Text

¶1איז מען אים געפ לן אויף סברא, אזוי ווי היינט איז ד נערשטיק ביינאכט, און ד נערשטיק ביינאכט זיצט מען אין כמה ישיבות און כמה מקומות-משמרות, און נמ ל איז געווען סדר און ס'לעגט זיצן ג ר די ג נצע נאכט, איז אויף אזויפיל ווי ניך ניט קיין אכזרים, בער ”מורא מ'זיך כל הפחות מעריב” זיין וויפל ס'לאזט זיך,

¶2איז ד ס איז ניט געפרעגט ניט אזוי בזכותו של יתקיסו ס'זאל זיין די זכותו של יתק יום חמשה בשבוע, און ט מער ניט איז ביידע זכות'ן צוז מען.

¶3און דער עיקר איז, ז וויב לד ז ד ס איז ניט ן הכרח און ניט ן אונס וכו' וכו וועלן זיך מסתמא לע בלייבן מרצונם הטוב, ניט דערפ רוו ס זיי וועלן זיך שמען, בער ניט דערפ רוו ס ס'וועט ניט פסק'ן וכו' וכו.'

¶4ובפרט נ ך, ז ס'איז ד ך יחידי סגולה וו ס ט מען זיך איין, ז זיי כאפן ג ר, ז דער רמל אויך, במילא קען מען ד ך זי מיידע ז כן ביחד, ובפרט נ ך ער טוט ד ס במעמד עשרה מישראל איז ד ך ד ס דעמ לט מיט אלע מעלות וו ס ס'ד רף זיין אין דבר טוב.

¶5טוט. טוט.

¶6לאחרי ההקדמה פון מילתא וו ס ד ס איז נ ך ווייניקער ווי ”מילתא דבדיחתא” איז ט ד ס וו ס ס'איז ד ך נ ך ן ענין וו ס ד ס איז פ רבונדן אויך ווי מ'ה ט ד ס גערעדט בהנוגע וו ס די גמרא ז גט,

¶7ז אף על פי וו ס ”משה גזר גזירה ועבדתם בגוים איז בא ישעי' ובטלה שנאמר והיו ביום ההוא יתקה בשופר גדול” און ווי ער איז מסיים אין רש"י דפירוש,

¶8אז אויף דערויף שטייט ”ובא העובדים בארץ אשה ”ובא העובדים” בארץ” און פאר דערויף זאגט ער דאך ואתם תלוקטו לאחד אחד אז דאס איז ניט נאר געמיינט די גאולה בהנוגע צו כל עם ישראל,

¶9בנוגע צו א כלל און צו א קבוצה, נאר דאס איז געמיינט בהנוגע אפילו לאחד אחד אז איינציקווייז ווי רש"י זאגט אין פירושו על התורה, אז דער אויבערשטער וועט נעמען בידו שכביכול בידו ”של כל אחד ואחד” און וועט אים ארויספירן פון גלוי.

¶10וואס אט דא ווערט דאך די שאלה יענער איז דאך אין א מעמד ומצב פון ”העובדים בארץ אשר והנדחים בארץ נצרים” וואס איז אויף דערויף דער ביאור אין פסוק עצמו, ז ס'איז גיין דער אופן פון ”יתקע בשופר גדול” און

¶11אין יתקע שטייט ניט ווער, דערפ רו ז ד ס קומט פון ן רט וו ס איז נ ך העכער לעת רמוז ”לא בשמות ולא” בשם קות דערפ ר קען ער דערגרייכן אפילו צו העובדים און אפילו צו הנדחים.

¶12וכמדובר כמה פעמים גלייך פון אנהויבס הענין, ז דער מקום פון וו נענט איך ער ד ס גענומען ט ד ס איז נוגע צו אונזער זמן פון פון פאר שבועות אן ביז איצטער איז ד ס מאמר פון דעם רבי'ן נשמתן עגן נשיא דורינו, וו ס ד ס איז געווען געדרוקט תש ד' און געז געוו רן תש ד' און לע ה בן ד ס דעמ לט געזען, ס'איז דאך בער ווי כמה ענינים בתורה,

¶13וו ס מ'כ פט זיך ניט וועגן וו ס ד רעדט זיך, ביז וו נענט ס'איז מ'קומט צוגיין ומורא באצבע און מ'ב ווייזט וו ס איז דער פירוש וענין הדברים.

¶14וו ס ד ס איז ד ך אויך פ רבונדן ווי דער רבי דער נשיא איז ד רט מבאר אין דעם מאמר, ז דורך דעם פ טערלעכן רוף וועט ער ווערט קומען די התעוררות

¶15אפילו צו ט די וו ס זיי זיינען פ רזונקען ביז אין ן אופן פון ”עובדים בארץ אשור והנדחים בארץ מצרים” און וועט זיי אויך אויפוועקן אין התעוררות ווי פאטער וועגט-אויף קינד.

¶16וו ס ווי איבערגעזעצט אין הלכה לשון איז ד ס ן ענין פון תשובה.

¶17ט ד ס איז די מצות התשובה, ז ער ווערט מתעורר ז ער ד רף משנה זיין.

¶18ווי יעדער ענין פון 'אתערותא דלעילא', וו ס ד ס נעמט זיך ניט צו די בחירה חפשית איז ד ובפרט ביי עובדים וביי נדחים, ז ניט ס'קומט צוגיין די התעוררות און שרייבט אויס כל הענינים בפרטים ופרטי פרטיות,

¶19נ ר מ'גיט אים טרייסל און מ'נעמט אים רויס ממעמדו ומצבו, וו ס ער מוז נהויבן איבערטר כטן זיין הנהגה ווי ס'איז געווען ביז איצטער, און במילא ה ט ד ס מעגלעכקייט אויף נהויבן סדר חיים מחדש אין ן אופן שונה, אינג נצן אנדערש ווי ס'איז געווען ביז דעמ לט.

¶20און אין דערויף איז ד כמה שינויים און כמה חלוקות.

¶21מ ל איז ד וו ס מ'גיט מלמעלה מערניט ווי טרייסל, מ ל איז ד וו ס מ'גיט טרייסל און מ'שיקט גלייך צו צעטעלע, דו ד רפסט ט ן כך וכך, און מ ל איז ד 'בפרטי פרטיות', ביז מ'נעמט אים פ רן ה נט און מ'פרעגט ביי אים ניט און מ'פירט אים.

¶22ווי זוי איז ט די התעוררות שטייט ער בפירוש אין פסוק, ”יתקה בשופר גדול” וואס ס'וועט אויפט ן די קטיאה וועט זי אויפט ן ט ד ס וו ס טוט-אויף תקיעה מיט גרויסן שופר,

¶23און ד ס וועט דערגרייכן צו ”העובדים בארץ אשור והנ דחים בארץ מצרים” וו ס וועט זיין ווייטער?

¶24איז ד ס הענגט-א ן די עובדים און נ דחים און ן די וו ס קענען זיי רויסהעלפן אין דעם.

¶25וו ס טוט-אויף שופר?

¶26איז ד ס דין, און הלכה איז במילא קען מען זיך אין דערויף ניט דינגען, ז שופר איז מעורר חרדה ובלשון הלכה איז ”חרדה מסלקת אדמים” ז ד ס גיט מענטשן טרייסל, ביז וו נענט ז דער מלאך הדם, דער סירקוליישאן אויף בלעד ווערט נשתנה, מ'שטעלט זיך אפ מצד אים.

¶27וו ס ד ס איז דין וו ס איז נוגע להלכה אנטקעגן וועסטער און קעגן כמה ענינים.

¶28ט ד ס וו ס שופר איז מעורר חרדו שטייט ד ך ”יתקה שופר בעיר וים לא יחרדו” איז ד ך ד ס פסוק, פון פסוק פסק'נט ד ך ניט קיין הלכות פסק'נט ד ס דער רמבם אין הלכות תשובה,

¶29ז תקיע שופר אף על פי ש”גזירת הכתוב איז רמז יש” בדבר, אורו ישנים והקיצון ירדמים מיט די ג נצע אריכות, ז ד ס וועקטו פון של ף פון של ף.

¶30ט ד ס איז על פי הלכה דער ענין פון יתקה בשופר סתם, ז ס'איז ד 'שופר גדול' איז פ רשט נדיק, ז ד ס איז דער חילוק פון גדול ביז סתם זוי קען מען זיך אויפכא פן פון של ף, און ס'ז ל זיין נים ולא נים און טיר ולא טיר זיך ניט אינג נצן אויפגעכא ט, און ס'כא ט זיך אויף ט דער וו ס ער של פט אפשר, ניט מיט גאר טיפן של ף,

¶31בשעת ס'איז ד 'שופר גדול' דער וועגט דאס אויף אפילו די עובדים אפילו די נדחות.

¶32וו ס איז בהנוגע לפועל?

¶33יעדער ענין ד רף ד ך דערפון רויס הוראה בעבודה, ביז הלכה בפועל, זוי בכל הזמנים איז ד דער חיוב פון ”הוכח תוכיח” און ”ואהבת לרעך כמוך” און ”כל ישראל ערובים זה בזה”

¶34מיט לע פרטים וו ס ס'איז ד אין דעם, מיט מיש יש ידי למחות וכו' וכו וו ס אין דערויף איז ד ך דער גדר, ז ער ד רף ט ן וו ס ס'הענגט אין אים, צי ער וועט מצליח זיין צי ניט איז ד ס איז אים ניט נוגע, ד ס נעמט, פ רייט אים ניט פון דעם חיוב, ווי דער דין איז אין פועל, ז מוטב שיהיו שוגין ויהיו מזידין איז ד ס ד ניט בהנוגע צו ן ”ענין מן התורה”,

¶35און ס'ד רף זיין בטוח, ז מ'וועט ניט פ לגן מיט די לע גדרים בזה ווי ס'איז געבר כט אין פוסקים ביז דעם לטן רבי'ס שולחן ערוך אין הלכות יום הכיפורים.

¶36וו ס ד ס איז ד ך בכל אות ובכל זמן.

¶37בשעת ס'ווערט בער מער בטוח, ז ער וועט מצליח זיין ט דעמ לט איז ד ך פ רשט נדיק מיט שכל הפשוט, ז דער חיוב איז כמה פעמים ככה, וו רום ער איז בטוח, ז ער וועט זיכער מצליח זיין.

¶38במילא ט דעמ לט ז ער איז מונע די הוכחה, איז ד ך ד ס ניט נ רוו ס ער איז ניט מקיים הכח תחיח ד ס איז ד ך בדוגמא ווי ער קען יענעם געבן לעבל ברייט ווען יענער גייט אויס רחמנא ליפל ן פון הונגער, און ער גיט אים ניט דעם לעבל ברייט,

¶39איז ד ך ד ס ניט נ רוו ס ער ה ט עובר געווען אויף ”ואהבת לרעך כמוך” ד ס איז ן ענין פון פיקוח נפשות!

¶40אין לי ע ט ד ליגט איינער און ער איז נתעורר געוו רן, און מ'ד רף מערניט ווי צו אים צוגיין און ז גן אים וו ס די התעוררות מיינט איז יענער מוכנע אויף ד ס צו מקבל זיך.

¶41וו ס ווי גערעדט פריער, אין לשון ההלכה איז ד ס דער ענין פון התעוררות תשובה.

¶42און ט ד ווי כרגול ס'איז ד ך ”אין דיעותיהן שוות” ואין פרצפיהן שוות איז ד ך ד ”ששים ריבוא פירושים” לתורה במילא, ”שבעים פנים לתורה” וכפטיש שפוצץ סלם מיט די לע סגנינים ולשונות וו ס ס'איז ד בזה איז גלייך געוו רן ”ג נצע שקלא” וטריא וו ס און ווען און ווי זוי.

¶43איז ”דא בער כלל” בהנוגע צו הלכה, וו ס מיט הלכה קען מען זיך ניט דינגען.

¶44בשעת ס'הויבט זיך ן מיט ן ענין פון דרוש הויבט מען ן, ז ד ס איז מדרשות חלוקות, און דערנ ך הויבט זיך ן זוי מקשין על הדרוש, און דערנ ך ה ט יעדערער בכח ברענגען נ ך פסוק און מדרש מיט נייעם פירוש וכו' וכו כי עד ה' הטוב עליו.

¶45אפילו בהנוגע להלכה איז ד ך אויך ד דער אלה ואלה ”דברי אלקים חיים” אף על פי וו ס בשמאי מחמירים און בסילון מתירים דעם זעלבן ענין ז גט מען אלה ואלה ”דברי אלקים חיים”.

¶46במה דברים אמורים? קודם שנפתר כהלכה.

¶47בשעת מ'גיט קוק אין שולחן ערוך און ס'איז ד ד גע'פסק'נט דער דין איז בלייבט דער ענין פון אלה ואלה ”דברי אלקים חיים” בלייבט ט קע, במילא קען ער זיך עוסק-זיין און מפרש זיין דברי בשמאי, און קען לערנען אין דערויף בהתמדה ושקידה ובים כוס איז ער מקיים דערביי די מצות תלמוד-תורה במילואה.

¶48און אויף אים שטייט ”תלמוד תורה כנגד כולם” כ טש אפילו ער לערנט משנתם של בית שמאי.

¶49בשעת ס'קומט בער צו זיין הנהגה בפועל ז גט אים דער שולחן-ערוך, ז ”בית שמאי במקום בית הלל אינה משנה” ס'איז ניט ז ך וו ס ער קען ז גן כמלו ס'איז דא מ ל ההלכה, ז ער קען ז גן כמלו קפלוני כטש אפילו די הלכה איז פאר נדערן.

¶50”בית שמאי במקום בית הלל” איז איינע משנה ס'קומט ג רניט אין ב טראכט בהנוגע למעשה בפועל.

¶51ביז וו נענט ז מ'זעט דאך דבר פלא אין סיום פון מסכתא בבא בתרא איז געווען פלוגתא פון ר' שמעון בן נת מיט ר' בשמואל וו ס ער בשמואל ה ט געז גט, זוי איז שוין בן נת בנוגע צו דין פון אן ערוך ווען אים ווען מ'מעג מאנען ביי אים, ווען מ'מעג ניט מאנען ביי אים,

¶52”אמר ר' ישמעאל אז רוצה שיחכים יעסוק בדיני ממונות” און דער וו ס וויל לערנען דיני ממונות ז ל ער ד ס לערנען דוקא ביי שמעון בן נענות.

¶53הייסט וו ס ד רף מען ה בן מערער?

¶54ס'איז גערעסער שוואך ניט שייך. שטייט בער אין פוסקים, ז דער דין בלייבט פ רקערט פון ר' שמעון בן נענות.

¶55ס'הייסט ניט נ ר ז מ'ז גט ז מ'מעג ביי אים לערנען, אדרבא מ'ז גט, ז ביי אים וועט ער זיך אויסלערנען ווי צו לער בהנוגע לפועל איז דער דין ווי ר' ישמעאל, פ רקערט ווי ר' שמעון בן ענין.

¶56בשעת מ'קומט זיך צוגיין דינגען צי ט די התעוררות איז התעוררות פון ישובה צי ניט איז ד דער מקום, דער רט אויף דינגען זיך, אויב ס'איז ניטא אויף דערויף קיין פסק דין בהלכה.

¶57אויב מ'ז ל אויסגעפינען אין הלכה, ז ס'איז דא אויף דערויף פסק דין קען מען לערנען אין דעם כל השנים כולם די סוגיות ופירושים ופסוקים ומדרשי חז ל,

¶58און ז גן לע סברות, וכאמור לעיל, אויב ער לערנט ד ס על פי כללי התורה איז ד ס דעמ לט ”דברי אלקים חיים” בהנוגע בער לפועל, ווי ער ליין ד רף זיך פירן, איז ד רף ער זיך פירן ווי דער דין איז גע'פסק'נט.

¶59ניט און פהענגיק וו ס ביי אים איז רויסגעקומען פון זיין שקלא וטריא.

¶60וו ס איז ד ס בכלל נוגע לפועל וו ס דערפ ר ד רף מען ד ס זוכן אין הלכה לכאורה, אויב ס'איז ניט נוגע לפועל, איז וו ס איז די ג נצע ק כעניש אין דעם?

¶61איז ס'דארף גיין מן הסדר, אין פ רקערטן סדר, ”מן הכבוד אל” הקל איז ס'איז ד דער ענין און ס'ד רף ניט ה בן קיין הרבערע ז ך ווי ן ענין של איסור, ס'איז בער ד נ ך ה רבערע ז ך, אמירת סכנתא מיתורא בשעת ס'איז געווען נ ך די זעקס טעג, וו ס דעמ לט ה בן זיך לע געהייסן ז גן תהלים,

¶62ן קיין יוצא מן הכלל, ”מן הקצה אל הקצה”, ביז ג ר די פרייע, ניט וואס דען זיי ה בן געז גט ניט באריכות, ה ט מען געז גט, ז פסוק ה ט מען געשריען שמי ישראל וו ס ד ס איז ד ך הוכחה, ז מ'ה ט ב טר כט, ז ד ס איז זמן של סכנה, רחמנא ליצלן.

¶63בשעת ס'איז דורכגעגאנגען די זעקס טעג מיט די זעקס טעג שוין וו ס נ ך די זעקס טעג-הון ה ט דעמ לט געז גט בדרך אגב, ז איצטער הויבט זיך ערשט טו רעפן.

¶64וו ס אף על פי וו ס די סכנה גלוי' איז דורכגעגאנגען בחז ה'ו בניסרי ה' וכו' וכו זוי ווי בער ”מ'ד רף ד” ך ב וו רענען ”כחי ועוצם ידי עשר לי את החיל הזה” וו ס אמת ט קע אין דער רגע ראשונה ה בן לעך געשריען יד ה' עשה זו אין ס'איז מערניט וו ס דערנ ך ה ט מען נגעהויבן חילוקי דיעות.

¶65כדי צו באוו רענען ”כחי ועוצם יד” איז ט ד ס איז וו ס ס'איז גערעדט דעמ לט פון ילקוט פון אייב, וו ס אין אייב ז גט ער, ז פארוואס איז רוח צפור מעיני מסובבת אז ס'איז ד ך טייל פון וועלט וו ס איז ניט פ רענדיקט ד רטן ווי ס'ד רף צו זיין,

¶66אז דער אויבערשטער ז גט, אז אויב ס'וועט קומען אומנצער צו גיין און ז גן, אז ער איז בורא און ב ווייזט אים, מ ט איז דא שתיקה לזלט וו ס איז ניט פ רענדיקט, אדרבא ביסט בורא קענסטו גלייך ב ווייזן, ס'איז דא דזשעב פאר די.

¶67וואס לכאורה איז ניט פארשט נדיק, דער ילכות שמעונו ז גט ניט קיין דזשעב, ס'ז גט ניט קיין סחות.

¶68וואו איז ד ס דא, א פער אדם וו ס וועט קומען צ אריינשטעקן גלייך אין המשוגעים הוי נ ר דער ביאור בזה איז, ז ער ז גט, ז ט דעם ענין קען ער ב ש פן, און דעם ענין ה טער ב ש פן.

¶69וו ס וו ס איז ד ס אין הלכה אותיות?

¶70ט ד ס וו ס דער סמ ג שרייבט, ז ”כחי ועוצם ידי עשר לי את החיל הזה” איז ד ס איז ן ”איסור מן התורה”, א מצות לא תעשה מן התורה, וו ס וו ס איז עשר ”לי את החיל הזה” אין דעם פרט ז גט ער, ז ער איז אלוקיו ז מ'ה ט גענומען און מ'וויל א פדרוקן חוברת און פאנ נדערשיקן,

¶71ז ד ס איז בני אדם ה בן אויפגעט ן, ”כחי ועושים ידי עצי לי את החיל הזה” איז געבליבן רוח צפון אידן מסעברות מיט צפון תפתח און אט ד ז גט מען, אדרבא, נומיר זה ווי דו וסט זיך איינקערן.

¶72און רחמנא ליצלן ס'ציט זיך און ס'שלעפט זיך, ס'איז בחסדי השם הגדולים איז וו רט מען נ ך לץ, ז מ'וועט זיך כפן אז יד השם עשר זאת מתחילה ועד סוף במילא וועט מען ז גן קאפיטל תהלים און מ'וועט רא ברענגען די התעוררות אין מעשה בפועל,

¶73איז ט דער וו ס ה ט אויפגעבויט די דריי צדדים, וו ס ד ס איז דער אויבערשטער וועט ער זיך איינקערן מיטן רוח צפון אויך.

¶74און ס'דארף ד ך בער זיין בבחירה חפשית וו רטן, ז אידן ז לן ד ס אויסקלייבן בבחירה חפשית.

¶75דער מצפון תפתח שטעלט ניט נ ר אין סכנה רחמנא ליצלן דעם רוח צפונית דורך דעם רוח צפונית קען מען זיך ריינרייסן און אריינשפ רן זיך אין די לע איבעריקע ג' רוחות.

¶76און ד ס איז ניט פשט וו ס מ'קען זיך איינרעדן, ז ד ס איז ן ענין וו ס איז נוגע ועבר לים, ועני את נפשי יצלקו דערפ רוו ס דער ים איז מפסיק, דאס איז ן ענין וו ס ”כל ישראל ערבים זה בזה”.

¶77און בשעת אין איד רחמנא ליצלן שטייט אין סכנה כפשוטה, וואו ער ז ל זיך ניט געפינען רירט דאס ן די קיום און די מציאות פון יעדער אידן אין וועלכן ארט אין וועלט ער ז ל זיך ניט געפינען.

¶78און ד ס איז געז געוו רן וועגן יעדער אידן וו ס אויף אים שטייט א ”פיקוח נפש איז דוחה שבת” איז אויב ד ס איז איד וו ס אויף אים איז די הלכה, ז צוליב זיין פיקוח-נפש ד רף מען דוחה-זיין שבת איז ט דעמ לט די חיות און די סכנה פון דעם אידן איז ד ס רירט ד ס ן דעם חיות און דעם קיום פון אידן וואו ער זאל זיך ניט געפינען.

¶79וו ס ד ס איז דער גדר פון אידן אין דעם ענין איז, אויב ער איז אין דעם גדר וו ס זיין פיקוח-נפש איז דוחה שבת.

¶80על אחת כמה וכמה אויב ד ס איז ניט איינער, נ ר כמה וכמה עשרות מישראל, על אחת כמה וכמה וו ס ד ס איז ד כמה וכמה מאות, על אחת כמה וכמה וו ס אין דערויף זיינען פ רבונדן נשים וילדים וטף וכו על אחת כמה וכמה וו ס אין דערויף זיינען פ רבונדן זעלכע וו ס זיי זיינען שוקדים בתורה ועוסקים במצוות, און הלוי אויף אונז געז געוו רן.

¶81וו ס ט דעמ לט איז זייער סכנה איז ד ס סכנה רחמנא ליצלן של כל אחד ואחת מבני ישראל בכל העולם כולו.

¶82אויב מ'ווייס בער, ז די סביבה ארום איז נתעורר געוו רן בתשובה ט דעמ לט איז ”אין לך דבר העומד בפני התשובה” וו ס די תשובה ווי טשט ר דעם עבר,

¶83און זי גרייט-צו וועג ווי זוי ס'ז ל אויסזען דער עתיד.

¶84קבלה טובה על ההבא. נ רוו ס דען, ס'מוז דערנ ך רא קומען אין מעשה בפועל.

¶85אויב רחמנא לפלן ס'קומט ניט רא אין מעשה בפועל ט ד ד ה ט זיך נגעהויבן די ג נצע חילוקי דיעות, צי ד ס איז ראי' ווי די תשובה איז.

¶86און ט ד איז די ז ך וו ס אין דערויף איז ד הלכה פסוקה, און וויב לד ז ס'איז ד הלכה פסוקה איז ניט נוגע.

¶87וכאמור לעיל, וו ס איז נוגע די הלכה פסוקה, זוי וועט זיך רויסווי אז במשך פון די זעקס טעג על פי הלכה איז ד ס התעוררות תשובה, ה ט ד ס געוויטשט טער די ענינים בלתי-רצויים וו ס זיינען געווען ביז דעמ לט, וו סט דעמ לט איז די סכנה מכאן ולהבא קלענערע.

¶88וכאמור חמירא סכנתא מיתורה דערנ ך איז ד דער ”מן הכבוד אל” הקל ד ס איז פשוט ן ענין הפסק-דין אין תורה, אביד אנות כל ”חבירך לכף זכות” בשעת איך ה בברירה, אויף דן זיין אידן, דער ער שטייט אין התעוררות תשובה,

¶89דער ער וועט ז גן ז ער טומלט זיך, דער ז ער גייט שפאצירן, דער ז ער ה ט צוט ן מיט לעומת זה איז דער פסק-דין המשנה ז מ'ד רף דן זיין את חבירך לכבתך און ווי דער לטער רבי איז מבאר בארוכה, ז ד ס מיינט מען ניט חבירך וו ס ער איז לומד תורה כל היום כולו,

¶90נאר כל האדם וו ס דער לשון המשנה איז, און ווי דער אלטער רבי טייטשט ד רטן אפ, ז אף על פי וו ס ד ס איז ז וו ס ה ט עובר געווען אין די ענינים, און ז ער איז ן עם הארץ מיט לע פרטים ווי דו רט אויסגערעכנט ד רף ער מ כן ב זיך דעם חשבון,

¶91ז ער ד רף זיין ”שפל רוח בפני כל אדם” ובפרט נ ך אויב ער ה ט ע עס ידיעה איז ד ך ט דעמ לט דער שיגוגת תלנוג איז ד ך ערגער ווי זדון פון אן עם הארץ ובפרט נ ך אויב יענער איז מחומם, און ער ניט, און מלחמת היוצא מיט די ג נצע אריכות הביאור ווי ס'שטייט אין ספר תניא קדישא.

¶92און עדנת חבוכה לכף זכות איז ד ס ”דבר משנה” וואס אינו לב בה מחלוקת איז ד ס איז ן ענין פון הלכה פסוקת.

¶93ד ס הייסט, ז אויב ס'איז אפילו ספק, צי ד ס איז תורת תשובה צי ניט איז דער פסק-דין, סיי מצד ממעש זיין די סכנה, וו ס בשעת דער וו ס ה ט סמיכות פסק'נט דעם דין ווערט ער באלעבאס אויף דער מציאות.

¶94וו ס ד ס איז ד ך עיקר ד ן כלל אין הלכה, ווי גערעדט פריער, וו ס ער ז גט ירושלמי אויף כל גומר עלי פסק'נט ער ן בנוגע צו בית-דין שלמעלה, וו ס איצטער איז ד ך ניט דער בית-דין שלמטה אין די ענינים, ז ד רטן איז גע'פסק'נט, ז ד ס איז יתורה תשובה נעמט מען רא די סכנה.

¶95וכאמור לעיל, חמירת הקנתא מאיסורא ווי ס'קומט רא אין מאיסורא איז ד ס דער ציווי ופסק-דין המשנה פון דנאת ”חבירו לכף זכות” דערנ ך איז ד ך נ ך גרעסערער ”דבר פלא מתוך הלכה פסוקה”,

¶96ז איינער קומט צוגיין, ”המקדש את העישה על נעש אני” צדיק גמור, גמרא און אפגעפסק'נט אין הלכה, אין שולחן ערוך, ן קיין חלק בדבר.

¶97איז אף על פי שהוא רשע גמור, איז פריער ז גט מען הרי זה מקודשת, און דערנ ך ז גט מען היתכן פון וו נענט ווייס מען ז גט מען ”ספק מקודשת שמה” הרה תשובה וו ס לכאורה ז מ'גיט טר כט אין פשטות, מ'זעט ד ך צוליב וו ס ער ז גט על מנת ס'איז ן ענין פון שידוך,

¶98און ער ז גט ד ס בפירוש, ער איז ג רניט מעלין, ער ז גט, ”ז מקדש את האיש על מנת” לכאורה ט ד ס איז ן ענין פון תשובה, און וועגן וועמען רעדט זיך ד ס וו ס הלכה ז גט, ז ער איז רשע גמור, מ'פסק'נט די שולחן ערוך, ער איז רשע גמור,

¶99און ער קומט בפירוש צוגיין און ז גט, ז ”מנת שאני צדיק” גמור מיט וו ס פ רבינדט ער ד ס, ז מקדש את האיש ער וויל ה בן דעם שידוך?!

¶100ד רף מען ה בן מערער ראיות, ז ס'איז ניט קיין יתירי תשובה?

¶101ז גט די גמרא ניין, הרי זי מקודשת, בפשטות.

¶102דערנ ך קומט צוגיין דער מקשיים פרעג, פון וו אנען ווייס ער?

¶103ער ד רף ד ך בער זיין ס'איז ד ך מערניט דיבור אין דעם דיבור ז גט ער ד ך ניט קיין דבר של תשובה, און די הנהגה ביז איצטער איז געווען הפכיות וואו איז ד ך ד דער ענין פון תשובה?

¶104קיין ז ך ה טער ניט משנה זיין, קיין ז ך ה ענטפערט מען אויף דערויף, מ'ווייס דאך ניט וואס יענער טראכט.

¶105אפשר טראכט ער, אז ער וועט טאן תשובה.

¶106וואס וועט דאס מיט מ ל וועט רשע גמור איינפאלן אויף טאן תשובה?

¶107צוליב חתונה ה בן, צוליב משידוך איז ד ך ד ס ניט קיין תשובה.

¶108וויב לד אבער, אז ער זאגט ”על מנת שאני צדיק” גמור איז וואס עפעס מיט מ ל וועט אים איינפאלן שטעלן ז תנאי?

¶109אפשר ה ט ד ס ן אחיזין אמת!

¶110במילא ה ט מען מורא און ביז וו נענט ז ”מ'פ סט-א פ” הלכה פסוקה, ז ”הרי זו ספק מקודשט” שם העירה תשובה איז וו ס ה ט מען דערפון רויס?

¶111ז ס'ז ל קומען איינמיטער צוגיין, און מ'ווייס ז ער איז ביז דער רגע געווען רשע גמור, און ער ז ל מערניט ווי ז גן, ז פון איצט ן און ווייטער וויל ער זיין צדיק גמור ד רף מען מערניט ה בן!

¶112אויף דערויף ז מ'זאל אפסק'ענען די הלכה פסוקה ה' הירהו תשובה קומען צוגיין מפרשים און גיבן נאך צו אין דעם,

¶113ווי איז דער דין ז ער איז געגזל"ט אין רשע גמור ה ט ד ך כמה מעשים, איינע פון די מעשים איז ז ער האט געגזל"ט ביי יענעם עפעס, און ער האלט ביי זיך די גזילה, און גיט ניט אפ די גזילה, און שרייט על מנשה אני צדיק גמור די גזילה האלט ער אין קשר ניט, און גיט איר ניט אפ!

¶114זאגט מען, הרי' זו ספק ”מקודשת שמה הרה תשובה” שטייט ער וואס גיט ער ניט אפ די גזילה, אפשר וועט ער אפגעבן מארגן, אפשר וועט ער אפגעבן איבערמארגן, אבער הרה תשובה במחשבה אליין, און ער האלט די גזילה און גיט איר ניט אפ אפשר איז דא אויף דערויף א סיבה.

¶115וואס שפארט מען זיך אויף אזויפיל אה איינרעדן א רשע גמר האט ער געטאן תשובה?!

¶116ביז וו נענט ז צוליב דערויף איז פ רבינדט מען פרוי לכל משך ימי חיי זי איז ספק מקודשת און מ'ה ט ד ך די ראי"ז בשעת מעשה ה לט ער די גזילה, און בשעת מעשה וויל ער איר ניט אפגעהעבן.

¶117ז גט מען ניין! וויב לד ער ז גט א מנתש אני צדיק גמור מעג ב דיר רויסקומען אין פלפול וו ס דו ווילסט.

¶118בהנוגע להלכה אין פועל ד רפסטו ד ך פירן שמה הרה תשובה און פירן זיך אין דעם, ז וויפל שקדו חכמים בתקנת הגונות באוו רענען לע ז כן און זוכן היתרים און פסק'ן אויף דעם, און כל המתקן הגונה כאילו בעיני חולות ירושלים כמובר בראשונים, כ טש מ'זוכט דעם מקור אויף דעם איז ט ד מ כט מען פרו פ ר ן הגונה!

¶119מ'פ רבינדט איר, ספק מקודשת ניט אהין ניט אהער, און מיט וו ס בינדט מען איר?

¶120מ'פסק'נט אפ דעם דין! אז כל ימו איז ער געווען רשע גמור!

¶121ער האט קיין וו רט פון תשובה ניט געט ן, ניט נתעורר געוו רן, איז געווען ניט קיין 'שופר גדול', ניט קיין שופר קטן, קיינע ענינים ניט געווען, און ער ז גט בפירוש ער וויל דעם שידוך,

¶122און ער וויל, אזוי ווי דער תנאי בזה איז צדיק גמור איז ער צדיק גמור!

¶123איז ווערט זיך גלייך ספק מקודשת.

¶124וו ס ה ט מען בהנוגע לעניננו?

¶125ז מ'פרעגט די קשיא, פארוו ס אויב ס'איז געווען התעוררות תשובה, איז ה ט זיך דורכגעגאנגען זעקס חדשים, ה בן זיי ד ך געד רפט דאווענען דריי מ ל ט ג, און משנה זיין כל סדר ימי חיום וכו ז גט דער שולחן ערוך פארקערט, ניט נ ר אין זעקס חדשים ארום, אפילו בשעת מעשה עלט ער דגזילה!

¶126און בשעת מעשה ז גט מען אים גיב אוועק גיט ער ניט!

¶127איז ד ס ניט ז ך וו ס מערניט ווי למעלה, אט ד למטה ז גט מען דער פרוי, ז זי איז ספק מקודשת אויב על מנת שוצדי גמור וו לט זי געווען צו אים מקודשת.

¶128און אט ד ס איז די הלכה. ווייטער איז ניט נוגע די ג נצע שקלא-וטריא.

¶129מ'קען זיך אין דערויף מפלפל זיין, אן ”ואלו ואלו דברי אלקים חיים” בהנוגע לפועל פסק'נט ער ן פ אין שולחן-ערוך ”אבן העזר”, ז אט די וו ס זיינען געשטאנען און וואס די התעורות איז געקומען דורך אן ענין של סכנה, ביי זיי.

¶130און אט דא קומט ארויס נאך א הלכה, וואס דאס איז אויך א הלכה צסוקי, און אויך ”מן הקצה אל הקצה”.

¶131וואס די הלכה איז, אויך א דין אין שולחן-ערוך אז ”מעבד עצמו לדעת” רחמנא ליצלן איז זיי מתעסקן אים און מתעבלם אים און ער גראבט אים ניט און מ'טוט מיט אים קיין זאך ניט, וויבאלד ער איז מעבד געווען עצמו לדעת.

¶132ווערט געבראכט אין תשובות, אז במה דברים אמורים?

¶133בסתם. ס'איז דא אבער אן אויסנאם.

¶134אויב דער ”מעביד עצמו לדעת” איז געווען דורך דעם אופן וואס ער האט זיך אריינגעווארפן אין א טייך אדער אין ים.

¶135אט דעמאלט איז מתבלין ומתעסקן מיט אלע זאכן.

¶136וואס איז דער חילוק בזה? זאגט מען אויף דערויף דעם טעם, אז בשעת ער האט אריינגעווארפן זיך אין ים האט פאר קיין אידן געדאכט.

¶137איז ד ך ט דעמ לט איז ניט מיט מ ל איז הפסק החיות שלו, נ ר די גלים זיינען ד ך מעלה אותו ומורידים אותו מ'וו רפט אים רויף און רא פ, געווערט ד ך משך רגעים, ביז וו נענט רחמנא ליצלן ער איז מתן.

¶138איז וו ס אין ט די רגעים איז ער זיך מצטער.

¶139און וויב לד ז ער איז זיך אין די רגעים מצטער פסק'נט מען ך דעם דין, ז ער האט זיכער חרטה געה ט.

¶140במילא וועגן וואס פאר אידן רעדט זיך דאס?

¶141אזא וואס ער איז ”מעביד עצמו לדעת” ניט וואס ער זאגט אז ער וועט אזוי טאן, ער איז געגאנגען און געטאן אזוי בפועל.

¶142וואס ”מעביד עצמו לדעת” איז חלק לעולם הבא ניטא קיין גרעסערע עונש.

¶143ס'איז דא געציילטע עטלעכע מענטשן וואס די משנה זאגט עולם חלק לעולם הבא קומט ער צוגיין אין מדרש וואס פוסקים ברענגען דאס אראפ אז ”אין לו חלק לעולם הבא” איז אויך פון אבד עצמו ודעת און ער האט דאס אפגעטאן אין פועל.

¶144זאגט מען, אז דאס רעדט זיך דאך וועגן א אידן, און איז דאך קיין ספק ניט, אז ס'איז געווערן עטלעכע מינוט צו עטלעכע רגעים, איז קיין ספק ניט, אז מצד הצער האט ער חרטה געהאט אויף דערויף וואס ער האט זיך אריינגעווארפן אין ים!

¶145איז ניט דאס פסק"ט מען א דין בנוגע צו עולם הבא, דערפ ר לייגט מען אים אויף בית החיים צווישן לע אידן וו ס זיי ט רן ניט לייגן ד רטן מענטשן וו ס ער איז אין לחלק לעולם הבא.

¶146וו ס ד ס איז פריערדיקע הלכה אין אבנס הלכה אין יורי דין.

¶147וו ס ה ט מען דערפון בהנוגע לפועל?

¶148ז אויב ס'איז ד ן ענין וו ס איז פארבונדן מיט צער, און ער זעט, אז מעשיו הלא טובים ה בן אים געבראכט צו א מצב וו ס מ'איז אים מצער אין קיין ספק ניט ז איד טוט דעמ לט תשובה,

¶149אף על פי וו ס ד ס איז איד וו ס ”אין לי חלק לעולם הבא” מיט רגע פריער.

¶150ניט תינוק שנשבל בין הכל, ניט ן ענין המומר לתי יבין, אפילו ניט המומר להחיות איז אויך ”יש לי חלק לעולם הבא”!

¶151ד רעדט זיך וועגן אידן ש”אין לי חלק לעולם הבא”!

¶152ז גט מען, ז אויב דריי מוט איז מען אים מצער און ער כאפט זיך, אז דאס איז געקומען מצד מעשה האט ער חרטה.

¶153און די חרטה העלפט, אז ס'זאל נהפך ווערן דער דין זיינער ”מן הקצה אל הקצה”.

¶154איז ווי איז דער דין, אז דער וואס האט געזאגט אז מנעש אני צדיק גמור ספק מקודשת און דערנאך שרייט ער, אז ער האט צוריק חרטה געהאט?

¶155איז דאס פארפאלן! דאס איז ניט ער קען דורך דערויף מבטל זיין די פריערדיקע קדושים.

¶156איז דאס אן ענין ווא� אז אויב בעת הרגע האט ער תשובה געטאן, איז אט דאס ווי ער וועט זיך פירן מארגן און איבערמארגן און זעקס שדשים נאך דערויף איז דאס ניט מבטל חס ושלום די תשובה.

¶157במילא איז דאס ניט מבטל דער ענין וואס איז פארבונדן מיט תשובה.

¶158וואס אויב דער ענין איז די קידושי אשה פלונית איז הרי זה ספק מקודשת אף על פי וואס דערנ ך האט ער זיך כל ימיו געפירט כפירו.

¶159וואס דאס איז בהנוגע לפועל, וו ס זיי זיינען די הונדערט טויזנטער, וו ס זיי לע זיינען צוטרייסל געוו רן, נ רוו ס דען?

¶160ס'איז ד זעלכע וו ס, זעלכע וו ס, זעלכע וו ס, זעלכע וו ס, זעלכע וו ס, זעלכע וואס ה בן געטייטש פ לס, געטייטשט גוט, געטייטשט ניט גוט וכו בשעת ס'קומט צוגיין און ס'שטייט איינער בחוץ מהם, און ביי אים פרעגט מען די שאלה טער די הונדערטער טויזנטער אידן וו ס זיינע

¶161איז בשעת איינער פון די אידן שרייט, אז ”על מנת שאני צדיק” גמור איז אט דעמאלט ניט נאר ספק מקודשת נאר לעדה מקודשת.

¶162פארוואס? אט דאס וואס ספק מקודשת רעדט זיך דאס קידושין האט א מציאות ווען ס'איז דא צוויי עדות.

¶163ווען די אשה איז מסכים על זה, אשה נקנית מערניט ווי לדעתה בא די צוויי עדות און בא דער אשה קען ניט זיין די זיכערקייט צי הרע תשובה צי ניט הרע תשובה.

¶164במילא איז דאס אן ענין פון ספק אין דער עדות, פון ספק אין דער דעתה, במילא איז דאס ספק אין די קידושין.

¶165ביי אים אליין, אויב נאר הרהי תשובה איז אט דעמאלט ביי אים איז דאס תשובה במילואה, ווערט ער א צדיק גמור!

¶166ס'איז ניט דער פשט, אז וויבאלד אז ער האט גארנישט ניט געטאן פעלט אין דער תשובה.

¶167דאס פעלט מערניט ווי אין דער ידיעה פון דער אשה המתקדשת און אין דער ידיעה פון ד בהנוגע בער צו אים אליין, איז אויב נאר ער ווייס אז 'הרהור תשובה' איז ד ס תשובה במילואה אין דעם ענין וו ס אויב אפילו ער איז ביז דעמ לט געווען רשע גמור ווערט ער איצטער א צדיק גמור.

¶168וו ס ד ס איז די גירסא פון עוזרום ווערט געבר כט זוי אין פוסקים.

¶169און ט ד ס וו ס ער וועט זיך פירן מ רגן און איבערמ רגן, און א ט ג שפעטער ד ס איז ג רנישט ניט משנה.

¶170ס'איז משנה בהנוגע צו זיין עולם הבא, ס'איז משנה בהנוגע צו זיין הנהגה מיט אים מכאן ולהבא, בהנוגע אבער צו זיין מעמד ומצב דעמאלט, האט ער דעמאלט געטאן תשובה, און ער זאגט אז ער האט געטאן תשובה איז דעמאלט לגבי עצמו איז דאס תשובה במילואה, אפילו לגבי האורות, לגבי האישה, אין מדי ספק ליצאה,

¶171וואס דערפאר איז דאך דער דין א ספק מקודשת, עאכו"כ בשעת ס'איז ד כמה וו ס ב זיי איז ד ס ן ענין של סתם, דערנ ך איז ד עטלעכע פון זיי וו ס ב זיי איז ד ך ד ס דערנ ך רויסגעקומען ט קע אין ענינים ”של פועל, של” מעשה בפועל ט דעמ לט איז כלל אין הלכה, ז ילמד שתו מן המפורש

¶172וויב לד ז ד ס איז פון דער זעלבער התעוררות, פון דעם זעלבן שטורעם, פון דעם זעלבן מעמד ומצב, און מיט טייל פון זיי ווייס מען ניט וו ס ס'טוט זיך, און אין טייל פון זיי ווייס מען וו ס ד ס איז געווען איז ט דעמאלט ”ילמא צאת ומן” המפורש.

¶173וכאמור לעיל, ד ס איז ניט נ ר נוגע בנוגע סקנטע, ניט נ ר נוגע בנוגע לאיסורי, נ ר ד ס איז נוגע בנוגע לעבודת עצמה.

¶174וו רום בשעת בנוגע לעבודת עצמה, ווי גערעדט כמה פעמים, ז ס'איז ד ך חיוב אויף אידן, אויף אויפמערקן צווייטן אידן, ז ערנער ז ל ווערן לקרוב לבי לאבינו שבשמים וו ס דא אין חיוב איז ד אפילו ווען יענער איז ניט גרייט דערצו, על אחת כמה וכמה ז דער חיוב ווערט ניט גרעסער כמה פעמים ככה ווען יענער איז צוטרייסלט געוו רן, מ'ה ט אים רויסגענומען פון זיין מעמד ומצב הקדום ווערט דער חיוב גרעסערער.

¶175דערנ ך איז ד ך אויך עבודת ה'ד רף ד ך זיין 'בשמחה ובטוב' לבב ס'איז לייכטער צוקומען צו שמחה 'ובטוב לבב' בשעת מ'ווייס ז יענער האט שוין אפגעטאן טייל פון דער ארבעט, אז ער איז שוין געסטאנען אין דער רשועה.

¶176וכאמור לעיל, אז דאס איז ניט אן ענין וואס מ'קען זיך דאך אריינלאזן מיט דרושים וכו' וכו וואס אויב דאס וועט זיין מכוונים וועט דאס זיין ”אלו ואלו דברי אלקים חיים” בהנוגע לעניננו רעדט מען דאך אט דאס וואס ס'איז נוגע להלכה, למעשה להלכה בפועל, צי דארף מען זיך מיט זיי אפגעבן אויף זיי מעורר זיין צו

¶177און צי זיינען זיי גרייט אויף מקבל זיין די רייד, וו ס דעמ לט איז דער חיוב כמה פעמים ככה, און צי דער 'כלל ישראל' שטייט אין מעמד ומצב וו ס מערניט ס'איז געבליבן ט די שבעת אלפים שלא קרוב, דער פון די שבעת אלפים איז דורך ט די התעורות געוו רן צוגעקומען נ ך צוויי מיליאן אידן

¶178ט דעמ לט איז הלכה פסוקה וברורה, ולא כל ספק אין שולחן ערוך, ובכמה מקומות, אז דער פסק דין, אז זיי האבן תשובה געטאן,

¶179און וויבאלד אז זיי האבן תשובה געטאן איז אין לך דבר עומר בביני התשובה און אט דאס וואס בשעת מעשה האט מען געהאלטן גזילה, און מ'האט דאס ניט אומגעקערט, וואס דארף מען האבן טענה צום חלקת מחוקק און די ראשונים וואס ער ברענגט,

¶180און דאס וואס ער ז גט דערנאך פירט ער זיך קיין-פוא, דארף מען האבן טענה צו די גמרא און קדושה און אין ש פארוואס שרייבט מען אין די גמרא, אז מ'דארף זען זעקס חדשים ווי ער וועט זיך פירן וועט מען דעמאלט וויסן צי זי איז מקודש צי ניט.

¶181די גמרא זאגט בפשטות, ניטא וואס צו קוקן וואס וועט זיין מארגן.

¶182וכאמור לעיל, אט דאס וואס מ'קאכט זיך אין דעם איז דאס דערפאר וואס דאס איז ניט ן ענין וואס איז נוגע צו יענעם דאס איז ן ענין וואס ”אדם קרוב ועצל עצמו” און על פי דין איז א איד משוחד, אפילו א פרומער איד איז דאך אויך משוחד מעניני עצמות, ד ס איז נוגע לעבודת כל אחד ואחד, זוי ווי יעדערער ד רף העלפן אידן רויסקריכן פון בל טע, און

¶183ד ס איז יעדער אידן ווי ער וועט זיין, ווי גערעדט פריער, פיקוח נפש בגשמיות, על דרך זה בהנוגע, ז זיי קענען מביאו לעולם הבא איז מה-ד ך, ז אויב ער איז זיכער, ז ער וועט ניט מצליח זיין דארף ער טאן אין ”חיוך תחיוך את עמיתך” על אחת כמה וכמה אז מ'האט געזען אין פועל, אז מ'האט חוזר בתשובה געווען,

¶184און כמה וכמה האבן משנה געווען דרכי חייהם איז ילמא צסום מן המפורש, אז אויב מ'וואלט צו זיי צוגעגאנגען, מ'וואלט מיט זיי גערעדט די דברים היוצאים מן הלב מ'וואלט דאס טראפן אויף הלב פתוח און אויף אזניים פתוחות, און מ'וואלט מיט זיי אויך מצליח געווען.

¶185און דאס וואס ס'איז דורכגעגאנגען זעקס קדשים און זיי שטייען במעמדם ומצבם הנושן דארף מען פרעגן, ווי דער בל שם טוב זאגט, ווער איז אין דערויף שולדיק, צי דער ”תינוק שנשבע לבין” העכו ם, אדער אט דער וואס האט געקענט צו אים צוגיין און טרייסלט אן אים, און זאגן אים הער זיך איין, נאר מיר צוזאמען אנהויבן מקיים-זיין מצות השם משמחה וטוב לבב און ער האט דאס ניט געט

¶186אלא וו ס דען ער איז געווען פ רנומען אין ן נדער ז ך זאל ער נאך על הפחות צו יענעם צוגיין און ז גן, ז ער וועט צוגיין צו אים אין וואך ארום, זעקסע דשים דורכגעגאנגען.

¶187וכאמור, ז בנוגע צו מדרשים וכו איז ג רניט דערויף מישן זיך ניט וויל ט ן ווי מ'וויל.

¶188בהנוגע אבער להלכה פסוקה, און ווען ס'איז נוגע למעשה בפועל, און ס'איז נוגע צו הונדערטער טויזנטער אידן דאר און צום 'כלל ישראל' וו ס געפינט זיך ד וו ס מ'איז מיט זיי פ רבונדן אין ן אופן פון ”קומה אחת שלימה” איז ט ד איז הלכה פסוקה,

¶189אז מ'ד רף ט ן לץ וו ס מ'קען אויף מ כן געזונט יעדער אבר, אפילו פון ”חוטב עציך” ”ושואב מימיך” שגזר עליהם משה מיט דער ג נצער ענין, ווי די גמרא ז גט אין יבמות, און דאס איז נוגע צו נצבים ”אתם נצבים היום לפני הוי' אלקיכם” בשעת ס'איז כולכם ווי ער זאגט אין מדרש תנחומא אויך ברענגען א מדרש.

¶190און אט דא קומט נאך צו די הבטחה, ביי 'לימוד התורה' 'וקיום המצוות', איז אויף וויפל ס'זיין אין דערויף א הצלחה איז ניט נוגע.

¶191א איד איז מחוייב לערנען תורה כל ימיו ושעתיו ורגעיו הפנויים צי ער וועט פארשטיין אינגאנצן צי ער וועט פארשטיין א ביסל אפילו ווען ער איז א שכחן איז ער אויך מחוייב לערנען תורה!

¶192ער ווייס אז ער וועט פארגעסן אין א האלבי שעה רם, ווי ער פסק'נט אפ באריכות אין הלכות תלמוד-תורה אף על פי כן דארף ער לערנען, און אויף אים שטייט די גאנצע שטורעם, ווי אויב ער וועט מבטל זיין פון לימוד התורה-ער שרייבט סיי-ווי סיי פארגעסט אין א האלבי שעה רם!

¶193איז ניט נוגע, אז די שעה קען לערנען תורה דארף ער לע צי וועט ער מצליח זיין אויף אין האלבע שער און מן השער און זיין כסעות, ניט זיין כסעות איצטער איז דאס די מצוה וואס ער דארף טאן.

¶194ט דאס וואס ס'איז צוגעקומען דער סיוע אין 'עבודת ה'' בימינו אלו, אז מ'האט געזען אז מ'איז מצליח.

¶195ט די וואס האבן זיך ניט געשעמט און זיינען צוגעגאנגען צו א אידן, צי דאס איז געווען אין תייל אביו צי אין חדרת, אפילו טיים סקוואר און מ'ה ט אים געבעטן ער ז ל נטאן תפילין, צי נהויבן טראכטן וועגן דעם אויבערשטן, צי מ כן ברכה צי בענטשן עס זיי וכיוצא בזה איז אין רובא דרובא ה ט מען ד ס געט ן.

¶196ניט המקדש ששה על מנת שניצדיק גמור ער ה ט אים ניט געגעבן קיין שידוך, און ניט געגעבן קיין מידאל, און ניט געגעבן קיין געלט, און ה ט אים ניט געקלאפט אויף די פלייצע, און ה ט אים געז גט ער ז ל ז גן די ברכה א� און יענער ווייס דעם אפטייטש וואס איז דער טייטש און האט דאס געזאגט.

¶197וואס דאס איז, בשעת מ'האט געזען די הצלחה בפועל, און געזען דאס ניט ביי איינעם און ניט ביי צוויי, נאר ביי ארובא דרובא איז ”אפילו ר' מאור דחייש למיעוטא” איז א פסק דין אין הלכה, אז למיעוטא דמיעוטא איז ”לא חיישינן אפילו” לדעת ר' מאור אפילו דארט וואו ס'בלארפט דער דין פון ר' מאור זאל מען למיעוטא אבער

¶198און דא העלפט ניט קיין זאכן, דאס איז ן ענין שבחשבון, מ'ווייס אין דער קבוצה פלונית מיט וויפל מענטשן מ'האט גערעדט, מ'ווייס וויפל מענטשן האבן געטאן, און מ'ווייס וויפל מענטשן האבן מסרף געווען איז דאס גדר פון מיעוטא דמיעוטא!

¶199וכאמור, דאס איז ניט נוגע אויף אזויפיל הלכה בפועל, ווארום די השתדלות דארף זיין, אפילו אז ס'וואלט געווען א ”ספק שקול, אפילו” אז ס'וו לט געווען א דבר ברור אויף ניט איז דאס א ”מצוה מן התורה”, על אחת כמה וכמה, אז די לע ענינים זיינען מסודר.

¶200און מסיימים בטוב, אז אזוי ווי סוף-כל-סוף וועלן דאך אידן פסק'נען בכל מקום שהם, אז דאס איז התעורת תשובה בעבר און התעורת תשובה בעתיד און התעורת תשובה בהוה

¶201וועט זיין דער ”וזרקתי עליכם מים טהורים” וו ס ד ס וועט ברענגען וטהרתם וו ס דעמ לט וועט זיין דער ענין פון סיום הגלות, כאמור כמה פעמים, ז מ'געפינט זיך נ ך אין גלות, און אין גלות איין חושך כפול ומכופל, בער בשעתא חדא וברגעא חדא, וו ס ד ס איז ד ך אויך דער גדר פון תשובה,

¶202תשובה איז ניט ן ענין וו ס איז דורי זמן און ניט ן ענין פון דורות הכנה ז ס'זעלבסט-פארשטענדליך, ז ס'איז אריכות הזמנה און ס'איז התבוננות, און מ'ה ט פערציק טעג אויף תשובה טאן, פון ראש-חודש האלב ביז אמקיפור איז געוויס גוט,

¶203בער דער גדר פון תשובה איז, על פי הלכה איז ד ס בשעתא חדא וברגעא חדא, ווי גערעדט פריער, ז אף על פי שבו רשע גמור אויב ער ז גט אז מנת שניצדיק גמור איז ז מ'ז ל נאר זיין זיכער, ז הנראה תשובה ווערט ער א צדיק גמור.

¶204וועט מען דעמאלט פועל'ן דורך ט דעם פסק-דין, ז תורה וועט מ כן ט די מציאות, אויב מ'ד רף נ ך עפעס דערמ כן, און ט דעמאלט וועט זיין דער היום בין בקולו תשמעו, אז קאתי מר היום משיח צדקנו, וו ס ”עתיד לאתבא צדיקייא בתיובתא” וי' ”לכנו קוממיות לארצנו” בגאולה האמיתית והשלימה לחיים.