Text

¶1מ'האט שוין גערעדט א סך מאל, אז ס'איז דא אמאל אוועג, אז בשעת מ'פאררעדט זיך וועגן גרויסע זאכן, ובלשון העולם, וועגן וועלף פראבלעמען פארגעסט מען אמאל אויף זיך אליין, און בשעת מ'הויבט אן, ווי כאמור לעיל, און מ'רעדט אז מ'דארף פועל זיין, אז אין דער גאנצער מדינה זאל ווערן א שינוי אין שיטת החינוך,

¶2און אז די ג נצע מדינה ז ל אנהויבן פהיטן שבע מצוות בני נח, און אז 'כלל ישראל' און יעדער איד און לע אידן זאלן זיך פ רנעמען מיט הפצת המעינות,

¶3ובנוגע צו ניט-אידן מיט יקוב ”כל באי עולם” אויף מקיים זיין מצוות דיד הוא מיט לע פרטים ופרטי פרטים, איז מצד דעם פ רנעם און מצד דעם טומל און מצד די גרויסקייט און די באגייסטערונג וואס ער דערהערט מיטאמאל,

¶4ז מ'גיט ים ליחות אויף איבערבייטן די ג נצע וועלט פ רגעסט זיך, ז מ'ד רף טר כטן וועגן עולם ”קטן זה האדם”, וועגן זיין ”עיר קטנה זה הגוף”, וועגן זיינע רמ חוברים 'ושסה גידים'.

¶5בא בשעה, ז מ'האט כלל אין תורה, וואס זי איז תורת חיים הוראה בחיים, און צוז מען דערמיט אויך ”תורת אמת”, אז די עצות וואס תורה זאגט, איז דאס ניט ווי אמאל וואס מ'גיט א בארואינגונגס מיטעל כדי צו בארואינגן אים,

¶6אף על פי וואס דער מיטעל אליין איז אין בו ממש נאר אין תורה איז כל דרכי וכל הפרטים שבתורה זיינען אמת, אמת ט קע ס ב רואיקט ון ס מ כט ים מוכשר ויף ורכפירן ים בכמ וכמ ענינים,

¶7בער ויך ”יז ך בפני עצמ יז” ס ויך ן עבו יט ון מילוי ר ון ה, וו ס ערפ ר יז ך ויך ין ל כ יז דער חילו פון עבו טמע שאין חרי עבו,‰‡ און אן עבודה וואס זי איז א הכנה און א הכשר ס'איז אן עבודה וואס קומט נאכדעם,

¶8זי איז ניט קיין 'עבודה תמה', אבער זי איז אויך אן עבודה, און עבודה במקדש וכו' וכו ביז וואנענט, אז אפילו וואס ס'איז ניט קיין עבודה, מערניט ווי א הכשר מצוה, איז אבער אויך א הכשר מצוה א געוואלדיקע זאך,

¶9ביז וו נענט, ז לטער דעת ר' אליעזר הגדול, יז ן הכשר מצוה פון מ וו ס זי ”יז דוחי סבת”, יז ויך דער הכשר מצוה ”יז דוחי סבת”, מיט נ ך כמ ענינים וכמ פרטים שבדבר.

¶10וו ס ט זוי יז ויך, ב ע מ פ רע ט זיך ווע ן וועלט פראבלעמען ווערט ער וועלט מענטש, ון פ ר עסט זיך, ז מ רף ב וו רענען זיך ליין,

¶11ואדרבא ”קושט עצמך תחילה” און ב וו רענען זיין ”עיר קטנה זו הגוף”, וו ס קומט ערנ ך מלך זקן וכסיל ווי די גמרא יז מפרש אין יטרים, ון וויל ס ייננעמען רף זיין ולא מלא מיאמת ביז ין ן ופן ז ער יז ים מהפך ון ס'ווערט ”בכל לבבך בשני יצריך”.

¶12וו ס דערפון יז אויך פ ר ט נדיק, אז צוזאמען מיט דער הוראה פון ”פדה בשלום נפשי” אז אויך עמי הארץ און שרי המדינה זאל דאס ביי זיי מאכן א שינוי, און א שינוי ”מן הקצה אל הקצה”, ביז א פה שהטיר, ווי דערמאנט פריער,

¶13דארף ער אבער וויסן, אז ער מוז טאן, ואדרבא לכל לראש, דארף ער אנהויבן פון זיך אליין, און אויך אין דעם אופן פון ”פדה בשלום נפשי מקרב לי כי ורבים היו עמדי” וואס דערמיט איז דאך פארבונדן די גאולה פון י ט כסלו, די גאולה פון דעם לטן רבי'ן,

¶14ווי דערציילט במכתבו וועגן זיין גאולה, ווי דערמאנט פריער.

¶15וואס לערנט מען פון דעם פסוק בנוגע צו דער עבודה מיט זיך אליין זאגט די גמרא אין מסכתא ברכות גלייך אין נהויבס, און טייטשט אפ ”פדה בשלום נפשי מקרב לי כי ברבים היו עמדי” אז דאס מיינט ”העסק בתורה, ובגמילות חסדים”, ומתפלל אים הציבור,

¶16וואס אין דערויף איז דאך דער דיוק ניט הלומד תורה וכיוצא בזה, נאר 'העסק בתורה' טייטשט זיך פ נשיא דורנו דער רבי דער שווער, ז זיין פ רבונדנקייט מיט ור רף זיין, כביכול, ווי ער יז פ רבונדן מיט ן עוסק,

¶17ב עס י ט פרנס פון ן עוסק שלו, ון ין ערויף יז ער זיך עוסק, יז ניט ער סדר יז, ז ער זיצט ביי זיך אין דער היים, און ווארט ביז וו נענט ס'וועט וועט ווענענט ס'וועט ומען צו יין צו ים א מענטש און ז גן הער זיך איין, זוי ווי כד רף בן י און י סחורה,

¶18אפשר הסטו ט י סחורה וועט ער זיך דעמאלט אויפכאפן פון שלאף, און וועט רויסגיין פון היים, און מ'וועט ים וועקפירן צו זיך אין כלויט, און ב ווייזן ים, ז ד רט איז דא די סחורה.

¶19ניט ד ס איז דער סדר פון אותו, דער סדר פון עוסק איז, ז ער גייט זוכן עכונה, ון ז ער יז זיך משתדל ל יפות את סחורתו מסביר זיין ים ים י גוטסקייט פון זיין סחורה ון די שיינקייט פון זיין סחורה,

¶20ון ווי זוי די סחורה יז גוט פ ר דעם מיט וועמען ער קומט די דברים מיט וועמען ער קומט אין פ רבינדונג, און מסביר זיין ס ים יין מ ל ין ווייטן מ ל ון ין וריטן מ ל, ון ווערט ניט מיט ביז וו נענט ער וועט פועל זיין ביי ים,

¶21ז ער וועט ויףן וועט ויפן זיין סחורא ט ס יז ער ענין עוסק ט ויך ין זיך ט אים ענין, ז ער ווקט ניט ויפן זייגער.

¶22ויב ער יז נ ע טעלט מ רו ין ן עסו פון ווייטן, וואס דעמאלט קוקט ער וויפן זי גל!

¶23זוי ווי ער ט מיט פ גערעדט מיט זיין וו ס ס ט ים גע ונ ען, ז ער ט רבעטן ביי ים מספר שעות ביז דער ון דער שעה, יז ז ס'קומט צו ט י שעה, יז ים לגמרי ניט נו גע ווען ער ג נ ער ענין, ון ער גייט זיך ווע וע ”ל תחת זיתי ותחת” שונתו, ון ד רטן טר כט ער לגמרי ניט וועגן אים אותי וו רום ד ס יז ן אותי פון א צווייטן!

¶24ער יז מערניט ווי ווי ן נ ע טעלטער ין אים עוו!

¶25ער ב לעב ס פון אים עוו קו ן ניט ויפן זוי ער, ון ים רט ניט, ז ווען מ'וועט ווען מ'קומען יינ ים נ ך י ווען ער עוו רף זיין פון ”על פי החוק, בי” זיין סחורה ז ל פ ר ויפט ווערן, ון נ כמערער!

¶26פילו ווען ב ע ן עסן, פילו ב ע ער ל פט, אויב ער איז דער ריכטיקער בעל עסוק ט עמולט וו ס חלומ"ט זיך ים ין שלאף?

¶27יז יין ”אדם רואה בחלומה” נ רפון הרהורי וועלכע ער האט געטראכט בייט ג.

¶28בשעת ער טראכט דעם ט ג וועגן זיין עסוק, יז אפילו ווען ער שלאפט חלומ"ט זיך ים דער עסוק!

¶29און ט ד ז גט מען 'העסוק בתורה'?

¶30אז ניט ער איז מערניט ווי לומד תורה במילא האט ער זיך געפונען א היתר פון ”פרק אחד שחרית ופרק אחד ערבית”, און די גמרא זאגט אין מנחות, אז דעמאלט איז ער יוצא מיט ”ספר התורה הזה מפיך” ”יומם ולילה”

¶31ווארום דאס איז ניט א זאך וואס ער דארף מקיים זיין מיט א מצוה פון ווארום ער איז אן עבד, האט ער קיין ברירה ניט און זוי איז ”עבדו בהפקורא ניחא” לו ט ד ס ווערט זיין נוסף,

¶32ווי דער רמב אים איז מסייער ין הלכות תשובה ביי ”אהבת תשגה תמיד”, ז יעדער רגע אין ט ג טראכט ער אין תורה, און טראכט אין ידיעת הבורא, וו ס ד ס יז חלק פון תורה,

¶33”דע את אלקי אביך” ווי די התחלה פון ספר הרמב אים, איז גלויבט זיך לייך ן לידע בנוגע צו אים אויבערשטן מיט לע פרטים ווי זוי ער איז מ וי ראשון מיט מין וכל הנמצאים מיט לע פרטים ווי ער רעכנט רט אויס בזה.

¶34וו ס ס ט מען י ער טע הוראה פון פדי בשלום ווי די גמרא טעלט עס אויס מיט ס ר, יז ער ער טע הוראה יז ער ענין התורה, ון נ ך פ ר ערויף, ז ס'ז ל זיין 'עוסק בתורה',

¶35כאמור לעיל, און דערנאך זאגט מען ובי גמילות חסדים, וואס ער זאגט ובי גמילות חסדים מיט א ו' המוסיף איז דערפון פארשטאנדיק,

¶36אז דער העסק וואס שטייט בנוגע צו תורה גייט דאס אויך אויף גמילות חסדים, אז ס'דארף זיין דער ענין זיין טאן אין גמילות חסדים אין אן אופן פון עסק בזה.

¶37ניט ער ווארט ביז וו נענט ער עני שעמט זיך פ, ון ט יין בריר ניט, ון ון ומט ו יין בב ו פנים ון ז ט ים, ז ער רף מחי זיין נפ ו ונפ בני בי ו ניט ד ס יז ער ענין פון מיל חס ים!

¶38ער ענין פון מיל חס ים יז, ז ער ען ניט רוען, אפ יר יז ז מענטש בשביבו וו ס ט ניט וו ס צו עסן, אדער ער האט וו ס צו עסן בער ער האט ניט וו ס אנצו ט ן?

¶39ער האט וו ס צו עסן און וו ס אנצו ט ן ס'איז אבער שלא לפי כבודו, און אויב דער צווייטער איז רגיל חמישי מיש רצון לפניו איז ט דעמאלט ווערט ד ס די מחסירו אשר יחסר לו איז ט דעמאלט ווערט ד ס אשר כראו ווי נשיא דורנו טייטשט דעם לשון אין דער מגילה,

¶40דאס איז ניט א זאך וואס ס'פעלט ביי א צווייטן, במילא שלאפט ער רואיק, ביז וואנענט דער צווייטער וועט צו אים קומען צוגיין און וועט אים אויפוועקן פון שלאף און זאגן אים הער זיך איין ס'איז דערג נגען צו זא מין מעמד ומצב, אז איך מוז זיך אפשעמען און קומען צוגיין צו דיר בעטן א נדבה, בעטן צדקה, נאר ער דארף זיין העסק במילות חסדים,

¶41דערביי איז בער דער ס ר ין ור יז ויך ס ר, ז די התחלה ויבט זיך ן פון ווי ערמ נט פריער, ויב ער וועט אנהויבן די התחלה פון עמילות חס י, ניט ערפ רוו ס ור ייסט ס ווייס מען ניט וו ס ער וועט ו ומען, ווי ערמ נט פריער בארוכה,

¶42און ווי מ'ה ט ס עזען ון מ ט עמ לט עלעבט ין ייטשל ן, יז עמ לט, ב ע מ ט רחמנ ל ל ן עפראוועט י לע מ וו נו בנוגע ו בני ם יז זיינען רט עווען כמ וכמ חברו פון ר בעל חייו,

¶43וו ס בן ניט ע ענט פ ר טר ן, ז מ'וועט מ טערן קעץ ער ונט מ'וועט זיי ניט ע בן אים עסן ביתם ובזמנם, און דער וואס האט זיך ניט זוי געפירט מיט זיין קץ אדער מיט זיין הונד האבן זיי געט ן התלוי בהם מ'זאל אים אריינזעצן אין כפיסא, און צונעמען די קץ און דעם הונד,

¶44און באווארענען זיי אויף תספי הממשלה בשעת מעשה, אדער מיט א שעה פאר דעם אדער מיט א שעה נאך דעם, האבן זיי געט ן בנוגע צו בני אדם פונקט דעם היפך.

¶45און אויך ער ייפך ין ן ופן פון עס ווי מ'ה ט ס עזען עמולט, ובפרט י וו ס בן זיך עמולט עפונען אים ין ין עול, ז ס יז ניט עווען ער טייטש, ב ע ער יז עזען ין זיין מ ר ל,

¶46י ס יז עווען משטר וכיו ב ז ער ער געטר כט ווי זוי נ וט ן רות זא מין וו ס ער יז ניט פון זיין מפל וגע, ער ע כמ וכמ וב ער יז י ו י, נאר דאס איז געווען כל מעינו, אפילו בשעת ער איז געזעצן ביי זיך אין דער היים.

¶47וואס דערפאר איז דער סדר איז, ז צום אלעם ערשטן הויבט זיך ן תורה, און ס'הויבט זיך ן ”העוסק בתורה”, און ט דעמאלט איז מען זיכער, ז ס'וועט זיין אויך ווייס 'בגמילות חסדים' דער עוסק 'בגמילות חסדים' אין גמילות חסדים אמיתיים,

¶48ביז ווי דער דוגמא הידוע, ז בשעת מ'גיט ינד א בר מסוג, וו ס ער רויף ט בער עז ט, ז ער ט ר ס ניט עסן, וו רום פ ר ים יז ס יפך חיים וכו ע ע ל פי וו ס ס'איז יפה לעינים, ון ס'איז מסוג ביי ים מ ימ ית המתיקות,

¶49מצד דעם מעמד ומ ב פון אים ינ יז ס פ ר ים ניט נ ר ניט יין מיל ח ס ים, נ ר ס יז ער ענין ווי כ מור פון ”חכם מכל אדם” חו ך ”שבטו, שונו בנו”!

¶50לכא ור חו ך שבטו! ער בעסטער ענין ין מיל חס ים, ומכל-שכן וקל-וחומר, ז ”מ'ד רף נ” ך זיין ט ן חסד, על אחת כמה וכמה ז מ'ט ר אים ניט מייסן ז ט מען, ז ב ע ער בן יז מעמ ומ ב מסויים, ון ער יז חו ך שבטו,

¶51יז ט עמולט יז ס ניט נ ר ניט ין מיל ו ח ס ים נ ר ס יז ער י אמת"ע סיני סיני בנו!

¶52וו ס ערפ ר מוז ס ומען לאחרי ווי ס יז דער עס בו תורה, און בנוגע צו בנו איז דאך ווי דערמ נט פריער הבנים אלי התלמידים יעדער מענטש,

¶53וועמען ער קען עפעס לערנען, איז ער אין גדר פון זיינער התלמיד, במילא דארף ער האבן ביי אים, צום אלעם ערשטן, ”ימין מקרבת” ער דארף אבער וויסן און אפשאצן, אז קען זיין ס'איז דא א זמן ווען ס'דארף זיין אן ענין של דחייה,

¶54אף על פי וואס אויך דעמאלט מוז דאס זיין מערניט מיט יד כה מיט ”שמאל דוחה” כמדובר בארוכה כמה פעמים, ובפרט לויט דעם פרק לב בתניא פון דעם בעל הגאולה.

¶55און דערנאך זאגט מען ומתפלל אין א ציבור וואס תפילה איז דאך ענינה וואס דאס איז כולל כל צרכי האדם,

¶56ווי דער רמב"ם פסק'נט פ, ז מצות עשה מן התורה ז מענטש ט צרכים, יז מצות עשה מן התורה להתפלל, ז דער ויבערשטער ז ל ממלע צרכיו זיין רף ד ס זיין ומתפלל אים הציבור,

¶57על ”יפרש מן הציבור,"'” ון דעמאלט הן-ל ”כביר לא ימאס” איז ער בטוח ז דער אויבערשטער וועט ממלא זיין בקשתו, וז מען ומט ערמיט ויך ער חסידישער טייטש פון אים בעל ול ון ון ו ממלא מ ומו, ז מ פלל ים יבור יז ז ער לייבט וז מען עשר כוחו נפ ו,

¶58ווערט ס מנין פנימי, פון עשרה פון זיינע כוחו טייען לע וז מען ”כעבדא קמי מרי” און זיי זיינען ”מתפלל לפני הקב” ב רוך הוא.

¶59ביז אויך אז דאס איז כולל ”בכל לבבך בשני יצריך” ברבים היו עמדים ווי דערמאנט פריער, אז אנשי אפשלום האבן מתפלל געווען, אז דוד זאל מנצח זיין דער יצר הרע באמיתתו איז מתפלל, אז דער יצר טוב זאל אים אייננעמען, כמבואר בארוכה אין תניא און אין ספרי מוסר ובכמה וכמה מקומות.

¶60וואס דאס איז אויך לכל לראש די עבודה וואס מ'נעמט נאך תוספת חיות בזה פון י ט כסלו אין דעם ענין פון ”תורה ועבודה וגמילות חסדים”,

¶61אדער ווי בלשון ווי די סדר ווי די גמרא רעכנט דאס אויס תורה און גמילות חסדים און עבודה, און ס'ווערט די שלשה עמודים וואס ”עליהם העולם עומד”, דער עולם ”קטן זה האדם”, ווי ער זאגט אין תנחומא,

¶62און דאס ברענגט אויך דער ”העולם עומד”, דער עולם כפשוטו, אז דאס ברענגט אריין, ובלשון הרמב בם, מכריע ”כל העולם כולו לכף זכות” און ס'ברענגט הצלה וישועה, ”מסמך גאולה לגאולה”,

¶63פון דער גאולה פון יו ט' כסלו, צו דער גאולה השלימה על ידי משיח צדקנו, וואס דעמאלט וועט דאך זיין ”ותחזינה עינינו בשובך לציון ברחמים” און מ'וועט זען דעם אהרין בעבודתו ובכהונתו,

¶64ווי אזוי ער איז מדליק נרות המנורה בבית המקדש השלישי, צוזאמען אויך וואס הדליקו נרות קדשך אין בית-המקדש, און דאס איז אלץ במהרה בימינו ממש,

¶65אין אן אופן, אז די חנוכה הבאה אין שנת תשמ ה וועט מען פראווען אין ”ירושלים עיר הקודש, ובקרית מלך” רעה, ובבית המקדש, וואס דארטן וועט מען מדליק זיין די נרות קדשך דער ”קרית מלך רב” פון ארץ ישראל,

¶66”ארץ אשר” ”תמיד עיני הוי' אלקיך בה מרשית השנה ועד אחרית שנה”.

¶67און מ'וועט דאס טאן אין אן אופן אים הציבור, אז מ'וועט צוזאמענקלייבן יעדער איד און אלע אידן, ווי ער זאגט אין ספר קהלת יעקב,

¶68אז ציבור איז א ראשי-תיבות צדיקים בינונים און רשעים, און מיט ווי המחבר פאר דעם ר וועט דאס זיין מתפלל אים הציבור, אז אלע אידן וועלן ווערן א חלק פון דעם ציבור,

¶69בדוגמא ווי חלבנא איז זי דוקא מאכט כשר, אז די קטירות זאל זיין א קטירות וואס זי איז ”עולה לרצון לפני” הוי,"' און ס'וועט ווערן אויך א סבא צדיקייא בתיובתא,

¶70פונקט אפילו דעם רי ז' מאכט מען, אז ער זאל זיין א צדיק גמור, און דאס ווערט געמאכט בשעתא חדא וברגעא חדא אזוי מאכט מען אויך די צדיקייא בתיובתא פון א ענין הפכי, און ס'ווערט צוזאמען, וואס דעמאלט איז 'קתי מר דא מלכא משיחא' שלימות העם, צוזאמען מיט שלימות הארץ,

¶71צוזאמען מיט שלימות התורה ומצוותי' דער ”חוט המשולש” אין בית המקדש השלישי, בגאולה האמיתית והשלימה על ידי משיח צדקנו, ובמהרה בימינו ממש.

¶72לחיים.