Text

¶1מ'איז דאך אויך רגיל, לאחרי ווי ס'איז נתפשט געווארן בכמה מקומות ובתפוצות ישראל, דער שיעור לימוד השיעור אין רמב"ם ג' פרקים ליום, באופן אויף צו מסיים-זיין אים במשך פון שנה אחת, על דרך ווי דער רמב"ם איז מקשר בהקדמה שלו ספרו 'יד החזקה',

¶2ווי ער רופט דאס אן אין משנה תורה, מיט ספר תורה פון משה בן אמרום, פון משה רבינו, אז בשעת מ'וועט אריבערגיין פון תורת משה בן אמרום צו תורת משה בן מאמרום אט דאס איז כולל ”כל התורה כולה”, כמבואר בארוכה בהקדמתו,

¶3דערנאך ברענגט ער אראפ, אז דער מנהג הפשוט אויף מסיים-זיין ”ספר תורת משה” בן אמרום, ”מידי שנה בשנה”, איז דערפון איז דאך אויך פארשטאנדיק, אז מעין זה איז יש לו השתדל בהנוגע צו לערנען כל התורה כולה,

¶4על כל פנים ווי זי איז אראפגעבראכט 'הלכות הלכות' אבער בלשון קצרה אבער בלשון ברורה, און פונקט אזוי ווי תורת משה איז דאך ”מורשה קהלת יעקב” כקטן כגדול איז דאך דער רמב"ם מדגיש בהקדמתו, אז אויך דעם ספר שרייבט ער אין אן אופן אז דאס זאל זיין כקטן כגדול,

¶5וואס דערפאר איז בשעת מ'איז דאס מחלק ג' פרקים ליום וואס דעמאלט 'לפי ערך', ”מידי שנה בשנה” לערך איז מען מסיים דעם ספרו.

¶6כמדובר בארוכה כמה פעמים במשך זמנים אלו, און וויבאלד אז דער מנהג ווערט אלץ מערער אנגענומען ונתפשט, איז דאס איז דאך אלץ מער מחזק ומדגיש, בפרט נאך לויט פסק-דין הרמב אז א זאך וואס ווערט נתפשט בתפוצות ישראל באקומט דאס א תוקף, ביז א תוקף פון מצות-עשה ומצות לא-תעשה, כמדובר בארוכה,

¶7על דרך זה פארשטאנדיק אויך צו ”מנהג ישראל תורה” היא בכלל, ובפרט נאך אז ”מנהג ישראל” איז אין לימוד תורת ישראל, און אין תורת ישראל עצמה, ווי דער רמב איז מאיר, אז דאס איז א ספר וואס קומט בהמשך צו תורת משה בן אמרם, איז דער ספרו שלא 'הלכות הלכות' איז דאך אויף דערויף חל די כל הענינים האמורים.

¶8וואס דער שיעור פון היינטיקן טאגה איז דאך אין ”הלכות פרא אדומה” פון יום השלישי, איז הלכות שבעה בחפה במרחשון, איז דאך מן ”הלכות פרא אדומה” פרקים פון ב' ג' דל.

¶9וכמדובר כמה פעמים, אז דער רמב אמ שרייבט, אז זיין ספר איז ”הלכות הלכות” און חזר"ט דאס איבער כמה פעמים ביחד עם זה, איז דאך דא כמה ענינים של מוסר והוראות בנוגע צו מדות נכונות ומדות טובות וכו,' ביז ווי דער רמב אמ אליין איז מדגיש אין ספר חותם פון הלכות מעילה,

¶10אז מ'דארף זוכן א טעם שכלי לכל ענינים שבתורה, און ברענגט אויף דערויף די ראי' פון שלמה המלך וכו,' און דערנאך מסיים, אז די גאנצע תורה איז געגעבן געווארן מיט די מצוות כדי ליישר אויסצופארריכטן און צו מתקן זיין און צופאסן די מדות, און אן ענין הלב וכו,' ווי ער איז דארט מבאר בארוכה, וואס דאס איז ענין פון מוסר.

¶11און דעם ענין פון חסידות, כדי צו מאכן אז ס'זאל זיין א חסיד לפנים ענינו איז דאך לפנים משורת הדין, כמבואר בארוכה ומדובר, און שוין אויך געדרוקט, וואס אין כאן המקום לחזור עד הפעם מערניט ווי דערמאנען, בשם לחכם ויחכם עוד.

¶12נוסף אויף דעם ענין וואס ס'איז דאך זעלבסט-פארשטענדלעך אז דארט איז דא הלכות כפשוטם, אבער ווי דער רמב"ם אליין איז מדגיש, איז יעדער הלכה פון יעדער תורה, ווי זיי זאלן ניט זיין געשריבן, ”כולל כל עניני” המצוות איז תכליתם איז דאס בלשון כתוב ועץ עבינו הוי' לעשות ”את התורה הזאת”, יא לי יראה אן ענין פון 'עבודת הוי'' מתוך יראה, אן ענין של מדות,

¶13ועד"ז ווי דער רמב"ם בסגנונו שרייבט דאס, אז דאס איז לא יישר המדות ולא תקן הלבבות וכו.'

¶14וואס ס'הויבט זיך גלייך אן דער שיעור פון פרק ב' בתחילתו, אז דער ענין פון פרי אדומה האט אין זיך כמה הידורים בהנוגע צו טהרה,

¶15און פארוואס האט מען געווען יסוד וואס ביי אנדערע ענינים ומצוות געפינט מען דאס כלל ניט, נאר דאס האבן גוזר געווען רבנן, און זאגט אויף דערויף דעם טעם, פארוואס האט מען דא געמאכט אזויפיל הידורים בטהרה?

¶16וויבאלד אז עבודת הפרה איז דאך בטבול יום האט מען חושש געווען, אז דערפאר וועט מען איר מזלזל זיין.

¶17וואס עבודת הפרה איז געווען בכוונה ובדיוק אז ס'זאל זיין דוקא בטבול יום, ניט לאחרי שהקריב קרבנו און ער איז געווארן א קדוש וטהור לגמרי, נאר דוקא תבוא ליום.

¶18במילא האט מען מורי געהאט אז מ'זאל מזלזל זיין בא איר, דערפאר האט מען מוסיף געווען, לאידך גיסא, פון איין זייט דוקא בתבו ליום, קודם שעקריב קרבנו, און לאידך גיסא מוסיף געווען כמה הידורים בטהרה, וואס דערפאר איז מפרישן דעם ”כהן הסורף את הפרה”,

¶19שבעה ימים, פונקט אזוי ווי דער כהן וואס ער איז עבידתו ביום הכיפורים, און דערנאך ”כמה זהירות והזהות וכו” ווי ער רעכנט אויס פרטים ופרטי פרטים בזה.

¶20וואס אויף דערויף קומט דאך אויס א 'דבר והיפוכו', ווי דער רמב"ם איז מסיים דעם שיעור אין ו' חשון, אז דער ענין וואס פרא אדומה איז בתבוליון כדי להותיג מדת הצדוקים,

¶21וואס צדוקים האבן געזאגט, אז פרה ווי אלע קרבנות איז דוקא דארף דאס זיין און פארבונדן מיט אזא וואס ער האט טהור לגמרי טאקע האט ער תבל געווען, אבער נוסף אויף תבולי יום ובעיום, והארף השמש, און דערנאך האט ער למחר האסט מקריב געווען קרבנות אזוי דארף אויך זיין בא פרה אדומה.

¶22און דאס וואס די חזל זאגן אז ס'איז בתבולי יום האבן די צדוקים דאס שולל געווען.

¶23במילא, איז דערפ ר, כדי צו שולל זיין דעת הצדוקים ווי ער רופט זיי ן מיט פ רשידענע תוארים בתכלית השלילות, ט מען דערפ ר מדייק געווען, ז ס'ד רף זיין דוקא בתבוליום כדי מ'ז ל זען, ז מ'איז שולל בדיוק ט י דיעה נפסדה פון די צדוקים.

¶24וו ס ט מען דערפ ר געט ן? ט מען ליין מכריז געווען, ז על פי תורה רף מען ניט בן קיין די הידורי טהרה.

¶25פון מפרישים שבעה ימים וכו און דאס זיינען די ”חכמים גוזר על” דעת עצמה, מיט די הדגשה אז דאס איז א הידור בתורה, און א הידור מ”דברי סופרים מדברי” חכמים.

¶26וואס דאס איז לכאורה מחזק די טענה פון די צדוקים, אז מ'איז אליין זאגט מען אז אין תורה איז דאס ניטא, און דאס איז א הוספה פון בני אדם פון חכמים טאקע, אבער בני אדם.

¶27און ווי דער רמב"ם אליין איז מדגיש כמה פעמים אין דעם שיעור פון היינטענגען טאג, אז דאס איז א הוספה מצד חכמים, אבער ניט על פי תורה, און זאגט אויך אויף נפקא מינה אנטקעגן כמה עניני, טבת קרבנות און טהרת תרומה וכו' וכו.'

¶28דערנאך ווערט אין דערויף נאך א שאלה, אויב מצד מורא המש לא יזלזלו בה האט דער רמב"ם לכאורה געקענט ברענגען נאך א גרעסערע ראי

¶29דער ענין פון ”תבול יומו מחוסר כיפורים” קודם שהקריב קרבנו איז דאס א הידור אין טהר ס'איז דא א חילוק עיקרי אין פרי אדומה על פי תורה,

¶30וואס דאס וויבאלד אז דאס איז על פי תורה א חילוק לא גרויות איז לכאורה איז דאך דער גרעסערער חשש אויף מיט אין דערויף מזלזל זיין, און דאס איז וואס פרי אדומה איז ”כל מעשה בחוץ”, א תנאי אין קרבנות איז אז ס'דארף זיין בפנים.

¶31אין ירושלים, דארט גופא אין בית המקדש.

¶32א תנאי אין פרעדומה איז, אז כל מעשה דארף דוקא זיין בחוץ.

¶33און דאס איז א דין תורה. בשעת מ'דארף באווארענען זלזל פון אמארצים, אדער די וואס פלייבן זיך ניט פאנאנדער אין בוריו של דין דארף מען זיך באווארענען לכל ראש א זלזל וואס ס'וועט ארויסקומען דערפון וואס מ'וועט זען אז תורה כביכול איז מזלזל בזה.

¶34דורך דערויף וואס ער זאגט, אז אלע קרבנות, וואס פאר א קרבן זאל מען זיין, פון א מוזיד און פון א שוגג ווען ס'איז דא א קרבן במזיד וכו מוז מען אים מקריב זיין, און ווען איז דער א קרבן ביי אים איז מקריב בפריען, און אז ניט איז ניט נאר אז ער לא עלות לויט דער קרבן אדרבא, ער האט נאך מוסיף געווען עבירה על עבירה שלו,

¶35אף על פי וואס דער טעם ווערט ניט געבראכט בפירוש אין תורה שבעל פה איז דאך ידוע דער שיטת הרמב"ם, אז בכמה מקומות ברענגט ער טעמים משלו אויב דאס איז א טעם המתקבל על השכל, און ברענגט אויך פסוקים משלו ניט ווי ס'שטייט אין גמרא ומדרש, אויב דאס איז מער מתקבל על השכל אין פשטות הכתובים און אין פשטות ההלכה,

¶36ווי ס'שטייט אין כללי הרמב"ם, בלי כל חלק בדבר, במילא איז אין דערויף קיין תירוץ ניט, אז וויבאלד די מדרש גמרא ברענגט דעם טעם פון טבולי ווי קען דער רמב אים ניט מוסיף זיין, איז דער רמב אים בפירוש מוסיף,

¶37ביז וואנענט אז דאס ווערט א כלל אין כתיבת און דעת און שיטת הרמב אים, ער איז דאס ניט מוסיף, מערניט צוליב זיך.

¶38ער איז דאס מוסיף, און דאס איז מוסיף אין א ספר, וואס ס'ווערט דערנאך א ספר לימוד און א ספר הוראה לכל ישראל.

¶39וואס לכאורה, און דאס דערמאנט ניט דער רמב"ם, אפילו ניט בתור סיוע, אף על פי וואס דער חשש פון זילדול איז דא מערער נאך, בפרט נאך ווי דער רמב"ם שרייבט דערנאך ווייטער אין דעם שיעור פון היינטיקן טאג, אז אלע קרבנות זיינען קדשים מזבח,

¶40און פר אדומה קדשים פון בד מ'דארף ניט האבן קיין גרעסערן ענין אויף מזלזל זיין, אז מ'זאגט אז ס'איז ניט קדשי מזבח ס'איז קדשי בדק הבית וואס דאס איז א חילוק ”מן הקצה אל הקצה”.

¶41וואס לכאורה וואלט מען געקענט דאס פארענטפערן, אין דעם ענין איז פאר א דומה ניט אויסגעטיילט, ס'איז דא נאך קרבנות על דרך זה.

¶42און דאס איז, ווי דער צמח צדרה ברענגט זיי אלע צוזאמען אין ספרו-ספר המצוות דער ענין פ שער המשתלח איז כל עבודתו איז, אז מ'זאל אים ברענגען אין מדבר הזל, לזזל המדברה, און דארטן זאל זיין דער זריקה מתגלבל מן ההר וואס דאס איז שחיטתו, וואס דאס איז דער קרבן פון שער המשתלח.

¶43על דרך זה איז עגל ערופא, ערגל ארופה דארף דוקא זיין ביי דעם נחל וואס ער איז קרוב אל העיר און בשעת ס'רעדט זיך וועגן ירושלים איז ג ר א שאלה צו ירושלים קען געברענגען א נעגל ארופה?

¶44”לא נתחלקה לשבטים” במילא איז דאס ניט סתם מחוץ לעיר נחל מחוץ לעיר ס'דארף דוקא זיין ג ר ניט פארבונדן מיט ירושלים בכלל, אפילו ניט מיט בית המקדל.

¶45במילא האט מען נאך קרבנות וו ס מעשהו מבחוץ, במילא מצד ערויף וועט מען ניט מזלזל זיין אין פרי אדומה.

¶46דער תירוץ איז בער לג נצן לגמרי ניט אויסגעה לטן.

¶47מצד דערויף איז די ראי' איז, ז דעמאלט דארף מען מזלזל זיין סיי אין פרי אדומה סיי אין נעגלי ארופה סיי אין סיי רמשתלע דאס איז ניט דער טעם, זא דערפ ר דארף מען ניט מזלזל זיין, אף על פי וו ס דאס איז קדשי מזבח

¶48און דאס איז ן ענין וואס קרוב דוקא בבית-המקדש, און דער טעם איז דערפאר וואס בית-המקדש און מזבח און בבית-המקדש איז דאס לפני הוי און בחוץ איז דאס מחוץ פון לפני הוי איז דאך דאס א מילתא בטענה בשעת ס'רעדט זיך וועמען דארף מען באווארן אויף מזלזל זיין אויף עמי הארץ אויף סתם א ענין,

¶49בשעת ער דערהערט אזא מין זאכן, נאר מ'זאגט אים, אז פרא אדומה איז ניט קיין און ניט ס'איז דא נאך ריבוי קרבנות אזוינע, ס'איז דא נאך צוויי.

¶50און מ'ז טער, ס'איז דא בדק הבית, ס'איז דא נאך הונדערט ענינים ”של בדק הבית”, און דער דין איז ט קע, אז בדק הבית האט ניט אט דעם כבוד, נאר האט א זיזל בערך פון קדשי מזבח, במילא איז דאס ניט אן ענטפער, אז דערפאר קען מען ניט מבטל זיין אין פרי אדומה דאס מאכט די קשיא נאך גרעסער, אויב אזוי דארף אזוי זיין ישעור המשתלח און אין נעגל ארופה?

¶51וכמדובר כמה פעמים, דארף מען דאך דא פארענטפערן ביידע ענינים.

¶52מ'דארף פארענטפערן סיי אויף דעם ענין פארוואס דאס איז אזוי און פארוואס דער רמב"ם ברענגט דאס ניט.

¶53איז דער פירוש בזה, אז מ'האט ניט מולי פאר קיין דערפאר וואס דער רמב"ם אליין ברענגט דערנאך, אז דאס איז ניט אן ענין וואס איז פארבונדן מיט מזבח ס'איז מערניט וואס ”חטת קריא רחמנא” איז דער מאמר חז ל אליין מדגיש,

¶54אז דאס איז ניט א חטת באמיתית הענין, נאר ס'איז מערניט וואס קריא רחמנא במילא האט זי א דימה און א שייכות און אן ערך לגבי חטת,

¶55במילא אז דאס איז ניט אז ס יז ניט קדשי מזבח ס יז קדשי בדק הבי יז אים כבו וו ס מ ט ים פ עבן לס בדק בי ט דעם כבו פ ר ינט עס, במיל ויב מ'וועט ניט געבן אים כבו וו ס מ יט פ ין קדשי מזבח יז ס ניט קיין זלזל, ון ניט ס רף מען ב וו רענען,

¶56וו רום ס מעג מען. וועלכער זלזל איז סור?

¶57ז מ'וועט ז ן, ז וויב לד ז מ'מעג יז מקריב זיין מיט ול יום, במיל קען מען מקריב זיין אפילו זיין וו ס ניט עול.

¶58ט דארף מען באוו רענען.

¶59וו רך וו ס באוו רנט מען ס? ז מ'באווייזט, ז חוץ ווי ון ט אים פרט, יז אדרבא קומט נ ך ו, מצד הנהגת חכמים ט קע, בער ס'קומט-צו נ ךמערער הידור, וו ס הידור אין היפך הזלזל, דורך ענינים פון תומא וטהרה.

¶60זלזל אין נדערע ענינים קומט ער ניט מער כבוד ווי אין בדק הבית?

¶61פונקט אזוי ווי ביי עגל ארופה, מ'זאל מזלזל זיין אין אן עגל ארופה דאס איז מותר על פי תורה, מ'דארף נאר פארהיטן, ז מ'זאל מיט איר ניט ן קיין מלאכו, דעמאלט ווערט זי פסול ווי עגל הארוזא,

¶62ווי אזוי נעשה עלה עלה ועלתה בעול.

¶63על דרך זה בשער המשתלה אז מ'וועט מזלזל זיין פארוואס מ'שיקט זיין להזאת להמדברא דאס איז ניט קיין דבר-עשה נא� ס'שטייט אין גמרא ווי זוי איז געווען די הנהגה, ווען דער איש-איתי איז געגאנגען מיטן סעי לעזזל להעמידברא האט מען אים געיאגט, און מ'האט אים געשלאפט, כל ענינים של זירוז, ניט אין אן אופן של כבוד!

¶64מ'האט אים געדארפט פארהיטן פארוואס מ'האט אים געשריען, אז מ'וויל שוין פטור ווערן פון ”עוונות בני ישראל, אשר לכל” אויבט צו זיין מיטן זזרל און קומט אין טורח צו זזרל המ דבר און ווארף אים אראפ פון ביים.

¶65וואס דאס איז ענינים ניט של כביא, אזא מין הנהגה מיטן שעור לשם איז דאס א בזוי קדשים, און אזא מין הנהגה מיט שעור המשתלח איז געווען א דבר הרגיל וואס די גמרא דערציילט דאס אלס א חלק פון תורה שבעל פה, וואס זי איז א חלק פון תורה בכלל.

¶66במילא, דארף מען ניט ווי די קושין יקרא ליכא פארוואס האט מען ניט קיין מורא פאר א זלזל אין ער המשתלח?

¶67דארט איז א זלזל מוטער! פארוואס האט מען ניט קיין מורא פאר א זלזל ”אין עגל ארופה”?

¶68דארט איז זלזל מוטער! דארף מען נאר באווארנען, אז ס'זאל ניט זיין קיין ענין עבודה, ”מלאכה עשיית מלאכה”.

¶69בא פרי אדומה, וויבאלד אז ”חתת קריא רחמנא” איז טאקע זי איז קדשי בד וויבאלד אבער אז חצת קהריא רחמנא פונקט אזוי ווי מ'לערנט דערפון אפ כמה ענינים לערנט מען אויך אפ בנוגע צו דעם כבוד וואס מ'דארף זיך נוהג זיין מצד דערויף וואס חצת קהריא רחמנא.

¶70ויש להאריך בזה, מצד כל פנים אט דאס איז נקודת הביאור, ו”תן לחכם ויחכם עוד” און דער וואס האט א בעסערן תירוץ איז תבוא עליו ברכה.

¶71דערנאך איז דאס דער סיום פון דעם פרק וואס בא לאחרי זה.

¶72וואס דארט שטייט אויך א דבר תמוה וואס איז דא די שייכות צו ספר ”הלכות הלכות”?

¶73לאחרי ווי אין פרק שלאחרי זה איז דער רמב"ם מבאר בארוכה דער אופן פון עבודת הפרה, ווי אזוי זי איז געווען אין הר המשחה, און כל מעשה איז געווען בחוץ וכו,' דערנאך ברענגט ער אין סיום פון דעם פרק שלאחרי זה,

¶74אז ס'איז געווען פרה אדומה, ס'איז געווען עשר פרה'ס, אחש עשה משה רבינו די שני וואס האט געמאכט עזרע,

¶75דערנאך איז געווען שבע פרות, פון עזרע ביז דעם סוף פון בית שני, און די פרעה העשירית וועט מקריב זיין משיח,

¶76שיגאלה ”במהרה אמן כהי רצון”.

¶77וואס דא איז אינגאנצן ניט פארשטאנדיק וואס האט א שייכות צו הלכות ולכות וויפל, וויסן וויפל פרות בכלל מ'האט געמאכט, דערנאך איז מען נאך מוסיף, ז מ'זאל וויסן זיין, ז פר עשיריות וועט מאכן משיח.

¶78יז ס יז יין קשיא ניט וו ס ער רמב ם ברענ ט ס, ונט זוי ווי ער ברענ ט כמה לכו וו ס זיי זיינען פ רבונ ן מיט משיח'ס ייטן, במילא ברענ ט ער אויך ראפ ט י הלכה, במילא ברענ ט ער וליב ערויף ראפ אים ג נ ן מדרש, ז ס יז עווען עשה פרות,

¶79און ער האט זיך געקענט באגנוגענען לכאורה מיט דערויף, אז משיח צדקנו דארף אויך מאכן א פאר אדומה.

¶80אף על פי כן איז דא כמה פעמים אין רמב וואס מ'געפינט א הלכה וואס ער איז אויך מוסיף די השתלשלות ווי אזוי די הלכה איז געקומען, במילא צי בדוחק צי בהרחבה, איז דאס דער ענטפער אויף דערויף, אז ער ברענגט אראפ כל הברייתא מתחילתו אז ס'איז דא עשר פרות, און רעכנט אויס בפרטים, און א פאר עצירות וועט מאכן משיחה צדקומה.

¶81ווי איר פאסט אריין אין ”הלכות הלכות”, וואס דערנאך איז ער מתים שיגלה במהרה איז דאס קען מען נאך אויך פארענטפערן בדיוק, בדוחק, אז דאס איז שיגלה במהרה איז דאס א דין אין הלכות משיח, אז מ'דארף זאגן 'אני מאמין' בכל יום שיבוא, במילא דערפאר איז ער אויך מוסיף שיגלה במהרה.

¶82בשעת ער איז אבער מוסיף אמן כי היא רצון דאס איז אן ענין של תפילה.

¶83ווי פאסט דאס אריין אין ספר ”הלכות הלכות” און ווי אין ”הלכות פרעה אדומה”?

¶84ווען ער וואלט דאס געזאגט אין הלכות משיח, אין ”הלכות מלכים מלחמותיהן” בסיומו איז דאס פארשטאנדיק, פארוואס ער איז מוסיף איך א תפילה בדוחק ספר הלכות איז מוסיף א תפילה בזה.

¶85ווי פאסט דאס אבער אין ”הלכות פרעה אדומה”?

¶86די תפילה און די תקוה אמן יהי רצון איז דערפון גופא פארשטאנדיק, אז בשעת א איד דערמאנט משיח'ן, איז דא אין ספר ”הלכות הלכות”, אז ער דארף דערנאך מוסיף זיין ”אמן כן יהי רצון” ס'האט קיין שייכות ניט צו פאר א דומה בפרט,

¶87ס'האט א שייכות ניט דאס גיין שהגאלין במהרה בו ער און שהגאלין במהרה ניט צו פאר א דומה.

¶88ער דאך אבער דערמאנט משיח'ן וואס דאס געהערט אלס א הלכה, האט דאס דערמאנט דרך אגב, אויך אין ”הלכות פרע אדומה”, ווי מ'געפינט כמה הלכות וואס דער רמב"ם דערמאנט זיי מערער ווי אין איין מאל,

¶89במילא דערמאנט ער אויך וועגן פרש יעשה אז משיח דארף מאכן א פרעה.

¶90ווי פאסט אריין נאמען כהי רצון איז דאס גופא איז א הלכה, וואס יעדער ענין וואס שטייט אין ס אז בשעת א איד זאגט, אז משיח וועט עפעס טאן,

¶91דארף ער דערנאך מוסיף זיין, אז דאס איז זיין במהרה שיגאלו במהרה און אז דאס מוסיף זיין אויך זיין תפילה ”לישועתך קוינו כל היום” ”אמן כן יהי רצון” וואס דאס איז הלכה אין ספר 'הלכות הלכות', געהערט זי אהערצו!

¶92ער קען דאס ניט דערמאנען משיח'ן אין הלכות פראדומה, און ווארטן מיט דער תפילה ביז ס'וועט זיך ענדיקן די צען יאר, דער רמם האט געשריבן חיבורים ווי ער שרייבט, האט דאס גענומען צען יאר,

¶93במילא קען ער ניט ווארטן קיין יארן און ערשט דערנאך זאגן אמן כי ירצון בשעת ”אני מאמין בביאת המשיח” בכל יום שיבוא, ”לישועתך קוינו כל היום”,

¶94במילא אז מ'דערמאנט איצטער משיח'ן איז קו המקום להזכין נאך א ענין, אז הירני חכם אחד אזוי איז איזוי דער לשון געבראכט בכמה ספרים, אז ס'איז דא דער חידע וואס ער האט געמאכט א ספר הייסט דאס קדמות, ספר קדמות ווי מ'וויל דאס אפטייטשן,

¶95וואס ער איז פאנאנדערגעטיילט אויף ערכן?

¶96על סדר האלף-בי,"' און דארט איז דא אן ערך וואס אויב ספר האט דער נאמען אויס ק און דער נאמען זיינען פון דעם ערך איז כיווי הפן, און ברענגט דארט אז מ'פרעגט די שאלה אז מ'זאגט צו אים מ'דארף ”עבדך מהרה תצמיח” לכל ששועתך און דערנאך זאגט מען ”כי לישועתך קוינו כל היום” ווי פ סט זיי אריין דער וו רט כי?

¶97כי איז דאך א לשון של טעם, ווי ער טייטשט דארטן טאקע, אז דאס איז טאקע דער טעם?

¶98בשעת ס'וועט זיין ”לישועתך קוינו כל היום” ווערט דאס א טעם, אז דערפאר איז ”צמח דוד עבדך מהרה תצמיח”!

¶99כי דער טעם פארוואס מהרה צצמיח האט מען א טענה צודקת וואלט מלישתך קוינו כל היום במילא, אז מ'פרעגט א שאלה, פון וואנענט איז די ראי אז מ'דארף בעטן, אז משיח זאל קומען בכל יום ויום?

¶100שטייט דאס אין שמונה-תא, אין פצילת העמידה, וואס דארט שטייט דער לשון און דער נוסח וואס כנסת הגדולה האט קובע געווען, אז מ'זאל זאגן ”כי לשאתך קוינו כל היום” און דער פירוש בזה זאגט דער חיד"א, וואס ער איז אנגענומען אלס א פוסק, און מ'ברענגט כמה הלכות בשמו פון זיין שפרו שעשו תשובות חיים שאול, וכיו"ב מיט כמה ספרים שלו, און אויך אין 'פנימיות התורה', אין סודות התורה,

¶101וואס מ'ברענגט אויך זיינע דיעות בכמה מקומות, שרייבט ער רטן, ז דער ט פון כילו ייש ך קוונו ז ד ס יז טעם פ רוו ס יז ”צמח דוד עבדך מהרה תצמי,"'” וו ס ייש ך קוונו כל יום דערפ ר וועט ער ויבער טער ברענ גען משיח במ ור במיל, ט דער וו ס וויל ז ס'ז ל זיין ון ז ט ”צמח דוד עבדך מהרה תצמי,"'”

¶102ווי דער רמב ם ז ט דער לשון ין אים שיעור, מהרה יגלה, און יעדער איד וויל דאך דאס, ווארום יעדער איד איז זיך מתפלל אט די תפילה, און מתפלל איש ”שליש פעמים” ובכל יום,

¶103און זאגט כילי שאסך קוינו כל היום, און מ'איז אים מגלה אז דער חידוע האט דאס אפגעטייטשט און האט דאס אפגעדרוקט און ס'איז נתפשט געווארן, און מ'קען באקומען דעם ספר און א קוק טאן אינעווייניק, בפרטיות.

¶104אז דער כיז הטעם פארוואס וועט דער אויבערשטער ברענגען מהרה תצמיח דערפאר וואס א איד איז מקוה בכל יום שיבוא.

¶105על דרך זה אבער דארט איז אותיות מבהילים, און דא אין פירוש ער הדעק אין דעם סיום פון פירושי על תנך אין סופן פון שמואל בי"ת.

¶106ברענגט ער דארט איך וויל ניט מאריך זיין ס'איז די ענינים בלתי-רצויים 'כלל וכלל', אז ”במי דוד” המלך, איב ס'ענדיקט זיך אין שמואל בי"ז, איז געווען דעמאלט רחמנא ליצלן בא שני ישראל א מגופה, און דערנאך האט זיך די מגופה אפגעשטעלט.

¶107טייטשט אפ דער ראדאק, וואס דאס איז א פירוש המקובל בכל תפוצות ישראל, ביז וואנענט אז די מקראות גדולות און די ערשטע דרוקן פון תנאך איז גאר פון די ערשטע דוקן איז אויך געווען א תנחה צוזאמען מיט פירוש ארעדער שרייבט ער דארטן, אז דאס וואס ס'איז געווען דעמאלט אידן, וואס רחמנא ליצלן האבן זיך געפעלט ביים הגופה, פארוואס איז דאס געווען?

¶108דערפאר וואס זיי האבן ניט געבעטן, אז מ'זאל שוין אויפבויען דעם בית המקדש, און דערנאך איז ער מוסיף ומה אלו וואס לא הי'ס'איז נאך געווען איידער דער ב

¶109און מוסיף נאכמער ”ולא חרב בימיהם” נפלו ווי ער איז דערנאך ממשיך בזה, על אחת כמה וכמה בנוגע צו זיך ווי ער שרייבט, ועל דרך זה מובן אין דורות שלאחרי זה,

¶110ט די וואס כבר הי' און ט די וואס כבר חרב ווי אזוי ס'דארף זיין זייער ענין און הנהגה בנוגע צו בעטן און מאנען און מכבד זיין, אז ס'זאל זיין משיח בפועל.

¶111און אויף וויפל מ'געדענקט זיך איז ער אויך מסיים ”אמן כן יהי רצון”, אדער על דרך זה, ”במהרה בימינו סלק” דענק איז מען ניט גענוג דעם לשון.

¶112אזוי ווי ביידע ספרים זיינען ניט אויף אזויפיל מצוי איז דערפאר איז כדאי, ס'איז דאך דא אידן, ווי איך הער דאך פון טענות וואס מ'האט צו דעם גאנצן ענין,

¶113וואס ווייסן ניט וועגן דעם חידה און ניט וועגן דעם רדע איז כדאי אז איינער זאל דאס אפדרוקן אין צייטונג לא בשמי, ווארום דעמאלט וועט ס'ווייטער ווערן א זאך, אז פלוני האט געזאגט אזוי, במילא איז ”איפכא מסתברא”, און כידוע די שקלא וטריא וכיוצא בזה,

¶114וואס אין כאן המקום להאריך בזה, בפרט נאך אז כדי משיח זאל קומען שנעלער, מביא גאולה לעולם דארף מען זאגן א דבר בשם אומרות, זאל מעתיק זיין דעם לשון און אנווייזן בשם אומרו, אז ס'שטייט אין רדק, אין סוף שמואל, וזה לשונו, און מעתיק זיין דעם לשון,

¶115און דערנאך מעתיק זיין אז ס'שטייט אין א שפעטערדיקן ספר, אבער אויך פון א גדול בישראל, וואס ער איז מקובל עם ישראל בכל התפוצות,

¶116וואס דאס איז דאך ודער לשונו אין אויך מווייזן ”דבר בשם אומרו” אין וועלכן ספר ס'שטייט וכו,' וויבאלד אז די ספרים זיינען ניט אויף אזויפיל במסוי איז מען דאס מעתיק אויס באות טובה בטובה.

¶117דערנאך איז דא א מאמר המוסגר, וואס האט אבער א שייכות און קומט אלס א המשך לדברים אמורים, אט דאס איז, אז צווישן די בריוו וואס איך באקום איז דאך דא פערשידענע בריוו.

¶118באקומען איך א בריוו פון איינער וואס זי איז א פרוי זייער דערשראקן.

¶119וואס איז דערשראקן? זי האט באקומען א בריוו געשריבן אויף ענגליש, אט מיר אויך אויף ענגליש, וואס אט דער בריוו איז דער כותב המכתב מסייע, אז בשעת זי וועט באקומען אט דעם בריוו זאל זי דאס מעתיק זיין אין צען העתקות, און פאנאנדע

¶120און בזכות זה וועט זי האבן א שכר, און דערנאך אויך מוסיף, מקלן אב, אויב זי וועט דאס ניט באשיקן צען מענטשן איז ניט שייך צו זאגן וואס מיט איר וועט פאסירן, און זי זאל וויסן זיין, אז כבר היו ס'איז שוין געווען אזוינע און ס'איז געווען כך וכך.

¶121דער בריוו איז געווען אמאלן שטויות, במילא וועט באקומען אבער אבי ווייס מען פון וועמען, ווייל יענער האט איר כתובות וכו,' האט מען אנגעשטיבן אויף גיך הבריוו צי דארף זי מקיים זיין כדי ארויס פון א ספק ווען זי האט אזא מין עיום, און צי דארף זיי דאס פאנאנדערששיקן?

¶122דארף ער שוין געענטפערט, אז מוסת ”השמים אל תיחתו” אפילו אז מ'זעט אויף א שטערן, אויף די לבנה און אויפן שמש וכו זאגט אן תורה צו אידן, אז מוסת ”השמים אל תיחתו” און דערויף נאך מוסיף ”כי יחתה הגויים מהנה” אויב זי וועט זיך דערשרעקן איז דא� י חטא גוי' מוה במילא, זיי זאל זי פ רייסן דעם בריוו און פ רגעסן אויפל מסיך דעת זיין מזה.

¶123דערנ ך איז ביך אנגעהויבן טראכן צוליב וואס דערציילט מען מיר זא מין ז ך.

¶124לכאורה איז א דבר פשוט, זי האט ניט ניט קען עיר, ניט זי קען מיר, די שבתלון זי קען מיר ניט!

¶125זי הערט דעם נ מען, פרעגט זי וואס זיי זאל טאן.

¶126די אנדערע פרעגט אויס, פרעגט זי אויך אן עצה.

¶127ביז וואנענט האט ער איך כ דארף א איד זוכן וועג, אויב ס'איז ניט קיין ענין האסור, איז דאס אן ענין האסור, דארף ער דאס שולל זיין, אויב ס'איז א זאך וואס אין דערויף זעט מען ניט קיין איסור, דארף ער דאס באטראכטן, אפשר קען מען דאס אויסנוצן אין 'בכל מעשיך' לשם שמים.

¶128בשעת ס'וועט זיך האנדלען וועגן א ענין של טוב, און ס'איז דא א מעגלעכקייט, אדער א ספק וספיק ספיקר, אז אפשר איז דא אידן וואס ווייסן ניט פון דעם ענין תורה איז מה-דאך, אז לעומת זה איז משתמש בזהב אויף טאן עבודה זרה, ווי דער מדרש זאגט,

¶129אף על פי וואס לא נברא זהב אלא בשיל בית המקדש איז זעקס און צוואנציק דורות האט מען גענוצט זהב און ס'איז געווען אלי לי זהב ואלי לי כסף און אין זענצטן צוואנציקטן דור איז געווארן דעמאלט דער ענין פון בנין בית המקדש.

¶130אט דערנאך שפעטער, וואס דאס איז געווען בשעת משכן, און דערנאך נאך שפעטער בשעת שלמה המלך רחמנא ליצלן אויף שרייבן מיומים צו אידן, אדער אפילו צו ניט-אידן.

¶131אז מ'שרייבט צו א אידן דארף מען ניט שרייבן מענטיק א ענין של ברכות.

¶132פרעגן, וואו וועט ער נעמען א ברכה פאר א אידן וואס ער קען אים ניט און ווייס אים נ זוכסט ניט קיין טעמים מיוחדים אויף דעם!

¶133זוי ווי דו סט צרכים ווילסטו, ון דער אויבערשטער זאל דיר געבן די עניני!

¶134סטו פ ר ינט! גוויס גור!

¶135סטו ניט פ ר ינט, ז ל ער ז ל דיר געבן במתנה!

¶136ז ט ור ויף דערויף וו ס יז די עצו!

¶137ועברך מברכיך! בענטש י ן, ון קענסט גלייך ז גן, ז ד ס רעדט זיך וועגן זיך ליין, ווען צווייטן ז ן, זעצטו וועגן א אידן וואס ווייסט ניט וואס ער איז און וואו ער איז און וואס ער טוט וכו' דו ווייסט נאר אז ער איז ”בן אברהם יצחק ויעקב” בעשרה רבקה רחב ולאה, גייט אויף דערויף ”ואברכה מברכיך” איז דאס איז הבטחה פון תורה ”ואברכה מברכיך”!

¶138איז בשעת ס'רעדט זיך אויף א זאך וואס ווי דערמאנט פריער, ווי חידה זאגט און דער אדק זאגן, אז דאס איז א חיוב גמור אויף יעדער אידן וואס זאגט כאילו ישועתך קוינו כל היום און זאגט דאס אין תפילה דארף ער באטראכטן פירוש המילות כפשוטו, און דארף אין דערויף ניט זוכן קיין פירושים, ס'איז דא דער פארטיקער פירוש פון א גדול בישראל און א מוסמר בישראל,

¶139נאר וואס דען ס'איז דא א איד וואס ווייס ניט דערפון, איז בשעת ער וועט אנשרייבן צו צען אידן אויף וועלכע ס'איז ביי אים א סופה צי זיי ווייסן דערפון, און וועט דארט אריינלייגן און זאגן אז ער זאגט גאר ניט משלו!

¶140ער וויל אים מערניט ווי מעתיק זיין אט דאס וואס ס'האט געשריבן איין גדול בישראל, א צווייטן גדול בישראל, און וטבו עליו ”ברכה מכל הברכות” אמורות בפרשה און בכתב ותורה שבעל פה, דארף אויף דערויף ניט חתמ'ענען קיינע ענינים ניט, און טאן אזוי צו צען אידן

¶141מ'האט דאך אבער צו טאן אויך מיט אט די וואס רומען זיך אן שפיז חב ד' ניקעס, איז דאך רעכט זיי זאלן אפרייגן אלע זייערע זאכן, בפרט מ'האט זיך גערעדט אין א בית-הכנסה, בית-המדרש, און מ'וועט אנהויבן גלייך אדער היינט ביינאכט, אדער מארגן אינדערפרי, שרייבן יעדערע צו צענדליקער און צענדליקער אידן!

¶142איז גענוג אז מ'וועט אנשרייבן צו מער ניט יעדערע וו ס וועט זיין מיט די נדערע עינים וועלכע ער ט ניט געשריבן וועט דאס רייבן צווייטער עינים!

¶143איינער פון די צען צו וועמען דו וועסטו שרייבן, וו רום דו וועסט ים שרייבן בדרכי נועם ובדרכי שלום, ון ווינטשן ים לע גוטע ז כן, און דיר מאנסט פון ים קיין ז ך ניט!

¶144און דיר מאנסט ביי אים ניט קיין דין וחשבון, און מאנסט ביי אים קיין קבלת מרות, און דו שרייבסט אפילו ניט קיין צור ביסטו אים נאר מערניט ווי מציע, אז ער קענען האבן א סוס, אנשרייבן צו נאך צען אידן כך וכך.

¶145וכאמור, מיט די הגבלה, אז יעדערער זאל שרייבן מערניט ווי צו צען, אבער צו צען זאל ער שרייבן, און שרייבן מערניט ווי בדרכי נועם ובדרכי שלום.

¶146וכו דובר נאכאמאל, מ'רעדט זיך אלץ וועגן משיח"ם, איז מביא גאולה לעולם פסק'נט אפ די משנה אין פרקי אבות, אז דאס איז איינע פון ד אז ס'איז ”אומר דבר בשם אומרו” אנווייזן אז דאס איז געשריבן אין דעם און דעם ספר, און אין דעם עמוד, און אין א צווייטן ספר אויך אין דעם און דעם ארט וכו' וכו.'

¶147פארוואס מאנט מען דאס דוקא איצטער?

¶148בכורא איז די ספרים געווען געדרוקט כמה שנים לפני זה, איז ערשטן ס'איז דער טעם וואס איך האב זיך אליין אויך ניט געכאפט אפ אים, ווי ער האט זיך ניט געכאפט, האב איך ניט געקענט רעדן וועגן דעם.

¶149פארווא� וועגן דער רדעק און וועגן דעם חידה, און מ'איז איינגעפאלן די המצאה וואס עפעס מיט אמאל סרייבט ער דאס מיר אן אזא ידיעה און אזא מין הידעה איז דאך א סימן, אז איך דארף דאס אויף עפעס נוצן.

¶150איז דער דבר הכי קרוב איז אויף דערמאנט דאס בשעת ס'וועט זיין אן אסיפה און זיך צוזאמענקלייבן כמה אידן, פארשפאר איך רעדן מיט יעדערן באזונדער, און דערנאך באווארע מיט דברים שאינם ”של דרך כבוד” וכיוצא בזה,

¶151ולאידך גיסא תב עליו ברכה בשעת ער וועט טאן נאך א פעולה בנוגע צו מקרב זיין משיח'ן.

¶152דערצו איז צוגעקומען נאך א ענין, ס'איז לעצטן פאסירט אזוינע ענינים וואס איז אין לויט כל ביאור בדרך הטבע, און ענינים בלתי רצויים, וואס דער איינציקער ביאור וואס איך ליצדיק געקענט געפינען שטייט איינער פון די סימנים פון ביאת משיח איז,

¶153ווי ער איז מסיים אין דניאל, אז איידער משיח וועט קומען וועט זיין ”יתבררו ויתלבנו ויצרפו מעשים רבים” אז ביז דעמאלט איז דא א צומישעניש,

¶154במילא איז קען זיין אז איינצער האט א באהאלטערנער אופן א דבר הכי טוב אדער הפכו, און ס'האט נאך צייט.

¶155ביז וו נענט ס'דארף מען קומען די צייט פון שלימות הבירור, וועט מען וויסן וואס ס'איז טוב און וואס ס'איז רעה היפך הטוב, האט מען נאך צייט.

¶156זאגט ער אבער אין דניאל, אז איינע פון די ענינים וואס ס'קומט לפני ביאת משיח, וואס דעמאלט איז בררו והתלבנו והסתצל דברים במעשים רבים און ווי ער איז דערנאך אויך ממשיך, וואס כאמור לעיל וו ס ס ט פ סירט לעצטנס, מ'ה ט ניט משער-געווען, ז פלוני בן פלוני ז ל בן זיך זא מין טוב,

¶157מ'ה ט ניט משער-געווען, ז פלוני בן פלוני ז ל בן זיך זא מין דבר וו ס ס יז פכו.

¶158וו ס ין כם המקום לה ריך בזה.

¶159ער יינציקער בי ור, וו ס עפעס מיט מ ל?

¶160יז רויסבשפרונגען סיי ין אים קו סיי ין אים קו, בפרט נ ך ז מ'זוכט סימנים, ס'איז דא גענוג די סימנים וואס ס'שטייט אין ”סוף מסכתא סוטה” און מסכתא סנהדרין, אז אט אט קומט משיח,

¶161דערנאך זעט דער אויבערשטער אז מ'זיצט אין גלות און מ'שלאפט געשמאקערהייט, א סימן דארף עפעס האבן נאך א סימן, דערנאך איז געווען דער סימן אז ס'איז נתגלה געווארן א דבר טוב, וואס מ'האט דאס ניט משער געווען, איז אים ס'האט אויך ניט געהאלפן איז געווארן

¶162אז דער האט זא מין טוב, און דער האט זא מין היפך הטוב, און דערנאך איז ער ארויס בגלוי ברבים מיט כל ענינים וס'איז אין כאן המקום להאריך בזה.

¶163וואס דאס איז נאכמער מורא מ'דארף זען די זאך אפצושטעלן.

¶164דאס וואס יעדערער קען טאן און איך קען טאן און יעדערער קען טאן ”אין כחה אלא בפה”, ובכתיבה ט דאס וו ס מ'ז ט יבר בעל-פ וו ס ספר ומ וו ס ס טייט ין ספר ומ וו ס ס טייט ין פירו ס ר ו ך ון וו ס ס טייט ס ס'איז לכה לכה ין רמב ם ו סיום ספרו,

¶165ז ס'ד רף זיין ”ומלו הארץ דיעה את הוי' כמים לא ים מכסים”, וו ס דעמאלט וועלן זיין ישראל פנויים 'בלימוד התורה' און אין השגת דעת בורא, במילא דארף זיין הכנה מעין זה אין עקבתא דמשיחא, הפצת המעיינות חוצה,

¶166במילא דארף זיין נעמען די מעיינות און מ'דארף זיי מפיץ זיין און ברענגען די מעיינות אליין אין חוצה, וואס דערפאר דארף מען פאנאנדערשפרייטן די מעיינות חוצה כפשוטה, ווארום מ'דארף האבן ביאת משיח כפשוטה.

¶167וואס בהמשך לזה ובהסדים לזה, באקומען אויך א ביאור, וואס עפעס מיט מול וועט מען אנקומען אזא וויל דע זאך וועגן פאנאנדערשיקן ווי זיי רופן דאס אן שיין רעקציען ער וועט דאס שיקן צו צען, און וועט אנזאגן יעדערן פון די צען, אז יענער זאל שיקן צו יעדערע צען וכו ווערט דערפון א הולך ומוסיף,

¶168איז דאס כדי צו אויסנוצן דער הולך והלוך והוסיף אז דערנאך וועט זיי זיין הלוך והוסיף באור, און ניט על חשבון חס ושלום פון ליבוד 'התורה וקיום' מצוותי אדער על חשבון פון אהבת ישראל און אחדות ישראל וכו אדרבא דאס קען גיין און דאס דארף גיין און דאס מוז גיין אלע זאכן צוזאמען כפי המתבאר לעיל.

¶169און דעמאלט וועט זיכער מקויים ווערן די הלכה וואס דער רמב"ם ברענגט אין שיעור פון היינטיקן יצאה, כאמור לעיל, שיגאלו במהרה, ובפרט אן אותה וואס דער רמב"ם האט אפגע'פסק'ט אין הלכה אמן כי יהי רצון וועט יעדער איד אויך לערנען די הלכה, און בשעת ער וועט זאגן אמן כי יהי רצון וועט ער זאגן דאס מיט זיין גאנצן,

¶170”בכל לבבך ובכל נפשך ובכל מאדך”, און וועט זיך דערמאנען, אז בשעת א איד איז קורא ושונה, איז הקב"ה ה' קורא ושונה כנגדו, שטייט אין ספרים אז דער אויבערשטער לערנט דעם זעלבן ענין וואס דער איד איז קורא ושונה, איז בשעת ער איז קורא ושונה, א פאר עשיריות וועט מאכן דער משיח,

¶171און דערנאך איז ער מוסיף ומסיין וחותם, שיגלו ”במהרה אמן כן יהי רצון"”, אט דעמאלט זאגט דער אויבערשטער כנגדו שיגלו ”במהרה אמן כן יהי רצון”.

¶172לחיים.