טקסט

¶1אט דאס וואס מ'דארף נאך מוסיף זיין אויף מסיים זיין דעם ענין הקודם, אז פונקט ווי מ'האט גערעדט פאר די וואס געפינען זיך במקום מסויים, אז דא דארף זיין דער ענין התפילין וואס דאס איז כללי און דער ענין התהלים און אויך דער ענין פון א צדקה פושקע איז ווי גערעדט דערנאך,

¶2אז יעדער איד איז דאך א חלק פון ”צבאות הוי” וואס דאס האט זיך אנגעהויבן גלייך ”בצאתם מארץ מצרים” איז דאך געווען אין אן אופן פון לצבאותם ובפרט נאך ווי מ'זאגט אין דער הגדה ה”חייב אדם לראות עצמו כאילו הוא עצמו יצאה ממצרים” וכמבואר בארוכה די ראגאטשאווע קאכט זיך אין דעם, אז דאס איז א פעולה נמשכת,

¶3איז דאך דער ענין 'בכל רגע' וואס מ'דארף דערמאנען יציאת מצרים איז דעמאלט איז יצא ממצרים ווערט ער בגלוי אין א חלק פון ”צבאות הוי” דארף אויך זיין אט די דריי ענינים, וואס דאס איז בא להזכר וואס אמאל איז דאס געווען בפשיטות, אין יעדער אידישער הויז,

¶4א צדקה פושקע, מפני כמה סיבות איז דא הייזער וואס איצטער איז דאס דארט ניטא, נאר מ'שיקט טשעקס וכיוצא בזה איז בדוגמא ווי גערעדט פריער וואס די גמרא זאגט דער חילוק, אז אפילו א מאנסביל וואס ער גיט ממון איז דאס ניט בדוגמא צו דער אשעה וואס זי גיט לחם ומזון וואס דאס איז שוין גרייט, איז דאס פועל מערער,

¶5על אחת כמה וכמה בשעת מ'גיט נאך א טשעק וואס דערנאך דארף יענער גיין אין באנק און ווארטן ביז מ'וועט אים אומקערן און ערשט באקומען ממון, און ערשט דערנאך קויפן איז דאס נאך ווייטער ווי נתינת ממון, וואס דערפאר איז א נחום ביותר אויף צוריק מחדש זיין דעם מנהג טוב,

¶6אז בכל בית ישראל אין יעדער אידישע הויז זאל זיך געפינען א צדקה פושקע וואס דאס וועט אליין דערמאנען אויף דעם ענין הצדקה, און אויב ער גדיינט בלאו הכי וועט דאס אים דערמאנען אז מ'דארף נאך מוסיף זיין, ווארום ער גיט זיך א כאפ אז די צדקה פושקע האט שוין לאנג געדארפט זיין פול, און דארט איז נאך דא א מקום אויף אריינווארפן נאך מטבעות.

¶7ובמיוחד אז דאס איז אויך אן ענין אין חינוך, אז בשעת די קינדער וואס אין הויז דערזען אויף צדקי פושקע פרעגן זיי ”מה זאת” איז מען זיי מסביר דעם גאנצן ענין פון צדקה, וואס צדקה איז דאך פארבונדן מיט דעם ענין פון גלויבן אז דער אויבערשטער ”מלוה הוי' כנן דל” מיט כל הפרטים החינוכיים וואס ס'איז דא אין דער נתינת הצדקה,

¶8וואס מצד זה איז כדאי איינצוגעוואוינען אידן קליינע און על אחת כמה וכמה גרויסע נתינת הצדקה.

¶9וכמסופר אויך אין די זכרונות פון דעם רבי דעם נשיא, אז בשעת ס'איז ניט געווען דער אפשריות פון צדקה האט מען זיך מתרגל געווען אויף נעמען גמילות חסדים איינער ביים צווייטן, על דרך ווי מ'זאגט מחליף וסעודתיהו אין פורים, ווי די גמרא דערציילט אין מגילה האט מען זיך געביטן אויף געבן א גמילות חסד, איש לרעהו,

¶10כדי צו איינגעוואוינען זיך אין דעם ענין פון גמילות חסדים כפשוטה.

¶11אין המשך להמדובר לעיל בהנוגע צו יו טס כסלו, ווי ס'איז דאך דורות שלאחרי זה האט דאך דער רבי נשמתו עדן דעם שווער-שפאטער מגלה געווען דעם ענין וואס א יו טס כסלו איז דאס ראש השנה ותורת החסידות וללימוד דרכיה, און ווי איז מסיים, און ווי דער רבי דער נשיא ברענגט דאס אראפ בכמה מקומות,

¶12וועגן זאגן לשנה טובה בתורת החסידות, ובדרכי החסידות, תכתבו ותוכתימו.

¶13וואס דערפון האט מען ארויס נאך א נקודה, אז אין דערויף איז אויך דא דער פרט פון ראש-השנה, אז ס'איז דא א כתיבה, און דערנאך איז דא א חתימה.

¶14וואס על פי זה קומט דאך אויך אויס, אז פונקט אזוי ווי בינונים בראש-השנה איז דאך דער חתימה ביום הכיפורים אין הזמן לאחרי זה, על דרך זה דארף לכאורה זיין אויך בהנוגע, וויבאלד אז מ'זאגט כי כתובו ותוכתנו דארף זיין פארבינונים וואס דאס איז ”מדת כל אדם”, אז ס'זאל זיין אין א זמן ניט י' טס כסלו.

¶15מ'האט דאס געקענט פארענטפערן, אז דאס איז ניט מוכרח, ואדרבא, וויבאלד אז דא רעדט זיך וועגן תורת החסידות, וואס ענינה איז דאך אויף ארויסנעמען פון הגבלות פון 'זמן ומקום'.

¶16נגלה דתורה איז ענינה, ווי גערעדט פריער פארקערט, לערנען א הלכה ווי אזוי מ'דארף זיך פירן אין 'זמן ומקום', וואס דערפאר איז דאך עניני התורה זיינען געגעבן געווארן בשיעורים, ווי דער אלטער רבי רעכנט אויס אין דערויף כמה דוגמאות, דוקא אין מדידה והגבלה.

¶17ביז אז מ'זאגט, אז דער מקור התורה, ווי ער איז געשטאנען בעולם וואס דאס איז געווען דער ענין פון ארון איז ער געשטאנען לאמיתתו, במילא איז ”מקום ארון אינו מן המדה” וואו האט מען אבער גע'פועל'ט דעם אינו מן המדה?

¶18אין דעם 'אמתיים וחצי' און אמל וחצי און אמל וחצי.

¶19וויבאלד אז אינו מן המדה דארף מען האבן די מדות?

¶20איז דערפאר וואס תורה איז ענינו אז זי איז דוקא למטה, און אין דעם מטה זאל זיין דער ”כה דברי כאש”, און דאס איז באופן אז ס'בלייבט דער ”אמתיים וחצי און אמה וחצי רחבי און אמה וחצי כומתו” און אף על פי כן זעט זיך דא אן ווי תורה פועל"ט דעם ענין וואס אינו מן המדה.

¶21דאס איז אבער בהנוגע צו נגלה דתורה.

¶22משא' כן אבער בהנוגע צו 'פנימיות התורה', וואס ווי ער ברענגט אראפ אין אגרת הקודש פון ראיה מהימנא הידועה וואס איז פארבונדן מיט דער גאולה וואס ישראל מבי גלותא ברחמי בהי ספרא דילי איז אויף דערויף זאגט ער דאך,

¶23אז דארט איז ניטא קיין מחלוקת, און דארט איז ניטא קיין טוב און היפך הטוב וכו,' און בפרט נאך ווי דאס איז כפשוטה, דער ענין פון חסידות איז דאך אויף ארויסנעמען פון מדידה והגבלה בכלל, און מדידה והגבלה במיוחד פון 'זמן ומקום'.

¶24וואס דערפאר האט מען אויך געקענט זאגן, אז אף על פי וואס ראש-השנה בכלל איז כתיבה וחתימה איז באבוננים איז מ'דארף האבן זמנים מיוחדים, ווארום דאס איז דאך אן ענין פארבונדן מיט 'זמן ומקום', וואס דאס איז דאך ענינו פון ראש-השנה במיוחד,

¶25משא"כ אבער בהנוגע צו תורת החסידות, וואס דאס איז דאך דער גילוי פון 'פנימיות התורה' איז אט דעמאלט קען דאס זיין ביחד.

¶26דערפון אבער וואס דער רבי דער נשיא איז מסביר בארוכה בהנוגע די שיחה ב”אם טשן ד” אז וויבאלד אז מ'רופט דאס אן בשם ראש השנה דארף דאס האבן פאר דעם אן ענין פון א הכנה פון סליחות און אלול וכו און זאגט אז דאס איז פארבונדן מיט טעג פאר דעם איז דערפון פארשטאנדיק, אז אויך אין דערויף איז דא די חילוקי זמנים.

¶27וואס על פי זה איז דאך פארשטאנדיק, אז אין דערויף איז דא פארבינונים פונקט אזוי ווי בראש השנה איז דא אזוינע וואס לאלתר נכתבים ונכתמים אבער פארבינונים איז דאס אין זמנים מיוחדים.

¶28וואס ווען איז דער זמן בזה?

¶29איז דאס ביאור בזה, פארשטאנדיק ווי דער ענין איז על-פי נגלה.

¶30וואס דער אלטער רבי שרייבט דאך אין ברכות הננים, פרענגט ער דאך אראפ לסק הלכה, אז ”ברכת הגומל” דארף מען דעמאלט מאכן ווען ער איז חוזר לבוריא, אף על פי וואס היכל מחליא מאכט ער נאך ניט ”ברכת הגומל” ווען מאכט ער דאס?

¶31ווען ער ווערט א ”ברא ושלום חוזר” לבוריא.

¶32דערפון איז אויך פארשטאנדיק, אז ווען איז געווען חל דער ”ברכת הגומל” פון דעם אלטן רבי'ן?

¶33האט ער געדארפט דאס מאכן ווען ער איז געקומען למקומו.

¶34אף על פי וואס דער שחרור איז דאך געווען ביום ט' כסלו, און דעמאלט איז דאך געווען די גאולה מיטן גאנצן שטורעם, ביז וואנענט אז דער אלטער רבי האט דאס געדארפט באווארענען ”אגרת הקודש הידועה”, ולא לסרוג חס ושלום וכו' הי ואולי, און ווי מ'זאגט אויף דערויף, אז פייו די קדושה זאל אויך ניט זיין.

¶35בהנוגע אבער צו ”ברכת הגומל”, וואס דאס דארף זיין לבוריא לייגט זיך אין שכל מסתבר לומר אז דאס איז געווען ווען ער איז געקומען צוריק למקומו.

¶36וואס ווען איז דאס געווען? איז ווי ס'ווערט דערציילט אין לקוטי דיבורים פרשת המעשה, אז ס'איז ארויסגעפארן א די גווה געווען בי"ט כסלו די התחלה, און דערנאך וועט זיך דאס פארטויגן אין כ' כסלו, און דערנאך האט געווען כמה ימים ביז וואנענט ער איז געקומען למחושר לו, וואס דאס איז געווען אין ויטיפס, און ווע ווי ס'שטייט דער לשון אין לקוטי דיבורים.

¶37וואס ויטב ס'איז דאך שוין געווען דער ארט וואו ער איז געווען אן אדם, און וואס דארט איז געווען דער ענין פון אין זיינע צייטן א מערקסט פון חסידות וכו וואס דערפאר לייגט זיך אז דער חזר לבוריא דער סיום וחותם וחתימת הגאולה על פי נגלה איז דאס געווען אין חנוכה.

¶38וואס על פי זה קומט אויך אויך אויס דער ענין פון שוחתימו אז די חתימה איז דאס בחנוכה, וואס דערמיט איז אויך קומט צו א ביאור אט דאס וואס ס'ווערט געבראכט אין שיחות,

¶39אז ס'שטייט אין פוילישע ספרים אז בחנוכה באקומט מען די גמר חתימה טובה, וואס לכאורה שטייט כמה וכמה ענינים אין פוילישע ספרים, וואס מ'ברענגט ניט אראפגעבראכט אין שיחות פון חסידות, איז דאך דערפון פארשטאנדיק, אז מ'ברענגט אראפ איז דאס א סימן אז ס'ווערט א חלק אויך ווי דער ענין איז על פי חב", וואס על פי האמור ווערט דאס פארשטאנדיק,

¶40וויבאלד אז בחנוכה איז געווען דער גמר חתימה טובה, אדער דער חתימה טובה מיט דעם גמר צוזאמען פון דעם תקת תיבה און דער ראש השנה לתורת החסידות ולדרכי החסידות.

¶41על פי זה איז אויך פארשטאנדיק, אז אין חנוכה דארף אויך זיין די דריי ענינים, בדוגמא ווי ס'איז דא אין דעם תכתבו דער יסק בתורך ובמילות חסדים ומתפלל אים הציבור דארף אויך זיין אין חנוכה דער ענין פון די שלשה כביד.

¶42וואס דאס גיט דאך אויך א ביאור אויף דערויף וואס ס'שטייט אין שאלתות ברענגט ער דארט אראפ בהוספה ווי די גירסא אין גמרא ”מזוזה מימין ונר חנוכה משמאל” אין שאלתות שטייט אין דערויף א הוספה ובעל הבית באמצע.

¶43איז דערנאך ווי ס'שטייט נאך אין דערצו אין אנדער ארט א הוספה, שנאמר ”בחוט המשולה שלא במהרה יונטיק”, וואס דער ווי דער לשון הנכו בבעל-הבית, בטלית מציעתא באמצע אבער על כל פנים איז דא די דריי קוין, דער מזוזה מימין און ער חנוכה ”משמאל ובעל הבית” באמצע.

¶44על דרך זה אויך ”המעשה הוא העיקר” דאס איז דאך ענינים וואס זיי זיינען מערניט ווי רמזים אויף ג' קוין, דארף דאך זיין דער ענין פון ”עוסק בתורה ובגמילות חסדים” ומתפלל אים הציבור.

¶45וואס דערפאר איז דאך אין חנוכה קומט דאך צו א תפילה אים א ציבור דער ענין ההלל, א תפילה מיוחדת, און ס'קומט צו דער ענין פון גמילות חסדים און מ'ברענגט אראפ דער נחמי דובראוונע, אזוי איז דאך אויך נוהג דער ענין וואס מחלקים, וואס מ'טיילט חנוכה געלט פאר קינדער, און מ'גיט אויך לעניים נרים המחזרים על

¶46און ווי גערעדט אמאל בארוכה דער ענין פון צדקה בחנוכה, נוסף אויף די שני ענינים פון תורה און עבודה, אדער פון תורה און תפילה.

¶47וואס דער ענין פון שמש שבחנוכה איז דאך א זאך וואס דאס איז פארבונדן מיט ”נר מצוה ותורה אור” און דאס איז דער ענין המנורה, דער עיקר נס פון חנוכה, וואס דאס איז דאך דער ענין וואס להשכיחם תורתך

¶48און דערנאך איז דא דער ענין ווי גערעדט פריער דער ענין פון תפילה וואס דאס איז דער עיקר, על דרך ווי ביי ”פדה בשלום”, איז דער עיקר דער 'עסק בתורה' וואס דערפאר פועל"ט דאס, אז די בדיעה זאל זיין בשלום אפילו חרש השלום לטעבור ברתיכם כמדובר לעיל, און דערנאך קומט דאס אראפ אויך בפועל, כמדובר, דער ענין פון תורה אויף תפילה וגמילות חסדים בחנוכה כפשוטו, נוסף אויף דעם רמז

¶49”נר חנוכה משמאל” ובעל הבית באמצע.

¶50און יהי רצון, אז ס'זאל זיין דער ”וחוט המשולש לא במהרה ינתק ובכלל לא” ינתק דער 'חוט המשולש' פון ישראל אורייתא וקובה, וואס דאס איז 'חד הוא', און בקרוב ממש, על ידי איחוד כולם יחד, זאל ווערן דער ”יעקב חבל נחלתו” וואס אויף דערויף ברענגט דאך אויך רש"י אראפ א חבל וואס דאס איז דער ענין פון ג' ביחד הגדיל,

¶51און דאס איז דא דערפון ווערט דערנאך דער חבל המקשר דעם אדם למטה מיט דעם אדם ארון אשר על הכסא למעלה ווי ער איז מבאר בארוכה אין אגרת התשובה, און ס'ווערט דערנאך דער ביחוד כולם יחד ”באור פני מלך חיים” און נאך אין די לעצטע טעג פון גלות, ווי דער רבן ברענגט אראפ אז נרות הללו אם תהלים לעולם און איז מפרש אז דאס גייט אויף די נרות חנוכה.

¶52און דאס זאל ברענגען בקרוב ממש די גאולה ”שאינו בטילה לעולם” שאין אחרי' גלות די גאולה האמיתית והשלימה על ידי משיח צדקנו, מגלותינו זה, ובקרוב ממש, און אין אן אופן פון הוליך ומוסיף ואור ווי דאס איז אין די נרות חנוכה, אף על פי וואס ס'איז דאך דערוויילע משתחשך החמה,

¶53ביז וואנענט אז ”קליא ריגלא דתרמודאי” ווי ס'שטייט אויף דערויף דער אפטייטש אז תרמודאי כפשוטו איז דאך דאס געווען, ווי ער זאגט אין יבמות וואס האבן מוריד געווען אין שלמה, און דערפאר איז אויך תרמודאי אותיות מורדת וועט ווערן ”קליא ריגלא דתרמודאי” און ס'וועט קומען משיח צדקנו, ו”יוליכנו קוממיות רצונו”, בגאולה האמיתית והשלימה,

¶54און ס'וועט דעמאלט זיין די וידליקו נרות בחצות קדשך כפשוטו, על ידי אהרן כהן גדול, ווי די גמרא זאגט אז דעמאלט וועט זיין אהרן און משה עמהם, וועלן זיי פירן די אלע ענינים בתכלית השלימות, און ס'זאל זיין בקרוב ממש, נאך פאר חנוכה, וועט מען קענען זיי מקיים זיין דעם 'ועל הניסים' כולל זיין אויך דעם נס פון די גאולה האמיתית והשלימה.

¶55לחיים.