Text

¶1איז דאך כרגיל ”בכל שנה ושנה” אויך מאכן א סיום אויף א מסכתא, כדי ס'זאל אויך דערנאך חל-זיין אויך אויף דער התוועדות, אף על פי וואס דאס איז בלאו הכי א התוועדות של שמחה ומצוה,

¶2וויבאלד אז דאס איז לזכרון פון נס שנעשה לאבותינו ושנעשה לרבו שנעשה לרבו מובה און נאך מערער, על דרך ווי מ'זאגט אין דער הגדה, אז היא' ”לא יוצא הקב ות ברוך את אבותינו ממצרים הרענו ובנינו ובנינו” ובנינו ובנינו ובנינו ממצרים, שטייט דאך אין דערויף אין נגלה דער פירוש, לכאורה ”מאי קא משמע לן”,

¶3נאר דער פירוש בזה איז, אז דאס איז ניט אז דאס איז אן ענין וואס האט זיך אפגעטאן דעמאלט, ביי אבותינו איז געווען די גאולה, ובדרך ממילא, אז זיי זיינען ארויס איז בדרך ממילא איז מען איצטער ניט אין גלות, נאר די פעולה פון יענער גאולה איז אויך בזמן הזה,

¶4דאס הייסט, אז אויב דעמאלט וואלט ניט געווען איז אט דאס וואס דעמאלט איז געווען די גאולה איז דאס ווי די גאולה איז פועל איצטער, ניט בדרך ממילא נאר מחדש, און ווי ”כמה נפקא מינה” ווי ס'איז דא אין דערויף בנוגע להלכה, ווי דער ראגאטשאלע קאכט זיך אין דעם, וכמדובר כמה פעמים.

¶5איז דאך אבער אויך דא א הוספה בזה, וואס אין ענינים של קדושה אז מ'וויל נאך מוסיף זיין, איז מוסיף אויך א שמחה על שמחתו, ובפרט בנוגע צו דעם ענין וואס ווי דער אלטער רבי איז דאס מקשר מיט זיין גאולה,

¶6דער סיום השעת איז דאך אויך דער ענין פון מסיים-זיין א מסכתא ועד דרך זה האט מסיים-געווען ס'וועט מסיים-זיין זיינע מסכתות ווערט דאס א סיום כל השת כולו ביום זה עצמו.

¶7ווארום דער סיום המסכתא אפילו ויב איינער האט מסיים-געווען יום שלפני זה אדער ימיים שלפני זה וכו איז דער סיום כל השת איז דאך תלוי, אז ס'זאל מסתיים ווערן כל המסכתות כולם,

¶8איז במילא אז מ'איז מסיים איינע פון די מסכתות איצטער קומט דאס אויס, אז דערמיט ווערט נסתר איז מען מסיים כל השף כולו, אף על פי וואס דאס איז לאו דוקא די לעצטע מסכתא אין שף, וכידוע דער חילוק, אז במסכתא אחת איז דא דער ענין פון סדר למשנה,

¶9משא"כ פון איין מסכתא צו דער צווייטער מסכתא איז אט דעמאלט איז די גאנצע נפקא מינות הגן סתם ואחת כך מחלוקת וכו' וכו וואס אין כאן המקום להאריך בזה.

¶10כמדומה, און אויך בפני כמה טעמים, וואס אויף דער מסכתא האט מען נאך ניט געמאכט קיין סיום ברבים, מיט א פאר ווערטער זאגן אין דעם, סיי על דרך הנגלה סיי על דרך הדרוש אדער על דרך החסידות, איז איינע פון די מסכתא האט מען ניט מסיים געווען ברבים אין מסכתא עבודה זרה,

¶11ובפרט אז דאס האט אויך א שייכות לימינו אלו, כפי שיתבאר לקמן.

¶12וואס אף על פי וואס אין דער מסכתא בסיומה איז אויך דא א סיפור המעשה, אבער דער סיפור המעשה ווערט דאך אראפגעבראכט בהמשך צו א דין, און וויבאלד אז אין דעם סיפור המעשה איז דא כמה פרטים איז דאך דערפון פארשטאנדיק, אז אויך די פרטי הסיפור וואס מ'קען דערפון אפלערנען אדער אין דעם דין עצמו, אדער בנוגע צו אנדערע דינים.

¶13ווארום כמדובר כמה פעמים, איז א סיפור אין תורה איז אויך א חלק פון תורה, וואס תורה איז דאך מלשון הוראה, על אחת כמה וכמה א סיפור וואס ער שטייט אין חלק ההלכה שבתורה,

¶14עאכו"כ וואס דאס שטייט אין סיום וחותם פון א גאנצע מסכתא.

¶15וואס די מסכתא עבודה זרה איז מסיים מיטן דין, אז א סקן וואס איז ניט קיין כשר"ע, אויב משתמש בה בצונן איז אט דעמאלט איז שפע עשר פעמים ווערט זי כשר.

¶16וואס ווי מ'טייטשט דארט אפ די כמה טייטשן אין דעם ענין פון שפע ונעצה ודף וכו ביז וואנענט ווי די גמרא טייטשט דאס אפ לויט פירוש רש"י, אז דאס מיינט מען ”נעצה בקרקא עשר פעמים”, צער אמאל אריינשטעקן בקרקא, ווי די גמרא זאגט בקרקא קשה און דערנאך איז די גמרא מוסיף, און דאס איז דער סיום המסכתא, אז דאס איז דער דין אפילו אויף להשתמש בצונם.

¶17אז דאס איז ניט נאר אויב ער וויל משתמש זיין זיך מיטן תקן אין רותכין וואס אט דעמאלט ציט דאס ארויס אויך הבעלוהו בתקן נאר אפילו אויף לשתמש בצונן דארף אויך זיין פריער דער ”נצא בקרקע קשה” און ניט דריי מאל ווי ער זאגט אין ירושלמי, על

¶18אחת כמה וכמה בתקן קטנה ווי ער זאגט אין ירושלמי, נאר ס'דארף זיין עשרה פעמים, און ווי ס'איז משמע פון דעם סיפור איז דאס אפילו בסכין קטן.

¶19ווי ג' ברענגט די גמרא ממשיך, די ראי' אז דאס איז אפילו בצאת און איז אויך אזוי דער דין, אז ר' יהודה און ”בתי בר טובא” זיינען געזעסן כמודי שבור מלכא, האט מען געבראכט אן עשרי כמעלה,

¶20האט גענומען שבור מלכא צי ער איז געווען מלך פון פרס, א גוי, פסק את רגע ויכל, האט ער אפגעשניטן אן עסרג און האט אליין געגעסן, דערנאך איז פסוק און האט געגעבן צו ”בתי בר טובה” אויך פון דעם זעלבן עסרג,

¶21און האט אים געגעבן, און דערנאך האט ער נועץ-געווען דעם תקן ”עשר פעמים בקרקא” און האט אפגעשניטן און האט געגעבן דער ר' יהודה.

¶22וואס דערפון איז משמר, אז אפילו בתקן קטן דארף מען אויך האבן עשר פעמים ס'איז דאך קיין סברא ניט, א שבור מלכא, א כותב, וואס ”קלום מה חסר בבית המלך” זאל ער דארפן שניידן אן נישג מיט א גרויסן מעסער, מסתמא האט ער געשניטן על דרך הרגיל, אויב ס'איז ביי אים ניט געווען קיין עניות, מ'האט זיך ניט געדארפט אויסרעכענען מיט אן איבעריקן מעסער,

¶23האט ער געשניטן מסתמא מיט א סקן וואס דאס איז מתאים לכתיחת עשר וואס דערמיט וואס מ'לערנט אפ פון דעם פרט, אז אפילו בסקן קטן איז אויך עשר פעמים.

¶24בשעת שבור מלכא האט אזוי געטאן האט אים געזאגט בטר בר טובא אז ער איז דאך אויך א בר ישראל פארוואס האט ער אים געגעבן?

¶25איידער ער האט אריינגעשטעקט דעם סקן בקרקא, און רב יהודן האט ער פריער אריינגעשטעקט בקרקא לכא סימן אז אין דערויף איז א איסור.

¶26במילא האט ער גבריו רב לו ישראל הוא האט ער געזאגט אויף זיך, אויף דעם געענטפערט שבור מלכא, אז ר' יהודא קמלא בגבי,"' ווי רש"י טייטשט אפ, אז שבור מלכא האט געמיינט דערביי צו זאגן, אז בא ר' יהוד'ן איז געווען שבור מלכא קמלא בגבי,"' ער איז געווען זיכער, אז ער וועט ניט עסן קיין דבר עיסו,

¶27במילא האט ער אריינגעשטעקט דעם סקן בקרפא, וואס דורך דערויף איז דער סקן געווארן קשה, משא"כ מר לא קמלו בגווה בנוגע צו בטה ובטובה איז ער ניט געווען זיכער אז ער עסט ניט קיין דבריתא, במילא האט ער דאס ניט אריינגעשטעקט דעם סקן.

¶28עיקרי דאמרי א צווייטער לשון איז דא, אז וואס האט געענטפערט שבור מלכא אז עד כר ער זאל זיך דערמאנען באורתא וואס ס'איז געווען מיט א נאכט פריער.

¶29איז רש"י מפרש, אז ס'איז געווען דער סדר בא פרשיים, אז זיי פלעגן שיקן נשים לחסנאים שלהם איז ר' יהודה האט דאס ניט מקבל געווען, משא' כן בטר בטובה האט דאס יא מקבל געווען איז דאך א סימן, אז אים האט ניט געהאט האבן צוטאן מיט א גוי במילא האט ער פון שבור מלכא גענומען א הוכחה, אז ער איז ניט מקפיד אז בנוגע אויך צו אכילת איסן.

¶30וואס עד כאן איז דער לשון הגמרא אין פירוש רשון.

¶31תוספו שטעלט זיך אויף דערויף און זאגט, אז וויבאלד אז ”בתי בר טובה”, וואס ער האט יא מקבל געווען די אשה ששלח לו איז ניט קיין הכרח צו זאגן אז ער איז געווען א רשע, ווארום די גמרא זאגט אין קידושין אויף אים, אז מרמוז רוחו לא קיבל גיטו דחירותא אז מצד גאוה איז אים ניט אנגעשטאנען צו נעמען א גר שסר,

¶32במילא איז ער געבליבן א דין אלף, און אן אבד דמוטר בקנינו אן אבד דמוטר בגויה.

¶33דערפון וואס רש י ברענגט אראפ בנוגע צו דעם עשרו, אדם מהר ימלא בגבול אז דאס איז א דבר איסור, און רש י באווארנט ניט אט דאס וואס תוספות זאגט בנוגע צו בתור ברטובא איז דאך דערפון פארשטאנדיק, אז רש י נעמט דאס ניט אן, און רש י האלט, אז שבור מלכא האט געענטפערט, אז ער איז ניט שיכר אז ער היט זיך אויס מיט אן איסור.

¶34דאס הייסט אז ער האט יאקגעטאן א יסור. ובאמת איז רש"י לשיטתו אין דעם, און תוספות' לשיטתו בזה, ווי תוספות זאגט אין מדי איז אן עבד, אדער אז שבחה זיינען מותר בגויים, בעכוום,

¶35במילא איז עזיל לשיטתו אז ער האט ניט באקומען קיין גד שחרו האט ער א דין פון אן עבד, ווי דער היד באז זאגט, און תוספות זאגט, במילא איז ער מותר בגויר,

¶36רש"י זאגט אבער אין גיטן, אז אן עבד וואס האט ניט גענומען קיין גד שחרור האט ער א דין פון א ישראל, במילא איז ער אסור בגויים, במילא איז אפילו אז מ'זאל זאגן אפילו ווי תוספות טייטש, אז דאס איז דער זעלבער בטה בטובה פון תידושין וואס לא קיבל גיטו דחירותא מצד דער רמות רוחא איז אף על פי כן האט ער געטאן אן איסור.

¶37דערביי בלייבט אבער ניט פארשטאנדיק אין גמרא, וויבאלד אז שבור מלכא אליין זאגט, אז מר קים לבגבי אז ר' יהודה האט ער געווען זיכער ער וועט ניט עסן קיין דבר איסור, און מר ”לא קים” לבגבי אז בתר בטובו איז ביי אים א ספק, איז וויבאלד אז ער איז א ספק, איז פארוואס האט ער מצד הספק געגעבן עסן א דבר וואס דאס איז אן איסור?

¶38ווען ער זאגט, לויט די מיטא דיאמרי אז ער איז געווען זיכער ער וועט זאן א איסור, במילא האט ער אים געגע איידער ער האט אריינגעשטעקט דעם צאטן בקרקם.

¶39לויט דעם ערשטן לשון זאגט ער דאך מערניט וואס לא קין לבגבי ניט אז ער ווייס זיכער אז ניט, נאר ווי רש"י אליין טייטשט אפ ביי אים איז א ספק וויבאלד אז ביי אים איז א ספק האט ער דאך צוליבן ספק אויך געדארפט אזוי טאן.

¶40וואס אט דא קומט אריין דער ענין דער חקירה בפני עצמה צי גויים זיינען מצווה אויף לפני יווא לסיתן מכשב אבער באמת האט דאס א הערצע קיין שייכות ניט.

¶41מ'זעט דאך, אז בנוגע צו ר' יהודה האט ער דאס יא באווארנט איז דאך א סימן, אז שבור מלכא האט געהאלטן, אז דער וואס עסט ניט קיין איסור דארף ער אים ניט געבן קיין איסור, צי מצד החיוב על פי דין אדער מצד לפני משורת הדין צי מצד הכנסת אורחין וכו בלייבט דאך די קשיא, וויבאלד אז מידי ספק לא יצאה האט ער געדארפט נועד זיין דעם תקן בק

¶42די קשיא וועט נאך א גרעסערע וויבאלד אז סיי ווי סיי האט ער דאס נוהג געווען בקרקא צוליב ר' יהודי קומט דאך אויס, אז ער האט סיי ווי סיי געדארפט טאן דעם ענין, נאר וואס דען?

¶43ער האט פריער געשניטן פאר ”בתי בר טובה” און האט אים געגעבן, און דערנאך אריינגעשטעקט בקרקא פאר דער זעלבער זאך האט ער געקענט אריינשטעקן די זעלבע צאל מאל ווי ער האט געטאן בלאו-הח וואס דעמאלט וואלט דאס געווען גוט פאר ר' יהוד'ן מודאי און פאר בתור בטובו בספק.

¶44דאס הייסט, אז ער וואלט דערפאר גאר קיין טירחא אויך ניט געדארפט האבן, ס'איז מערניט וואס ער האט דאס געדארפט טאן מיט א פאר רגעים פריער איידער ער האט אים געגעבן דעם עשרה איידער ער האט אים געגעבן עסן פון דעם עשרה במקום זה וואס ער האט דאס געטאן נאך דערויף ווי ער האט אים גע

¶45דער צווייטער דיוק וואס דא איז דא, וויבאלד אז בתי ברטובא איז דאך געווען א וואס האט געקענט לערנען, והא ראי ער האט זיך גלייך געכאפט, אז דאס וואס ער שטערט אריין בקרקאן איז דאס אן ענין וואס א איד איז עשו בעשרו ווערט דאך די שאלה, וויבאלד אז ער האט דאס געהאלטן, אז ער האט דאס ניט געדארפט עסן, איז פארוואס האט ער געווארט ביז וואנענט ער האט אריינגעש

¶46האט ער גלייך אים געדארפט זאגן, אזוי ווי דאס איז אן עשרו גסור במילא וויל ער דאס ניט עסן, און שבור מלכו ווי די גמרא דערציילט רגן אים בכמה מקומות אין במה נציאי' וכו איז ניט געווען פון די גוזרי גזירות, ווי ס'איז משמע פון דעם סיפור גופא,

¶47אז בנוגע צו ר' יהוד'ן האט זיך גאר אליין מטריח געווען, און דערפון גופא וואס הוי אף ווי ”כמה שבור מלכו” מ'האט צוזאמען פארבראכט און געגעסן את רוגם וכו אט דאס גופא איז א הוכחה, אז ס'איז ניט געווען א איד נאר דער איסטער פון גזירות ושמדות וכו' אז ער האט געדארפט מורא-האבן אים זאגן, אז ער וויל ניט עסן קיין עשה געשניטן מיט א סקים וואס מאכט דעם עשה פאר א דבר עשה.

¶48און ווי ער האט אליין געזאגט, אז דערנאך, אז אויף זיך צי איז ער ניט פון ישראל פארוואס האט ער פאר א דערנאך איז דא נאך א דריטער דיול אפילו אז מ'זאל זאגן אז ער האט פריער ניט געוואוסט די דין,

¶49און דערנאך האט ער זיך ערשט געכאפט איז וואס דארף אים שבור מלכא ענטפערן, אז מהר קים לבגבי און מהר לקים לבגבי האט ער געדארפט אים ברענגען א ראי' פון אים אליין, אז אויב אים האר טאקע צו עסן אן איסור איז פארוואס האט ער דאס געגעסן?

¶50וואס דארף ער אים זאגן א ספק, אז לא ק אז ער דארף דאך דערמאנען וואס ס'איז געווען מיט א נאכט פריער ער האט אים געדארפט ברענגען א ראי' פון די מעשה גופא.

¶51ס'איז ניט אן ענין של מסירת-נפש ער איז געווען א גבוהו ברעה, ואך אזוי בולמא'טן, ער האט געמוזט עסן דעם עסרי ס'איז דאך מערניט וואס ער האט אים מחבד געווען, ער האט געגעסן!

¶52בשעת ס'קומט מיט א טענה פארוואס גיט מען אים עסן א דבעי אריסא?

¶53האט א און ווי די גמרא אליין זאגט ויכול עפעס געגעסן.

¶54דערנאך איז דאך דא דער דיוק, אז וואס איז מוסיף דער עיקר דאמרא אויף דעם ערשטן לשון, און דערנאך קומט דאך אויס, אז דאס איז א פלוגתא במציאות.

¶55ווארום ממה נפשך. איידער ענין געווען, אז דער שבור מלכא האט מיט א נאכט פריער טאקע געשיקט נשים, און ”בתי בר טובה” האט דאס טאקע אנגענומען, במילא האט ער דאך געטאן אן איסור לדעת רש"י, איז וואס זאגט ער אים לא קימלו בגבוד צי וועט ער יא טאן צי וועט ער ניט טאן ס'איז אן ענין של ספק, אז ער האט דאך בפירוש געטאן אן איסור ודאי!

¶56און מ'קען דאך ניט זאגן, אז דאס איז א פלוגתא במציאות, אז לויטן ערשטן לשון האט ער ניט געשיקט קיין נשים, און לויטן צווייטן לשון האט ער יא געשיקט נשים, אן אשה.

¶57דערנאך איז, כאמור ווי לעיל, אז וויבאלד אז דאס איז א סיפור אין חלק ההלכה בהמשך להלכה איז דאך דערפון פארשטאנדיק, אז דאס פון גופא איז דאס פרטים אין דינים והלכות וואס מ'קען אפלערנען פון די פרטי הסיפור, נוסף על כללות הלימוד, אז מ'לערנט אפ, אז אפילו אז לעכל בצונן דארף אויך זיין ”נאיצה בקרקא עשרה פעמים” וואס

¶58בקיצור מה שיש לומר בזה?

¶59און איז דאס בהקדם וואס די גמרא זאגט אין מגילה, אז בשעת ס'איז געווען דער ענין פון דתיהם שונות מכל אים און אין מדרש בארוכה וואס דתיהם שונות מכל אים אחשורוש האט זיך נאכגעפרעגט ביי המן'ען וואס איז די הנהגה פון אידן?

¶60האט ער געזאגט, אז ולא עוד אז ווען ס'פאלט אריין א זרוף בכותו איז אט דעמאלט זור-קו ושותו אז ס'פאלט אריין א זרוף בכות של יין פון א אידן ווארפט ער ארויס דעם זביב און טרינקט די יין.

¶61און ווען דער מלך אחשורוש ריבט זיך אן אין כושל יין איז דעמאלט גיסט ער אויס די יין און וויל דאס ניט טרינקען.

¶62במילא זעט מען דערפון, און דאס איז דאך אויך פארשטאנדיק אויף אלול וגמרא זאת, אז בשעת א מלך איז ניט נעמט מען ניט אן זיין כבוד אדער מ'איז אים מבזה איז דאס אן ענין וואס דאס איז מ”אין מרידה במלכה”

¶63בשעת שבור מלכו האט געשניטן מיט'ן נסר דעם נסר און האט דאס געגעבן דעם וטי בר טובה דעמאלט ווען ער וואלט דאס ניט אנגענומען איז דאס על דרך ווי המן האט געטענה"ט,

¶64אז ער איז נוגע בכוסו, איז אט דעמאלט זורקו ואינו שופג איז דעמאלט געקט ער אויס דעם קאס שופכו און טרינגט אים ניט, על אחת כמה וכמה ווען דער מלך אליין גיט אים אן נסר און ער עסט אים ניט.

¶65במילא, וויבאלד אז דאס איז אן ענין פון אנגערירט כבוד המלך בזיון במלך איז בכל-שכן וקל-וחומר, ווי די גמרא זאגט, אז מאן ”במחוי במחוי קמי מלכא” איז אט דעמאלט איז ער ”מחוייב נסעה, על אחת” כמה וכמה אז דער מלך איז זיך מטריח און שניידט-אפ א שטיק אתרג און גיט אים עסן איז אט דעמאלט מוז ער אים עסן, אף על פי וואס דאס איז אן יתרון.

¶66וואס דערפאר איז בשעת שבור מלכא האט אפגעשניטן דעם עסקן און האט געגעבן בתר בטובא איז על פי דין, וויסנדיק אז דאס איז אן איסור טרופס, אן ”איסור בשולי עכם”, אט וואס פאר אן איסור דאס זאל ניט זיין, איז עולות ותורה תבישולקן וכו האט ער על פי דין געמוזט עסן, דערפאר וואס אז ניט איז דאס אן ענין של מיתה, יהרק 'והל יאוור' און דא איז דער דין פון יאוור ועל יהרק בשעת אבער בתר בטובא

¶67שבור מלכא שטעקט אריין דעם סקין בקרקא און פרהיט ר' מרי' הודן ער זאל ניט עסן קיין איסור אט דא איז געקומען די צייט אויף פרעגן פארוואס ער האט דאס ניט געטאן לגבי אים אויך.

¶68דערפאר האט אויך שבור מלכא אים ניט געקענט פרעגן אויב דיר האט דעם איסור פארוואס האסטו אים געגעסן?

¶69דערפאר וואס שבור מלכא איז געווען געהאט צו-טאן מיט אמוראים, האט ער געוואוסט אויך אין איז דאס פשוט ”מפני כבוד המלך” ער טאר ניט מבזה זיין דעם מלך און ניט עסן דעם נסיג וואס ער האט אים געגעבן.

¶70ס'בלייבט נאך אבער די קשיא, פארוואס וויבאלד אז שבור מלכו האט דאס געטאן אויף כעשר פעמים מצד דער יהודים פארוואס ער האט דאס ניט געטאן?

¶71פאר ”בתי בר טובא” על הספק איז אויף דערויף קומט אריין דער דין, אז דאס וואס די גמרא זאגט בהנוגע צו פרנס שנתמנא על ישראל וואס דערפון וועט מען אויך פארשטיין,

¶72בהנוגע צו דעם ענין ווי דאס איז בא כבוד מלך בכלל, וואס ”מלכותא דערא כאין מלכותא דרקיעא” ווי די גמרא זאגט אין ברכות, אז בשעת מ'וועט גיין אל עולם ירוץ לראות במלכי אומות העולם וואס דאס וועט זיין דערנאך איז וויסן זיך ווי אזוי צו פירן זיך מיט מלכי ישראל,

¶73איז דער דין בא ”פרנס שנתמנה על הציבור” אז ער טאן ניט טאן קיין מלאכה בפני הציבור.

¶74במילא שבור מלכו אז ער איז געווען א מלך האט ער ניט געטאן קיין מלאכו בפני הציבור.

¶75ווערט דאך די שאלה, פארוואס האט ער געטאן פאר אביהודים?

¶76איז דאס על דרך ווי די גמרא זאגט בנוגע צו אגריפסאן, אז דאס וואס ער האט געלאסן זאל מעויר זיין את הכלה, בנוגע צו כבוד תורה וכו אז אף על פי וואס ”מלך שמחל על כבודו הן כבודו מחלו” אבער זהו כבודו וויבאלד ער טוט דאס על פי ציווי התורה,

¶77אז אויב מ'טוט דאס מצד התורה, וואס ביא מלכים ימלוכו איז אדרבא אין דערויף באשטייט דער כבוד המלך, אז ווער וואס האט אים ממליך געווען גייט לפניו, אדער דער ציווי פון תורה בהנוגע צו כלה וכו גייט פאר אים,

¶78וואס דערפאר איז בשעת בשבור מלכה איז געווען אז ודאי בנוגע צו ר' יהודה קינלא בגבור אז ביי אים איז דאס א דבר איסור, במילא, בשעת ער וועט טאן די מלאכה וועט ער טאן כדי אים צו באווארענען פון אן איסור, וכאמור לעיל, אז ס'האט געהאלטן אז א גוי איז אויך מצוה אויף ניט מכשיל זיין א צווייטן מיט אן איסור ווי ס'איז מוכח פון דעם סיפור גופא,

¶79טוט ער דאך דאס מצד לקיים פאר דעם וואס האט אים אנגעזאגט די שבע מצוות בני נח!

¶80ווארום ווי אין סיפורו הגמרא בנוגע צו שבור מלכא איז ער וואס אויסגעווען פון די וואס האבן אפגעהיט שבע מצוות בני נח.

¶81על כל פנים איז אזוי איז דאך משמע פון דעם סיפור גופא ווי אזוי ער האט זיך אויסגעהיט אויף ניט מכשיל זיין ר' יהודה.

¶82בשעת דער ענין איז געווען ביי אים ודאי א מר קימלו בגבוה אז ער היט זיך אויס פון אן איסור האט ער דעמאלט אין שות צו מוותר זיין על כבודו אף על פי וואס דאס איז ”כבודו של מלך” וויבאלד ער טוט דאס צוליב אן ענין פון ואדו של תורה וויבאלד אז מר לא תמלא בגבור טאר ער ניט מאכן די מלאכה כל זמן ער איז ניט מוכרח, און ווען וועט ער זיין מוכרח?

¶83ווען ער וועט געבן עסן דעם מר יהודה ערשית, במילא אז ער גיט ”בטה בר טובא”, מאיזה טעם שני וואס ער האט אים מקדים געווען במילא טאר ער ניט טאן קיין מלאכה, במילא אט דעמאלט האט ער ניט געטארט נעוץ תקן בקרתא בפני רביהודו ובתו ברטובא, איי איז דאך די קשיא אז ער וועט אים מכשיל זיין?

¶84איז כאמור לעיל, וויבאלד אז דעמאלט איז דער דין אז יעוור ואליה הארוג איז דאך אט דעמאלט דא די צוויי פירושים בזה, אז דעמאלט טוט ער גאר קיין איצור ניט.

¶85על דרך ווי דער רמב"ם שרייער בנוגע צו עונש, אז וויבאלד ער האט דאס געטאן בעונש אין מל וויבאלד ער האט דאס געטאן בעונס קומט אים ניט קיין עונש, אפילו ווען דאס איז אז יהרג ואל יעוור על אחת כמה וכמה אויף די דינים וואס יעוור ואל יהרג קומט דאך גאר אויס, אז ער האט אים גאר ניט מכשיל געווען מיט אן איסור.

¶86ער האט דאס געקענט טאן בא ר' יהוד'ן אויך, בא ר' יהוד'ן אבער איז מארק אים לו בגבי אז ר' יהודה איז געווען א זהיר במצוות ער איז ניט געווען זיכער אז ר' יהודה וואלט זיך איינגעשפא�

¶87ווי מ'געפינט ביי ר' יהודים דעם ענין פון מסירת-נפש, ווי די גמרא דערציילט אין ברכות, אז ר' יהודא כדאושלוף מתענף וועגט גלייך גיין א רעגן אף על פי וואס בנוגע צו 'לימוד התורה' איז געווען גרעסערע פון אים מצד דערויף וואס דארט איז געווען דער ענין פון מסירת-נפש.

¶88משא' כן בא ”בתי בר טובא”, וויבאלד אז ס'איז געווען א ספק איז געווען חל אויף שבור מלכו מצד כבוד מלך וואס דא� וואס אין ישובו של עולם איז מחוייב אויך א בן-נח האט ער ניט געטארט נועד זיין דעם סקן בקרקף כל זמן ס'איז ניט געקומען צו א אידן וואס ביי אים איז ודאי אז ביי דעם אידן איז דאס אן ענין של איסור.

¶89אף על פי כן בלייבט דאך אפ נאך אבער דער דיוק, אז וואס האט געהאט שבור מלכא?

¶90ער זאל פריער געבן ר' יהודין, במילא וויבאלד אז קינלא בגבוה וועט ער דאך דארפן איינשטעקן דעם סקן בקר און דערנאך בדרך ממילא וואס דעמאלט מעג ער דאך טאן די מלאכה,

¶91וויבאלד ער טוט דאס כדי צו באווארענען אויף ניט מחפיל זיין ר' יהודה מיט א איסור, און דערנאך בדרך ממילא וועט ער שוין קענען עסן בתי ברטובא פון דעם זעלבן סקין, ווארום ס'וועט זיין נאך דערויף ווי שבור מלכא האט אריינגעשטעקט דעם סקין בקרקא בהטער.

¶92אט דאס קומט דער עיקוד אמרי און פארענטפערט ד אבער בא שלום מלכו איז דאך כדמה איז גאר קיין ספק ניט געווען, דערפאר איז איצקר מה דהוי ביורתא אז ער האט געזען בפירוש, אז ”בתי בר טובה” איז עובר אויף א איסור,

¶93ווי רש"י טייטשט דאס אפ, און וויבאלד אז ער איז ועדוי עובר אויף אן איסור במילא איז ”במה נחשב הוא” אט דער איסור?

¶94לגבי דעם איסור פון עסן פון א סקין וואס ער שניידט אים בצונן און עסט דערנאך אכתיתם.

¶95לשון ראשון, פארוואס האט טאקע שבור מלכא ניט איבערגעקערט דעם סדר?

¶96איז אט דאס איז וואס מ'געפינט בכמה מקומות בש", על דרך ווי ער זאגט, אז מיט דבריו ”של ר'ן גמליאל למדנו שלשה דברים” ועל דרך זה פון הנהגות אין יעדער הנהגה האט מען דערפון אפגעלערנט,

¶97ווי די גמרא זאגט בהנוגע צו תנאים תורה היא ולימוד הניסרים איז דערפאר איז ער געגאנגען ביי אים אין אן ארט וואס ס'איז גאר היפך הצניעות וכו כדי צו אפלערנען זיך פון א מעשה בפועל, און ווי גערעדט כמה ווי גערעדט אמאל בארוכה לכאורה איז ניט פארשטאנדיק וואס האט ער בין עזרי געדארפט עובר זיין אויף צניעות און נאכגיין רבי עקיבן און זען ווי ער פירט זיך?

¶98כדי צו וויסן ווי דער דין איז ער האט זיך געקענט ביי אים פרעגן!

¶99האט ער געקענט פרעגן בדרך שם, אז ער בעט אים ער זאל לערנען מיט אים די הלכות וואס זאל דאך זיין שייכות דערצו, האט מען דאך דעמאלט גערעדט באריכות, אז די גמרא זאגט שוין בבא בתרא דעם כלל, אז ”אין למודין הלכה לא מפי הגדה ולא מפי” משנה ולא מפי הלכה נאר מפי מעשה בן אבוי האט טאקע געקענט פרעגן ביי רבי עקיבן, וואלט ער געהערט פון אים א הלכה, ער וואלט אבער ניט

¶100און ווען האט ער געקענט האבן דעם ”מעשה רב” איז וויבאלד אז תורה איז וללמוד הנצרוך אין א ודאות גמורה איז דעמאלט אויב ער האט קיין ברירה ניט מוז ער זיך באגנוגענען מיט א הלכה, אויב ער האט א ברירה וויסן פון ”מעשה רב” איז ער געגאנגען קוקן בפירוש.

¶101וואס דערפאר איז שבור מלכה אז ער איז געזעצן מיט ר' יהודה און ניט געזעצן מיט בבוא בר טובה און האט געוואלט דא ארויסקריגן כמה הלכות האט ער כדי צו הערן, צי ר' יהודה וועט אים מאכן אויף דערויף עפעס א הער אז ער האט געטאן כדבעי אדער שלא כדבעי, צי וועט ער עפעס הערן אן ענטפער פון בתי בטובא,

¶102אז דער ענטפער זיין איז מה לקים לבגבי מר לקים לבגבי איז א ריכטיקער ענטפער אדער ניט, ועל דרך זה דער ענטפער פון ניט כמד אהבה לא ביורתא וואס דאס לערנט מען דוקא אויס ווען ער וואלט פריער געמאכט פאר ר' יהודה'ן נעוץ בקר כתר פנים וואלט מען דעמאלט ניט געוואוסט ווי איז דער דין בהנוגע צו אן עבד,

¶103אדער אן עבד לויט דעת רש י, אדער אן עבד לויט דעת פון תוספות די גדרים פון עבדו שבהם, משא' כן ער האט דאס געמאכט מיט א סדר הפוך איז דערפון לערנט מען אפ אט די אלע הלכות, ווי גערעדט פריער בהנוגע צו כבוד מלך און בהנוגע צו ”נעוץ בקרקא אפילו עשרה פעמים”,

¶104ובנוגע צו ר' יהודא, אז ר' יהודא'ס הנהגה איז געווען אין אזא אופן, ווי גערעדט פריער, אז אפילו אויב ס'וואלט ניט געווען דער נארט בכל כעשר פעמים איז רעכט אז ר' יהודא וואלט זיך מושר-נפש געווען.

¶105און אויך אפלערנען דערפון, אז איתכא מה דהוי ביאורתא אז באבי ברטובם וואס מפני רמות רוחו לקבל גיטא דחירותא האט ער געטאן דערביי אן איסה, כדעת רש", ניט ווי דעת תוספי.

¶106וואס עד כאן איז דער חלק הנגלה, וכפי שיתבאר לקמן אויך ווי אזוי מ'קען דאס מקצר-זיין מיט התחלת המסכתא על דרך הדרוש ועל דרך החסידות, ובנקודה פנימית על כל פנים אויך ווי דאס איז אויך ”אין נגלה על דרך” ההלכה, איז אט דאס וואס אין התחלת המסכתא זאגט ער דאך בנוגע דיין של אכו לפני ידיעים 'שלשה ימים'

¶107וואס עודו מיט אן אלף אדער עודו מיט אן עין, וואס עודו מיט אן אלף איז דער טייטש שבע וואס דאס איז דער עונש, און עודו מעידין עדות בעצמם שעל די עבודת ככבות.

¶108וואס די גמרא איז דערנאך מבאר דארט בארוכה, רעדט זיך דאס וועגן די ”גרים גרורים” וואס זיי קומען בימות המשיח, און דערנאך ווייזט זיך ארויס, אז זיי זיינען ”גרים גרורים”, וואס בשעת מ'פרואווט זיי אויס מיט א ”מצוה קלה” יש לי איז אט דעמאלט היקדיר חמה זיינען זיי בעט ויוצא, כמבואר אין דארטן גמרא, אין דער סוגיא בארוכה.

¶109וואס אין דערויף זעט מען, אז ס'איז דא נאך אן ענין, נאך א מעמד ומצב ביי אידן, וואס דאס איז ניט קיין איד און ניט קיין גוי, נאר דאס איז גויים גרורים וואס לכאורה על פי דין, ער האט זיך איין מאל מגייר געווען, אט דעמאלט קען מען קיין חרטה ניט האבן.

¶110און ממה נפשך אויב איז ער א גר איז ער א גר, און אז ניט איז ער א גוי.

¶111וואס אט דא געפינט מען לכאורה א מעמד ומצב בינתיים, אז מיר האבן זיך מגייר געווען, און דערנאך האט מען געזאגט אז ”גרים גרורים” ובא געווען און ווי משמע דארטן פון דער גמרא זיינען זיי געבליבן גויים.

¶112וואס דערפאר זאגט ער דאך דערנאך, אז צו זיי האט קיין שייכות ניט דעם שכר ”של עתיד לבוא” אויב זיי וואלטן געו אט דעמאלט האבן זיי א שייכות אויך צו דעם שחר של עתיד-לבוא, וואס ”כל ישראל ואשלם חלק לעולם הבא” איז דאך דאס אויך כולל אין דערויף גרים שכניסם תחת כנסה השכינה פון אברהם אבינו אן.

¶113וואס מ'געפינט נאך א דבר א דומה לזה, וואס דאס איז א שייכות צו דעם סיפור מיט בטר ברטובא וואס דארט איז געווען דער ענין לדעת רש"י וואס ער האט געטאן אן איסור, אף על פי וואס לקילל גיט ער די חירותא אבער ער האט א דין פון ישראל במילא טאר ער ניט טאן מיט קיין עכום, וואס לכאורה, אז בשעת א איד רחמנא ליצלן האט זיי טאן מיט א גוי איז אט דעמאלט א בין הולך אחר הו במילא איז דער קינד א גוי.

¶114וואס אזוי איז בפשטות. זעט מען אבער א חידוש אין דעם רמב אז ס'איז מיוסד אויפן חידוש אין דעם לשון הכתוב, ביז וואנענט, כאמור כמה פעמים, דער ר' שלום מאכט דערפון א גאנצע שיטה וא גאנצע הלכה,

¶115און דאס איז וואס דער רמב איז מדייק אין דעם לשון הכתוב, ווי ס'שטייט אז לא תפחטן בם דערנאך איז דער ”פסוק מסיים לא” יתיר את במחרן וואס יתיר איז שייך זאגן, אז מ'נעמט אן ענין פון איין ארט, און מ'שטעלט אים אריבער אין א צווייטן ארט,

¶116וואס ביי וועמען איז דאס שייך זאגן לכאורה?

¶117בא דעם אידן וואס האט צו תמיד דער גוי בלייבט ער א איד אפילו נאך דערויף ווי ער האט צו תמיד די גוי ער האט צרות צרורות, ווי ד' זאגט אין סוטה קשורו בו קטלה ”בעולם הזה ובעולם הבא”, אבער א איד בלייבט ער.

¶118במילא איז וואס איז שייך יסור את דמך מאחר?

¶119בנוגע צו דער ולעד הנולד ”מן העכו מן” הגוי איז א ולעד נולד אחרי זה איז ער מלכתחילה א גוי, איז ווייטער ניטא קיין יסור.

¶120זאגט דער רמב אים אויף דעם אין הלכות יסורי ביאה, אז דאס הייסט יסיר זער אחי זעריך מאחרי הוי וואס דאס איז פארבונדן מיט גמרא אין יבמות, וואס די גמרא זאגט, אז מ'האט געזאגט אברהם'ן, וואס אברהם האט זיך געקאכט אין מגייר זיין גויים,

¶121נאר וואס דער מגייר זיין זיי זיי זאלן ווערן אידן, האט מען אנגעזאגט אברהם'ן, לך זעריך אחריך זאגט די גמרא אין יבמות, מה יאהר ק לזעריך אחריך זאגט די גמרא,

¶122אז ער זאל זען, אז זעריך זאל ניט חתונה האבן מיט א גוי וואס אט דעמאלט וועט ער צונעמען זעריך און וועט דאס מאחרי הוי' לזעריך אחריך זאל בלייבן נאך דיר און ניט לאחרי הגוי ועלד אז נולד מן השיבך מן העכו מ איז ער כמוסר במילא טייטשט מען אפ די גמרא,

¶123אז דער וואס ווערט געבארן איז דאס ניט ס'ווערט געבארן א גוי און מערניט דאס איז א זאך וואס האט געדארפט זיין זעריך און דער איד, רחמנא ליצלן, האט גורם געווען יסיר במך מאחריך זעריך האט ניט געווארן אחריך לאחרי האב לאחרי אברהם אבינו, נאר דורך דערויף האט ער גענומען א אידן און רחמנא ליצלן האט אים געמאכט פאר א גוי.

¶124וואס אט דאס איז וואס דער רמב"ם שרייבט דארט אז אף על פי וואס דאס איז ניט קיין ”איסור מצוות שבתורה”, איז דאך ניטא אויף דערויף קיין איסור, לא ”יהי הדבר קל” בעיניך און ברענגט אראפ די פסוקים פון תנאך און איז מסיים, אז דאס דורך דערויף אז בא אויף א גוי איז ער מוסיף זרע מאחרי הוי וואס הייסט מוסיף מאחרי הוי?

¶125ס'איז דאך התחילה געבארן געווארן א גוי זאגט דער רמב ם, ניין!

¶126ער האט געדארפט געבארן ווערן א איד!

¶127און אט דער איד האט דאס גענומען א אידן און געמאכט רחמנא ליצלן א גוי, וואס ס'איז גאר ניטא אזא מציאות!

¶128געבארן געווארן א איד איז דאס פארפאלן, אף על פי שחטא וואס פאר א חצה ס'זאל ניט זיין איז ישראל!

¶129איין און איינציקע מציאות איז דא יוצא מן הכלל, און אט דאס איז, אז ער האט געהארצט-א מיט א גוי, מיט א שבחא, איז לעד הולך אחרי איז אט דעמאלט האט דאס געדארפט זיין אחריך און אבהר קראה שלא תישא על המאות ליב דער צדרה טפאריך כדי דערנאך זאל ניט זיין יפים מאחרי הויינע.

¶130וואס דא זעט מען אין דעם עיקר דאמרי, אז לדעת רש י, וואס בטר בר טובה האט געווען א ”ישראל, אפילו לדעת” תוספות וואס ער זאגט ער געווען מותר, אבער ער אליין האט זיך געטענה"ט וכי אויף זיך אז ער איז דער ניט-קיין-ישראל איז במילא דער עיקר דאמרי עד כר מה דהוי באורתא איז דאס ניט נאר סתם ן איסור,

¶131נאר דאס איז זא מין איסור וו ס יסיר זעריך מאחרי הוי דערנ ך קומט-צו נאך ן קישוא מיוחד.

¶132ט ד ס וו ס מ'ה ט געעספט בשולי עכו בו ס ד ס איז דער איסור פון דעם תקן פון שבור מלכא איז ד ס פתם משומיונה משומשמנא משום בנותיה ט ד ס ה ט אים געענטפערט שבור מלכא דו טענה' סט מיט מיר וואס איז מיט בישולי עכו מ?

¶133עד כא מ'דהוי ביורתא דער גאנצער איסור פון בישולי עכו מ איז משום בנותיהם עד כא מ'דהוי ביורתא דאס האט געטאן דעם ענין אליין!

¶134דארפסטו באווארענען בישולי עכו מ? על דרך זה איז אויך בהנוגע לדעת תוספות, אפילו ווי תוספות זאגט, אז אן עבד שלא קיבל געט שחרן איז ער מותר בגויה ווערט דעמאלט א חקירה צי איז ער אסור בבישולי עכו מ דער גאנצער ריצה פון בישולי עכם תקן של עכו מיט איז דאס פיתם משום בנותיהם וויבאלד אז בבנותיהם איז ער מותר,

¶135אז פארוואס זאל ער זיין אסור אין דער גזירה וואס קומט מצד אים.

¶136ס'איז דא אחרונים וואס ווילן פארענטפערן, אז ער איז אסור בעשו תקן אמת טאקע בעכו מי צדקן איז ער מותר, ס'איז דאך אבער בדבר ”בישתו ולא בושת חבירו” איז דאך אסור א בנוח אויך,

¶137איז מען נוסף בישולי עכוי משומשת חבירו דאס האט אבער ניט קיין אנהאלט, אויב אזוי האט א גוי אויך געדארפט זיין נאקרים בשולי, עכוי משומשת חבירו איז וואס איז דא די נפקא מינה פון אן עבד ביז א גוי אין א גוי פנוי וואס דאס איז געווען דער דין פון בטר ברטובא?

¶138איז לדעת אז תורה איז אויך געווען מותר.

¶139בושת חבירו איז א שבור מלכא אויך געווען נוסף, און אף אפי כן זאגט מען, אז שבור מלכא מע ווארום ער איז מותר בבנותיהם במילא איז באט ער בר טוב אויך מותר בבנותיהם וויבאלד אז איתכא מדהוי ביורתו

¶140וואס אין דערויף קומט נאך אריין א פלפעל אט דא וואס ער רעדט אנטקעגן נסרים שיש ביי אים ד זיינען זיי פסול לתחך ביי אים ”את הסוכה אפילו” ווען מ'לייגט זיי ניט אויף דער זייט וואס זיי זיינען ד, נאר וואס דער מערניט ווי ג' אדער ב' איז אז עי ד' ווערט דאס א קבע איז דאס מבטל דעם דין פון שכח,

¶141בשעת ס'איז אבער מערניט ווי ג' אדער בי' איז דאס ניט מבטל דעם דין פון שכח.

¶142פרעגט ער דער דין ווי איז דער דין אויב ס'איז אן עשרה וואס ער האט פון איין זייט ד פון צווייטער זייט האט ער ווייניקער פון ד ג' אדער בי' אדער אחד און ער וועט אים מסחך זיין, ניט מיט דער צד פון ד נאר פון דער צד פון ג' זאגט די גמרא, אז וואס האט דאס פאר א כתר פון ”שפודין של באזל”?

¶143דער איז דאך א גזירה איז מען אויף דערויף מסביר, אז וויבאלד אז דער נפש האט מען טאקע מצד גזירה, אבער מצד הגזירה האט תורה אים געמאכט פאר ”שפודין של באזל” איז שוין קיין נפקא מינה ניט פון וועלכע זייט מ'לייגט אים, ווארום דער תחילה איז געווען מצד הגזירה, דערנאך איז דאס געווארן אן איסור בפני עצמו.

¶144וואס על דרך זה האט מען געקענט זאגן, אז אמת טאקע, דער התחלות-איסור פון פיתם איז דאס משום בנותיהם, בשעת אבער מ'האט דאס דערנאך גע'עשר'ט, איז אפילו אט דער וואס איז מותר בבנותיהם איז ער אויך עשר בפיתם דאס איז אבער אן ענין וואס איז היפך השכל,

¶145ווארום אט דארט איז דער ענין פון ”שפודין של ברזל” איז דאס א באזונדער זאך און ניט שייך צו הפסק אויר וכו אט דא איז דאך די גאנצע זאך פון פטיאור דער ענין של קירוב די 'לגימה שמקרבת'.

¶146און פארוואס ז גט מען וואס איז דער איסור אין דעם קירוב?

¶147וואס פון דעם קירוב קען ער קומען צו גרעסערן קירוב, ביז צו גאר גרויסן קירוב, במילא קען מען דאך ניט זאגן, אז א גרויסער קירוב איז מותר, און א קליינער קירוב איז אסור.

¶148וואס דאס איז שלא בדוגמא צו דעם ענין פון מסירים פון נסורין וואס זיי זיינען פון אין צד ד' און דער צווייטער זייט פחות מד"א.

¶149אט דא איז דאך דער זעלבער ענין זאגן, אז אין מאתים איז ער מותר, און א מנא איז ער אסור איז דאס א שכירה מיני' ובו, ו פיתם ושיונם ושמאן וואס כולו משום בנותיהם איז דאס אן ענין וואס דאס איז ”בכלל מאתים מנא” במילא, איז אויב מ'נאך זאל זאגן,

¶150ווי ער האט זיך געפירט, טיפל אז די אהבה ביהוטה האט ער געווען בדרך ממילא איז ער געווארן מותר אין עסן דעם מסרוג, אפילו ווען דאס וואלט געווען א ודאי איסור, ניט נאר משום ספיק.

¶151וואס דאס איז אויך דער קישור, כאמור לעיל, וואס ס'איז דא די מציאות השייכות אויך אין הלכה, וואס דא רעדט זיך וועגן אזא מציאות וואס דאס איז בוין צווישן א אידן מיט א גוי, על דרך ווי רש י זאגט, אז לא קיבל גיטא דחירותא איז דאר א איד ער איז אבער אסור בבת חורין דערנאך איז דא לדעת פוספות אויך,

¶152הלא קיבל גיט ער דחירותא דער מוטער בגוי ס'איז אבער דא ענינים וואס ער האט וואס ער איז עשה מצד דערויף וואס ער איז ניט קיין עבד בכל הפרטים, דערנאך איז דא ווי אין תחילת המסכתא איז גאר אן אנדער נציאות, ווי גערעדט פריער אט דאס וואס דער רמב"ם זאגט, אז ס'דארף זיין א קינד וואס דארף זיין א איד, און דורך דערויף וואס זע און דאס איז געקומען על ידי שבחה ועכו ב מאכט ער פון דעם אידן רחמנא ליצלן, א גוי.

¶153און נתיים בדבר טוב, אז עוד דעם אז גויים אליין זיינען מעיד, אז זיי זיינען עובד עבודה זרה ווערט דערפון דער שבח, און ווי גערעדט אויך בסיום המסכתא, אז מ'געפינט ביי שבור מלכא,

¶154אז ס'זיינען געזעסן פאר אים צוויי אידן, וואס איין איד האט זיך דערשראקן פארן גוי, בשעת ער האט אים געגעבן אן את האט ער דאס געשניטן מיט ניט קיין כשר'ן, האט ער געגעסן, און האט געזוכט היתר, אזוי ווי דאס איז כבוד מלך האט ער ניט געהאט קיין פנים ביי שבור מלכה.

¶155בשעת ס'איז געזעסן צווייטער איד, און שבור מלכה האט אויף אים געזען, מה קמלו בגבו, אז ער איז פרוש מן היסורים איז ניט נאר ער האט אויף אים ניט פארלאבן דעם חן, נאר אדרבא ער האט מוותר געווען אויף כבוד המלכות, און האט זיך אליין מטריח געווען, כלומה החסר מבית המלך קענט אריינרופן אחד מצריתי המלך און הייסן אים אריינשטעקן דעם סקן בקרקא און געבן ר' יהודה,

¶156אדער ער האט געקענט זאגן ר' יהודה נדיא דעם אפשטעקן שטעקן אים אריין בקרקא שנייד זיך אפ א שטיקל-עסק וואס דארף ער אים משמא זיין, רעכנט א גוי, און א מלך בא גויים, פאר זיך א כבוד, אז ער זעט אויף אומען אידן,

¶157אויב נאר ס'איז זא איד וואס כמלו בגבי' אז ער איז פרוש מן היסורים אז אט דעמאלט ”והיו מלכים לאמנייך ושרותיהם” מניקותיך אז זיי רעכענען פאר זיך פאר כבוד דארף משמד זיין א פרומען אידן,

¶158ניט נאר סתם נאר נאר נאר געבן אים לע הידורים, ווי גערעדט פריער דאס איז ן ענין וואס דאס איז מערניט ווי א הידור על פי דין וואלט ר' יהודה געמעגט עסן, ווען ער גיט אים און שניידט אים מיט פני כבוד המלך, און אף על פי כן גיט ער אים נאך און גיט אים כיבוד און איז דאך צוליב אים א תריעה ונעוץ בקרקא אסתר פעמים א טירחה רבה בערך המלך,

¶159ביז וואנענט אז ער האט זוכה געווען, אז דערמיט ווערט א סיום המסכתא, און מ'לערנט דערפון אויך אפ א דין, אז ”וכן בצונם וכן יזקן” ה' ויצלחנו אז ניט נא מ'זאל זיך שרעקן פאר אויסכין!

¶160ס'איז דא אידן וואס שרייען, אז בשעת ס'איז אן עבירה וואס א היתה שרעקט ער זיך פאר איר א קלטע עבירה איז ניט אים מיט דאס שייטן, ניט דעם צווייטן מיט דאס שייטן, ער טוט דאס קאלטערהייט!

¶161זאגט די גמרא, ניין! צער מאל ס'טרעקט זיך אריין אין קרקע, אבי ס'זאלסט ניט עסן קיין דבר צונם!

¶162און ניט וואס די זאך אליין איז א אידער די ז נאר וואס דען ער שניידט דאס מיט א סקן וואס ער איז דער סקן שליתא?

¶163זאגט מען אים, אז ער דארף דעם סקן אריינשטעקן ניט איין מאל און ניט דריי מאל, נאר צען מאל, און ערשט דערנאך וועט ער קענען עסן דעם שטיקל עשרו און אט דעמאלט ווערט דאס מסיים דער סיום פון הלכות עבודה זרה,

¶164און מ'קומט צום והיתה ל”הוי' המלוכה והיו ה' למלך על כל הארץ ביום ההוא יהי הוי' אחד ושמו אחד” ביז אין עוד מלבדו בקרוב ממש בגאולה האמיתית והשלימה.

¶165לחיים.