transcript · Yiddish
Text
Machine text not yet checked by a person - do not quote it as the Rebbe's words.
¶1מ'האט פריער גערעדט בנוגע צו דעם שיעור אין רמב"ם, לויט דעם קביעות עתים וואס מ'לערנט ג' פרקים ביום, וואס דעמאלט איז דאך אויך אפגעדרוקט אין דעם ”מורה שיעור” די קביעות עתים אין לימוד הרמב", די ג' פרקים וואס זיי זיינען שייך צום טאג פון י'ט'כסלו,
¶2וואס דארט רעדט זיך בכללות, און אויך כמה פרטים אין כלל זה, דער חילוק פון א שור מועד און א שור תם, וואס בכללות איז דאך ווי דער רמב"ם שרייבט אין סוף פון הלכות תמורה,
¶3אז די עניני התורה און הלכות התורה זיינען געגעבן געווארן לישר ”הדעות ולישר המעשים” ולתקן המעשים, און ברענגט דאס די ראיות פון פסוקים וכו.'
¶4דאס הייסט, אז פון יעדער ענין אין תורה פסק'נט אפ דער רמב"ם בספרו, וואס דאס איז ”הלכות הלכות”, אז אין יעדער ענין פון זיי איז פועל"ט, אז ס'זאל זיין דער ישרות און דער תיקון סיי אין דיעות שבמוח ולב, און סיי אין מעשים וואס דאס איז פארבונדן מיט רמ"ח 'אברי הגוף'.
¶5וואס דערפון איז אויך פארשטאנדיק, על אחת כמה וכמה פון א הלכה וואס האט אין זיך ריבוי פרטים, ריבוי הלכות פרטיות, ווי מ'זעט דאך אין די דריי פרטים דער ריבוי פרטים און הלכות פרטיות בהנוגע צו דעם חילוק פון מועד וטעם.
¶6און ווי מבואר אין ספרי מוסר, און אויך פארשטאנדיק בפשטות, ביז אויך אין כמה ממפרשי המקרא, אפילו אין פשוטו של מקרא, ועאכו"כ אין מדרשים, אז בנוגע צו א טעם און מוהד איז דאס פארבונדן אויך מיט 'עבודת האדם', ובפרט דער 'נפש הבהמית' שבאדם,
¶7וואס אין איר מעמד ומצב קען זיין אויף צוויי אופנים, אין אן אופן וואס דאס איז טעם, וואס דאס איז ”כל ישראל בחזכת כשרות הן” ווארום יעדערער פון זיי און אלע שטעמען זיי פון ”ויעקב איש תם” און דערנאך איז דא וואס 'יצרו אנסו' ווי דער רמב"ם זאגט,
¶8וואס דעמאלט ווערט דאס אין אזא אופן וואס דאס איז ניט ווי אין א הנהגה פון איש תם במילא קומט דאס אזוי אויך אראפ אין די בהמה, וואס תמורת זה וואס פריער איז זי געווען א בהמה טעם מיט די דינים פון דעם איז דערנאך געווארן אנדערש.
¶9און ווי מ'זעט אין די דריי פרקים רעכנט אויס דער רמב ם כמה וכמה אופנים, ווי אזוי, אז אף על פי וואס פריער איז דאך שוין געווען א מועד דער שוין, מיט אלע תנאים דורך וועלכע ער איז געווארן א מועד איז זיי געווען אויסגעהאלטן איז דערנאך, דורך א שינוי קל,
¶10ווערט בטל זיין חזקע פון מועט און ער איז ”חוזר לתמותו”, אפילו מיט א שינוי קל, אויב דאס איז נאר א שינוי, כמבואר בארוכה אין די פרטים.
¶11כמדובר כמה פעמים, אויף אפלערנען אן ענין אין מוסר איז לכל לראש, בשעת מ'לערנט א הלכה, דארף מען לערנען די הלכה כפשוטה, וכמדובר כמה פעמים, ווי דערמאנט פריער, מימות הקורנו שמה בערבים, אז ער וועט לערנען מערניט ווי דעם רמז שבדבר, אז קריאת-שמה דארף זיין מתוך יראת-שמים וועט ער ניט וויסן ווען ס'איז זמן קריאת-שמע.
¶12כדי צו וויסן זמן קריאת-שמע והוא העיקר דער עיקר איז דאך, ער זאל לייענען קריאת-שמה, ס'זאל ביי אים זיין בזמנו, דארף ער פריער אפטייטשן מימה סיי דער רגע אין זמן, און דערנאך קומט דער פירוש הפנימי טאקע, אבער לאחרי זה אין 'עבודת האדם', אז דאס איז פארבונדן מיט אימה ”ויראה ורתת וזיע”.
¶13על דרך זה ווען ס'רעדט זיך וועגן הלכות וואס דער שם הכללית שלהם וואס דער רמב"ם האט געגעבן איז דאס הלכות ניסקי ממון, וואס ממון איז דאך לכל לראש דער גאנצער יסוד פון צדקה,
¶14איז דאך פארבונדן מיט על כל פנים א פרוטה, על אחת כמה וכמה צדקה מאסר, על אחת כמה וכמה ”צדקה חומש, על” אחת כמה וכמה ווי דער בעל הגאולה ברענגט אראפ,
¶15אז בימינו אלו, איז אפילו דער וואס גיט מער ווי חומש איז דאס ניט בזבוז, דערפאר וואס דאס איז פארבונדן מיט חיי גופו, אין 'חיי נפשו' וכו כמדובר כמה פנים.
¶16וו ס ין ערויף יז ך חידוש, בפשוט ין נגלה פון י ברים, בפרט נ ך ווי ס יז פ רבונ ן מיט טעמי ההלכו ת.
¶17ער כלל ו חילוק פון טם ון מועד יז, יז ך ניט ז מ'ז ל בלייבן חס ושלום ביי אים נז וו ס ט עט ן, ער מועד, פילו ניט וו ס ט עט ן טם ס יז לענער נז,‡ בער נז יז ך ס.
¶18און דאס ווערט טאקע אנגערופן הלכות ניסקין איז דער כללות החילוק, אז א מועד בשעת ער באצאלט, איז דאס אן ענין וואס דאס איז בתם ודם וואס איז פארבונדן און פארשטאנדיק על פי 'הבנה והשגה', וואס דערפאר דארף ער באצאלן אן עזק שלם מיט אלע גדרים וואס ס'איז דא אין תשלומין פון ניסקין ממון וואס זיינען געווארן על ידי מועד.
¶19בשעת ס'קומט אבער צו תם, זאגט תורה, אז ער דארף ניט באצאלן פארן נזק, ווארום דאס איז א טעם, ס'איז א דבר בלתי רגיל, אף על פי כן לאזט אים תורה ניט אפ, און זאגט אז מ'דארף באצאלן א חצי נזק דאס איז אבער אן ענין של כנס.
¶20וואס דאס איז א חילוק עיקרי אין כמה גדרים, נוסף אויפן חילוק צי דאס איז מגופו צי מנוחתו וכו,' אויך אין דעם מרצה ממון וואס ער באצאלט, צי דאס איז חצי צי דאס איז בשלימות נזק שלום איז א חילוק אין דעם עצם גדר פון חיוב תשלומין.
¶21וואס בשעת ס'רעדט זיך וועגן נזק שלום איז ניטא קיין עצה ”והשיב את הגזילה אשר גזל” ועל דרך זה בנוגע צום נזק דארף ער באצאלן דעם נזק שלום.
¶22בשעת ס'קומט אבער צו חצי נזק ברענגט אראפ דער רמב"ם לפני זה, וואס דאס ווערט דער דין אויף די רוב הלכות פון די ג' פרקים וואו ס'רעדט זיך וועגן טעם, אז המודה בכנס הרי זה פטור.
¶23במה דברים אמורים? אז ער דארף באצאלן געלט, על ”כל פנים חצי” נזק, ווען א צווייטער האט אים הכריח געווען.
¶24ווען ער איז מודה בכנס אט דעמאלט ווערט ער פטור פון דעם ממון.
¶25וכמדובר, אז דאס איז דער פסק-דין אין די זעלבע הלכות ניסקי ממון, אמת טאקע מיט א פאר פרקים לפני זה, אבער דערפון ווייס מען דעם דין אויף רובו ההלכות פון די ג' פרקים.
¶26ווי דער רמב"ם שרייבט אין סוף הלכות מעילה, בדוגמא ווי פריער אין הלכות תרומה, אז אין אלע ענינים פון תורה, אויב נאר מ'קען געפינען א טעם דארף מען זוכן ביז וואנענט מ'וועט געפינען א טעם,
¶27און ער איז גלייך מוסיף, אז שלמה המלך האט געזאגט אז ער האט געזוכט האט ער טאקע געפונ א טעם אויף כל עניני התורה, מערניט ווי אויף איין און איינציקע זאך וואס איז געווען ”אמרתי החכמה והיא רחוקה ממנו”.
¶28על אחת כמה וכמה אין הלכות נזקן אין הלכות ממון, איז דאך דאס זיכער אן ענין פון ונרותא לחקין יעסוק בדינים ממונו דאס איז אן ענין פארבונדן מיט חכמה, וואס מ'קען דאס געבן צו פארשטיין אין הבנות ושכל האדם.
¶29וואס איז די הסברה וואס ”המודה בכנס פטור” משא"כ המודה בנזק שלום דארף ער באצאלן נזק שלום, וואס דאס איז צוויי מאל אזויפיל וויפל ער דארף באצאלן בא טעם, איז פון דעם האלבן נזק ווערט ער באפרייט, און בשעת ס'קומט צו באצאלן צוויי מאל אזויפיל העלפט ניט אז ער וועט זיך מודה זיין!
¶30שטייט אין טעמי המצוות, א טעם אין דערויף אויך וואס ס'איז פארשטאנדיק בשכל הפשוט.
¶31פארוואס קאנסטנט מען אים? דערפאר וואס ער האט געטאן א דבר בלתי-רצוי, ”היפך רצון ה'”, ניט מ'קאנסטנט אים כדי ער זאל ממלא זיין דעם חסרון פון דעם חבר, וואס דעמאלט איז ניט פארשטאנדיק, כממה נפשך איז ער ממלא דעם חסרון פון דעם חבר, על דרך ווי געז גט פריער בנוגע ו ”הושב את הגזילה אשר גזל” דארף ער געבן נזק שלם!
¶32און דא ב פרייט מען אים פון דעם נזק שלם!
¶33אעפ ולפי כן ק נס ניט מען אים, זיינען מבאר ספרי מוסר, און אויך טעמי המצוות בפשטות, ז וויב לדער ג נ צע ז ך וו ס ער רף ב וילן, ניט וו ס ער יז מחוייב, ערפ ר ס יז ביי אים ס יז עווען בר בלתי רגיל, ס ”יז בהמה תמה”,
¶34נאר וואס דען, פארוואס באצאלט ער?
¶35דערפאר וואס אזוי ווי ער האט געדארפט היטן על כל פנים ווי מ'היט א תמן, אמת טאקע ניט קיין חיוב גמור, אבער א שמץ חיוב איז דא בזה, במילא איז קאנסנט מען אים פארוואס ער האט געטאן לפנים משורת הדין און האט ניט אויסגעהיט די בהמה תמא שלו, אז ער זאל באצאלן, און דערפאר איז גענוג ער באצאלט האלב, ווארום דאס איז ניט נוגע וואס ס'פעלט ביים חבר,
¶36דא יז נוגע וואס מ'דארף ים נ נען, וו ס ס יז ט ע ער לשון פון כנס.
¶37ב ע מ'ז ט ווי ב ב ב עז ל ער רום יזילע, ער טערום יזילע.
¶38ב ע מ'ז ט ן כנס יז ס ניט מ נ ן ים ניזו, כנס יז ס וו ס מ נ ן ים מזיק.
¶39ט ד ווערט בער י ל.‰˜ ס יז פ ר ט נ י פ רוו ס מ'ב פרייט ים פון באצעלן אים כנס.‡ וואס איז בער שולדיק דער ניזוק?!
¶40אויב ער וועט ניט מודה זיין בכנס וועט דער ניזוק באקומען חצון עזר, צי דערפ ר וו ס ער ט געט ן תשובה, ון ט פ רכ פט י וועג ון ט מודה עווען בכנס דערפ ר רף פעלן ביי אים ניזוק דער חצון עזר.
¶41וו ס יז ער שולדיק ין ערויף?
¶42בפרט נ ך לויט די אגרת הידוע פון דעם לטן רבי'ן און בעל הגאולה פון יו ט כסלו, אז מענטש קען ניט מזיק זיין א צווייטן מענטשן, סיידן אויב ”נגזר עליו מן השמים והרבו שלוחים למקום”,
¶43במילא וועט ביי אים מקויים ווערן דער גזר וואס מ'וועט גוזר'ן, ניט דערפאר וואס א צווייטן איז איינגעפאלן ער זאל אים מזיק זיין, דאס גיט אים ניט קיין שליטה אויף א צווייטן מענטשן, על אחת כמה וכמה אויף א צווייטן אידן.
¶44פארוואס קען ער ים מזיק זיין?
¶45דערפאר וואס דאס איז בלשון הגמרא גברי קטילא קטל סיי-ווי סיי וואס פעלט דאס ביי יענין, נאר ס'האט געקענט זיין דורך א צווייטן, ס'איז געקומען דורך אים.
¶46פארוואס קומט אים אן עונש?
¶47ער האט זיך יענעם ניט מזיק געווען, סיי-ווי סיי סיי ס'איז דאך א גברי קטילא?
¶48איז דער אלטער רבי גלייך מבאר אין דעם אגרת הקודש, אז מ'איז אים מעניש על דאס וו ס דער ויבערשטער וויל ווייטן מעניש זיין יבי לוחם למקום ווי ומט יענער ויסנ ו ן י בחיר ז ס ז ל ווערן רע בחיר ו ון ער ז ל ויסלייבן ער ז ל ווערן אים ליח פון אים ויבער טן ויף מעניש זיין ווייטן י ן?
¶49ז ערפ ר ומט ים עונז. וו ס על פי ז יז ויך פ ר ט נדיק, ון ווערט י קשיא בנוגע צו דעם ניזוק,
¶50ממה נפשך אויב דער ניזק דארף באקומען די חצי נזק איז ווי אזוי קען דאס אט דער וואס ער האט מודה-געווען בכנז צונעמען ביי אים וואס אים קומט?
¶51אויב אים קומט ניט, איז וועט ער דאך דאס ניט קענען באקומען אפילו אז יענער וועט אויך ניט מודה זיין, א געלט וואס איז ניט שייך צו אים וועט ער ניט באקומען, ווארום יעדער זאך טוט זיך לפי רצונו של הקב"ה,
¶52ווי קומט ערערצו ריין ער מו י בכ נ ז ז ורך ערויף פעלט ביי אים ניזו ך ער ח י נז ב.‰˜ על רך ז פרעגט מען ויך י ל,‰˜ ב ע ער טם ער ט עט ן ווי ן נז ב ממון ער ט נ ריט ווייטן י ן, מפני רע בחיר ו
¶53ז ט ער לטער רבי מבאר, ז ס יז ניט וו ס ער ט ער עקענט נרירן ווייטן מענטשן, דאס איז מערניט ווי מצד רע בחירתו, אבער דער צווייטער מענטש איז גברי קטילי קטן.
¶54פרעגט מען אויף דערויף די שאלה, אויב אזוי פארוואס דארף ער גיין בעטן בא יענעם מחילה?
¶55ער האט ביי יענעם גארנישט ניט צוגענומען, יענע איז געווען א גברי קטילה.
¶56שייך צו בעטן מחילה אויף א זאך וואס ער האט יענעם געטאן?
¶57בשעת דער אלטער רבי איז מקדים און מבאר, אז ער קען א צווייטן דארף ער בעטן מחילה ביי דעם אויבערשטן, פון וואס ער האט עובר-געווען על רצונו,
¶58דערנאך שטייט אבער אין שולחן-ערוך, אז ער דארף גיין בעטן מחילה ביי דעם ניזין, און איין מאל איז ניט מספיר בעטן איין מאל, און דאס איז ניט גאר ניט דארף ער בעטן א צווייטן מאל, און בעטן א דריטן מאל, און לפנימין השורת הדין דארף ער בעטן כמה פעמים, ווי דער דין אין שולחן-ערוך.
¶59פרעגט מען די שאלה ס'איז צווישן אים מיטן אויבערשטן.
¶60ביים צווייטן האט דאס סיי ווי אנגעקומען, און פון דעם צווייטן איז קיין נפקא מינה ניט, כי ס'וואלט געווען על ידי זה אדער על ידי שני.
¶61אמת טאקע, ס'איז דא א גדר אין דין, אז אינו דומה, א ביוש אדער א נזק ווי ס'קומט פון אן 'אדם גדול' אדער פון אן אדם קטן, אבער אויף דערויף איז דאך אויך שייך דער ביאור פון דעם אלטן רבי'ן.
¶62אויב ביי אים קומ� וואס דוקא דורך דעם מענטשן קען דאס אנקומען מוז ער דאך דאס באקומען אין אן אופן אז ס'זאל זיין דער זעלבער גרויסקייט אין ביוש, ווארום ”הרבה שלוחים למקום” איז פונקט אזוי ווי ס'איז שלוחים למקום אין כללות הענין אזוי איז דאך שלוחים למקום אין מדגות והגבלות הענין, אז ס'דארף זיין א ביוש במדה מסויימת,
¶63איז אויב דורך דעם קען דאס ניט זיין איז מען מצרף נאך איינע, צי נאך צוויי, צו וייטן י ן, ערפ ן וועט פעלן ין אים יום עזר ין ל מעלה.
¶64בלייבט זיך י ל פארוו ס רף ער ביי יענעם בעטן מחילה?
¶65ט מיט יענעם ניט וו ס וט ן.
¶66יז ך ויף ערויף ווי מ ער רע ט מ ל בארוכ ה, ב ע מ'בעט ביי יענעם מחילה זעט מען בפועל, ז ורך ערויף ווערט ביי אים ווייטן קלענער ער צער ער ער בי וש בשעת ער זעט, אז דער וואס האט אים מבייש געווען,
¶67אדער מבזה געווען, אדער מזיק געווען האט חרטה עד כדי כך, אז ער פארבויגט אויף זיין כבוד און קומט צו אים צוגיין און בעט ביי אים מחילה, וואס דאס באווייזט פארקערט, אז ער איז זיך מתחשב בו איז אמת טאקע, דאס וואס יענעם קומט, קומט אים און האט באקומען, וויבאלד אבער אז ס'ליגט בידו,
¶68ער זאל מאכן ביי אים קלענער דעם ביוש, אדער קלענער דעם היזק דארף ער דאס טאן, און אויב ער טוט דאס ניט טוט ער א נייעם היזק צו דעם צוועטן, און דאס ליגט בידו.
¶69וואס דערפאר איז דער חיוב, אז ער דארף גיין מבטל מחילה מחבירו.
¶70וואס דאס איז דאך אבער לכאורה ניט שייך בהנוגע צו קנז.
¶71דורך דערויף וואס ער איז מודה בכנז בא בית-דין ער איז גאר ניט מחוייב אז דער צווייטער זאל וויסן דערפון, דער דין אז ”מודה בכנס פטור” איז דאס פאט די וואס זיי קענען אים מחייב זיין ער זאל באצאלן די געלט, במילא דארף ער אהינצו קומען צוגיין, און זיי זאגן אז ער איז א מודה בכנס און אט דעמאלט מאנט מען ביי אים אויף די געלט!
¶72שטייט ניט קיין חיוב אין שולחן ערוך ער דארף דאס גיין און דערציילן דעם ניזוק, איז דאך דאס אויך ניט קיין הסברה פארוואס בא דעם נ נאר די הסברה בזה איז אדרבא, פון צווייטן קצה, וויבאלד אז דער סיום הענין איז געווען,
¶73אז בית-דין האט ביי אים ניט גענומען די געלט אויף אפגעבן דעם ניזוק איז דאס גופא א הוכחה, אז אויף דעם ניזוק האט ניט געקומט די געלט, ווארום דער בית-דין קען ניט טאן קיין עוולה.
¶74ווען האט מען דעם בירור צו אים קומט יצו ניט, ווי ענין של כנס?
¶75אט דאס גופא איז דער בירור, אויב יענער קומט צוגיין צום בית-דין און ער איז מודה בכנס במילא באפרייט ער אים דער בית-דין ער זאל ניט דארפן בארצאלן, במילא קומט מען דאס ניט אן צום ניזוק איז דאס גופא איז דער בירור, אז ביי דעם ניזוק האט געדארפט פעלן ער געדארפט פאסירן ט דער נזק, ”והרבי שלוחים למקום”.
¶76אויב ער איז ניט מודה בכנס במילא קערט מען אום צום ניזוק, אז ט קע בתורה של נס אבער ער באקומט געלט מזומן, טאקע חצין עזק ט דאס גופא א הוכחה, ז אים דארף קומען די געלט.
¶77וו ס על פי ז יז מובן אויך דער ג נ ער ענין, ז דאס גופא יז בירור, צי ד ס יז ן ענין פון הרבי לוחים למקום, אף על פי וו ס מודה בכנס ווייס ניט פון דעם ג נצן שקלא וטריא, בער הלכה ווייס דערפון,
¶78און תורה יז ס מבאר, און ברענגט דאס רא ין הלכה גופא.
¶79דערנאך פרעגט מען יעדער ענין אין הלכה, בפרט נאך אז מ'זאגט דאס אלס א 'דבר חדש' פרעגט מען צי מ'געפינט דאס דוגמתו.
¶80זאגן א חידוש דבר דארף מען זיין א ידשו ודם, א גברי רבה.
¶81אויב מ'געפינט א דוגמתו ביי א צווייטער הלכה וואס דעמאלט ווערט דאס נתקבל.
¶82וואו געפינט מען די הלכה דוגמתו?
¶83געפינט מען דאס ביי עדים זומם. עדים זומם איז דער דין, אז כשר זמן לעשות ולא כאשר עשו פרעגן מענטשן שאלה, היתכן, מה דאך אז ס'דארף זיין עשיתו להם כשר זמן לעשות באקומען זיי דעם עונש על אחת כמה וכמה, אז זייער עונש האט געבראכט דעם היזוק,
¶84דארפן זיי זיך זיכער נעניש ווערן!
¶85און דא זאגט מען פארקערט, כשר זמן ולא כאשר עשו איז איינער פון די ביאורים וואס שטייט ער פון רמב ם וכיוצא בזה, אז וויבאלד אז בית-דין האט אפגע'פסק'נט, און ועל פי עדותם פון די עדים זומנים האט מען א צווייטן מעניש געווען,
¶86איזו אינו שיעי על אחת כמה וכמה אן עונש גדול וויבאלד אז דאס האט געטאן בית-דין קען ניט זיין אז בית-דין זאל דער אויבערשטער צולאזן אז זיי זאלן טאן אן עוולה.
¶87דא? לכאורה איז דאך בלשון לבנגאטשאוות א טעם רוחני, אבער אזוי שטייט אין ספרי נגלה.
¶88איינע פון די ביאורים פארוואס כתר זמן לעשות איז מען זיי ניט מעניש דערפאר וואס דעמאלט וויבאלד אז בפועל האט דאס געטאן דער כח בית-דין קען ניט זיין אז דאס זאל ניט שטימען.
¶89נאר וואס דען? טאקע די עדות זייערמען זיינען עדות ניט איימעסע, איז די מעשה אבער בפועל אויף וועלכן מ' און כלפי שמיא גבריא.
¶90וואס ריקט מען דערפון ארויס דעם לימוד בנוגע אלינו, אז וויבאלד אז ווערשטייט נאך געטאן א מעשה בפועל, בא דעם פאל וואס להודא האט מען נומען ביי אים חסי נזק און מ'האט דאס אפגעגעבן דעם ניזוק,
¶91בא דעם צווייטן פאל וואס להודא האט מען אים ב פרייט, און דער ניזיק באקומט ג רניט, וויב לד בער ז ד ס ה ט געט ן בית-דין מושמח בישראל יז ס בדוגמא ווי עדים זומם מיט קען ניט זיין ז ד ס ז ל ניט שטימען,
¶92במילא, ט דעם פ ל וו ס זיי ים געהייסן פ געבן קומט דעם ניזיק, ו ט דעם פ ל וו ס זיי ים גע'פסק'נט, ז מ'ד רף ניט געבן יז ס ופא הוכחה, וויב לד ז ס טוט בית-דין ז ים קומט ד ס ניט.
¶93אז ס'געהערט ניט צו אים, וואס דאס איז אויך דערפון דער לימוד בהנוגע צו 'נפש הבהמית' תמה, און בהנוגע צו 'נפש הבהמית', וואס מפני דערויף וואס ”יצרו אנסו” איז ער געווארן א היפך הטעם,
¶94איז נוסף וואס מ'זאגט, אז אויב ער וועט מאכן א שינוי קל, וואס דאס איז דער 'ענין התשובה', דער גדר פון תשובה איז, אז בשעתא חדא וברגעא חדא,
¶95אפילו ווי די גמרא זאגט אין קידושין, אז ער איז געווען א היפך פון צדיק גמור נאר אין דעם היפך פון צדיק איז ”הרהר תשובה” לכאורה א שינוי קל ניט געווען קיין מעשה ס'איז מערניט ווי געווארן אן אנדער זמן.
¶96דאס איז געווען בחול, האט ער געווען א מוה דריי פעמים, און איצטער איז געווארן שבת, וואס דאס איז דער ענין פון תשובה.
¶97פסק'נט אפ דער רמב בם אין די פרקים, וויבאלד אז דאס איז א שבת'דיקער טאג ווערט ער א טעם, במילא איז אט דא ווערט דער ענין פון ליישר הדעות ולתקן המעשים בהנוגע לפועל, אז ווי ס'זאל ניט זיין דער מעמד ומצב פון 'יצרו אנסו' איז אפגעפסק'נט דער דין,
¶98אז ער מאכט אין זיך א שינוי איזו ”שיהי אפילו שעתא” חדא, רגעא חדא, נאך איידער ”והשיב את הגזילה אשר גזל” אויב ער איז מעכב די גזילה האט ער קיין תשובה ניט געטאן,
¶99אויב אבער ער איז ניט מעכב די גזילה, נאר ער האט דאס נאכמיט, עדער ס'געפינט זיך אין ”מדינת הים” און ס'דארף געווערן א ריבוי זמן, איז בשעתא חדא וברגעא חדא איז מסוג כדי גמור.
¶100וואס דאס איז נאך מערער ווי סתם א טעם.
¶101וואס דאס איז די מעלה, כ בשעת ער איז א טעם מעיקרא, ווי די גמרא זאגט אין סוכה ”חסיד מעיקרא” איז דאס א מעלה, וואס דאס איז די מעלה פון צדיקים,
¶102בשעת אבער ער איז א בעל תשובה, אין מיטן איז ער געווען א מועט, און דערנאך האט ער תשובה געטאן, איז ””במקום שבעלי תשובה עומדים איז אפילו צדיקים גמורים”” ניט נאר אין עומדים שם, נאר ווי די גירסא וואס ווערט געבראכט בפעם במקומות אין יכולים לעמוד שם ס'איז אינגאנצן ניט אין זייער יכולות, אז זיי זאלן שטיין אין אזא הויכע דרגא ווי ס'האט א בעל תשובה.
¶103ובלשון הרמב"ם, די מעלה פון א בעל תשובה, אז ניט נאר ער ווערט א חביב ורצוי ווי ס'איז געווען קודם החטא נאר נאכמערער, אז ביי אים ווערט דער סדר ומנהגה פון ”טרם יקראו” איז אט דעמאלט ווערט גלייך ואני אשמע ביי א בעט צדיק דארף מען מ'זאל מתפלל זיין,
¶104און בשעת ער איז מתפלל זיין הקב"ה ממלא תפילותיהם של צדיקים, ביי א בעל תשובה זאגט דער פסוק, און דער רמב"ם ברענגט זיי אראפ אלס א הלכה, אז 'טרם יקראו' שאין אני אשמע וואס דאס איז דאך די כללות המעלה פון אידן אין זמן הגלות, וואס אפילו א צדיק גמור אין זמן הגלות זאגט מען אויף אים, פארוואס געפינט ער זיך אין גלות?
¶105דערפאר וואס ס'איז געווען אן ענין פון חטאינו א צדיק גמור!
¶106ער געפינט זיך אין זמן הגלות, זאגט מען אין א תפילה וואס מ'זאגט דאס ”לפני מלך מלכי המלכים הקב וך הוא”, מ'געפינט זיך ”גלינו מארצנו” איז דאס דערפאר וואס ס'איז דא אן ענין פון חטאים,
¶107במילא איז יעדער איד וואס געפינט זיך אין ג געפינט זיך אין א מעמד ומצב וואס ס'דארף זיין דער היפך פון חטאינו.
¶108בחסידות איז דאס מסביר, וואס איז היפך התורה און איז דאך א צדיק גמור?
¶109אז חטאים איז אויך מלשון אני ”ושלמה בני חטאים” אז ס'איז ענין חסרון.
¶110ס'דארף זיין אן עבודת ”ה' כדבעי, בכל לבבך ובכל נפשך ובכל מאדך” בשעת ס'איז דא 'בכל לבבך' ”ובכל נפשך” ס'איז אבער ניטא ”בכל מאודך” זאגט די גמרא אין ברכות, אז דעמאלט הייסט דאס אין עושים רצונו של מקום.
¶111געטאן? ”בכל לבבך ובכל נפשך”.
¶112נאר וואס דען? ”בכל לבבך ובכל נפשך”, ווי שטייט אין פרשה שני ער האט דאס ניטא, אבער דער ”בכל מאודך” הייסט דאס אין עושים רצונו של מקום.
¶113ניט חס ושלום מ'טוט פארקערט, ווארום ער איז א צדיק גמור, אבער ניט אין שלימות העבודה שלו און אין דערויף דארף זיין עצים ”רצונם של מקום איז אין עצים רצונם של מקום”.
¶114וויבאלד אז לכל הדיעות געפינט מען זיך אין גלות, אפילו די וואס געפינען זיך אין 'ארץ הקודש' איז דאס אויך אינו דומה כלל צו דעם מעמד ומצב ווי ס'איז געווען ”בזמן שבית המקדש הי' קיים”, ביז צו אכילה ושתי' בגשמיות בנוגע צו תרומות ומאסרות, וואס ווי דער רמב"ם פסק'נט אפ איז בזמן הזה איז דאס מערניט ווי מיט די רבנן!
¶115ס'איז ניט קיין תרומה ”ומעשה מן התורה”, מיט אלע חילוקים אין הלכה שבדברה.
¶116און וויבאלד אז מ'האט די גדר פון תשובה, אז בשעתא חדא וברגעא חדא מערניט ווי הירור תשובה ווערט מען גלייך א צדיק גמור, און ווי דער ראגאטשאווער איז מסביר, און ער פרעגט אויף דורך די שאלה ווי אזוי איז זי מקודשת.
¶117דער דין איז, אז בשעת אז ”מקדש את האשה על מנת” שהוא עני האט זיך ארויסגעוויזן אז ער איז א נשים אט דעמאלט איז דער דין אז אינו מקודשת.
¶118פרעגט מען א שאלה היתכן? מה-דאך אז זי האט זיך מסכים זיין אויף אן עני וועט זיך אויף א נשה זיכער מסכים זיין.
¶119ענטפערן אויף דערויף די הסברה, זי קיין, מ'ווייס ניט מיר וועט קענען ביישטיין אלע איינפאלן וואס ס'וועט איינפאלן מ'זעט בפשטות, א מענטש וואס ער איז ניט קיין עשיר האט ער איינפאלן וואס זיי זיינען על-דרך הרגיל.
¶120א מענטש, בשעת ער ווערט אן עשיר קיינער וועט מען עשירים מסתמא אויף מיר קיין ברוגז ניט האבן, אז ניט קען דערשאדטן דערנאך, מ'וועט דערנאך רעדן וועגן צדקה קענען זיי ווערן ברוגז וועט ער געבן מיט איין פרוטה ווייניקער, און בשעת מ'גיט מיט איין פרוטה ווייניקער איז אבער אף על פי כן, דאס ווערט דאך וועגן אן ענין אין תורה, נאר מסתמא קיין פון א ריבל ניט געהאבן.
¶121במילא, זאגט מען דער דין בהלכה בפשטות, אז מקדש את זה יושר ”על מנת שהוא” עני, נאר דאך אויס געווען, אז ער איז אן עשור איז אינין מקדשת.
¶122פרעגט דער ארץ שבט די שאלה, די זעלבע זאך איז ער דא אויך.
¶123ער האט אין מקדש געווען 'על מנת שהוא צדיק', דערנאך זאגט מען, אז היר ותשובה איז ער דאך ג וואס ”במקום שבעלי תשובה עומדים” איז דאס צדיקן גמורין אין לכל לדמוד שם איז דאך דאס עשירות ברוחניות.
¶124קומט אויס, אז ”המקדש את האשה על מנת” שהוא עני על כל פנים ניט אין די מעלה פון בעל תשובה, און האט זיך ארויסגעוויזן, אז א בעל תשובה איז ווי זאגט מען, אז היום מקודשט.
¶125וואס ס'איז וואו דא כמה תירוצים וואס אין כאן המקום להרי' בזה איז איינער פון זיי איז אז אפילו בעל תשובה, יז ניט ער פשט, ז ב ח פרינ ט ער פון יין ין ין ווייטן י,"' נ ר ין מיטן רף ער ורכ יין ויך אים ענין פון ו ע י מור.
¶126ס רע ט זיך ווע ן ווע ן נפ.
¶127פון כונ ו נפ י י ב ערפ רינ ען מיט מ ל, בלי כל הפסק בינתיים, פילו הפסק וו ס ס יז ווייניקער נ ך ווי ר ע ע, בער הפסק יז ס, קען ער ניט איבערשפרינגען פון חושך בתכלית פון רשע גמור ביז אור פון בעל תשובה בתכלית ער מוז אינמיטן דורכגיין אין רגש נפשו,
¶128ז איצטער יז ער צדיק גמור, דערנ ך יז ער דערמיט ניט משטפק, און שפרינגט גלייך ריין ין דרגא פון בעל תשובה.
¶129אין אט דער רגע וואס ער איז געווארן א צדיק גמור-אט דעמאלט ווערט ער מקודשת, און דערנאך ווערט ער מקודשת דערפאר וואס ער איז דערנאך געווארן אן עשיר איז מ'מאכט דאס ניט קיין סתירה אין די קידושין שלפני זה, און אין דער רגע וואס ער איז געווארן א צדיק גמור-אר אין עשה צדיק גמור-אט דעמאלט ווערט ער מקודשת, אעפ וואס דערנאך ווערט ער אן עשיר גמור.
¶130בהנוגע לענינ כמדובר לעיל, אז וויבאלט אז ”מפני חטנו גלינו מארצנו” וביחד עם זה פסק'נט מען אפ אין שולחן-ערוך, אז יעדער איד און אלע אידן זיינען בחזקת כשרות,
¶131דערנאך שטעלט זיך א איד און זאגט בתפילתו ”לפני מלך מלכי המלכים” הקב"ה אז לישעתך קוינו לישעתו קוינו כל היום און דערנאך איז ער ממשיך ”ותחזינה עינינו ושובך לציון ברחמים” דערנאך איז דאך אויך דא אט די וואס זאגן אויך בדיבור 'אני מאמין' בכל יום שיבוא,
¶132על אחת כמה וכמה ווי דער מדרש תהלים הידוע וואס איז שוין אפגעדרוקט און איבערגעדרוקט, און דעם ענין ווי ס'שטייט אין פירוש הרדק אויך גענומען פון מדרש, אז מ'איז מחוייב מאנען אז ס'זאל זיין בנין בית המקדש,
¶133וואס דאס קומט בשעת ס'איז דא די גאולה האמיתית והשלימה איז דאך זיכער, אז יעדער איד וויל קיים-זיין דעם ציווי המדרש, בפרט נאך אז דאס איז א גשמאקער ציווי, ס'איז ניטא דאך וואס צו דינגען אין דעם,
¶134איז א זיכערע זאך אז ער וויל דאס און שרייט דאס, במילא מאכט מען א געוול, היתכן עדיין לא בא!
¶135עבר קצו, כל הקיץ ועדיין לא בא!
¶136און דא איז ניט די כבנה חס ושלום קומען צו אימיצן מיט איינות, על אחת כמה וכמה צו דעם אויבערשטן מ'מאנט א פרד הפלאחא מ'מאנט תכלית, און דער תכלית איז אז יבוא ויגאלנו ו”יוליכנו קוממיות לארצנו” בעגלא דידן ממש, בשעתא חדא וברגעא חדא ארו אין ענני שמיא אחישנה ואשין אחישנה.
¶137לחיים.