Text

¶1”פדה בשלום נפשי מקרב לי עקיבא רבים היו עמדי” וו ס ד ס איז ד ך דער פסוק אין תהלים, וו ס ווי דער בעל הגאולה, דער לטער רבי, בעל התניא ווי שולחן ערוך, שרייבט אין זיין אגרת הידועה, אין וועלכע ער ב שרייבט דעם אופן הגאולה, ז כשקראתין תהלים דעם פסוק ”פדה בשלום” איידער ער ה ט נ ך נגעהויבן דעם פסוק שלאחרי זה,

¶2איז ט דעמ לט ה ט מען אים נגעז גט ומיצא בשלום.

¶3דערפ ר איז ד ך אויך כמה מי מאמרי רבותינו נשיאינו פון דער יום הגאולה, איז ד ך התחלת המאמר, און אויך דערנ ך דער תוכן המאמר איז ד ך דער פסוק פון ”פדה בשלום נפשי מקרב” לעקיב הרבים היו עמדי וו ס יעדער ענין אין דעם פסוק יעדער וו רט אין דעם פסוק איז ד ך ן ענין בפני עצמו,

¶4ולא למדינו ן ענין בפני עצמו, ביז וו נענט איז כל הענינים שבתורה הוראה בהנוגע למעשה אין עבודת השם.

¶5בפיאלט ז מ'פ רבינדט ד ס מיט דעם ענין הגאולה, איז ד ך ד ס אויך פ רשט נדיק, ז ד ס ה ט אויך שייכות צו די ענינים וו ס די גאולה ה ט אויפגעט

¶6ן על מנת ז לאחרי זה ז ל ווערן חידוש אין עבודת ה איז ד אין דערויף ט די לע ענינים וו ס יעדערער פון זיי ווערט נלמד און נגעוויזן דורך וו רט וו ס שטייט אין דעם פסוק.

¶7בתחלה וו ס מ'הויבט ן צו דער ענין פון קדה איז ד ך כמדובר בארוכה לעיל, אז בשעת מ'ז גט דער ענין פון פדי איז ד ך ד ס גופא איז מדגיש,

¶8אז ס'איז ד מעמד ומצב פון וועלכן מ'ד רף פודה ומצל זיין, וו ס ד ס איז מעמד ומצב בלתי רצוי, וו רום ס'איז ד מציאות פון דבר המעלים ומסתיר,

¶9ביז נ כמערער דבר המנגד, און מ'ד רף אים רויסנעמען פון דעם מעמד ומצב וו ס ד ס ווערט נגערופן בשם פדה אין דערויף גופא, וו ס ד קומט נ ך אויך צו דער ענין, ז ס'קען זיין פדי בכמה אופנים,

¶10ובכללות השני הסוגים הכלליים, דער אין ן אופן פון שלום, דער אין ן אופן פון היפך השלום, אין ן אופן פון מלחמה,

¶11דערנ ך ז גט ער אויך נפשי ס'איז ד ד ך ד ן ענין וו ס ד ס נעמט אים ניט דורך אינג נצן, נ רו ס דען ד ס איז ן ענין וו ס איז חלק ממנו איז ד איז ער מדגיש, ז ד ס איז ן ענין פון נפשי לוגמא ווי מ'ז גט נא ”נפשי כתבית יהבית” דער ענין פון נפש,

¶12ווי ער ז גט אין רמבום, ז ד ס איז מחי' דעם ד ם, ד ס איז ד ך שמו נפש וו ס ד ס איז כללותו, ביז וו נענט ז ד ס איז כולל אויך זיין עיקר המציאות, דערנ ך ז גט ער מקראה ז ס'קען זיין דער אופן פון די לע ענינים אין ן אופן ז ס'שטייט בריחוק הימנו און ד איז ד ס אין ן אופן מקראה,

¶13ווי ד ס ה ט אין זיך דעם א טייטש פון מלחמה, ווי דער פירוש הפשוט אין דעם פסוק, ה ט ד ך אין זיך אויך דעם א טייטש מקראה פון לשון קירוב,

¶14ווי דער מיטעלער רבי איז מאריך במאמרו הפפדה בשלום דערנ ך ז גט מען לי ז ד ס איז ן ענין וו ס ד ס איז אים נוגע, ביז אין ן אופן ז ד ס איז אים נוגע בתכלית השלימות, בתכלית התוקף, וכלשון המדרש, ”כל מקום שנאמר לי אינו זז לעולם” ד ס איז זא מין רט ביי אים, זא מין דרגא אין אים,

¶15וו ס ”אינו זז לעולם” ד ס איז ז ענין אין אים וו ס קען אין זיך ניט ה בן קיין שינוי, משא"כ כל ענינים המקרים שבו איז ד ך כשמם כן הוא ז ד ס איז ן ענין של מקרה, מ ל קען ד ס זיין, מ ל קען ד ס זיין באופן כך דער באופן אחר, דער אינג נצן ניט זיין.

¶16דערנ ך ז גט מען כי ז ד ס איז ן ענין וו ס ד ס איז פ רבונדן מיט טעם וו ס ד ס איז ד ך ד דער טייטש פון קיום מלשון-טעם, פ רבונדן מיט שכל, מיט חב ביד,

¶17ברבים, וו ס ס'איז ן ענין וו ס אף על פי וו ס ער ז ”גט נפשי לשון יחיד” איז ד ס אויך אין דערויף ריינגעמישט רבים און דערנ ך איז היו עמדי ז ס'קען זיין דער ענין פון רבים אין ן אופן וו ס זיי זיינען ניט-עמדי,

¶18אף על פי וו ס זיי זיינען מצדת בזכותו ומס פלל בשבילי וכיוצא בזהדי מסיים לו דער ד ס איז ניט אין ן אופן וו ס ד ס איז עמדי ממש, און ד איז ד ס אין ן אופן וו ס זיי זיינען עמדי און אויך אין ן אופן פון היו ווי די גמרא טייטשט פ,

¶19ז בשעת ס'שטייט היו איז ד ס ן ענין ווי זיי זיינען בהווייתם יהא ז ד ס איז אין ן ענין פון תוקף און און מציאות חזקה ביותר.

¶20על כל פרים בקיצו די ענינים עיקרים שבדבר ס'איז ד ך דער ענין אין עבודת ה ווי בשעת ס'איז ד ד ער ענינו, ז ער געפינט זיך ב זיך, ה ט קיין שייכות ניט מיט וועלט, ער געפינט זיך ”בבית הכנסת ובבית המדרש”, און ט ד רטן איז ער לומד תורה ומקיים מצוות,

¶21וו ס דעמ לט איז ד ך ניט שייך צו ז גן אויף דערויף קיין פדי ז ער איז קיינמ ל ניט רויסגעג נגען פון ד' אמות של תפילה און פון ד' אמות של תורה.

¶22ס'איז ד ד דער ענין, ז ס'ד רף זיין דערנ ך דער ”גדול לימוד שמביא לידי מעשה” און ווי זוי איז ער מקיים מצוה?

¶23אף על פי וו ס ”תורתו אומנתו” איז ד ך ווי ער ז גט אין ירושלמי, ז ווי זוי קען גל זיין ”קא סלקא דעתך”, ז ר' שמעון בן יוחאי בשעת ס'קומט דער זמן סוכות איז ניט נ ר ז ער איז מקיים די מצוה,

¶24ניט ד ס איז דער עיקר החידוש, נ ר אביד סוכה ער פ רנעמט זיך מיט עשיית סוכה וו ס אויף דערויף ד רף ער זיך נעמען מבסלות גורן ומבסלות יקב ער ד רף רויסגיין פון ”תורתו אומנתו” און ריינגיין און נעמען פסלות גורן ובסלות יקב אפילו ניט יוצא-זיין דורך ”שלוחו של אדם כמותו” נ רווי ער ז גט אין ירושלמי,

¶25ז שמעון בן יוחאי ה ט ד ס ליין געט ן.

¶26וו ס ד ס איז דער ענין פון פדה ז מ'געפינט זיך אין מעמד ומתר וו ס ס'איז ד ”קא סלקא דעתך” פון דבר המעלים ומסתיר,

¶27ניט דער ענין פון ”תורתו אומנתו” נ כמערער אפילו ניט דער ענין פון ”הנהג בהן מנהג דרך ארץ” ביז וו נענט ד ס ווערט נגערופן בשם פסלת ביז וו נענט ז ד ס איז ג ר ן ענין הפכי, איז ד אין דערויף דער ענין פון לא תעשה דורך דערויף וו ס ער געפינט זיך אין וועלט וו ס ס'איז ד דם וחלב וכיוצא בזה,

¶28און פונדעסטוועגן איז ער כופה את נפשו ואינו אוכלם וו רום ער ווייס דערפון און ווייס ז ס'ה ט אין זיך טעם און חלב התענוג וכיוצא בזה, וו ס ד ס איז די הדגשה פון דער ענין פון פדי ניט ז ד ס איז ן ענין ווי ס'וועט זיין לעתיד לבוא,

¶29ווען ”את רוח הטובה אעביר מן הארץ” וו ס דעמ לט וועט זיין וו ס על עבדו כולם שכם אחד ז ס'וועט ג רניט זיין קיין מציאות הפכיות, וו ס דערפ ר איז ד ך דוקא דעמ לט דער תכלית

¶30השלימות פון שלום ושלוה ושקט יהי' בימיו נ ך מערער ווי ס'איז געווען בשעת שלמה איז דער ענין פון דער גאולה על דרך זה ווי ס'איז געווען ב מלחמות דוד וו ס ד ס איז ד ך דעם ערשטן מ ל ווען ס'איז געז געוו רן דער ”פדה בשלום” על ידי דוד,

¶31ענין ”מלחמת דוד ואף” שלום ז ס'איז געווען דער ענין פון פדי וו רום ס'איז געווען דבר המעלים ומסתיר, און נ ך ”נ רער דבר” המנגד ובלוחם.

¶32אין דערויף גופא קען זיין אויף ביידע אופנים ס'קען זיין דער ענין פון בשלום בדוגמא ווי מ'ז גט בחיזקיהו ז ”רצו הקב"ה לעשותו” משיחו איז ווי זוי איז ביי אים געווען דער סדר אני שוחא ועלמיטתי און דער אויבערשטער טוט מיט מחני אשר דורך דערויף וו ס וישלח ווי די גמרא איז מבאר בארוכה אין סנהדרין.

¶33דערנ ך איז דער אופן ווי ס'איז געווען ב דוד'ן, וו ס דעמאלט ז גט מען דם רב שפחתי איז שפחתא איז מען דערנ ך אויך ד ביי דוד'ן, על אחת כמה וכמה אין דורות שלאחרי זה, על אחת כמה וכמה אין 'תכלית השלימות' ווי ס'וועט זיין לעתיד לבוא דער ”פדה בשלום” ווי דער מיטעלער רבי איז מבאר בארוכה, ז ד ס ווערט אין ן אופן פון שלום, ניט אין ן אופן של מלחמה.

¶34וו ס די ביידע ענינים אין 'עבודת האדם', כאמור, ד ך ד די 'עבודת האדם' בכללות, ווי דער חילוק איז צווישן ישכר און זבולון, ז ישכר איז ענינו איז יושב אוהל ”יושב אוהלים” תורה-שבכתב און תורה שבעל-פה, דער נ ך מער בכללות דער ענין פון תורה ומצוות, און דערנ ך איז ד דער ענין פון זבולון,

¶35ז ער איז הולך לחוץ און עושה פרקמטיא ד ס איז ן ענין פון ארץ קנה ”מ'ד רף ד” רטן מ כן מסחר, וו רום ס'איז ד ענינים און ס'איז ד מסיות, ז ס'קען חס ושלום זיין הפסד, דערפ ר בער איז ד דער יתרון ”אור מתוך החושך” און 'יתרון החכמה מתוך הסכלות' ז דערפ ר דוקא ד רטן קען זיין פ רדינסט שלא בערך.

¶36וו ס ד ס איז דער ענין אין 'עבודת האדם' גופא, דער כללות החילוק פון בית הכנסת און בית המדרש, עבודת התפילה, און עבודת פון 'לימוד התורה', וו ס דער ענין פון עבודת התפילה איז ד ך, ז ווי דער רמב"ם ז גט, ז איז מצות-עשה,

¶37ז אזוי ווי ער איז מרגיש, ז ער ה ט חסרון, במילא ה ט ער ”דבר שצריך לו” איז דעמ לט איז מצות-עשה מן התורה, ער ז ל מבקש זיין צרכיו, און אויך ווי דער ענין ווי דער ”לשון הזהר, ז שעת” צלותה איז שעת קרבה בחרבי ובקשתי ווי דער ארביר יעקב ה ט געז גט און טייטשט אין תרגום,

¶38ז ד ס איז ”בצלותי ובבעותי” וו ס ד ס איז דער חרב וכסת אין דער מלחמה מיטן יצר, אויף מנצח-זיין על ידי המלחמה, וו ס ד ס איז דער 'כללות ענין', אפילו ווי ער איז ”יושב ואוהלים” איז דער אוהל פון בית הכנסת איז ד ס אויך ברך פון דער תורה,

¶39דער ענין פון שת ליצא שת קרבה נוסף אויף הענין שקדם לזה, ז בשעת ער גייט רויס פון די אוהלים בחוץ, און ד רט איז ער זיך עוסק בפרקמטיא כפשוטה, וו ס ט דעמ לט ה ט ער ד ך נסיונות במיוחד וו ס זיינען ניט דרייער ג נצער מציאות, ניט אין בית הכנסת, על אחת כמה וכמה ניט אין בית המדרש,

¶40פונדעסטוועגן איז ד רטן ד דער פדה וו ס ד ס איז דער כללות החילוק פון ישכר און זבולון איז ב ישכר גופא יושב ואוהלי איז ד ך ד דער ענין וו ס ס'ד רף ד ך זיין הקדמת התפילה לפני התורה,

¶41הקדמת ”ברכת התורה לפני לימוד התורה”, איז אין דערויף גופא איז ד ס אויך דער חילוק פון שלאתה שעת קרבה ביז דער ענין פון תורה אויף

¶42וועלכע מ'ז גט דרכי דרכי אור וכל נשיבתי' שלום ובלשון הרמב ם ווי ער ברענגט ר פון סתר ל ניתנה תורה אין סוף פון הלכות סיום וחותם פון הלכות חנוכה ל ניתנה תורה ”אלא לעשות שלום בעולם” ביז ווי אין תורה גופא, איז ד ך אויך ד די ביידע ענינים אין תורה,

¶43ווי איז דער ענין אין תורה אפילו אין תורה-שבכתב?

¶44איז ד ך ד דער ענין אין תורה-שבכתב תהלים אויך כולל דער ענין פון ”פדה בשלום” וואס ד ס איז ד ך עניני תהילות ותשבחות ותפילות און דערנ ך איז ד דער ענין אין תורה,

¶45תורה הוראה כפשוטה, דער ענין ההלכה שבתורה-שבכתב, דערנ ך איז ד ווי אין תורה גופא דער חילוק פון תורת הנגלה און תורת און 'פנימיות התורה',

¶46ווי ער ז גט אין ראי' מהימנא, ז תורת הנגלה וועט אנגערופן עץ הדעת, ארום ט ד רטן ד רף מען ד ך אמפערן ומלחמה ”ה בן עץ הדעת טובה” ורעה ניט חס ושלום התורה ליין איז טובה ורעה, זי איז זיך בער נתלבש אין ענינים של טובה ורעה, להרדיל,

¶47”בין הטמא ובין הטער” ביז וו נענט כלשון התניא זיך זיך נתלבש אפילו אין תניא של שקר, און מ'איז מברר וועלכע טענה איז שקר און מ'ד רף איר א פשל בן און מ'ד רף פסק'נען דעם דין היפך טענה זו.

¶48און דערנ ך איז ד דער 'פנימיות התורה' אויף וועלכע ווערט נגערופן אין דעם ”רעיא מהימנא” כמבואר בארוכה דער ביאור בזה פון דעם ”בעל הגאולה אין” אגרת הקודש שלו הידוע, ז ד ס ווערט נגערופן עצה חיים ביז וו נענט ז אויך כפשוטו איז אין נגלה דתורה איז ד רטן ד יש

¶49ד רטן סיי מחלוקת און סיי קשיא און סיי ורמינהו משא"כ אין 'פנימיות התורה' איז לא סתמא לא כושיא ולא מחלוקת מיט די אריכות אין זיי אין רעיא מהנה און די אריכות הביאור אין אגרת הקודש פון דעם לטן רבי'ן.

¶50וו ס ד ס איז אויך בכללות הענין און אויך דער קישור צו יום הגאולה, וו ס מ'ז גט, ז ד ס איז פ רבונדן מיט ”פדה בשלום” אף על פי וו ס ס'איז ד ך געווען דער ענין כאמור, ז ”פדה בשלום” איז ג ר אין תורה גופא דער ענין החלק התהילות ותשבחות שבתורה,

¶51ביחד עם זה בער איז ד ך ד ס געווען דער מאסר און דער 'העלם והסתר' אויף הפצע פון מעיינות, תורת הבעל שם טוב און דערנ ך תורת המגיד, וו ס ד ס איז געווען יום הילולא רבו של הרב של מורינו ווי ער שרייבט אין די אגרת הקודש, וו ס ט דעמ לט טוט ד ס אויף,

¶52ז פון דעמ לט ן ווערט ד ס דער ענין פון בשלום און ד ס ווערט הכנה קרובה, ז מ'טוט ככל הדרוש, און נ כמערער, אין ן אופן פון פורץ גדר ומדידה והגבלה, אין דעם ענין פון יפוצו מעיינותיך ביז וו נענט ד ס קומט ן חוצה וכמדובר כמה פעמים בארוכה,

¶53ז ד ס איז ד די לע דריי ענינים ז ד ס קומט ן אין חוצו ווי די גמרא ז גט אין הבמות שאין חוצו למים תא לחוצו הימנו און ד ס קומט ן אהינצו, אין ן אופן פון יפוצו וו ס ד ס איז מערער ווי ד ס איז סתם געבר כט אהינצו, נ ר אין ן אופן פון הפצה, וו ס ד ס איז פורץ מדידה והגבלה,

¶54און ניט נ ר מ'ברענגט אהינצו מים פון דעם מעיין נ ר מ'ברענגט אהינצו דעם מעיין ליין, ס'איז ד די לע דריי ענינים, און מ'ה ט געגעבן כח יעדערן אויף צו ט ן אין דעם אופן פון די ענינים, און ס'ווערט מקויים דער יעוד,

¶55ז 'קאתי מר דא מלכא משיחא' ז ”מיד הן נגאלין” בגאולה האמיתית והשלימה, וו ס דעמ לט איז זוי משיח תקנה, וו ס דעמ לט וועט זיין דער ”פדה בשלום נפשי כי ורבים היו עמדים” מיט אלע פירושים שבדבר, שפי שיתבראו לקמן, במהרה בימינו ממש, ובעגלא דידן.