transcript · Yiddish
Text
Machine text not yet checked by a person - do not quote it as the Rebbe's words.
¶1מ'האט דאך פריער גערעדט וועגן הרינו כחולים וואס דאס איז דאך מיוסד אויף דעם מאמר המדרש והגמרא הרינו כחולים די שבעים שנה פון חוני המעגל, וואס דאס איז געווען די שבעים שנה פון דעם חודן, כמבואר דעם 'מקום אחר', וואס דערפאר איז דער זמן הגלות, וואס דאס איז געווען די שבעים שנה פון גלות בבל, וואס דאס איז געווען ראשונה פון די אלע ד' גדות,
¶2ווארום 'גלות מצרים' רעכנט זיך א גלות כללי וואס איז געווען דערפאר מתן תורה, און דערנאך איז געווען די ד' גליות שלאחרי זה, ביז אין גלות אדון, און דער ראשו דדברי דער ראש פון די גלות איז דאס איז געווען דער ענין פון גלות בבל,
¶3און דאס איז געווען דער ענין פון די שבעים שנה, וואס דערפון איז פארשטאנדיק אויך אט דאס וואס אין אלע גליות איז דער עתר הבירור אין די שבעים אומות, וואס דאס איז ווי די דוגמא אין נפש האדם די ז' מידות,
¶4וואס אין זיי איז דער 'עיקר העבודה' וואס כל מידה איז כלולם יתר וואס דאס איז דאך דער מספר פון די דוגמא אויך בא די אומות, וואס די שבעה אומות פון ארץ-ישראל האבן כולל געווען אין זיך דער ענין פון שבעים אומות פון כל העולם כולו,
¶5וואס דערפאר אז מ'האט אייננעמען די קאר ארץ ישראל איז דאס געווען איינגענומען די גאנצע וועלט, אויך כמרומז אין פירוש רש", אז די מלכים האבן געוואלט איינקויפן זיך א נחלה בארץ ישראל, וואס דערפאר איז ויקראו לו שני,' און די פון חרמא ון שריון וכו וואס יעדערער האט געוואלט האבן א חלק אין ארץ-ישראל, אף על פי וואס ער איז געווען א מלך אין חוץ לארץ,
¶6כמבואר בכמה מקומות בארוכה.
¶7און דער גלות ווערט אנגערופן בשם חלום בדוגמא ווי אין אז חלום איז דאך דעמאלט ניט אלעמאל דער שכל שולץ, ואדרבא דער עיקר הנהגה איז גאר ניט על פי שכל נאר על פי טבע הגוף,
¶8אט אזוי איז אויך בזמן ווען ס'איז דא דער שכל שבאדם בגלוי, איז אט דעמאלט איז דאך ניטא דער ענין פון ”נכנס בו רוח שטות” איז דאך דעמאלט ניט שייך אויבר עבירה.
¶9בשעת דער שכל איז שלא בשלימות, בדוגמא פון חלום איז אט דעמאלט איז דא אן ארט, א חלום, א מקום ריקן וואס ס'קען אריינגיין דער ”נכנס בו רוח שטות” במילא ווערט דעמאלט דער ענין פון עובר עבירה רחמנא לט.
¶10און דערנאך איז זאגט מען דאך אויף דערויף די דוגמא, אז דערפאר קען זיין אויך א כיבור פון הפכים, אז חס על פי וואס בשעת התפילה איז
¶11התפילתו מקרב ולב עמד און ער זאגט ”ואהבת את הוי' אלקיך בכל לבבך ובכל נפשך ובכל מאודך” כדברי איז דערנאך זאל זיין דער הלינו כחמים לאחרי התפילה זאל זיין די הנהגה באופן שני, אין אן אנדער אופן,
¶12ווי ער איז מבאר אין די דרושים פון היינו כחולמו ביז וואנענט אז ס'קומט ארויס דערנאך פון די דקות קומט דאס ארויס ווייניקער דקות, ביז גאר אין אן אופן הפסקי לגמרי,
¶13אז מ'קען זען א איד וואס לכאורה איז דאס א פרומער-איבער, און זאל טאן און זאגן-טאן ענינים וואס זיי זיינען היפך לגמרי, ניט נאר פון מהדרין מן המהדרין ניט נאר פון מהדרין ניט נאר פון מקיימי מצוות,
¶14אפילו אין ”מצוות אנשים מלומדה” נאר הויבן אהאנט בגלוי אנטקעגן ”דבר הוי' זו הלכה” און זיך ניט מסתפק זיין מיט טאן וואס אליין טאן אזוי,
¶15מכריח זיין א צווייטן ער זאל אויך אזוי טאן, און אויב ניט זאגט ער אים, אדער ער איז אים מרמז וכיוצא בזה, אז ער וועט ביי אים צונעמען די פרנסה, וואס דאס איז ן ענין פון ”שפיחת דמים על” כל פנים ברצון, נוסף אויף דעם ענין פון כופץ זיין א צווייטן אידן, מוריד זיין אין ”דבר הוי' זו הלכה”
¶16ס'איז דאך דא דער כלל אין נשמע, אז דער וואס טוט ענינים בסתר, וואס זיי זיינען היפך פון קידוש השם, אז ראכן ווי צו דעם סתר אז ס'איז געדרוקט אין אלע צייטנגען,
¶17איז דעמאלט איז ”נפרעים ממנו בגלוי”, און אז דאס גייט בדרכי חסד ובדרכי נועם איז אט דעמאלט דער נפרעים ממנו בגלוי אז ער איז מגלה בגלוי ביי וואס ער האלט.
¶18און אט דאס איז, אז אט די וואס האבן געהייסן הויבן א האנט אנטקעגן ”דבר הוי' זו הלכה” און אט די וואס לייגן-איין וועלטן אז מ'זאל פ רשרייבן גויים אלס אידן, אף על פי וו ס דער גיור איז שלא על פי הלכה איז ד ס הייסט ער בלייבט גוי ווי געווען,
¶19און מ'הייסט חתמ'ענען ז ד ס איז יהודי וו ס ווי די גמרא ז גט יהודי איז דאס ”מודה בכל התורה כולה” איז דער זעלבער קומט רויס בגלוי וו ס לא הי' כמוהו בישראל עד היום הזה און ז גט ברבים, אז ס'איז געווען במילתא דמידברא דא פלאסא איז דאס ניט קיין לשון-הרע,
¶20ווארום מ'ווייס אז דאס וועט נתפרסם ווערן, על אחת כמה וכמה אז דארט איז געווען סך מערער ווי פלאסא, און אויך ן אפיציעלער פארש-כהל פון ממשלת ישראל, און שטיילט זיך אוועק בגלוי און זאגט, אכלתי ויוכלו ווי די רשיא ברענגט אראפ דעם אפטייטש פון חז.
¶21אויף חטא עץ הדעת, אז מ'וועלט האבן מלחמה געהאלטן אז זיי האבן מלחמה געהאלטן אין ”חפץ חיים”, און מ'האט מלחמה געהאלטן, און מ'האט אים ב זיך, און אזוי וועט ניטא מכאן ולהבא, און נאך דערויף בלייבט אויף אים דער תתול מיטן ווארט מיטן תואר,
¶22אז ער האט הינטער זיך ההולכים אחריו און האט ביי זיך דעם צרור הכסף, און האט געבראכט אהערצו דעם כסף אויף אפקויפן מוסדות ומנהיגים און שרייבער, כידוע לכל, נאר מ'האט געמאכט א שטיקל טומל, נעמט מען די געלט בחשאי,
¶23און וויסנדיק, אז דאס געלט איז דער סדר אין ארצות הברית ובכל מקום, אז דער טשעק אויף וועלכן ס'איז אנגעשריבן, ווען ס'האט באקומען די געלט גייט אוועק צוריק צו דעם וואס האט געגעבן דעם טשעק, און ער האט דאס ברשותו,
¶24און וויבאלד אז ער שעמט זיך ניט מלחמה-האבן, ניטן ”חפץ חיים” און בלימען זיך, אז ער האט אים ביי זיגט, ואוכל עוד אזוי וועט מען טאן ווייטער אויך, מיט די תלמידים מיט חס-חס פון 'חפץ חיים' וכיוצא איז דאך א זיכערע זאך,
¶25אז ער וועט זיך ניט שטענען און וועט זיך ניט אפשטעלן מאיים זיין מיט דעם טשעק וואס ליגט ביי אים, אז פלוני בן פלוני האט באקומען ביי אים כך וכך אויפן מוסד, און מ'ווייס דאך פארוואס מ'גיט געלט ללא שעלוני.
¶26בשעת מ'גייט ארום פון איין זייט און מ'קערט איין די וועלט אז מ'דארף האבן געלט פאר ”ארץ הקודש”, און מ'דארפט אז ס'וועט האבן געלט פאר 'ארץ הקודש' נעמט מען א טייל פון די געלט און מ'פארט אוועק אין חוץ לארץ,
¶27און מ'קלייבט אויס אט די וואס זיי וועלן מסכים זיין זיין מלאככי פינחא און שיטן מזל-טאן און באגריסן פאר ווי ס'איז איצטער נתגלה געווארן פאר מלחמה מיטן 'חפץ חיים' און באזיגן אים, און צווישן זיי ווייס איך ניט, תלמידי תלמידיו של מי זיי זיינען, ואין פוטחי פה מ'זאל אפשיקן צוריק דעם טשעק,
¶28אדער על כל פנים זאגן ז מ'נעמט די געלט, אן קיינע התחייבות, על אחת כמה וכמה מ'וועט אים ניט מאכן פאר א מנהיג בישראל, ניט א מנהיג אפילו ביי א קבוצה פון עשרה, פון אן עדה הקדושה בישראל, על אחת כמה וכמה פון מאות ואלפים אין ישראל,
¶29על אחת וואס צווישן די אלע ענינים האט מען דאס געמאכט פאר אן אפטרופית אויף עניני דת ”לא היתה כמוה” בישראל צווישן אלע ענינים וואס ס'איז דא אין א ממשלה איז ד ענינים וואס זיינען פארבונדן מער מיט אמת'ס און דת,
¶30און ד ענינים וואס זיינען פארבונדן וואס מ'קען פארווייגן, אויף כל פנים ניט מ'קען, אבער מעשה בפועל, אז דער ווערט קערט זיך ניט איבער, אז מ'איז זיך ניט נוהג על פי האמת אדער על פי היושב ”על פי המוסר אפילו” במקולקלים שבאומות איז געווען דער סדר,
¶31אז על כל פנים דת האט מען דאס געגעבן איינעם וואס ער קען זיין ביישפיל, ניט בחייו הפרטיים, על כל פנים בחייו הציבורים ווי אזוי מ'דארף זיך פירן על פי דת.
¶32ס'איז דא אידן וואס כל זמן מ'ברענגט ניט א ראי' פון א גוי האט דאס אויף זיי ניט קיין השפעה.
¶33יעדער ענין בהדגחה פרטית, נאך דערויף ווי דער איז ארויס מצד כ' נצחון, אז ער האט באזיגט דעם 'חפץ חיים' האט נתפרסם געווארן א מעשה וואס האט געטראפן אין וואשינגטאן, וואס דאס איז פאר זיי דער ביישפיל כל דבר טוב ואשם.
¶34אז דארט איז געווען איינער פון די מיניסטארים, ניט פון די הויפטים, וואס ס'האט ניט צו טאן ניט מיט עניני מוסר, ניט מיט עניני צדק וישר, האט ס'טאן מיט עבודת הדמי, איז געווען א מסיבה, האט ער בא דער מסיבה געזאגט א בדיחה, און האט געזאגט די בדיחה ניט בשמו נאר בשם פון א פרוי וואס זי איז ניט-טריא צי אן אויסגעטראכט צי צי אן אמת,
¶35קיין נפקא מינה ניט, על כל פנים בדרך בדיחות, און האט דאס געזאגט בדרך פתיחה, ניט בדרך התוועלות וואס דערנאך האט מען זיי געכאפט, אז דאס וועט פוגע זיין אין דעם קלוט פון וואטיקא!
¶36ס'איז דאך א וועלט!
¶37היתכן! א איש וואס ער האט אן עמדה ציבורית, פארנעמט אן ארט אין ציבור, און ער איז א מיניסטער הסעקרעטערער פון אגריקאלטיעלטיער!
¶38היתכן ער זאל אנרירן ניט חס ושלום פון זיין גאס ער איז ניט שייך צום ותיקאן, אבער צווייטן גאס וואס זיצט מעובר לים, און ניט ער האט געזאגט אז ער האט מיט אים מלחמה,
¶39ניט ער האט געזאגט אז ער האט אים ביי זיגט און וועט פירן ווייטער די מלחמה, ער דערציילט, אז בדיחה פון א גויה וואס זי האט געזאגט אין אזא מין נוסח וואס קען יענעם אריר ניט מלחמה, ניט מנצח זיין!
¶40טרעפט זיך די וועלט! ביז וואנענט אז די אידן האבן זיך איינגעשטעלט בכבודו מ'איז ניט שייך צו זאגן, מ'פומלט די וועלט אויפן פרעזעדט די היתכים, ער האלט אים במתרתו!
¶41דאס איז ניט קיין 'שר הדתות', ניט קיין שר המוסר, ניט קיין שר החינוך, ניט קיין 'שר הפנים', ניט קיין שר החוסר, מערניט ווי צו טא מיט עבודת אדמה, האט ניט צו טאן מיט זיין דף, האט ניט צו טאן מיט מלחמה האבן מיט אן אש דתי,
¶42און דערציילט ניט וואס ער וועט טאן מארגן, ברימט זיך ניט דערמיט, בדרך תחות ובגיחה דערציילט זיך בשם אחר, אן קיין התפעלות צעלן זיך איין גאנצע קבוצ"ע אידן, דערנאך איז מען נאך מסתמא די וואס זיי נעמען אט דעם שער הדפות פאר א מאנען אויך זיך איינטעלן בכבוד פון דעם ווייטן כאן,
¶43היתכן מ'האט אים אנגעהויבט זיי, דערנאך זאגט מען, אז ער וועט זיין דער מודיש אויף די תלמ חיים וואס געפינען זיך אין 'ארץ הקודש', און ער וועט זיי מציל זיין, ”מכל צרה וצוקה” בשעת ער אליין איז מטלב, אז ער ברימט זיך, אז מ'האט מלחמה געהאלטן מיטן 'חפץ חיים' און מ'זעט ווי אזוי בהשכחה פלאצית זיבעציק יאר האט ער זיך געברענגט!
¶44ס'איז אין זיבעציק יאר! מ'האט מלחמה מיטן ”חפץ חיים” און מ'האט אים ביי זיך, און דערנאך מופיבן ער, מיט ווייטער אייך אזוי טאג!
¶45טענ טראכט אויס, אז פלוני בן פלוני האט אים באגריסט, ווארום פון איצט אן און ווייטער איז מצב הדת בצוח ער אליין זאגט אז ער האט מלחמה מידעת!
¶46קיינער וועט ניט זאגן אויפן ”חפץ חיים” אז ער איז רחמנא ליצלן ניט געווען פארבונדן מיט דעת!
¶47”חפץ חיים” איז געווען כולי דעת!
¶48און מיט אים האט ער מלחמה! ניט דערפאר וואס ער האט געהייסן ”חפץ חיים”, געהאט אט דעם חיבור, מצד זיין שיטה אין השקפת ווילסט זיך ניט פירן ווי אים, פיר זיך ניט, ס'פיר זיך אנדערש,
¶49טענה"ט צו אים א שוכן-אפ, דער חסת חיים האט לעבעדיקע חיבורים, האט לעבעדיקע תלמידים, האט לעבעדיקע תלמידי-תלמידים, נאר וואס דען, זיי שווייבן, כ' ווייס ניט מאי טענה'ן,
¶50אבער זיי שווייבן, און אויף דערויף בויט מען, אז מסתמא וועט מען בעשור אויך שווייבן, און טאמער ניט וועט מען געבן נאך א טשעק, א פון די אפילת וואס מ'נעמט אויף בויען 'ארץ הקודש', וואס ”ארץ אשר”..
¶51”עיני ה' אלקיך בה מראשית השנה ועד אחרית שנה” פארוואס איז דאס געקומען צו דעם מצב?
¶52געקומט דאס ערשט אין ענינים וואס ס'איז זיך נוגע, איז ידוע די דוגמא פון דעם רבי'ן מהרש, א זאך וואס ס'איז זיך נוגע איז קטן שבקטנים,
¶53דערגרייכן צו די סברות פון אבי' ורבו ווארום ס'איז אים נוגע!
¶54ס'איז די גאנצע שאלה וואס ער האט געדרוקט, א פולפול אין די סברות פון א שטל-וטריא אין שף, וואס ער האט שוין גערעדט וואס וועט זאגן א שיפה, האט געפרעגט איינער דערן, ווי לי' אבי' ורבו פאלן אויף די סברות?
¶55ס'איז געווען גרויסע מענטשן, גרויסע חכמים, גרויסע לנדים אין תורה, און כל ימיהם האבן זיי געפראכט איז געווען אויף דערויף די הסברה פון דעם רבי'ן מראט, אז וויבאלד אז ס'איז איר נוגע קען זי דערגרייכן, מצד דערויף וואס ס'איז איר נוגע ביז צו א סברא וואס ס'איז א בי' ורבא וואס ס'איז זיי ניט נוגע מצד בעצמם דארפן זיי אויף דערויף האבן הגיור והסברה,
¶56הגיור ולימוד. א זאך וואס איז אים נוגע וואלט ער דאס ניט געזאגט, ניט אויסגערעכנט ער הויש!
¶57דאס איז א חלק פון דער אויספרויען ביז איצטע איז געווען אכלתי ורוחל און דער עולם ה ט געפויגן, און מ'ה ט געל זט ז מ'ז ל אים מאכן פ ר א מגין על בת ישראל וויסנדיק ז ער ה ט מלחמה, מ”דבר הוי' זו הלכה” מיט די דריי מענטשן וו ס זיי זיינען מסייע בידו.
¶58און ט ד איז רויס דער אמת, און כף ענשי, בשעת ער ז גט דעם אמת ווי לויט ער אים אויך ניט בלייבן!
¶59ער האט מגלה געווען די אמת, ז זיבעציק יאר!
¶60אז מ'האט מלחמה מיטן 'חפץ חיים' און האט מסיים געווען מ'האט אים באוויט, און אזוי וועט זיין ווייטער אויך, און דערנאך וועט ער באווארענען די תלמידים פון 'חפץ חיים', אז זיי זאלן ניט האבן קיין רדיפות פון א צווייטן.
¶61און מ'קעמט זיך ניט צו זאגן פלוני בן פלוני האט אים געשיקט באגריסונג, וויסנדיק וועמען ער באגריסט, און ער האט אים אפגעגעבן מזל טוב און דער עיקר דאס איז ווי געז גט,
¶62דער כל-טוחה-לית וואס ער קען באקומען געלט אויף אפקויפן מענטשן אז זיי זאלן טאן ווי ביי אים קומט אויס, איז היפך ”דבר הוי' זו הלכה” היפך התורה, היפך היושר, היפך הפלס, היפך ווי געז גט פריער, אז דער קולטשער סעקעטער אין וואשנגטאג איז מאכט מען אן פארשווארצט מען אים דעם לעבן, מ'איז שם ווייסן די דאס מ'ניט אים ניט רעסן,
¶63פארוואס ער האט אנגעריט אין אן אופן דער בדיחותא א גלח א קומה פון א צווייטן דאס אים לאזט מען אנפירן מיט די געלט, און מ'וויל אים קרוינען פאר א מנהג בישראל, א מגין אויף דאס ישראל,
¶64דערפאר וואס ער האט די געלט, אף על פי וואס ער האט געזאגט בגלוי וואס איז געווען די שיטה זיינער זיבעציק יאר פאר אים און בעיר חייו, און וואס וועט זיין די שיטה מפני להבא, וואס דאס באווייזט אויף דער שיטה פון דעם מסרב מיט וועמען ער וועט אנפירן, ווער וועט זיין דער בעה'ס.
¶65איצטער פרעגט זיך די שאלה, היתכן?!
¶66ס'איז דא א הנהגה בכל העולם כולו, ווי גערעדט פריער אפילו ביי מקולקלים שבאומות, אז בשעת השופט זאגט זיך ארויס, איידער ער הערט די תענית לצד אחד איז ער אליין פאסלט זיך פון אנפירן מיטן משפט, ווארום ער האט שוין אין דערויף א נטיעה.
¶67מערניט ווי א נטיעה קודם סביעית התענית!
¶68דא רעדט זיך וועגן א אידן וואס האט געזאגט בפירוש, זיבעטיק יאר האט ער געהערט די תענית, און ער האט זיבעטיק יאר מלחמה געהאלטן, און האט זיי ביי זיך, ”ואכלתי ואוכל עוד” ער וועט טאן אזוי ווייטער אויך.
¶69היתכן, אז די ממשלה קען אים פארטרויען, אז ער זאל זיין פאשטער אויך פון די ”חפץ חיים” תלמידים, תלמידה-תלמידה, פון די 'חפץ חיים'!
¶70און אז די ממשלה הארט דאס ניט, ווארום זיי טראכטן זיך, אז זיי הארט ניט זיי דארפן זאגן די תלמידים און ”חפץ חיים” וואס זיי דארפן טאן, אז זיי הארט ניט איז זיי אויך ניסן.
¶71און דאס באווייזט וואס זיי זיינען.
¶72על כל פנים די תלמידים דארפן זיך עפעס טאן אויף דעם, און אין דערויף גייט ניט אן די טעמה וואס מ'זאגט, אז וואס וועט מען אויפטאן דורכן שרייען, וואס וועט מען אויפטאן דורך דעם מחור, און וואס איז אין דערויף דער חידיש מ'האט דאס שוין געוואוסט מאסמא ומשילשים וכו ס'איז קיין חידיש ניט דער דין איז, אז בשעת מ'איז מבזה א תלמיד-חכם,
¶73אפילו מ'איז מבזה א תלמיד-חכם, דער פשוט שבפשוטו, ווער ס'זאל ניט זיין, טאג מען בשעת מעשה ניט שוויידער, בשעת מעשה אותיות אט די וואס זיינען געווען באותו מעמד איצטער, בשעת א זאך ווייס מען דערפון,
¶74און בעיקר וואס ער איז הולך וממשיך בשיטתו זו, ”מכאן ולהברית בכל רגע ורגע, אין” לויטן פון רגעתבר דאס איז פעולה נמשכת.
¶75ער האט לכתחילה מצהיר געווען, מידיע געווען, אז דאס איז שיטתו און אזוי וועט ער זיך פירן וויינטער אויך.
¶76במילא איז די טענה, ער האט פאראיארן אויך אזוי געטאן, און מיט זיבעציק יאר צוריקער אויך אזוי געטאן דער הערסט דעם בזרים פון תלמיד-חכם היינט דארפסטו היינט שרייען אויף דעם, ער וועט העלפן ניט העלפן דאס איז דעם אויבערשטנ'
¶77אבער דאס וואס על פי תורה הפשוט-א דין אין שולחן-ערוך, אט דער וואס הערט בזיונו של תלמיד-חכם און טוט אין דערויף ניט איז ס'שטייט דערנאך דער דין אין שולחן-ערוך וואס דאס איז.
¶78ווי איז דאס געקומען דערצו איז ווי געזאגט פריער ס'הויבט זיך ניט אן פון כהבותית הגלה ס'הויבט זיך אן פון הוילי השעה.
¶79מ'האט פריער גענומען הונדערטער טויזנטער ישראל זיי געפונדן, וואס כאמור לעיל, דאס איז ניט פון זאת אויףיך האט ער דאס געהאט קיין נומען פון כספי סיבול אפגעקויפט א צייטונג וואס ער האט געוואוסט, אז זי זיינען טעגן אים, כדי די צייטונג זאל אויפהערן ערשיינען, זאל אויפהערן פובליצירט ווערן,
¶80במילא וועט ער האבן ווייניקער מיט מנגד בדפוס, דעם ווען ער האט אפגעקויף קען שרייבן דורך צינא רחק!
¶81אבער ס'איז אזוי וואס ס'איז געווען א צייטונג בפני עצמה, און מזמן מזמן האט דאס פוגע געווען די שווייטע, האט זיך מיישב געווען די ערשטע פון די ערשטע פעולות, בשעת ער איז אריין אין דעם מתרף נאך פון פריער, געפירט אונטערהאנדלגען בתשת, ווי געזאגט פריער, הונדערטער טויזנטער ער האט ישראל געפונטן קודם הפיכול, ס'איז געווען מיט א יאר צוריק, מיט אן דעם יאר
¶82און ניט עפעס א תועלת!
¶83די איינציקע תועלת איז, אז די צייטן זאל אויפהערן ערשיינג!
¶84וכאמור לעיל, דאס איז ניט געווען בספר, ס'האט זיך אפגעטאן ניט א חצישין קידן, ווארום אז ניט האט מען געמוזט עפעס נעמען די טראכטשטעלונג, אבער אלע ווייסן וויפל געלט ער האט געגעבן,
¶85וועמען ער האט געגעבן, וכמדומה, אז מ'האלט נאך אין אויסצאלן, כאמור לעיל, דאס איז ניט א נחציקע מעשה און פון וואס טאט מען דאס אויס?
¶86פון כספי סיבור! און מ'האט געזען, אז דאס איז אראפגעגאנגען גלאטיק!
¶87אז ס'איז אראפגעגאנגען גלאטיק! ”מה יעשה הבן ולא” יחטר?!
¶88מ'האט געהאטן בא בחירות, און מ'איז געגאנגען אפקויפן תיבות, ווי בפער שטייט מען דאך בחירות חשאות, וועט ער אים געבן כל הן בעלמא, און ער וועט צוזאגן, פון וואנענט איז מען בטוחה, ער וועט אזוי שטי�
¶89אזוי ווי דאס רעדט זיך וועגן פרומע אידנס פאר דין, האט מען זיי צוזאמענגעקליבן אין א מקום קדוש, און מ'האט זיי געזאגט, אז אנדערע זאגן א הן צדק, א צווייטער גיל צוייט, א פשוט א שבועה, אז מ'וועט געבן לכל אחד ואחת אט דעם און דעם סכום, און מ'זאלן אפגעבן א שבועה צי א הן צדק, אז בשעת ס'וועט קומען די בחירות וועט ער שטימען פאר דעם!
¶90וכאמור, מ'ווייס וויפל מ'האט געצאלט, אין וועלכן פשוט מ'האט געצאלט, ס'איז געווען איין מאל אין צייטונג, דערנאך האט מען דאס פאשווידן אפגעקויפט, דעמאלט האט דאס געדארפט מודיע זיין די טייטן מאל וועגן דעם און דאס ווייז אויף דורכגעאנגען גלאטיק.
¶91פארוואס גייט דורך גלאטיק בין אדם לחבירו?
¶92דערפאר וואס ס'גייט דורך גלאטיק בין אדם למטה ווי גע רעכנט זיך ניט מיט די פינפטע מיט די צווייטע העלף פון די עשרת הדיבות וואס רעגערעדט וועגן בן אדם לחביבו, צי דאס איז ווי ס'זאל ניט זיין, ביז וואנענט ווי גערעדט פריער וויס איצטער ארויס בגלוי!
¶93וכאמור, איצטער איז נאך צוגעקומען צוזאמען מיט דער מעשה אין וואשינגטאן, און צוזאמען מיט דער מעשה וואס ער האט געזאגט בגלוי, אז ער האט מלחמה מיט 'חפץ חיים' חיטה מיט דעם 'חפץ חיים' תלמידים, וואס זיי דארפן אנקומען, רחמנא ליצלן לפי דעתם, צו זיין חסד, במילא ווייס ער, אז זיי וועלן טאן ווי ביי אים וועט אויסקומען, הערנדיק פון אים בגלוי,
¶94אכלתי וריחלי.' ס'איז דא א מאדנער דין אין הלכה, אז בשעת ס'איז דא א חצי שיעור איז ניט שייכות אויף דערויף קיין כפרה.
¶95האט ער אויף זיך אן עבילה. בשעת ס'ווערט א שיעור שלם ברענגט ער א קרבן, צי ער טוט אן אנדער ענין וואס איז מכפג ווערט ער באפרייט פון דעם גאנצן ענין.
¶96אויב ס'איז ביז איצטער ניט געווען קיין שיעור שלם ווייס איך ניט וואס ס'קען זיין מערער שיעור שלם ווי נאך אט דער הכרזה.
¶97און ויהי רצון, כמדובר כמה פעמים, וואס דער קיצל איז דאך געווען א 'נס גדול', דערנאך גייט מען אריין אין חנתי וואס ”נס גדול היו” שם וואס די עיקר צרות האט מען געהאט אין די מית יבנין.
¶98אזוי ווערט דערציילט בכמה מקונות, אז ואולי ווען ס'וואלט ניט געווען קיין מית יבנין וואלט מען די גויים ניט געקענט אריין אין ארץ-ישראל, וואס צווישן די מית יבנים זיי האבן געהאט סמיכות אויף רבנן.
¶99און דערנאך איז דא א מגנער דין אין חושן משפט, וואס חושן משפט איז אז געדרוקטע סופר, און געדרוקט העכער מיט צוויי הונדערט יא� מיט דעם קרייז בא אידן, מיט א צווייטן קרייז בא אידן.
¶100שטייט אין חושן משפט אין הלכות גיינים און ווערט אראפגעבראכט אין א חרונה, אז בשעת מ'דארף צוזאמענשטעלן א בית-דין טאר מען ניט מצרף זיין קיין בעל-הבית, און דערנאך זאגט מען דעם פעם אויף דעם, אז דעת בעל-הבתים איז היפך פון דעת-ת.
¶101איצטער דארף מען באטראכטן, דאס רעדט מען דאך וועגן א דין אין חושן משפט, במילא לולי דעם דין וואלט געווען א סברא, אז מ'זאל זיי יא מצרף זיין.
¶102אויב ס'איז א באלעבאס וואס האט ניט קיין סמיכות אויף רבנות איז לכתחילה קיין קא פעל די דעתו ניטא מיט אים מצרף זיין, וועמען וועט דאס איינפאלן?
¶103מ'דארף צוזאמענטשטעלן א בית-דין, ס'דארף זיין אזא וואס ביי אים נאר סמיכות יא דין ילי, יורי יורי, ביידע זאכן דארף דאס די סמטה איז חוות דארף ניט באוואר אז מ'דארף באווארן, אז מ'טאר אים ניט מצרף זיין איז א סימן, אז לולא ווען ער וואלט ניט געווען א באלעבאס וואלט מען אים געלויבט צו שכל מ'זאל אים יא מצרף זיין.
¶104זאגט מען א חידוש, אז מ'זאל אים ניט מצרף זיין.
¶105ס'רעגט זיך די שאלה, ער קען לערנען ראוי, לולא דערויף וואס ער איז א באלעבאס וואלט ער מצדו סמיכות זיין, מ'וואלט אים געקענט מצרף זיין פאר א דיין, פ אז דעת בעל-הבית איז מהיפך פון דעת הוראה, דאס איז אין פשוט"ע ווערטער!
¶106ער האט געלערנט אין א ישיעה, באקומען סמיכות איש מפי ראש ווי ס'דארף-צו-זיין, דערנאך איז ער אוועק אין הוי"ת העולם הזה, געווארן א בעל-הבית, ניט חס ושלום עובר על התורה!
¶107אויב ער איז היפך אויב ער איז א ראשי טאר מען בלא וואך ניט מצרף זיין צום דין, דארף ניט אנקומען דערצו וואס ער איז א בעל-הבית, ער איז פ עאכו"כ פסול לדין!
¶108הייסט דאס ער א שומר תורה ומצוה, נאר מצד דערויף וואס ער האט הנחות העולם ער האט צו טאן מיט וועלטע שזאכן, במילא איז ער איינגעוואוינט אין וועלטע שברכות און אין וועלטישע הנהגות איז עלול אז ס'וועט קומען צו א דין תורה, איז ניט ער וועט וויסן אז ס'דארף זיין אנדערש און ער וועט פסק'ענען פארקערט, ניין!
¶109דעמאלט איז די זבעו חרשים, ער בלייבט ווי ער איז, מצד דערויף וואס זיין דעת איז א דעת פון א אידן שומר תורה ומצוה, ער האט אבער צוטאן מיט וועלט ווערט דאס דעת בעל-הבתים, און דאס איז היפך פון דעת תורה, א קלארער דין אין חושן משנה.
¶110במילא, אז מ'דארף פרעגן ביי איינצן, צי דאס איז שייך צו א רב צי ס'איז שייך צו א בעל-הבית, איז דער איינציקער וואס קען פסק'ענען, ווי אלע דינים בישראל איז מערניט ווי א רב.
¶111ס'קען אמאל זיין, אז א רב זאל פסק'ענען, אז אן ענין פון מצוה דארף זיין מנהג תדרי מנהג השכום דארף מען פרעגן ביי א שכר ווי ער פירט זיך, א זאך וואס איז פארבונדן מיט דער פון קען ער אפשיקן, מ'זאל פרעגן ביי א רופא, ווער איז אבער דער מחליט, צי דאס דארף פסק'ענען דער ר
¶112פרעגן ביי שיחו, צי דאס דארף מען פרעגן ביי ריפו דאס גופא קען מחליט זיין מערניט ווי א רב, און אז ס'קומט צוגיין א בעל-הבית, און באווייזט א סמיחה אינו צוויי דריי פינף, זאגט מען אין החתך דין אין חושן משפט, אז זיין דעת קען זיין היפך דעתו און
¶113דער חושן משפט איז געשריבן געווארן ניט נאר פאר רבנים דאס איז געשריבן געווארן פאר די בעל-הביתים, דאס הייסט, אז בעל-הבית דארף וויסן, אז ווי פונקט אז ער וועט שומר תורה ומצוה,
¶114ער לויט תפילין מיט די יום ביום און היט שבת וכיוצא בזה על דרך זה אז ס'קומט א פסק דין, דארף ער זיך אין דערויף ניט מישן, אפילו אז ביי אים איז לכאורה ברור ווי דער פסק דין איז וויסנדיק בא זיך, אז ער איז א בעל-הבית, אז ער האט צו-טאן מיט וועלטישע זאכן, מיט מצוה מיט א שטעלע וכיוצא בזה איז דאס היפך דארפטו?
¶115בשעת דער רב וועט באקומען די שאלה און וועט זאגן, אז מ'דארף פרעגן בא דעם ברבא ווי ס'איז דער מנהג התגרון אט דעמאלט וועט ער זאגן וואס איז דער מנהג התגרון?
¶116א גילוי דעת אין דעם פסק-דין פון דעם רב!
¶117וכאמור, די שולחן-ערוך איז ניט געשריבן פאר רבנים אליין!
¶118פסק' מען א דין קען מערניט ווי א רב, לערנען דעם שולחן ערוך, פירן זיך אפ אין שולחן ערוך דאס איז ”תורה אחת לכולנו”, פון ”ראשיכם שבטיכם” ביז ”חוטב עציך ושואב מימך” די זעלבע תורה,
¶119במילא דארף מען לערנען די זעלבע תורה.
¶120פונקט אזוי ווי דער רב לערנט ווי ס'דארף זיך פירן א באלעבאס, אזוי דארף דער באלעבאס על אחת כמה וכמה וויסן וואס זאגט תורה ווי אזוי ער אליין דארף זיך פירן.
¶121און איינע פון די הוראות כלליות איז, אז א זאך וואס איינער זאגט אז דאס איז פארבונדן מיט הלכה האט ער בעל-הבית ניט וואס צו זאגן אין דעם.
¶122ער דארף ער אפשיקן צו דעם רב צו א צווייטן רב וכו און דערנאך זאלן זיך די רבנים אויסטענה'ן צווישן זיך ער האט אין דערויף ניט קיין דיעה וואס צו זאגן, אזוי זאגט חושן מצוה ס וואס ער אליין גלייבט, אז דאס איז הלכה תורת משה, וואס מסרה לא ישועה וישועה לזקנים עד כך כל הדורות.
¶123ויהי רצון, כמדובר כמה פעמים, אז מ'זאל שוין דארפן אויפווערן רעדן וועגן ענינים בלתי רצויים, און מ'זאל קענען רעדן מערניט ווי ”בשבחם של ישראל”, ס'איז מערניט וואס להפרושים מאיסורים האט מען קיין ברירה ניט, מ'מוז מאכן על כל פנים דעם אחר,
¶124ניט זיי נדפת חס ושלום מיט די וואס האבן געהערט אט די ווערטער און האבן געשריגן בשעת מעשה און שווייגן איצטער, און רעכענען שווייגן מארגן אויך, אף על פי וואס ער האט געזאגט בגלוי אז דאס איז די שיטה וואס באה ילך לבטח דרכו און טוט דאס בשם כל אלה וואס זיינען פארשריבן ביי אים אין מפלגה איז דאך פארשטאנדיק אן וועמען
¶125זעסט די אחריות פון יעדערן וואס הערט דאס און ווייס דערפון וכו און האט ביז איצטער אין דערויף פארשוויזן.
¶126וואס דאס איז דער אפושם מיסורים וואס פארא איצורא ס'זאל ניט זיין על אחת כמה וכמה א איצורא וואס איז פארבונדן מיט תורה, און מיט נושא התורה, על אחת כמה וכמה די וואס זיינען שוין אין עולם האמת, אבער אויב ס'זרעו בחיים ער האט לעבעדיקע תלמידים,
¶127וואס פירן זיך אין זייער לעבן על פי דרכו פון דעם ”חפץ חיים” וועלן זיי זיכער טאן אט דאס וואס דער 'חפץ חיים' האט גע'פסק'נט בספרה, ווי אזוי א איד דארף זיך פירן על פי התורה,
¶128ולא סגורו מפני איש איז כמדובר לעיל אין התחלת ההתוועדות, אז אויב כל סוף וועט זיין כופה נצא אז ”שיומר רוצה אני” פריער וועט דאס זיין גינור, דערנאך וועט ער זיך אליין מודה געווען, אז מ'האט אים מציל געווען מלרדת נאך טיפער ווי ער געפינט זיך איצטער, און מיטצלעפן מיט זיך עשרות ועשרות מישראל.
¶129און ויהי רצון, אז די אלע ענינים זאלן דאך זיין בדרכי נועם, און ווי גערעדט פריער בדרכי שלום ”פדה בשלום נפשי” אבער ומקוון לתורה ניט חס ושלום,
¶130ארומלויזן צו די רעפארמער און בעטן בא זיי אהערצו און מ'האט אים גלייך געזאגט לו און דערנאך צו קאנסער האט אים גלייך געזאגט לו די איינציקע וואס ער האט א האפענונג און וואס מ'שפילט זיך מיט אים, און דער זאגט מיט א האלבן מול און דער צווייטער זאגט מיטן גריי-פערטלמול אז צבע לב ברכה און ווי געזאגט פריער, ווי ער איז מוציא קול, אז ווער האט אים באגליזט און ווער האט
¶131און א צווייטער האט אים אפגעגעבן משל תל, און עד היום איז ניטא קיין הכחשה ברורה און א קלארה דארף זיין מערניט ווי איין קלארע ווארט, אז דאס די זאך איז להדם אדער רחמנא ליצלן פארקערט, מ'דארף ניט האבן קיין שפיצ-לאך, און ענטפערן מיט פאליטיקע און מיט רמזים און מיט בדיחות דאס איז אן ענין,
¶132מ'מאכט ניט קיין בדיחות אויפן חשבל פון השם מ'מאכט ניט קיין בדיחות אויפן חסבון פון תורה, מ'מאכט ניט קיין בדיחות אויפן חסבון פון ”חפץ חיים”.
¶133יהי רצון, כמדובר לעיל, מ'גייט דאך אריין אין חנוכה, וואס דעמאלט איז מען באפרייט געווארן פון די מתייוונים, און די וואס האבן זוכה געווען האבן חוזר געווען בתשובה פון די מתייוונים עצמם, מ'האט זיי דערפאר ניט געמאכט דערנאך קיין הגדולים ניט געמאכט אין מנהידים, ניט געמאכט קיין מורי דרך פאר א אידן בכלל,
¶134על אחת כמה וכמה ניט אין ענינים וואס איז פארבונדן מיט תורה און אין מוסדות תורה, און ס'זאל זיין ווי ס'איז געווען בא חנוכה, אז קבוהה להודות לשנה הבאה קבוהה און דעמאלט זאל ניט דארפן ווארטן נאך א יאר, שוין גענוג יארן, אז מ'מאטערט זיך מיט די א לע זאטן, און ס'זאל זיין ”להודות ולהלל לשמחה הגדול” און מיט שמחה וטוב לבב.
¶135לחיים.