויט דעם רבים פון וועלכע ער האט געהערט, ניט ווי ער הערט פון אים!
¶160ווען איז דאס אבער? ווען ער גייט ארויס בהנוגע להלכה כמותי וואס דאס איז בהנוגע לפועל, און דוקא דעמאלט קומט ארויס דער ”הוי' עוז לעמוד איתן הוי' יברך את” סיי בנוגע פאמליא של מעלה און פאמליא של מטה, ביז אין די ”שלום כפשוטו, ונתתי שלום בארץ”,
¶161ושכפתם 'ואין מחריד', ביז ויתה ”לכם לאלקים ואתם תהיו לים” ”ואילך אתכם קוממיות”, וואס דעמאלט וועט מען לערנען תורתו של משיח מפיו,
¶162וואס ווי ער זאגט אין די דרושים פון דעם אלטן רבי'ן, מיטעלן רבי'ן, דער צמח צדק און דער רבי'ן מהר אש און דעם רבי'ן נשמתו איינן און דעם שווער בכל נשיאי חב"ד ולפני זה, אויך בא נשיאי תורת החסידות, אז ילמד תורה ”את כל העם כולו”, וקרוב ממש, בגאולה האמיתית והשלימה.
¶163איי. איי. איי.
¶164איי. איי. איי.