Text

¶1מ'איז געמאנט פריער אן ענין וואס איז פארבונדן מיט ארץ-ישראל, וואס אין ”כאן המקום להאריך בזה, להאריך” בזה אפילו ניט בקיצור אויך, ובפרט נאך אויף מצער-זיין אידן, אבער אזוי ווי ס'איז דאך דא אזוינע וואס גייען ארום אין טענה'ן, אז ס'איז נאך ניט געווען אזא מצב טוב, ביז וואנענט א שטות הכי גדולה, אז מ'זאל וויסן זיין אז ס'איז דא נעפט איבערן קאפ,

¶2נאר וואס דען? דאס רע און בשעת מ'האט געזען אז דארט-ארץ נעמט זיך ניט אנט געזאגן אז ס'איז דא ביז איבער אין קאפ אין ארצות הברית, און אין ארצות הברית האט מען מבטיח געווען, און ווי געזאגט כמה פעמים, אז בשעת מ'ענטפערט א תירוץ אמיתי איז דעמאלט זאגן אלע די זעלבע זאך, ווארום מ'רעכנט זיך מיט דער מציאות,

¶3און מ'ענטפערט על פי המציאות ווי די מעשה בפועל, ענטפערן זיי אלע דעם זעלבן ענ בשעת מ'זאגט אן אויסגעטראכטע זאך, טראכט יעדערער אויס לפי מהלך נפשו, טראכט איינער אויס,

¶4אז וויבאלד אז אין אמעריקע זאגט ווי ער האט געזאגט ס'איז דא אנגעקליבן נעפט אויף צענדליקער יארן, ס'איז אזא משטות וואס א ”תינוק בן יומי” וואס קלייבט זיך עפעס פאנאנדער וועגן נעפט ווייס ער אז ס'קען ניט זיין אזא מציאות, נאר וואס דען, ס'איז דא אין צ

¶5אז די נעפט וואס געפינט זיך בהוי האדמה, אין די קוואלן פון נעפט וועט שטייען אין ארצות הבריות אויף פופציק יאר אויף זעכציק יאר אויף זיפציק יאר, אדער ער קלייבט זיך ניט פאנאנדער, אדער ער וויל אז א צווייטן פארטומלען, האט ער גענומען אט דאס וואס שטייט דארט אין צייטונג,

¶6און געזאגט, אז אין אמעריקע האט צוזאמענגעקליבן נעפט אויף פופציק יאר, און אמעריקע האט גע'חתמ'עט אז זי וועט געבן פופס יאר נאכאנאנדיק גאראנטירט זי נעפט.

¶7פרעגט, היתכן, ווי זאגסט דאס אזא משטוס?

¶8און דער עיקר ממה נפשך מ'זעט איצטער אין אמעריקע אז איינער האט מלחמה בחבירו, און במילא זוכט מען אויס אלע חסרונות אויף דעם וואס איז מצד זה און דעם וואס איז מצד שונים.

¶9האט זיך קיינער ניט געפונען ביז איצטער וואס זאל געפינען דעם חסרון, אז ס'איז דא נעפט אויף פופציג יאר אנגעגרייטע טענה'טע אים, און מ'באהאלט דאס כדי אויפצושרייטן די פרייזן, כדי אנצושרעקן דעם עולם, און כדי מ'זאל שטימען פאר דעם אדער שטימען פארן צווייטן.

¶10ס'איז מערניט ווי אט דער וואס געפינט זיך אין 'ארץ הקודש', און וויל באווארענען דעם ענין טפל וטפל ד און די זאך וואס מציאות איז דאס אינגאנצן דערמיט ניט פארבונדן געפאלן אויף דער המצאה, אז ס'איז געדרוקט במקום פלוני אז ס'איז דא נעפט אויף פופציג יאר, און אמעריקע, בשעת ס'רעדט זיך וועגן געבן דא גיט מען ניט,

¶11און מ'באהאלט דאס לדעתו, און מ'מאכט א פאניקע, און דערפאר וואס מ'האט גע'חתמ'עט א פאפירל וועט מען דערפאר פופצן יאר נאכאנאנד גע מיט נאך אזעלכע שטוסים שאין בהם ממש.

¶12נאר ווייזט אויס, אז אין עולם השקר נעמט זיך צו אויך א שקר, לאו דוקא ווען ס'איז אן אמת, וכפתגם הידוע, אז בשעת מ'זאגט א קליינעם ליגן איז דא אזעלכע וואס גלויבן, און אזעלכע וואס גלויבן ניט.

¶13בשעת מ'זאגט א גרויסן ליגן, וואס האט קיין אפשרי-רויס ניט ס'זאל זיין במציאות טראכט זיך דער צווייטער, וויבאלד אז דאס איז ”על מילתא דעביד” וויבאלד אז דאס איז א זאך וואס מ'קען ניט גלויבן, וויבאלד אז דאס איז א זאך וואס אפילו מיט א נס קען דאס אויך ניט פאסירן, און אף על פי כן זאגט דאס א מענטש וואס זיצט אויף א בענקל און שוין אלט מערער ווי צוואנציק יאר,

¶14און הייסט דאס שרייבן וועגן דערויף און דרוקן וועגן דערויף קען דאך ניט זיין אז ער וועט זאגן א זאך אז אלע ווייסן אז ס'איז ניט אזוי מוז מען זאג איז דאס אויך געווארן א שיטה, אז מ'זאל זאגן דוקא א זאך וואס האט קיין אחיזה ניט אין שכל הפשוט, וכולא היי ואולי, אפשר וועט זיך דאס אננעבן.

¶15און מ'האט טאקע געזען, אז ס'איז דא אזוינע וואס דוקא דערפאר וואס האט אינגאנצן קיין ארט ניט אין שכל, דערפאר גלויבט מען דאס.

¶16איז כמדובר, בשעת וישחקו הנרים לפנינו בשעת מ'שפילט זיך ווער ס'וועט זיצן אויף א בענקל, און ווער ס'וועט זיצן אונטערן בענקל, און ווער ס'וועט האבן א הויכן בענקל, און ווער ס'וועט האבן א קליינעם בענקל גארניט איז דאס אויך א היפך התורה, היפך האמת, היפך היושר, היפך הצדק מיט אלע ענינים.

¶17בשעת ס'רעדט זיך רחמנא ליצלן וועגן פיקוח נפשות הי' לא סיהם, וכמדובר כמה פעמים, ניט וועגן צענדיקער און הונדערטער, נאר א איז היתכן אז מ'ערלויבט זיך און דער צווייטער אין פוצה פה ומצפצף אז מ'שפילט זיך מיט שקרים און מיט ענינים וואס זיי רופן דאס אן האלבער אמת,

¶18ס'איז אבער ניטא קיין מציאות פון א האלבער אמת, אן אמת איז אדער דאס איז אמת, און אויב דאס איז אפגעריסן א שטיקל דערפון ווערט דא שקר, און דאס וואס מ'גיט דאס אן איידל נאמען, א האלבער אמת, א דריטל אמת,

¶19א פערטל אמת, אפשר האט דאס אן ארט אין חכמת הלשון ס'האט אבער קיין ארט ניט אין חיי האדם, ובפרט נאך ענינים וואס זיינען פארבונדן מיט פיקוח נפשות.

¶20און רחמנא ליצלן, דער מצב סיי בכל הענינים, סיי בנוגע צו קלקלות, סיי בנוגע צו בטחון, סיי בנוגע צו יחסים הבין-לעומים, און דער עיקר בנוגע צו פיקוח נפשות איז רחמנא ליצלן ס'איז געווארן שלא בערך אין צד ההפכי ווי ס'איז געווען מיט א יאר צוריק, מיט א האלב יאר צוריק, מיט א חודש צוריק וכו.'

¶21וואס דאס איז פארבונדן מ'רעדט דאך דאך איין, אז דער מצב אין יהדת החרדית איז בעסער ווי ס'איז געווען אז מ'האט מוסיף געווען וכו איז רחמנא ליצלן איז דארט אויך ניט אזוי.

¶22אנשטאט דערויף אז מ'זאל זיצן און לערנען פארנעמט מען זיך וואס איך וויל זיי ניט אנרופן מיט דעם נאמען ווי מ'דארף זיי אנרופן, און מ'טוט נאך אין דערויף מ'טוט דאס אן אן איצטעלע של יראת-שמים, און ווי געזאגט פריער,

¶23אז בשעת מ'רעדט זיך איין אז דערפאר וועט מען האבן נאך א פאר לירות אויף אויפהאלטן נאך א תלמיד אין זיין ישיבה, ווארום אויף א צווייטער ישיבה גיט ער ניט, דוקא אויף דער ישיבה, וואס דער ראש-ישיבה איז נשמע לרצונו.

¶24וועט מען דערמיט אויפבויען תורה בויט מען אויף תלמידים, וואס כאמור לעיל, אנשטאט זיצן און לערנען תורה טוען זיי אט די ענינים, ביז ווי כ וואס מ'האט דערמאנט פריער, מ'וויל דאס ניט דערמאנען בפירוש, אן ענין פון למה תקריך

¶25און ניט יוצא-געווען מיט א רמת יד אליין ווי ידוע ווי אין תלמידי ישיבות אין 'ארץ הקודש' ובמקום פלוני, איז בשעת א צווייטער וואס איז ניט מסכים לשיטתם, וואס זיי רעכענען אז דאס איז אן אמת"ע שיטה,

¶26וואס דאס איז א לימוד זכות אויף זיי איז אנשטאט דערויף וואס ס'איז ”השכם והרב עליהם לבית המדרש”, וואס דעמאלט איז הם כלים איז דאס טוט מען ניט,

¶27און מ'האט אנגענומען די שיטה פון נאך דערויף פארוואס דארף מען זוכן אנדערע וועגן מיט אים שלאגן?!

¶28וואס דאס איז אויך כמדובר, מ'ווייס ווער ס'האט געשלאגן, מ'ווייס ווען מ'האט געשלאגן, מ'ווייס דעם שטאט און דעם ארט אין ”ארץ הקודש” וואו מ'האט דאס געשלאגן, און מ'ווייס בא וועמען די תלמידים האבן געלערנט!

¶29דער לערנען היינט אויך, אדער לערנען מארגן אויך.

¶30וכאמור, בשעת מ'רעדט וועגן אן ענין איז דאס אויך ווי דער ענין זאל ניט ווייט-טאן איז דאס אן ענין אבער וואס דאס איז אן ענין בפני עצמו.

¶31אט די תלמידים וואס זיי זיינען מורים יד על ראיהם אין 'ארץ הקודש' זיינען נאך משפיע, אדער ווילן משפיע זיין, אויף אנדערע תלמידים זיי זאלן פארמאכן די גמרא,

¶32און אוועקגיין שלאגן אט דעם וואס אים ווייזט זיך אויס, אז ער האלט ניט ווי לפשיטתו.

¶33וואס דערפון ווייס מען, אז מה דאך אז מ'זאגט בנוגע צו דורות של חזקיהו, ועל דורו בדומה לו, וואס ”הי' לומדים תורה” און לערנט תורה מיט א ריבוי,

¶34וויבאלד אבער ניט דורות של אחרי זה, און אף על פי כן, און בשעת הי' יוצאים במלחמה, האבן זיי געווען דער היפך פון נצחון, דערפאר וואס ס'איז געווען דער היפך פון שלום והיפך פון קירוב הלבבות, און אפילו רחמנא ליצלן בא עובדי עבודה זרה, חבור הצבים הפריים הי' יוצאים במלחמה ונוצחים דערפאר וואס בא זיי איז געווען אהבת ישראל וקירוב הלבבות,

¶35אף על פי וואס דאס איז געווען חבור הצבן.

¶36וואס דאס איז א מאמר המוסגר, ווי אויף ווייל וואלט מען דערצו ניט געדארפט אנקומען, ס'איז מערניט ווי ס'איז א הקדמה ס'א אז מ'האלט ניט פון דעם ענין פון גוזר תענית זיין על הציבור, וכמבואר בארוכה די טעמים אין אגרת התשובה,

¶37ובפרט נאך ווי מ'זעט דאס במוחש, אז בשעת א איד וואס דארף לערנען תורה און ער איז זיך עוסק בתענית שבאכט דאס ביי אים אפ די התמדה ושקידה בתורה.

¶38אפילו אז ער זיצט די זעלבע צאל שעות, און די זעלבע צאל טעג און דעם זעלבן ד' אמות און לעבן קומט דאס ניט די הצלחה אין דעם לערנער ווען דער גוף איז ניט ראי און ניט סמור, ווי דער רמב"ם פסק'נט דאס אפ בפירוש אין הלכות דיעות לרמב ם,

¶39די וואס ווילן האבן א פסק-דין, על אחת כמה וכמה קרא ל”מה התברא היא” מ'זעט דאס במוחש.

¶40דער מצב איז אבער דערגיין עד כדי כך, אז אף על פי וואס ס'איז ניט כדאי תענית זיין על ”כל היום מצד” כמה וכמה טעמים,

¶41איז על כל פנים, וויבאלד אז תענית שעות ווערט אויך אנגערופן בשם תענית און אויך פאררעכנט ווי א תענית, ווי דער אלטער רבי ברענגט דאס אראפ אין אגרת התשובה און האט געבראכט אויך דעם דין ווי ער איז אין שולחן ערוך כפשוטו,

¶42וואלט געווען א דבר נאכן איך וויל אין דערויף ניט זיין קיין מתחיל ניט איך וועל זיך שפארן אויף זען אז אידן זאלן זיך מצער זיין פון עסן און טרינקען, אפילו כפי הרגילות מערניט ווי מיט איין ארוכה ווייניקער, אבער אף על פי כן, אויב ס'זאל זיך געפינען אזוינע וואס ביי זיי איז דער ענין התענית בכלל ניט אזוי אפגעפרעגט, און מ'וועט דער גוזר תענית זיין על חצי אור,

¶43און דעם צווייטן חצי יום זאל מען געבן אויף צדקה, אדער זאל האבן א תענית דיבור וכיוצא בזה איז בלי נעדרות זאל זיין יישר חולם און די אלע קטנים וועלן זיך אויך מצטרף זיין,

¶44ואני הקטן בתוכם ס'איז א חצי יום תענית, און ליידער איז דער מצב ומעמד אזא אז דאס איז געווארן אן ענין וואס מ'דארף דערצו אויך אנקומען אויב ס'וועט זיין דעת גדולים וואס זיי וועלן דאס אין דעם אופן מאכן, וכאמור, אויף א חצי יום.

¶45און יהי רצון, אז די החלטה בזה, כמדובר כמה פעמים, אז החלטה בדבר טובה איז שוין מחליט איז דאס גופא איז שוין מבטל די גזירות, על אחת כמה וכמה, אז חס ושלום, אז דאס איז א גזירה אז מ'דארף גיין אין דעם אופן ווי דאס גייט רחמנא ליצלן ביז איצטער,

¶46ס'איז מערניט ווי א דעת הטועים, א טועים מיט א ת' און א טועים מיט א ט' ויהי רצון, אז בשעתא חדא וברגעא חדא זאל מען זיך אראפ האבן דערפון, במילא וועט בטל ווערן כל הענין כולו, ובפרט נאך צוזאמען מיט אט דעם ענין, אז אויב אנדערע וועלן דאס גוזל זיין אויף א חצי יום וועט מען זיך אויך דערצו מצרף זיין.

¶47זאל דאס שוין מבטל זיין דעם גאנצן צוגאנג, מיט די גאנצע ענינים, און ס'וועט זיין דער עוצו ”עצה ותופר דבר דבר ולא יקום” דערפאר וואס עמנו א און ס'וועט זיין דער ניט ניט הוי כרא מבגע אדון הוי מערניט ווי דער אויבערשטער אליין וועלן דאס זען,

¶48אז די אלע פעלקער ”והיתה להוי' המלוכה” במילא וועט מען ניט דריקן אויף אידן אז זיי זאלן טאן ענינים בלתי-רצויים, בפרט נאך אז אידן וועלן שטיין ”בקומה זקופה” קוממיות און דאס וועט נאכמער צוהיילן אז ”בכל בני ישראל הי' אור במושבותם” אין די לעצטע טעג פון גלות,

¶49”תורה אור ונר” מצוה וואס דאס ברענגט אראפ דער אור כפשוטו, אין בני חיי ומזוני רויחא ובקרוב ממש גיין מקבל-זיין פני משיח צדקנו בנערינו ובזקנינו בבנינו ובבנתינו,

¶50ו ”כספם וזהבם אתם” לא תשאר תרסא, ”קהל גדול ישובו הנה” במהרה בימינו ממש.

¶51לחיים. און וועלן זיכער מאכן

¶52א ברכה אחרונה און זיכער מאכן א ברכה אחרונה.

¶53און ניט קיין א ברכה אחרונה.

¶54און דו וועסט פארברענגען? וואס רעקארדעד און רעפרא דווסט ביי ולצק 770 ”איסטער אין פארקוועי”, ברוקלין, ניו יארק, 11213.

¶55פארקפי'ס, פליז ווייט אויס וקלו את ער האט 212-493-1234.

¶56Thank you.