עברית
Library

transcript · Yiddish

Text

150 sections

Machine text not yet checked by a person - do not quote it as the Rebbe's words.

1”פדה ושלום נפשי מקרא לי כי ברבים היו עמדים”.

2איז דער מפרש אויף דערויף אין אגרת הקודש, אז דאס גייט אויך אויף פנימיות הנפש, וואס מ'איז זיך פודה פון דעם גלות, ביז וואנענט מ'איז זיך אויך פודה פון דעם גלות, ניט נאר פון אר לדתא נאר אויך פון אר לדתא וואס דערפון איז דאך פארשטאנדיק אז דאס איז א ”ענין בילוי היותר” עניין,

3נאכמער איז ער דאס מפרש אין דעם ”פדה בשלום” פון דעם מיטעלן רבי'ן, וואס דארט איז ער זיך מבאר בארוכה, אז ס'איז דא דער ענין פון בקרבי דער ענין פון מלחמה,

4וואס דעמאלט איז דאך אין רוחניות איז דאך דער נפש אלקית מיט 'נפש הבהמית' קען דאך זיין עבודתם בשני אופנים, דער עיקר די עבודה פון נפש אלקית קען זיין בשני אופנים, אין אן אופן פון מלחמה אים הנפש הבהמית, אדער אין אן אופן וואס ער איז עובד עבודתו בשלימותה, אבער האט ניט וואס צו טאן מיטן 'נפש הבהמית',

5און ווי ער ברענגט דארט אויף דערויף די דוגמא בדוגמת פון תפילת שבת, וואס אזוי איז ער בכלל, דער זמן המלחמה, איז דאך שעס צלותי שעס קראבע, איז דאך אבער תפילת שבת וואס דעמאלט איז דאך בורר עשו איז דאס מערניט פון א ענין פון וכל עצה לשבת עונג, א ענין פון א תענוג,

6ניט מיט א מלחמה מיט א מנהג, אפילו ניט מברך זיין אים.

7וואס על דרך זה קען דאך זיין אויך אן עבודה בימות החול, אז ער זאל דאך ליגן בעניאמר אין ענינים רוחניים, און דאס זאל אינגאנצן ניט אנרירן די ענינים גשמיים שלו די עניני הגוף 'ונפש הבהמית', ביז די ענינים כפשוטם,

8וואס דערפאר קען דאך זיין, אז לאחרי התפילה, כאטש אפילו דעמאלט איז ער געשטאנען בעילוי היותר גדול, זאל דערנאך קענען זיין רחמנא ליצלן א נפילה שלא בערך,

9ווארום דעמאלט קומט ער אראפ אין גוף בנפש הבהמית, וואס מיט זיי האט ער זיך גארנישט ניט מתעסק געווען, זיינען זיי דאך געבליבן בטאג פון ווי זיי זיינען געווען פריער, איז דאך דעמאלט קען דאך זיין אז ס'זאל זיין א ”נפילה שלא בידי”.

10וואס דערפאר איז דאך דארף דאך זיין די עבודה דוקא מיטן גופי 'נפש הבהמית', אין אן אופן פון מלחמה, וואס ער כדרך ווי א מלחמה איז דאך א מסבק אחד אים חבירו איז דעמאלט זיינען זיי דאך פלעכטן, זיי זיינען דאך ארום איינער מיטן צווייטן, אט אזוי איז דאך אויך די נפש אלקיתא.

11בעבודתה דארף ער דאך אנטאן אין די ענינים פון נפש הבהמי איז, אז די הבנות והטגות וואס זי האט אין אלקות דארף זי דאס געבן צו פארשטיין אין אזא הבנה והסברה ביז וואנענט אז דער 'שכל אנושי', ביז וואנענט אז דער שכל פון נפש הבהמי זאל דאך אויך באנעמען, און דאס זאל אים אויך דערנעמען.

12וואס דערפון איז דאך אויך פארשטאנדיק פארוואס עפעס דוקא בשעת התפילה איז דא דעמאלט א ריבוי פון מחשבות זריז מערער ווי שלא בזמן התפילה, ווארום מצד דערויף וואס ער איז זיך מסבט מיט דעם 'נפש הבהמית', טוט ער זיך מערער אן אין אים, וואס אין דערויף באשטייט דאך דער אמיתית ענין פון שעס צלותה שעס קרבה,

13איז דערפאר קלעפט זיך צו אים מערער ענינים וואס האבן צוטאן מיט 'נפש הבהמית' אליין.

14מצד דערויף וואס ער איז זיך מיט אים מסבק, איז זיך א מתנהביק אין מנווה ווי זיך מתנהבל, איז דערפאר איז דאס נאך ניט דער תכלית העילוי וואס קען ארויסקומען עיידי עבודת התפילה, דאס איז בקרב דאס איז אבער ניט דער ”פדה בשלום”.

15אז ס'זאל זיין דער ”פדה בשלום” אן א מלחמה איז דעמאלט איז דאס דא אויף צוויי אופנים.

16ווארום דער אופן וואס ס'האט זיך גערעדט פארי אז ער האט לגמרי מיט צו טאן מיט 'נפש הבהמית', איז דאס איז דאך ניט קיין עבודה, ווארום די עבודה איז דאך ווי ער זאגט אין תניא בשם עץ חיים, אז די נשמה איז אינו ”צריכה תיקון לעצמו” ולא ידעו, למא טבע לפתנו את הגוף בנפש הבהמית איז אין וואס באשטייט די ירידה?

17כדי צו טאן די עבודה אין דעם גוף בנפש הבהמית, און אין דערויף גופא קען זיין ”שלא בדרך מלחמה”, אבער אויך אויף שני אופנים, אדער מצד דער חלישות פון 'נפש הבהמית', אז אדער ס'איז אזוי געגארן בטבעו, אדער ס'איז געקומען על ידי עבודתו, אז ס'איז געווארן אזא חלישות אז ער דארף קיין מלחמה ניט האבן,

18איז דאס ”על פי וואס אוהב את הגוף יותר בטבעו”, כאטש אפילו ער איז א מתמיד, אבער דאס ווערט ניט אנגערופן בשם מלחמה, ווי ער איז מבאר בארוכה אין תניא.

19און דערפון איז פארשטאנדיק, אז דער ”פדה בשלום” ווי עס דארף צו זיין, וואס דאס איז העכער פון דעם אופן פון קראג לי פון שתלות ושתשעל המלחמה ווי עס דארף צו זיין איז דאס איז אף על פי וואס דער גוף ”ונפש הבהמית מצד” עצמם זיינען בתוקף איז פונדעסטוועגן דארף ער קיין לוחמה אויך ניט האבן, ביז וואנענט ווי ער איז מבאר בארוכה אין די ”פדה בשלום”,

20אז דאס שטייט גאר ניט אפילו בגדר נסיון.

21דאס הייסט, אז ס'קען גאר ניט זיין קיין אפשרויות, אז ער זאל טאן אנדערש ווי ער דארף טאן על-פי תורה, וואס דערפון איז פארשטאנדיק, אז דאס איז אפילו העכער ווי די דרגא ווי ער זאגט אז ס'איז געווען די עשרה נשיאנות,

22נתנשא אברהם אבינו איז ביז וואנענט ס'איז ניט געווארן דער ומצאתך לבביו ממן לשמחה איז נאך אלץ נאך ניט געווען דער אופן פון ”פדה בשלום” ער.

23און ווי ער איז מבאר דארט בארוכה, אז דאס איז דעמאלט ווען ער נעמט ניט נאר ער גיט-איבער דעם רצון פון גופי 'נפש הבהמית', און דער גוף אין ”נפש הבהמית מצד” עצמן בלייבן ווי זיי זיינען איז אט דעמאלט איז דאך אלעמאל דא אן עלולית אויף מלחמה, וויבאלד אז דער שורש הרצון איז דאך א למדו יאמוט.

24בשעת ער איז אבער צוגעקומען צו אט דער דרגא, אז ער האט איבערגעגעבן דעם נפש אליין אינגאצן, דער 'עצם הנפש' פון דעם 'נפש הבהמית', אין קדושה, וואס דאס איז על דרך ווי ס'וועט זיין דער לעתיד ”לעבוד את לוח”, אתה מעביר מן הרוב,

25אז אזוי איז בא אים דער ”עולמך תראה בחליך” אט דעמאלט איז זיין תפילה ניט אין אן אופן פון קראו, נאר נאך העכער פון דעם וואס דאס ווערט אנגערופן בשם ”פדה בשלום” וואס בכללות איז דאס ווי ער איז דארט מבאר די עבודה מצד 'יחידה שבנפש', ווארום אפילו מצד חיות שבנפש אף על פי וואס דאס איז מקים, דאס איז דאך אבער א מקים וואס איז פארבונדן מיט כוחות פנימיים,

26וואס כחות פנימיים זיינען דאך אין א מדידה והגבלה, איז דערפאר מצד א מדידה והגבלה איז דאך דא אן ארט וואו דאס ענדיקט זיך, בלייבט דארט אן יכתחילה, אן עלולה איז אז ס'זאל קענען קומען א ליום הזה,

27דארף מען האבן אויף דערויף מלחמה, ביז וואנענט, אז אפילו די כחות מקיפים, אבער די וואס זיי זיינען מאור בפנימיות וואס דאס איז בכלבות דער ענין פון מתי פון חיות, אויף דערויף אויך שייכות וועלן דער ליאום הזה, במילא דארף מען אויף דערויף אויך האבן דער בקרבו איז.

28דער תכלית הבדירה איז דאך כעדא בשלום בשלימות השלום שלום לאמיתתו, וואס דאס איז מצד די עבודה, מצד דער חידוש שבנפש, וואס הייסט אז יחידו בגלוי, וואס דאס איז דער אמיתית הענין פון בעבודה ”בכל מאדך” ביז וואנענט מסירת-נפש אין אזא מין אופן, אז ער פילט גארניט אז ער דארף זיך מוסר-נפש זיין,

29ווארום ביי אים איז ניט שייך זאבן אן ”ענין של צב”, אויב דאס איז על פי התורה.

30ניט אז ער איז מקמל דעם צב מצבלנות, אדער ער ביי אים לייענט, דאס דערפאר וואס ער איז זיך מוסר-נפש, נאר ביי אים איז דאס מעיקרו גאר קיין צב ניט, ווארום ווי קען זיין אן ענין על פי תורה?

31זאל אים גורם צר זיין דאס א ענין וואס ער איז גורם מערניט ווי תענוג ואורם.

32וואס דערפון איז דאך אויך פאסטאנדיק על דער גע ווי כמהוי' בקיצור אין אגרת הקודש, אז דאס איז דער תכלית העבודה, ביז וואנענט אז מ'זאגט אז דאס איז על דרך ווי ס'איז געווען מעין זה בימי שלמה, אז מצד באופן ”של מנוחה ושלום” האט מען מברש געווען אז מכל הארץ האט מען אים געבראכט די ניצוצות און על דרך זה וועט זיין, לעתיד לבוא ווען ס'איז דאך דער וואלט געזאגן לרע צי נו.

33דערפון אבער וואס די גמרא דרשטנט אויף ”פדה בשלום נפשי” את כל העותו בצדקה, וגמלות חסדים ומתפללים הציבור, איז מה לי ”אני עליו כאילו פדני אני ובני מבין האומות”,

34שנאמר ”פדה בשלום נפשי” וואס אט דאס איז דאך די ענינים וואס כללותם שטעלט זיך אויס אין די ג' קוים ווי דער שעה מפרש דער צדקה און גמלות חסדים פון מתפלין הציבה, וואס דאס איז דער קו פון תפילה, כל אותיות בתורה, ובמילת חתרים מתפלין הציבה וואס דאס איז דער קו פון תורה, און די מילת חתרים וואס דאס איז 'כללות ענין' המצוות,

35און דערנאך די מתפלין הציבה דער קו העבודה, וואס אין דערויף ווי ס'איז זיך נצקרא כל אחד ואחד איז דאך דערפון פארשטאנדיק, אז דאס איז דא אין דערויף אויך אן עבודה וואס איז שעקית ”לכל אחד ואחד”, וכל אחד ואחד מחוייב לזה וואס דערפון איז דערמיט איז דאך אויך פארשטאנדיק,

36ווארום דוד האט דאך דאס געזאגט בשם על ישראל דארף דאך דאס זיין שייך בא יעדער אידן, ביז בא א פשוט שבפשוטו.

37און אף על פי כן איז דאס ניט קיין זכירה דערצו וואס מ'זאגט, אז ”פדה בשלום” אנשיא דפירוש אויף נימי איז דאס תכלית העילה, ביז וואנענט די עבודה פון בחל מאדך וואס דאס איז הערער אפילו פון די עבודה פון חיים.

38וועט מען דאס פארשטיין בהעקדם וואס ער זאגט אין תחילת תניא ווערט נפירוש, דער תניא אין סופר גמל דמידי משביע מ'איז צו תצדיק ואל תורשי וואס לכאורה איז דאך אין דערויף ניט פארשטאנדיק, ווי אזוי קען מען יעדער משביע זיין תהי צדיק?

39ס'איז דאך ווי ער זאגט ווייטער אז דער פרשט ”ברכה בצדיקים שהם ועטים” און דא זאגט מען, אז מ'איז משביע יעדער לב, אז דאס זאל זיין ת מוז מען דאך דערפון זאגן, אז דאס איז אן ענין פון צדיק וואס איז פארבונדן מיט תורה ומצוות,

40איז דאך אבער דעמאלט ניט פארשטאנדיק, אויב אזוי איז אויף וואס דארף מען האבן דעם ענין ”משביעין אותו” אויף דערויף איז דאך יעדער מצוה בלאו הכי פון מתן תורה, מוז מען דאך זאגן, אז דער ענין פון ”משביעין אותו” איז עפעס מתיק אויפן ענין פון דעם ציווי פון מתן תורה,

41איז דאך דעמאלט איז ניט פארשטאנדיק, ס'איז דאך משביעים אותו די נשמה, ווארום דארט איז דאך קודם שנולד ערלב, און אויף ווען דארף מען האבן דער גאנצער באווארענען שתכי צדיק בעל תורשו?

42איז דאך וואחרי זה וואס די נשמה טוט זיך אן אין גופי 'נפש הבהמית', איז דאך דאס ווי די נשמה קודם שנתלבש'ן איז דאך דאס א דבר שאינו ברשותו, אין א דבר שאינו ברשותו איז דאך אין אדער מקנה.

43איז וואס העלפט דארטן דער ענין השבועה?

44ס'איז דאך ידוע אויף דערויף דער פירוש, אז דער ענין חומש בין אותו איז דאך על דרך ווי ער איז מפרש"ע מדרשן, ובחודש השביעי אז אין דערויף איז דא דריי טייטשן.

45איין טייטש איז ”חודש השביעי” כפשוטו, אז דאס איז דער זיבעטער, און דער צווייטער טאטער זאגט ובחודש ”השביעי ירחו דשבועתא”.

46וואס דעמאלט איז געווען די שבועה אשר נשבטו ובי נשבטו, ווארום ער האט געזאגט אברהם אבינו, און דערנאך זאגט ער א דריטער טייטש, אז ער איז מוסבא בכל תופן לשון שבע זעט מען דאך, אז שביעי און שבועה און שבע איז דאס אלץ קען דאס מכלל ווערן אין דעם זעלבן ענין אין דעם זעלבן ווארט, אין דעם זעלבן תופן,

47אזוי אויך זאגט ער אין זהר בשעת ער איז מבאר דעם ענין פון ”שני השבע און שני הרב” איז ער דערנאך ממשיך, אז דאס איז וואס מ'זאגט אן נגנובי שמו תשבוע וואס דאס איז דאך פון לשון שבועה, און דאס איז אויך ווי ער איז דארט ממשיך, אז דורך דערויף איז מען ממשיך אין דעם שם די שבע דרגין, וואס דורך דערויף קומט ארויס דער כל טוב ווי ער איז דארט מסיים.

48זעט מען דאך אויך, אז אין ובי שמו תשבוע איז דער פירוש הפשוט שבועל, און אין דערויף איז אויך קורל דעם ענין פון שנים צבא, און אויך קורל דעם ענין פון שבע דמיות.

49וואס אט אזוי איז אויך אין דעם ענין פון ”משביעין אותו”.

50און מבואר הענין בארוכה, במפין אחר ובקיצור, אז דער ענין פון דער וואס די נשמה, וואס זי גייט דערנאך מצלבש ווערן בגוף 'ונפש הבהמית', איז דאך דאס ניט דער עיקר הנשמה,

51וכידוע אין די ראי' וואס מ'ברענגט אויף דערויף, וואס דער מגיד איז דאך מפרש אויף ”כל בעלי השיר יוצאים בשיר ונכנסים בשיר”, אז די אלע עליות ווי ירידות וואס ס'איז דא למעלה אין עבודה רוחנית טוט זיך דאס דורך שיר.

52און אט דאס איז דער ענין פון שיר המלאכים, וואס על ידי השיר שלהם זיינען זיי יוצאים בשיר ונכנסים בשיר די עלי' 'מלמעלה למטה', און די 'המשכה מלמעלה' למטה, וואס אין דערויף באשטייט די עבודת המלאכים, וואס דערפאר ווערט דאס אנגערופן זייער עבודתם בשם שיר וואס דאס איז אויך מתאים צו פירוש הפשוט, ווארום מלאכים איז דאך ווי ער זאגט אין תניא, ווערן אנגערופן בשם חיות און בעומר.

53פרעגט מען דאך אויף דערויף די קשיות, פארוואס ווערט ניט דערמאנט אין נביא דער שיר הנשמות.

54וויבאלד אז כל העליית שלמעלה און י איז דאך על ידי שיר האט דאך געדארפט זיין, דערמאנט ניט נאר דער וכל הזה אל זה וימיו פון מלאכים נאר ער איז פון נשמות.

55איז דאך אויף דערויף דער ביאור, אז די נשמה קען זיך ניט אנטאן אין אן אופן פון שמיע, ביז וואנענט דער נביא זאל דאס דערהעבן, ווארום מהלך איז דאך בשליש ”העולם עומד”, האט ער דאך א שייכות צו מדידה והגבלה פון וועלט, דערפאר איז שייך צו זאגן, אז דער שיר שלו על ידי 'למטה מטה' זאל דאס דער נביא דערהרן, און ער דערציילט אויף בקדוש זה וזה וימיו.

56נשמות וואס זיי זיינען דאך לפנימים מלאכי השבועים איז זייער שיעור איז דאס העכער פון עולם, אזוי ווי נשמות זיינען העכער לגמרי פון עולם-דערפאר קען זיך דאס ניט אנטאן אפילו אז דער נביא זאל לבהרן.

57וואס אט דאס איז דער 'כללות ענין' הנשמה וואס איז העכער פון התלבשות אין עולם בכלל, און עאכו"כ פון בו ונפש הבני, וואס דאס ווערט אנגערופן דער עיקר הנשמה, וואס אויף דערויף זאגט מען ”מזלייהו חזי” וואס דאס קען דאך ניט זיין דער ענין פון מזל כפשוטו, ווארום מ'ווייסן דאך אזוי מזל אי ישראל,

58נאר וואס דען דאס ווערט אנגערופן דער עיקר הנשמה, וואס אויף איר שטייט ומזלו ממובנה, וואס זי איז ממשיך ומוזל.

59און המשכות מלמעלה אין דעם רגל הנשמה ווי זי איז אנגעטאן אין דעם גוף בנפש הב ניו.

60וואס דערמיט איז אויך פארשטאנדיק וואס ער זאגט אז מוח לא ידם שלא נברא לכאורה איז ניט פארשטאנדיק, אויב לא נברא איז דאך דאס גאר קיין מציאות ניט, און מ'זעט דאך אז מציאות איז דאך בעסער ווי ניט מציאות.

61נאר וואס דען? דאס איז דאס רעדט זיך וועגן דער נשמה שלא נבא, נאר זי שטייט אין דעם אופן, איז זי העכער פון בריאה.

62וואס אט דאס איז בכללות די שניכם כללים אין נשמה.

63און וואס אויף דערויף זאגט מען די ”נשמה שנתת בי טהורי היא אתה” לתתת אתאתאתאתאתנפחתא אז נאך פריער ווי ס'איז דא דער אתה לתתא איז שוין דא די 'נשמה שנתת' בי נאר וואס דען?

64דאס איז העכער ווי אין נשמה שטייט פון בריאה, דאס איז ווי אין נשמה שטייט העכער פון עולבות לגמרי, וואס כעמם לעיר דערפאר הערט ניט דער נביא עיר עלי און עיר המשכת מלמדה למטה, און אט דאס איז העכער פון ורתא דאס איז דער ענין פון שלא נברא.

65און אויף דערויף זאגט מען, אז נח לא נביאים שלא נברא ווארום ס'איז דאך ”כל הדרכים בחספת הסכנה” אט דאס וואס די נשמה נידערט אראפ פון דעם מצב פון טהורים, אז ס'זאל זיין דער נהור אדער אתה ורסל וואס דארטן איז דאך שוין דא אין עולם, אין אצילות, וואס דארט איז דער מצב פון 'טהורי היא' דארט איז דאך לא יגורך לב,

66בשעת דאס קומט אראפ אין אתה ורסל וואס דאס איז ביז אין 'עולם העשי' איז אט דארט איז דאך דא דער לעומת זה, און אט דא איז דאך ”כל הדרכים בחזקת סכנה”, ביז ווארענט אז מ'זאגט אז שלא נברא מער האט געבליבן אין דער מעמד ומצא פון טהורה היא, וואס דארטן איז אן עולם אחדות, דארטן איז איבוך חיוך אלי וגמוך.

67דאס איז אבער ניט לגמרי נפרד חס ושלום פון דער נשמה כמו שוין קלטשע בגוף, ווי גערעדט חריד און ווי ער האט געווערט אנגערופן בשם מוזל מלבנן אז זי איז מזיל ומשפיע אין דער נשמה ווי זי איז מרובש בגוף,

68וואס אט דאס איז דאך אויך דער ענין פון דעם בת קול, וכידוע די קושיא וואס דער בעש"ט און דער בעש"ט האט פארענטפערט, אז ס'איז דאך דא ”בכל יום וריום בת קול יוצאות ואמרות” שובה ובנים שיבלים איז דאך ידוע די קשיא אין דערויף מ'הערט דאך ניט דעם בת קול וואס איז דערפון די תועלת.

69ס'זאל דאך זיין די ”שובה ובנים שיבלים” איז דאך דאס די נשמה, עמלו באשת בגוף.

70וואס דארט איז שייכות צו זאגן די באווארעניש פון צדיק וואלט הורשה, אז דאס זאל ניט זיין קיין בנים שיבלים, און דארטן דארף מען דערהערן, אז כאטש אפילו אז ס'איז דא די בנים שיבלים, איז אט דעמאלט איז אויך דא דער ענין פון שובה, דארף זיך דערהערן די נשמה המלבשך בגוף, אפילו אין דעם גוף וואס תתו ופגון ובראת אדם,

71דאך דערויף האט דאך די בעש"ט מבאר געווען, אז דאס איז דער ענין פון מזהי' חז, אז דער שורש שמקור הנשמה, דער מגיל הנשמה, איז ווי דערהערט דעם בת קוין, און מצד דערויף וואס זי איז מביא מלבנן זי איז מסביר ומשפיע אין דער נשמה פון משה ימלו בשת בגוף, אט דאס איז די הרהובי תשובה וואס זיי פאלן אריין אפילו אן קיין הכנה מצד המטה,

72ניט נאר אן קיין הכנה מצד הלופה אפילו אן קיין הכנה מצד המשמה.

73ביז וואנענט אז מ'זאגט אז רשעים איז אויך מלאים חרטות מצד יהולא תשועה, ביז וואנענט אז אפילו אז בא רשע גמור קען דאס אויך זיין אין אן אופן פון מקיף, וואס דערפאר זאגט מען אז אפילו אחר האט אויך דערהערט דעם ענין פון שועה, נאר וואס דען ער האט דאס געהערט מיט חוץ מאחר, און אויף דערויף זאגט מען אז ס'האט געדארפט זיין דער דחחף ונכמד.

74וואס אט דאס איז דער כללות הענין פון ראש הנשמה, אדער ווי נאך העכער ווי ס'וועט אנגערוגן שם מזל הנשמה וישם הנשמה, וואס זי דארף מזל זיין אין דער נשמה ווי זי טוט זיך אן אין דעם בו בי נפש הבהמין.

75און אט דעמאלט גיט דאס כח, אז ס'זאל קענען זיין דער שהוא בנים שיבלים אז אפילו אין דער וועלט וואס דארט איז זאגט מען דאך נעשה 'לשון רבים' כל הרא צוליטות יטר איז אט דארטן זאל זיך דערהערט ווערן דער קלוות פון כלי למעלה, דורך דער נשמה ווי אין דעם מעמד ומצב פון טהורה היא און דאס זאל משפיע זיין א הירוד תשובה,

76און די הירוד תשובה זאל דערנאך פועל זיין פון וואס ער זאל אראפקומען אין דעם פועל פון תשובה ברים שבבים.

77וואס אט דאס איז דער כללות סיני וואס מ'זאגט ”משביעין אותו”.

78אז מ'איז אים פון לשון שורה מוסבר בכל טוב, אז די נשמה ווי זי שטייט אין דעם אופן פון טהורה, און ווי גערעדט פריער אז זי איז למעלה ממדידה והגבלה אפילו פון 'עולם הבריאה', וואס דאס איז דאך מערניט ווי אפשר דער תחילת ההשתלשלות, תחילת העולמות,

79אין זי שטייט נאך העכער, איז פון דארטן נמשך ווערן למטה אין דער נשמה ווי זי גייט דאך אנטאן אין דעם גוף 'ונפש הבהמית', וואס דערפון איז דאך פארשטאנדיק, אז די המשכה איז מעילה פון דעם מאמרי דעם מצד הנשמה ווי זי איז 'טהורי היא' ווערט זי אנגערופן בשן שבע ווארום דאס איז למעלה ממדידה הגבלה פון עולמות,

80און במערך ווי מ'האט גערעדט פריער אז דאס איז העכער אפילו פון שביעת הנביא, וואס דערפאר ווערט אנגערופן אט די המשכה בשם ”ומשביעין אותו” פון לשון שבע.

81וואס דערמיט איז אויך פארשטאנדיק וואס די גמרא רענט דאך דאס אפ פון וכה ”תכרע כל ברך תשבה כל לשון”, אז 'תשבה כל לשון' גייט דאס אויף ”משביעין אותו”,

82אויף דעם לב, קודם שיתה לאויר העולם איז דאך תחילת הכתוב הויבט זיך אן פון בין נשבטי, און מ'זאגט דאך אויף דערויף אין פרשה אויף בין נשבטי אויף וואס ס'שטייט ביי אברהם אבינו אז בכלל איז א מבאר אין זייערן תרומה, אז דאס גייט אויף 'עתיקא קדישא', וואס ער איז וועט זיך אנגערופן בשם עתו,

83דערפאר וואס ער איז מו תיקן 'כל האימות' ווערט ער גאר ניט דערמאנט אין תורה, מערניט ווי ער איז רמז איין מאל, אין דערויף וואס שטייט 'בי נשביתי'.

84וואס דערפון איז דאך אויך פארשטאנדיק אז אט דאס וואס ער זאגט דער 'בי נשביתי' אין דעם פסוק וואס ער איז מסיים תשלה כל לשון", גייט דאך דאס אויך מצד עתיק, וואס ער איז נעתיק מעולמו.

85ווארום מצד דערויף וואס מ'דארף ממשיך זיין אין דער נשמה וואס זי איז בגוף אין 'נפש הבהמות', אז אין איר זאל נמשך ווערן דער בת-קול דורך דעם עיקר הנשמה, דורך דעם מעהל שבנשמה, וואס דאס איז דאך שלא בערך, דאס איז למעלה בתכלית פון מעולמו,

86און דאס איז, אין א התלבשות, ווי דאס ווערט אין אן אופן פון תפיסה, איז אט דאס דארף קומען אויך אין המשכות פון אן ארט, וואס דאס איז העכער ממדידה והגבלה, וואס דאס איז דער פללותער ענין פון בין, וואס דערפאר ווערט ער אנגערופן בשם נכר.

87און אט דאס וואלט מען דאך זאגט אויך, אז דאס ווערט נמשך די שבע דרגילים, וואס דאס איז דער דריטער טייטש וואס ס'איז דא אין דעם משביעין עושין פון לשון שבעה, ווארום ס'דארף דאך אראפקומען דערנאך אין עבודה בפועל, אין די ”שבעות ימי הבנין”, און דורך זוי ביז אין ענינים פון גוף 'ונפש הבהמית',

88ווי גערעדט פריער, אז ”הנשמה עצמה אומא צריכה תיקון” לא ידדו למטה, און דאס הייסט פארטארפן את הגוף 'ונפש הבהמית'.

89וואס אט דאס איז אויך וואס מ'זאגט.

90וואס אז אין עבודת התפילה שטעלט זיך אויך אויס אין שבע ביום יום אל תיכון, וואס עבודת התפילה דאך ווערט דאך אויך תפילה דעמאלט איז דאך דער סולם ולשא לעצה וראשא מגי' השמיימה, איז דאך ידוע אין דערויף די קאזאפטע איז דאס נאך נידעריקער פון ארץ, און השמיימה איז דאס נאך העכער פון שמיים, דאס הייסט פון מאימקרומין המקטפש,

91און דאס איז תפילה איז דאס מחבר ומקשב, איז אין ווי אזוי שטעלט זיך דאס אויס?

92ס'איז ווי גערעדט פריער, אים די שבע דארף געווארן ס'דארף דורכ ארבעט ווערן די שבע תמיא א בנין, וואס דערפאר זאגט מען אז תפילה איז שבע בי ני אל תיך און ווי רש יא איז מבאר ומבואר בארוכה אין ירושלמי, אז דאס ביום איז דא דער שנים לפניה פון אחת לאחרי און אין מיטן קריאת-שמע און דערנאך איז

93און אזוי איז אויך דא בלילה איז אויך דא דער שבע ביום, וואס בלילה איז דאך לא הזמן ציצית הוא איז דאך דעמאלט איז דאך דא מערניט ווי שתי פרשיות פון קריאת-שמע, איז דאך דא שתיים לפני ושניים לאחרי' ולנוחי תפילה, אז דאס איז די שבעה וואס איז דא אין עבודת יום די דריי פרשיות קריאת-שמע און שנים שלפני"א, און אחת לאחרי'ן שמונה-עשרה, און אזוי יחיד בלילה די שתי פרשיות קריאת-שמע וואס ווע

94די שנים לפני שנים לאחר אדם, דערנאך איז דאס די שמונה אתא.

95וואס דאס איז דאך כללות העבודה איז דאך דער ויהי"ר ”ויהי בוקר” און אין דערויף זאל מען אויך טאן דער יום אחד אחד ווי ער זאגט אין מדרש, אז ס'איז ניט געווען בעולם מערניט ווי דער אויבערשטער אליין, דער יחיד שבעוד, יחיד העול יחיד העולמים וואס דארף מען אויך טאן אין דעם ”ויהי ערב ויהי בוקר” דורך דערויף וואס ס'איז דא דער שבע ביום.

96דאס איז דאך אבער די עבודת התפילה ווי זי שטייט אין אן אופן פון המשאך, פון עלי' 'מלמטה למעלה', וואס דאס איז 'כללות ענין' התפילה, דער ומתפלל ים הציבור.

97דער תכלית העבודה איז דאך ווי ס'איז דאך גערעדט, אז ניט נאר ס'זאל דורכנעמען דעם גוף בנפש הבהמת נאר דערנאך, אדער מפרטן זיין חלקו בעולם, אז דאס איז דאס דער שבע ועיר מלאה תיכא, ווי די גמרא זאגט אים נחום,

98אז דאס איז די ד' ציצית, און די תפילין, און די מזוזה יבית תפילין, תפילין של ידע, תפילין של ראש, און דעם זוזה שבפתחו, וואס דאס איז די פיינע ענינים וואס זיינען אויך דא, נאר דאס וואס זיי פירט זיך דערנאך איז דער ענין פון 'המשכה מלמעלה' למטה, וואס דאס איז דער שבע בהמעלה להקיף אין דער עבודה פון 'מלמעלה למטה'.

99וואס בכלבות איז דאס אט דער ענין פון כל ההוסק בטובה לגמילות כתבים ומתפללים הציבורים.

100און אויף דערויף זאגט מען, אז אף על בילת ראו הקודש בחור וצדיקים שהםועטים ווארום הצדיק, כאמיתר ווי ער זאגט אין תניא איז דאך אט דער וואס ער איז מעת ברבי תפליט, וואס דארט וואס וואו איז דאס אין דעם עולם וואס לא יגורך ראה וואס דאס איז דער מקור ומזל הנשמה וואס זי ווערט אנגערופן בשם טהורה היא אזוי איז גמר איז ניט שייך צו האבן מדידות והגבלות פון עולם,

101עאכו"כ פון לעומת-איז אף על פי כן איז מען משביעים אותו, איז מ'איז משפיע אויף דעם שורר פון זיין תהיט צדיק,

102פון זיין מעגיל ומקור הנשמה, אבער דאס קומט דערנאך וועט אראפ אין דער נשמה ווי זי איז מרובש אין גוף, אין דעם אופן פון אל תהיט רשע ווי גערעדט פריער אז ער זאל גאר מסתמא זיין דעם גוף אין 'נפש הבהמית' דורך דעם בתכל פון שובה בנים שלמים דורך די יהוא ותשולה וואס זיי קומען אראפ פון דעם מעלה הנשמה אין די נשמה כמו שאין לבשק דגוף,

103און דאס מאכט די נשמה כמו שאין לבשק דגוף דערמוז בא בכל טוב על ידי ההלה וההמשכה פון דעם שבע ביום, וואס דערנאך פועל"ט דאס אויף אין דער נשמה,

104אז ס'זאל זיין צדיק אין א שם המושל ווי ער זאגט וואס מדין אחרובו וצדיק דרובו אדער אפילו ווי מ'האט גערעדט פריער אז דאס איז דאך א ציווי אז דער ענין פון משגינה איז דאך אויף כל אחד ואחד, אפילו ווי וואס דערנאך האט זיך ארויסגעוויזן בחליעהר, אז זיי זיינען ניט אין דרגא פון צדיק אפילו ניט אין דרגא פון בינוני נאך נאך נידעריקער פון דעם, נאר אויף דערויף זאגט ער דאך אין זויער דא?

105איז דא? איז דא?

106איז דא? איז דא? וואס איז דא?

107ס'איז דא? וואס איז דא? און ווי ס'איז דא?

108און ווי ס'איז דא? ס'איז דא? און ווי ס'איז דא?

109און ווי ס'איז דא?

110און דער ענין פון דעם טאג, און דער ענין פון דעם טאג, און דער ענין פון דעם טאג ווארום בן בטל דין חבירא איז מען פועל זיין, און ווי ער זיינעט פועל זיין, און ווי ער זיינעט פועל זיין, און ווי ער זיינעט פועל זיין, און ווי ער זיינעט פועל זיין,

111און ווי ער זיינעט פועל זיין, און ווי ער זיינעט פועל זיין, און ווי

112ער זיינעט פועל זיין, אז ער האט דערויף זאגט

113ער אין זהר, אז ”ויאמך כולם צדיקים וכי כולו צדיקים הוא”, נאר וואס דען, אז בשעת מ'האט אים אריינגעבראכט בבריתו של עלם אבינו, וואס דאס איז דאך דער מדת הצדיק, מדת הין סוד, איז אט דעמאלט איז דאך אט דאס גיט שוין אים א כח, אז ער זאל שוין אנגערופן ווערן צדיק,

114וואס דאס איז דאך דער מדת היסודה, ”מדות ברית עולם”.

115האט גערעדט פריער, אז דאס איז דאך דער ענין איז דאך אויך דער ענין פון תהי משבינה תהי צדיק איז דאך אויך אין זיך כולל דער תפלית העילוי,

116ווארום נאך דערויף ווי ס'איז דא דער ענין וואס ”ויעמך כולם צדיקים” על ידי ברית מילה, וואס דורך דערויף איז דאך נכנס בברית אים הקב"ה, וואס דאס איז דאך ברית אשר לא תשפח אהבתם איז דאס דעמאלט ”הקב"ה עוזרו” אז באוידך ממנו נדחו אין וואס פאר א מעמד ומצב ער זאל זיך ניט געפינען,

117וויבאלד אז ער איז אבער צוגעבונדן למעלה, איז סוף-כל סוף שלעפט מען אים ארויס, אז ניט נאר ער זאל מקיים זיין דעם 'ואל תהי רשע', נאר אויך דעם ענין פון תהי צדיק, ווי ער איז מזייר אין תניא.

118וואס אט דאס איז אויך דער כללות הענין וואס מ'זאגט ”אין משביעין אותו”, אז אף על פי וואס די קרוונה איז דאך ווי די נשמה ווערט דערנאך מלומש בגום, כדי אבער די נשמה זאל קענען ביישטיין די מלחמה וואס זי האט, בשעת זי איז נתלבש אין דעם גוף אין 'נפש הבהמית', וואס דער יצר-הרע איז דאך עבדי מטעניתו ווארום ער קומט דאך משעת שנעולר, משא' כן דער יצר-טוב איז דאך צו י' ג' שמים,

119און פארוואס איז דאס אזוי למטה, דערפאר וואס אזוי איז אויך למעלה, איז לכא ידוע דאס איז דער קליפה איז דאך קדמו לפרי און ווי ער זאגט אין דער סדרה וואס מ'האט גלי'ן שבת ואלו, המלכים השומ�

120ליבני ישראל, דערפאר וואס ”קליפה קדמה ופרי”, האט ער דאך אויף דערויף דער אותר בכור, איז אויף דערויף דארף מען האבן אז ס'זאל זיין דער הקב"ה איז אז מ'זאל ממשיך זיין פון אן ארט, וואס דאס איז העכער אי פון יצר תביא, פון יצר הרע ון מבאר, באהרופן אין די אגויות פון תמתתדק אויף משבינותו, אז דאס איז על דרך ווי עקודים וואס זיי זיינען העכער פון נקודים וברונים וואס נקודים, ווי

121פון מלכי אדרון, פון מלכי מלך ופניטני ישראל, און ברודען איז דאך דער 'עולם התיקון' וואס פון דארטן נעמט זיך דער יצאי טובה און די עבודה פון 'נפש האלקית' ווי זי איז דא למטה, בשעת מ'איז אבער מנשיק פון אן ארט וואס איז העכער איר פון יעקב ווי פון עושה איז אט דארט איז פארקערט ואורת יעקב וסתר צמותי,

122ווי ער זאגט דעם משל אז נכנס בשפוטלות ראשון איז יצא לאחרונה, ווארום דארטן איז דוקא דער יעקב הוא הבכול וואס אט אזוי איז אויך ער זאגט ווי ער זאגט אין דעם בין ישביתי אז דערפון קען דאך דערנאך נעמען דער ”תשבה כל לשון”, אז כל לשון אפילו אט די וואס זיי זיינען אידעריקע, ניט נא�

123זאלן זיי אויך קענען געבן די שבועה תהי צדיק אין צדיק אין אמיתית שם תתער צדיק, פארוואס?

124דערפאר וואס דאס הויבט זיך אן פון בגיש בתי, וואס דאס איז א תיקון דער נתד סיי פון דעם גאנצן ענין פון עולמות, סיי פון נקודים סיי פון ברוגים, דערפאר קען ער ממשיך זיין אין תשלה כל לשון.

125און דערמיט איז אויך פארשטאנדיק, ווי אזוי קען העלפן די שבועה דערנאך ווי די נשמה ווערט נ ווארום דורך דערויף וואס מ'פארבינדט דעם מקור הנשמה מיט דעם נשמה וואס ער גייט נתפלש ווערן אין גוף, וואס דער מקור הנשמה איז דאך למעלה משינויים,

126דאס נעמט זיך דאך פון אן אק וואס ס'איז העכער פון עולמות איז אט דער פארבונד צווישן דעם מזל הנשמה ווי דער נשמה איז דערנאך איז תקיים לאחרי זה אויך, וואס דורך אט דעם מוזלין מין לבנון איז ער דערנאך מזיל, די ענינים וואס ווערן נמשך 'בי נשביתו' ביז אין דעם תשבה כל השבות.

127וואס דערפון נעמט זיך אויך כפשוטו, אז וויבאלד אז ער ווייס אז ס'איז אן ענין וואס ווי ער זאגט פריער אין פסוק וליד ”תחרע כל ברך” איז צאת הסוף,

128כל סוף, וועט זיין דער ”בל ידח ממנו נדח” און ס'וועט זיין דער ליד ”תחרע כל ברך” איז אט דאס מאכט דערנאך לייכטער די עבודה אז ס'זאל זיין דער תשאלה כל לשון ווי מ'זעט אויך במוחש למטה, אז בשעת מ'ווייס זיין א מלחמה אויף סוף כל שום איז מען בטוח אז מ'וועט מנצח זיין איז אט דעמאלט איז קומט דער נצחון אן לייכטער, און ער קומט אן פריער.

129וואס אט דאס איז וואס דערמיט איז אויך פארשטאנדיק וואס אין פסוק זאגט ער פריער, כ”לי תקרי כל ברך תשאלה כל לשון” און דער סדר האט דאך געדארפט פריער און די גמרא איז דאך שוין דערויף אז ”לי תחרי כל ברך זה יום המצוה” וואס דעמאלט וועט זיין דער תחרי כל ברך און דערנאך זאגט ער תשאלה ”כל לשון זה יום הלידה” האט דאך געדארפט שטיין דער סדר אין פסוק פארקערט,

130און נאך איז ניט פארשטאנדיק פארוואס ברענגט מען אינגאנצן אראפ אין גמרא דעם פסוק דער חלק הפסוק פון ”לי תחרי כל ברך” לו הלימוד פון משבינות איז לכאורה איז דאך מערניט נוגע דער ענין פון תשבה כל אשן, נאר וואס דען, אז ווי אזוי פארוואס קען מען תשבה כל אשן און ער זאל דורכפירן די שבועה, איז דערפאר וואס ס'איז דא דער נתכרע כל בני.

131וואס דערמיט איז אויך פארשטאנדיק וואס מ'זאגט אויף ”נפש כי תחטא”, זאגט ער אויף דערויף אין זהר 'ונפש כי תחטא טווארא', איז ער מפרש אויף דערויף א פון דעם מיטעלן רבי'ן, ווי ער איז מבאר בארוכה דעם עילוי הענין פון ”פדה בשלום” אזוי איז אויך דער בנפש כי תחטא תווהא אז דאס איז מצד די עבודה פון יחידה.

132ס'איז דאך אבער ”אין מקרא יוצא מידי פשוט”, אז בנפש כי תחטא גייט דאך דאס אויף יעדער אידן, און על פי כןו ס'שטייט דאך דאס בלשון תמיהו, נאר וואס דערמצד דערויף וואס ס'איז דא דער ענין פון 'נפש כי תחטא תווהא' איז מצד 'יחידה שבנפש', און 'יחידה שבנפש' שטייט דאך פארבונדן מיט דער נשמה ווי זי איז מלובש בגוף, איז אט דעמאלט איז ווערט א תווהא אויך אויף דער נשמה ווי זי איז מלובש בגוף.

133דאס איז וואס ווי ער זאגט פריער, פארוואס איז ווי ער זאגט שפעטער ווי בנפש?

134כי תחטא תווהא, פארוואס? דערפאר וואס ושמה כללה.

135זי הערט-אט די שבועה פון משביננו תתי צדיק וואס אין דערויף איז דאך אויך דא דער ענין פון ”משביעין אותו” מוזבן בכל טוב ווערט א תווהה, וויבאלד אז ושמעו כל עלה כל עלה דמשביעין אותו,

136מצד וואס ער וועט מוזבן מיט אלע המשכות מלמעלה, איז אט דעמאלט דארף דאך זיין אין אים די הוראה, ער דארף האבן דער אתה הראת לדם און דערנאך זאל זיין דער אויך אויף אפילו די ענינים וואס זיי זיינען בשייכות צו ראי זאל זיין בא אים דער ענין פון ידיעה,

137וואס בכללות איז דאס די שני ענינים פון ”ממלא כל עלמין” און סוב כל עלמין דער עבודה מצד דער אורות פנימיים און דער עבודה ומצד אורות מקיפיים, וואס דאס איז די שני ענינים פון הוראה ידעה

138און וואס מצד דערויף וואס ער האט די שבועה, און וואס מ'איז אים ”מסביע בכל” טובה, איז אט דעמאלט דארף דאך בא אים זיין דער ”אתה הראת לדעת ומכבי הדעת היו השבועות” לבך הוי' אלקים", אזוי ווי דוקא זאגט מען אז תורה איז תורה דוקא אז כהוי' הארקים אלקים בגימצרי הטבע דא אין דעם גוף איז נפש הדמות.

139און אויף דערפאר איז די גמרא אויך מסיים, אז לא נסעה לשל נפשיו לנשברו מרמא איז דורך דערויף איז ער זאת און ער איז ”יעלה בהר הוי” די גמרא איז מפירוש, אז דאס גייט אויף די שבועה פון משבינית איז תצדיק ואל תורשי אז על יז שבועי איז ער ניט אור.

140ווארום אט דאס איז דער 'כללות ענין' העבודה, אז אפילו ביז וואנענט בא פשוט שבפשוטים זאגט מען אויף אים ב”נפש כי תחטא” איז דאס א תמיה גדולה, פארוואס?

141מצד דערויף וואס ס'איז דא דער תמיה גדולה בא דעם יכתיבות שבנפש, בא דעם מזל שבנשמה, און דאס איז מזלין מן לבנון וואס ער פועל'ט-אויף דעם רעה אין ידע אין די נשמה כ

142און אט דאס איז אויך ס'איז דא די שני פירושים אין די מסביענות און ”מן הקצה אל הקצה” דער ערשטער טייטשער א מסביענות איז צי צדיק אין צדיק אין תכלית איר איז ווארום דער מאות ברב וואס ער זאגט אויף דערויף ואפשברך לצדיקים שאימו עתי און דערנאך איז דאך אויך דא דער מאמר אז אלא כפשוט,

143אז דאס איז מ'משביע יעדער נשמה, קודם ירודתו למטה, ווארום אין יעדער נשמה איז אויך דא דער ענין פון תהי צדיק מצד דעם טהורה היא, וואס דעמאלט געפינט זי זיך אין דעם עולם שכולו טהור, אין דעם עולם האבדות, וואס דאס איז העכער פון מטה וראתה.

144דערפון איז אויך פארשטאנדיק, אז אין דער מלחמה וואס דערנאך דארף די גובענער שבאמית אנפירן דא למטה איז אויך דא דער ענין פון ”פדה בשלום נפש” איז אויך דא אין די שני קצוות, מצד דערויף וואס ס'איז דא דער ”פדה בשלום” נפש מצד עבירה פון חיד וואס דעמאלט ווערט דאס דער בשמון וואס העכער פון שעת שלוצה שעת קרבא, דערפאר וואס בא אים איז אינגאנצן איבערגעגעבן געווארן דער גוף אין ערשט הבהמית נטח איז געווארן לגאנצן לטוב,

145אז ס'איז גאר ניט שייכות קיין רצון בבלתי לא כן ביז וואנענט אז אויף אים איז גאר ניט שייך זאגן קיין ענין פון נסיון, ווארום וויבאלד אז דאס איז א ציווי פון דעם אויבערשטן איז דאס כולו טוב ביי אים, ער זעט גאר ניט קיין אנדערע ענינים בזה, און ניט נאר ער זעט דאס ניט, דער נפש אלקית, דער גוף איז אין נפש הלמית זעט דאס אויך ניט און פילט דאס אויך ניט.

146מצד דערויף וואס דאס איז דא בא יעדער איבן ווי יעדער איד שטייט בש הטבע פון א אידן, ואפילו פון א פשוט שבפשוטים, אפילו פון אט דעם וואס שטייט אין א דרגא וואס איז ניט קיין פון בינוני, ווי זיי ווערן אנגערופן מרות שעים מלאים חרצות איז נאך נידעריקער דערפון.

147וואס דאס איז די שני פירושים וואס מ'זאגט אין ”פדה בשלום נפשי” אז ס'איז דא דער פנימיות'דיקער טייטש, וואס דאס איז ווי דער טייטש איז מצד פנימיות הנשמה, וואס דאס איז ווי די עבודה איז מצד דער חידוש שבנפש אט דעמאלט איז דא שלום אז ס'איז אינגאנצן ניט שייך קיין מציאות פון מלחמה,

148ווארום ניט נאר די רצונות פון גוף 'ונפש הבהמית' זיינען אינגאנצן קדושה, נאר די רצונות גוף 'ונפש הבהמית' זיינען אינגאנצן קדושה, איז בדרך ממילא ניט שייך זאגן עפעס א רצון און אן עונג אין א ענין וואס איז היפך הקדושה, און אויב נאר א ענין פון קדושה א

149וכולו יונו, מצד דערויף וואס ביי א אידן איז דאך דא דער טהורי בא יעדער אידן, און דאס קומט דערנאך אראפ און פארבינדט זיך מיטן אתה נפשטי' דורך די משביעים אותו, אין דעם רלכתי שבע כל לשון וואס דאס איז ”מסביע בכל” טוב וואס ס'איז העכער פון מדידה והגבלה בעולם מצד דעם בנוזנין מלבנן, איז אט דאס פועל"ט אויף אז יעדער איד קומט צו צו דער עבודה פון א עסק בצדקה וגמילות חסדים,

150און מתפלל אין הציבור, וואס דורך דערויף ווערט דער פדני אליו לבנים מבין האומות, בביאת משיח צדקנו בכבוד ממש.

Report a problemNo account needed
What is wrong?
What is wrong?
Reports are public on the site (without your name), except those about rights or offensive content. Leave out personal details. Or open a full issue, with a title and @mentions