Text

¶1אז ”פדה בשלום נפשי מקרב לי כי ברבים היו עמדי” איז דאך ידוע די הדגשה פון דעם בעל הגאולה באגרת הקודש שלו הידועה, וואו ער שרייבט וועגן דעם אופן ווי אזוי ס'איז געווען די גאולה,

¶2אז דאס איז געווען דעמאלט ווען ער האט געזאגט דעם פסוק פון ”פדה בשלום נפשי” וואס דערפאר איז דאך אויך כמה וכמה מאמרים פון רבותינו נשיאינו פארבונדן מיט י טס כסלו הויבן זיך אויך אן מיט אט דעם פסוק בצירוף ברובם של מאמרים אלו,

¶3אז אמרו חז זל אויף דערויף אין מסכתא ברכות, ובתחילת מסכתא ברכות, אויפן פסוק אז ”כל העסק בתורה ובגמילות חסדים” ומתפלל אים הציבור זאגט אויף אים דער אויבערשטער, הקב"ה ”מלא אני עליו כאילו פדעני לי ולבני מבין אומות העולם”,

¶4און מ'שטעלט זיך אויפן פסוק ”פדה בשלום נפשי מקרב לי כי ברבים היו עמדי” ווי רש"י איז מפרש ווי אזוי דא שטייט תורה און מילות השדים און עבודה וואס דאס איז תפילה.

¶5וואס אין דערויף איז אויך פארשטאנדיק פון די אגרת הקודש, וואס נוסף וואס ער ברענגט די כמה טובות פון דעם פסוק, איז ער מדגיש כמה פעמים דעם ווארט שלום אז יצאתי בשלום וכו איז דאך דערפון פארשטאנדיק,

¶6אז דא איז די הדגשה ניט סתם אן ענין פון פדה, נאר אז דאס איז געווען א ”פדה בשלום נפשי”, וואס דאס קען זיין אן ענין פון בדיעה, ווי דער פסוק אליין איז פארשטאנדיק פון אים בכמה אופנים, און אט די בדיעה איז געווען ”פדה בשלום”,

¶7ווייס מען דאך ניט וואס איז דא דער עיקר און וואס ס'קומט אלס א דבר נוסף שטייט אין דער אגרת בהדגשה, אז דאס איז דער ענין וואס יצאת בשלום.

¶8ובמיוחד ווי דאס איז נאכמער פארשטאנדיק אין דעם מאמר פון ”פדה בשלום” וואס דער מיטעלער רבי, וואס זיין גאולה, איז דאך אויך געווען אין חודש כסלו,

¶9און געווען ביום השלישי וואס דער שיעור תהלים שלו איז דאך אויך מיטן פסוק ”פדה בשלום נפשי מקרב” לעקיב הרבים היו עמדי, וואס דארט איז ער מדגיש,

¶10אז וואס איז דער אמת'ער ענין הפדי איז דאס דוקא ווען דאס איז א פדי בשלום אין אזא אופן ווי ביז אין 'תכלית השלימות' פון שלום, ביז וואנענט אז דאס קען זיין בפשטות,

¶11דוקא ווען ס'איז דא דער מצב העולם אין אן אופן ווי דאס איז אין ימות המשיח, ווי דער רמב"ם איז אויך מדגיש אין סיום ספרו, 'יד החזקה', אז בימים ההם וועט זיין א ”שלום בכל העולם כולו”,

¶12ווארום ס'וועט ניט זיין ”לא מלחמה ולא תחרות” מיט די אלע ענינים וואס ער רעכנט אויס, און וואס נאך מערער, דער עסוק העולם כולו, ווי ער זאגט דארטן,

¶13וועט זיין לדעת דעם אויבערשטן, כמו שנאמר ו”מלאה הארץ דעה את הוי' כמים לים מכסים” וואס דאס איז דאך פארשטאנדיק, אז דאס איז שולל דעם היפך השלום בתכלית, ווי דער מיטעלער רבי איז מבאר בארוכה בדרוש האמור,

¶14און ווי אויך פארשטאנדיק בכמה דרושים שלפניו פון דעם מיטעלער רבי'ס דרושה שלאחריו, אנהויבנדיק פון אגרת הקודש פון דעם בעל הגאולה.

¶15וואס יש לומר, אז דאס איז אויך דער קשר און די הדגשה בשנה זו, וואס דאס איז א שנת השמיטה שבת להוי וואס שבת האט דאך א קשר מיוחד מיט שלום,

¶16ביז וואנענט אז מ'זאגט, און ס'איז פארבונדן מיט ברכת שבת, זאגט מען שבת שלום אנהויבנדיק אויך מיט שלום ”עליכם כי שבעו מבית” הכנסת, הויבט ער גלייך אן אויך מיט שלום, און אזוי במשך כל יום השבת איז דעמאלט ניט שייך קיינע ענינים וואס זיי זאלן גורם זיין צו שבת.

¶17וואס דאס איז אויך בפשטות דער ענין השמיטה, וואס דעמאלט איז ניטא דער ענין פון ”שש שנים תזרוע שדך ושש שנים תזמור כרמך” אט דעמאלט איז בפשטות סיבות וואס קענען גורם זיין צו העדר השלום,

¶18אדער נאכמערער צו היפך השלום איז רובם ככולם זיינען זיי פארבונדן מיט ענינים וואס זיי זיינען פארבונדן מיט ענינים של פרנסה, ”פן יחסר לחמו”, אדער לחמו פון פרנסה כפשוטה,

¶19אדער לחמו בהנוגע צרכיו אדער רצונותיו וכיוצא בזה, צי דאס איז כבוד וכיוצא בזה, וואס דאס קען גורם זיין אז אינו צרה בשל חבירו וכו משא"כ אז ס'איז דא ”כל מלאכתך עשוי” ווי דאס איז ביום השבת אלע מלאכות,

¶20אדער דער ענין ווי דאס איז די מלאכת האדמה ווי דאס איז אין שנת השמיטה, שבת להוי ווי דער פסוק רופט דאס אן אט דאס איז דער ענין וואס איז מדגיש און ברענגט אראפ בגלוי דעם ענין השלום, וואס דאס איז שולל די ענינים הפכיים, ענין שלילי לא תעשה,

¶21נאר אויך ווי דער רמב"ם איז מתחיל הלכות שבת שלו, דוקא מיט דעם ענין פון דעם עשה שבו, מיט דעם ציווי פון מצות-עשה פון תשבות, ”ביום השבת תשבות, אף” על פי וואס רובם ככולם פון הלכות שבת איז גאר ענינים פון לית-עשה ביז ל' תמלאכות, און דאס איז אן איין און איינציקער מצות-עשה.

¶22און דערמיט ווערט די התחלה.

¶23וואס דאס איז אויך, כמדובר, די הדגשה צוזאמען מיט דעם ענין השלם, וואס דאס איז די הדגשה אין דעם ענין פון יט' כסלו, און ס'שטייט נאך מער בגלוי און ס'ווערט ארויסגעבראכט מורך דעם יום וואס כל יומא ויומא עביד עבידתי ”יום טוב ראשון של”

¶24חג ולפני זה, יום טוב ראשון פון ראש השנה התחלית ושבת, וואס ענינו איז שבת שלום, און וואס דאס נעמט אראפ די סיבות אויף היפך, ואדרבא דאס ברענגט אראפ שלום בעולם,

¶25וויבאלד אז ”כל מלאכתך עשוי” וויבאלד אז דאס איז בישראל ”שבשבילם נברא העולם” ווערט דאס אזוי אויך נמשך בכל עניני העולם, ועד כדי כך, אז ביי אידן גופא ברענגט דאס,

¶26אז אפילו אן ”עם הארץ אין יכול” זאגט ער אמת בשבת, און קען ניט זאגן אן ענין פון היפך האמת, וואס דאס גייט זיך צוזאמען, אז ער ווייס אז ער וועט זאגן אמת פארהיט דאס אים פון די ענינים וואס זיי זיינען פארבונדן מיט עשרת הדברות,

¶27כמבואר בכמה מקומות, און אויך אין דעם מדרש המיוחד פון די מדרשים קטנים, וואס דארט איז ער מבאר ווי אזוי די שמירת מדת האמת, איז דאס איז א וועג אז מ'זאל זיין זיכער אז מ'וועט אפהיטן כל התורה ומצוותי' ווארום ער ווייס, אז מ'וועט ביי אים פרעגן צי האט ער געטאן ענין פלוני,

¶28יהא מורות ”שמים עליכם, על כל פנים כמורו בשר ודם” טוט ער מלכתחילה ניט זאכן, וואס דערנאך וועט ער דארפן זאגן שקר, במילא פירט ער זיך אויף אין שמירת התורה ומצוותי.'

¶29וואס דאס איז אויך די אלע ענינים ווי דאס איז פארבונדן מיט פרשת השבוע פון שבת שלפני זה, ”ויבוא יעקב שלום” וואס דאס איז דאך אויך מלשון שלימות ומלשון שלום, ביז אז דאס איז געווארן אזוי בפשטות, און אין אלע דריי ענינים וואס די גמרא רעכנט אויס בגופו ובנשמתו, אויך בממונו,

¶30וואס דאס איז דאך כולל כל נכסו שלו הגשמיים והרוחניים, כמבואר בכמה מקומות אין ספרי מוסר, ועאכו' כמה אין ספרי חסידות וקבלה.

¶31על דרך זה אויך צו דעם קיום היעוד פון ”וישב יעקב בארץ מגורי אביו בארץ קנען” וואס דאס איז דאך דער שיעור חומש פון דעם טאג פון יטס כסלו בשנה זו,

¶32און ווי רש"י טייטשט דאס אפ אז ”ביקש יעקב לשב בשלוה” וואס דאס איז דאך די הדגשה פון דעם ווארט בישר נאר דעמאלט איז געווען ”כפץ עליו רוגזו” משא' כן איצטער, לאחרי מעשינו ועבודתינו במשך פון דעם זמן שלאחרי זה,

¶33על אחת כמה וכמה במשך פון עקבתא דמשיחא, אבידתינו ועבודתינו דעמאלט, ובמיוחד לאחרי חג הגאולה, אין הפצת המעיינות חוצה ווערט דאך מקויים די בקשת יעקב אז ס'זאל זיין א ישיבה,

¶34און א ישיבה בשלוה אמיתית, און א ”ישיבה בארץ מגורי אביו בארץ כנעם” אין אן אופן אז דאס ווערט דער כנעם מלשון מסחר, ווי ער טייטשט אפ דער אלטער רבי, דער בעל הגאולה,

¶35אז מ'מאכט א מסחר און א היתר איזקער מיטן אויבערשטן, אז מ'איז זיך מתעסק בנוחתיו וואס דאס איז כל העולם כולו, דערפון האבן די רווחים, סיי דער אויבערשטער און אויך די וואס זיינען זיך מתעסק בזה, כמבואר בארוכה אין די דרושים פון דעם רבי'ן מהר"ש מלכתחילה אריבער אויף אים כתר תלו את העני עמיו,

¶36און וואס ער איז דארט אויך מבאר דעם ענין פון היתר עיסקא וכו מיט ביאורים ודרושים, און אויך דער דרושים פון צמח צדק לפני זה, און דרושי רבותינו נשיאינו שלאחרי זה, וואס דאס שטייט אויך ”ביתר שאת וביתר עוז בשנה” זו,

¶37וואס כאמור איז תחילתו ביום השבת וואס ”כל מלאכתך עשוי” און אף על פי כן דארף זיין ”אדם לעמל יולד” דאס איז אבער א שבת'דיקער עמל, און א שבת'דיקע עבודה, אבער דאס איז פארבונדן וואס די עבודה פון שבת איז דער ענין פון תענוג, און אזוי ווערט דאס נמשך פון ראש השנה בכל אברי השנה,

¶38בכל ימות השנה, ”מראשית השנה ועד אחרית שנה”, און אין צווישן האט מען דאך אויך די ”יומין זכאין” די ימי חנוכה, כמוזכר לעיל ולפני זה,

¶39דער יום הגאולה, די גאולה פון בעל התניא ושולחן-ערוך, וואס דאס איז דאך ”מנהג ישראל” מ'זאל אים אזוי אנרופן, דערפאר וואס דאס איז מדגיש אז ער איז געווען דער 'שני אור' ווי דער בעל שם טוב האט אפגעטייטשט, און דערנאך רבותינו נשיאינו האבן דאס מפרש געווען און פאנאנדערגעשפרייט און מבאר געווען,

¶40אז דאס איז 'שני אור' תורת הנגלה שולחן-ערוך און תורת הנסתר תניא, וואס דאס איז תורה שבכתב פון חסידות, כמבואר בארוכה אין שיחות פון נשיא דורנו פון רבי'ן דעם שווער.

¶41און דאס ווערט דערנאך נמשך בכל הענינים, און נמשך אין אן אופן פון ביז אין חוצה, אז דארט ברענגט מען אריין די מעיינות עצמם, און די מעיינות שטייען דארט אין אן אופן פון הפצה, און זיי שטייען דארט אין אן אופן פון ”בשלום מקרב לי כי ברבים היו עמדי”, ווי ער טייטשט אפ אין ירושלמי,

¶42אז אפילו אנשי אויף שלום איז ניט נאר זיי זיינען געווען מיט דוד'ן, נאר זיי האבן מתפלל געווען, והיו עמדי צוזאמען מיט דוד'ן,

¶43לנצחונש אל דוד וואס דאס איז דאך דער ענין פון ”אתהפכא חשוכא לנהורא ומרירו למיתקו” ביז דונות נעשו כזכיות וזכיות די עבודה פון בעל תשובה,

¶44וואס שבת איז דאך אותיות תשוב וואס דאס איז דאך ”משיחא אשר לאתבא צדיקייא בתיובתא” וואס די גאולה איצטער, מגלות הזה,

¶45איז דאך פארבונדן דוקא מיט עבודת התשובה, ובפרט נאך בימינו אלו, וואס כלו כל הקיצין איז די גמרא גלייך ממשיך ”ואין הדבר תלוי אלא בתשובה” אז בשעתא חדא וברגעא חדא ובעל אחת כמה וכמה ביום החדא,

¶46איז כלשון הרמב בם ווערט אפגע'פסק'נט די הלכה ”דבר הוי' זו הלכה” אז הבטיחה תורה אז ”מיד הן נגאלין” און הבטיחה תורה אז לפני זה איז ”ישראל עושין תשובה” וואס דאס ווערט אויפגעטאן בשעתא חדא וברגעא חדא, כמוזכר לעיל.

¶47און ס'קומט גלייך משיח צדקנו, און מ'געפינט זיך אלע ”בארץ מגורי אביו בארץ” קנעם וואס ווי די גמרא זאגט

¶48און מבואר בארוכה פון דעם בעל הגאולה דעם ענין וואס לעתיד-לבוא איז אברהם לו ידענו און די גאולה איז פארבונדן דוקא אז מ'וועט זאגן צו יצחק'ן אתה אבינו אז ימלות ”חוק פנו לשוננו רינה” וואס דאס איז דאך אויך פארבונדן מיט די פסוקים

¶49פון כ' חשון פון דעם רבי'ן נשמתו עדן, ווי גערעדט פריער, וואס בכללות איז דאס די ענינים פון שיר המעלות, וואס דאס איז דאך דער ענין פון יעקב וואס די גאולה שלישית און בית המקדש השליש איז דאך דאס כיעקב שקרב בית, ווי מ'האט געלייענט שבת בפרשת השבוע,

¶50ו' ”מיני' מתברכין כולי יומין” און פון דערויף ווערט דער ענין פון אפארצת ”נחלה בלי מיצרים” פון יעקב אבינו, אנהויבנדיק פון שאלת סעודות, וואס דעמאלט הויבט זיך שוין אן יט' כסלו בשנה זו כמוזכר לעיל, און דערנאך איז הולך און מוסיף, ווי אין אלע ענינים פון תורה וקדושה,

¶51על אחת כמה וכמה אין ענינים פון הפצת המעיינות חוצה, עאכו"כ אין ענינים פון גאולה, גאולה אויך פון מיצרים דקדושה, וואס דערפון איז דאך אויך פארשטאנדיק א רגע ראשונה של גאולה אדער תקופה ראשונה של גאולה ווערט דאך דערנאך, לאחר זמן,

¶52אן ענין של מצרים דקדושה, דארף מען האבן א גאולה נעלית יותר, דער ”ילכו מחיל אל חיל” אין גאולה עצמה.

¶53וואס דאס וועט גלייך אראפברענגען, כמדובר לעיל, בשעתא חדא וברגעא חדא, דער קיום היעוד פון ”הרינו הוי' חסדך וישחד תתן לנו”, ביז ”לשכן כבוד בארצנו” בפשטות, 'ובשמחה ובטוב' לבב.

¶54לחיים.