Text

¶1ס'איז דאך אויך כרגיל אויף מאכן א סיום מיוטעת כסלו, צוזאמען מיט דער חלוקת הש", לאחרי פון דעם סיום פון חלוקת הש", מיוטעת כסלו העבר, וואס כמדובר כמה פעמים בנוגע צו א סיום איז דאך דא ששים מסכתות,

¶2”ששים המה מלאכות”, ובפירוד יותר איז ששים ושלשה, ווען מ'רעכנט די ג' בבות, כוי וועט דער מסכתא בפני עצמם, וואס ווי כמנהג בני ישראל מאכט מען דאך א סיום בפני עצמו אויף בבא קמא און אויף בבא מציאה באזונדער און בבא בתרא באזונדער, על אחת כמה וכמה כמבואר בתשובות האחרונים,

¶3אז ס'איז גדול א סברא אז מ'קען מאכן א סיום אויף די מסכתות קטנות אויך, על אחת כמה וכמה פון די ששה מסכתות אויך אויף די מסכתות וואס האבן ניט קיין גמרא אויף זיך, מערניט ווי משנה אליין כמבואר באחרונים, וואס דעמאלט איז דאך דאס נאך מערער ווי ששים ושלוש.

¶4און בשעת כמדובר לילה אז מ'דארף אויסקלייבן הויבט מען זיך אן טראכטן וועלכע פון די אלע ששים ושלוש, וויבאלד אז ”כולם אהובים, כולם ברורים”, מיט אלע תוארים וואס שטייט אויף תורה, וואס דאס איז דאך תוארים אויף יעדער מסכתא בפני עצמה,

¶5איז אט דעמאלט זוכט מען דאך ”בכל שנה ושנה” עפעס אן ענין מיוחד, אזוי ווי דאס רעדט זיך בשנה זו מיט אן ענין וואס איז פארבונדן מיט יובל, און אן ענין וואס איז פארבונדן מיט נישואי איש ואשה,

¶6און אן ענין וואס איז פארבונדן מיט גאולה העתידה, און אן ענין וואס איז פארבונדן מיט שמח את החתן איז אט דעמאלט זכר ”לתורה שניתנה בה' קולת” אן ענין פון תורה, איז אט די מסכתא וואס ס'איז דא אין כל תנאים האלו בגלוי, אין נגלה דתורה, איז דאס איז מסכתא קידושין.

¶7וואס גלייך בהתחלתה הויבט זיך אן דעם ענין פון קידושין, ”בכסף ובשטרי ובביאו”, און דערנאך אין דער משנה שלאחרי זה ווערט גלייך אויך דערמאנט דער ענין פון יובל שנים,

¶8און דערנאך ביז אין כללי בכמה מקומות במסכתא, ביז אין דעם סיום המסכתא, איז דאך רעדט ער דאך סיום המסכתא בענין הגדלות פון דער ענין פון תורה,

¶9און וואס בתורה איז, אז אין וואס פאר א מעמד ומצב?

¶10בנערותא ובזקניתא, וואס אין צווישן גייט דאך דורך א יובל שנים צווישן ”בן חמש עשרה לגמרא”, על אחת כמה וכמה פון ”בן עשר למשנה”, ביז צו בן ”שבעים שנה ואם בגבורי שמונים שנה” ”והיו ימיו מאה ועשרים שנה” גייט דאך דורך וואס ער זעט אויך אן ”עולם חדש”

¶11פון א חולם חדש בזקנותו לגבי דעם עולם ווי ער האט אים געזען בנערותו, וואס דערפאר איז דאס איז אין דער מסכתא המתאימה על כל פנים בגלוי צו אלע ענינים המדוברים.

¶12ובפרט נאך אז ס'קומט אין סיום פון סדר נשים, און ווי דער רמב"ם שטעלט זיך שוין אויף דערויף אין פירוש המשניות שלו, הקדמה ”לפירוש המתניות שלו”,

¶13אז לכאורה האט דאס געדארפט מקומה געדארפט זיין א סך מסכתא לפני מקומה, און רבינו הקדוש אין ”סידור המשנה” האט דאס אריינגעשטעלט אלס א סיום פון גאנץ סדר נשים,

¶14וואס דאס איז דאך אויך מתאים צו דעם ענין פון נישואי הקב"ה וכנסת ישראל, וואס אין שיר השירים וועלן זיי פארגליכן צו אן איש ואשה, אז אין דערויף איז דא דער ענין ווי ס'איז געווען ”כאשה שהלך בעלה למדינת הים”, און דאס איז כה עלמנה, ולא חס ושלום עלמנה, ווי מ'זאגט אין דער מגילה הידועה,

¶15צוזאמען מיט נאך די אלע ענינים ווי אידן זיינען כאשה לגבי הקב"ה, און דערנאך זיינען זיי בנים ועבדים, וואס עבד איז דאך אויך יוצא בשש על כל פנים איז ער יוצא ביובל, כמבואר אין תחילת פון ספר פון מסכתא קידושין איז דאס דער סיום פון דעם גאנצן לימוד דעם ענין פון נשים,

¶16וואס נשים למטה ווערט דאך דאס גענומען פון די נשים ווי ס'איז געווען ביי א אידן בכלל, וואס ס'קומט אזוי ווי ”אין קורין אבות אלא לשלשה” איז דערפון פארשטאנדיק בנוגע צו די ארבעה אמהות, וואס דערפאר ווערט דאך דערנאך יעדער אידישער טאכטער אנגערופן, ווי מ'זאגט אויך אין דעם נוסח הידוע, בת ”שרה רבקה רחל ולאה”,

¶17און וואס דאס אלץ ווערט נשתלשל פון כנסת ישראל און אין ספירות פון ספירת המלכות ווי זיי שטייען למעלה.

¶18און דערנאך איז באמצע דא דער ענין ווי ס'איז דא אין די פארשידענע מסכתות, וואס זיינען צווישן התחלת סדר נשים, און ענדיקן ענדיקט ער דאס,

¶19אז פון ”עוד דעינוון בסיבה דשומם רעננים יהיו” און דער ענין פון מקיים-זיין כל התורה כולה, סיי בעינערותא און סיי בתקינותא, ווארום אזוי האט מען געזען פון אברהם אבינו וואס ער איז געווען דער ערשטער איד, און 'אחד היה אברהם' ויראת זרעו את הארץ וואס דאס גייט דאך אויף יעדער אידן און אויף אלע אידן.

¶20וואס דאס וועט זיין בגלוי אין דער צייט פון דער גאולה העתידה לבוא, וואס זי קומט נאך דערויף וואס אידן זיינען אין א מעמד פון א מצב פון יבמות און דערנאך איז דער ענין פון נדרים און נזיר און סוטה מיט די אלע כתובות און גיטן, מיט די אלע ענינים, וואס דער אויבערשטער פרעגט, אז אי

¶21”ספר כריתות” מיט די אלע ענינים וואס דאס איז פארבונדן מיט מסכתא גיטן, און דער אויבערשטער זאגט, אז ס'איז דא וועגן וואס צו פרעגן, ווארום ס'איז זמן הגלות, אבער זאל מען דאס באווייזן בפועל, על דרך בנוגע צו יבמות, עלמנות וכו וואס דאס איז אלץ כה עלמנה וכו און מ'קומט סוף-כל-סוף,

¶22על ידי ”ואברהם זקן בא בימים” און האט אנגעהאלטן מיט ”בא בימים” כל הימים שלימים, אז מ'זאל קומען צו ”עדי נובן בסובא, בשונים רעננים יהיו” וואס דעמאלט וועט זיין דער קיום כל התורה 'כולה, כולל' אויך די מצוות א תלויות ברץ און די מצוות התלויות אין זמן שכל יושבי"ע עלי וואס דאס וועט זיין ביים יהי' היובל,

¶23וואס ”עתיד היובל לפסוק” און דערנאך וועט ער זיך פריער קומקערן, און אין אן אופן אז דאס וועט זיין א תורה, אן ענין נצחי, לעד ולא מעולמים, דורך גאולה הנצחית, וואס דאס איז די גאולה החדשה, שיר חדש גאולה שאין אחרי' גלות.

¶24וואס דאס איז דאך די כללות פון דער משנה אחרונה, און אויך פון די ברייתות און די גמרא וואס איז געבראכט אויף דער משנה איז דאס אין די מעלת התורה און מצוותי וואס אין דערויף איז דאך שוין גערעדט בארוכה אין די הדרין שלפני זה אויף דער זעלבער מסכתא, ס'איז אבער דא נאך כמה בבות אין דער משנה,

¶25און אויך אין די ברייתות וואס דעמאלט האט מען זיי ניט גערעדט, און ס'איז דא אין זיי כמה דברים תמואים ונפלאים, וואס איינער פון זיי איז, וואס ר' ”שמעון בן אליעזר אומר” וואס פריער שטייט דאס אין משנה, און דערנאך ווערט אראפגעבראכט וואס ער האט געזאגט אין ברייתא, וואס ווי ער זאגט אין דער משנה, אז אחי ואב,

¶26אף על פי וואס נברא לשמש עותי און אף על פי כן האט ער ניט געזען אחי ואב שכלמומות און זיינען זיך מצטייער, מ'האבן פרנסתם בלי ”צער, ואני וואס נבראשו לשמות את קוני” און פרנסתו איז ניט ווי ס'דארף-צו-זיין, נאר דאס קומט איבער עבונותי היתה, לוקלת משבתי גבותי' ברכה.

¶27דערנאך זאגט ער, אין דער ברייתא, וואס די גמרא ברענגט אראפ אויף דער זעלבער בבוא, אויך דער ”שמעון בן אליעזר” עומד, אז מעולם ”לא ראיתי צבי קיץ” א הירש וואס ער פארנעמט זיך מיט ריקענען טייטלע,

¶28די קיץ, והריית סבב, אז לוי וואס ער טראגט מסעות, בדוגמא פון א סבבל פון אדם, ושעול חמבני א שעול וואס ער איז א חמבני איז דער שכר,

¶29און אף על פי כן מתפנתים ”שלא בצר, ואני וואס נבראתי לשמש את קוני” איז פרנסתו ניט ווי ס'דארף צו זיין, נאר וואס דעמאלט דאס איז עבנותו הטה וואס אף על פי וואס דער לשון, און במילא אויך דער תוכן, איז אנדערש אין דער משנה לגבי הברייתא, איז מען ניט מחוייב זאגן אז ס'איז צוויי גירסא'ס, נאר ר' ”שמעון בן אלעזר” האט געזאגט צוויי מאל.

¶30איין מאל האט ער געזאגט אט דאס וואס ס'שטייט אין דער משנה, און א צווייטן מאל האט ער געזאגט אט דאס וואס די גמרא ברענגט אראפ פון א ברייתא, אבער אף על פי כן, איז דאך ביידע ענ און ביידע ענינים זאגן באזונדערע זאכן.

¶31ר' ”שמעון בן אליעזר” וואלט ניט איבערגע'חזר'ט, די זעלבע זאך, און בפרט נאך מיט אן אנדער לשון אויב ס'וואלט געווען דער זעלבער תוכן אדער די זעלבע זאך.

¶32וואס אנהויבנדיק פון דער גמרא און די ברייתא, וואס דארטן שטייען דאך די ענינים בביאור יותר, איז דער רמב"ם איז מבאר דער חילוק פון משנה וגמרא וברייתא, אז אין משנה איז א ”לשון קצרה”,

¶33משא' כן אין ברייתא, על אחת כמה וכמה אין די גמרא, איז דאס וואס ס'איז ניט אריין אין משנה קומט דאס דארטן ארויס און נאכמער ס'קומט ארויס בביאור, און ניט אין א 'לשון קצרה' איז דארף מען דאך פארשטיין, וואס איז דא די דריי ענינים אין משל, וואס פון זיי דארף מען דאך פארשטיין אויך אין נמשל, וואס ער זאגט וועגן צרי קיץ אוןרי סבב

¶34און א שואלה לכן ונין, וואס דערפון איז פארשטאנדיק, אז דאס איז דריי באזונדערע זאכן, אז ניט וואלט ער געבראכט מערניט ווי איין דוגמא, און ס'איז פארשטאנדיק, אז ווען ער ברענגט איין דוגמא וואלט מען ניט געוואוסט אויף די צוויי אנדערע זאכן, און ס'איז אויך פארשטאנדיק, אז אין דאס וואס ער פארגלייכט דערצו, ”ואני נבראתי לשמש את קוני” איז דערפון פארשטאנדיק,

¶35אז ”אין לשמש את קוני” קען אויך ז און א סבל און א חמבמין, און אף על פי כן איז האט ער פרנסתו ניט ווי ס'דארף דא זיין וכו.'

¶36וואס על כל פנים נקודה שבדבר, ובלי נערבה קען משלים זיין אין די מוצאי שבת הבא, וואס דאס קומט דאך בהמשך צו ”מי שטרוך בערב שבת”, צו יום שלישי זה,

¶37איז דער ענין פון שאר הנבראים, א חוץ האידן, איז דאס מערניט כדי א הכנה אדער בלשון הנשון והברייתא נבראו לשם שני זיי דארפן צוגרייטן אז א איד זאל געפינען עניניו אין אן אופן פון מוכן צו דער עבודה און צו די ענינים וואס ער דארף טאן.

¶38וואס די הכנה דארף זיין אין דריי זאכן, אין אן ענין בדוגמא ווי מ'איז מיאבש תונות, וואס דאס איז דער ענין פון קיץ, א ענין פון סבל, וואס דאס איז ווי די צווייטע דוגמא, און א ענין פון חנבנין.

¶39און דאס די אלע דריי זאכן איז דאס ניט א תכלית בפני עצמה, נאר בלשון המכתן והברייתא דאס איז מערניט ווי לשמשוני, און ערשט דערנאך א איד מאכט דערפון ”לשמש את קוני”.

¶40אט דאס וואס מ'האט צוגעגרייט, לשמשוני יאט דעמאלט ווערן די זאכן ראוי, אז דורך דערויף זאל ער זאל קענען מיט די זאכן משמש זיין את קוני וואס דער שימושו של הקב"ה איז דאך דורך דערויף וואס את מצוותי תשמרו ”בחוקותי תלכו ואת מצוותי תשמרו ועשיתם אותם”

¶41וואס דאס איז דאך מתאים להמציאות, לערנען תורה און מקיים זיין מצוות דאס איז שייך מערניט ווי צו א אידן.

¶42אפילו בהנוגע צו שבע מצוות בני נח, זאגט מען דאך אויך, אז זיי זיינען בשביל ”ישראל ובשביל התורה” שנקראו ראשית איי איז דאך די שאלה, זיי מאכן דאך מצוות,

¶43און לערנען אויך תורה, די הלכות וואס זיי זיינען פארבונדן מיט זייערע מצוות, וואס דעמאלט אדעבא ווערט דאס אין אזא מין עילוי, אז היתק בתורה ווערט ער ככן גדול,

¶44אף על פי וואס ער איז פון אומות העולם, ווי די גמרא זאגט בכמה מקומות, וויבאלד אז דאס איז בוי די הלכות דידי אין די הלכות פון די שבע מצוות, דערפון גופא איז אבער פארשטאנדיק, וויבאלד אז מ'זאגט אז דאס אלץ איז דאס בשביל ”ישראל ובשביל התורה” אז דער עיקר 'לימוד התורה' און דער עיקר 'קיום המצוות' איז דאס מערניט דורך אידן,

¶45און ווי די פשטות הדברים, אז מתן תורה איז געווען ”אתה בחרתנו מכל העמים”, ”בחר בנו מכל העמים ונתן לנו את תורתו”, ביז וואנענט ווי דער רמב"ם פסק'נט אפ אין הלכות מלכים,

¶46אט דאס וואס בני-נח דארף מען מקיים-זיין מצוות, איז דאס ניט דערפאר וואס אזוי האט מען אנגעזאגט אדם הראשון אדער אברהם'ן אדער יצחק'ן אדער נוח'ן, נאר דערפאר וואס אזוי האט דער אויבערשטער בשעת מתן תורה געזאגט משה'ן, און געהייסן משה'ן, און דורך אים צו אידן, אז אידן זאלן זיך משתדל זיין אז די אומות העולם זאלן מקיים זיין ”שבע מצוות דידהו”,

¶47במילא זאלן זיי אויך לערנען די הלכות וואס זיי זיינען פארבונדן מיט ”שבע מצוות דידהו”.

¶48וואס דער ביאור בכללות אויף דערויף איז דאך דער רמב"ם מבאר אין הקדמה צו פירוש המשניות, אין ביאור פון מאמר חזל, אז ”חייב אדם לומר בשבילי מברא העולם” אז דאס איז בדוגמא פון א חכם וואס כדי ער זאל ניט זיין קיין בודד,

¶49וואס דעמאלט קען ער ניט האבן קיין מנוחת הנפש אויף לעסוק בחכמתו, און כדי ער זאל קענען לערנען כדבעי און טאן עניניו כדבעי דארף ער האבן די גאנצע וועלט ארום זיך וואס זיי וועלן אים מספיק זיין צרכיו, ביז אט די צרכים ער זאל ניט זיין קיין בודד ווי דער רמב"ם איז דארט מאריך בארוכה.

¶50וואס דאס איז דער כללות הענין, ווי גערעדט כמה פעמים, אז אין שבע מצוות בני נח, ווי מ'זעט דאס בפשטות, זיינען זיי פארבונדן מיט יישוב העולם כדי ס'זאל זיין ”לשבת יצרה”,

¶51און ערשט דערנאך ווערט דער לשבת אין אזא מין אופן, אז אידן קענען דארט ממלא-זיין די זייער תפקיד, וואס דאס איז ”לשמש את קוני”.

¶52וואס דאס איז דאך אויך מתאים דערמיט וואס דער רמב"ם זאגט אין הלכות תשובה בארוכה אין סיום וחותם ”ספרו, ספר מלכים”, אז דאס וואס נתאוו ישראל און די אירע נביאים און די אירע חכמים למת המשיח,

¶53איז כדי די וועלט זאל זיין במנוחה, ס'זאל דאך ניט זיין ניט קיין מלחמות, ניט קיין רעה, ניט קיין קנאה, ניט קיין תכלית, במילא וועלן זיי דעמאלט קענען תרבה החכמה והדיעה זאלן קענען זיך עוסק-זיין אין 'לימוד התורה' כדבעי, ידעו ודעת בורא, תחתית השלימות והנברא קען דערצו צוקומען, ביז אין אן אופן פון ”ומלא הארץ דיעה את ה'” ”את הוי' כמים לים מכסיד”

¶54וואס דאס איז דאך אויך כלל, דאס איז דאך געזאגט געווארן אויף אידן, וואס דאס איז אויך כלל, אז שאר כל הענינים איז דאס כדי אידן זאל קענען לומד תורה זיין און מקיים-זיין מצוות, דארף מען אויך האבן די שבע מצוות בני נח און לימוד הלכות שלהם, כדי ס'זאל זיין דער ”לשבת יצרה”.

¶55וואס דאס איז דאך אויך ווי דער רמב"ם שרייבט אויף וגר זאברים כבד אויך אין הלכות מלכים, אז דאס איז א דוגמא אויף וואס דאס איז בכללות וואס ער זאגט, וואס דער ”שמעון בן אליעזר” זאגט,

¶56אז בשעת מ'זעט אין די ענינים וואס אומות העולם דארף זיין, וואס נברא לשמשוני, און ווי מ'זעט דאס ביז ווי ס'קומט אראפ דוגמתם אין א צביעי ווי דאס איז אין אומות העולם,

¶57וואס אט דעמאלט איז דאך באשאפן געווארן כדי ס'זאל זיין ”והיו מלכים אומניך שרתיהם” מניקותיך ביז וואנענט אז מ'וועט זיי ברענגען די קרקרות, ווי ער זאגט בנוגע צו דער זמן הגאולה בקרוב ממש,

¶58ביז והחזיקו בכנף און וועט זיין די אלפים ושמונים מות הבדים פון אומות העולם בא יעדער אידן וכו' וכו מיט די יעודים פון דער זמן הגאולה, דארפן זיי צוגרייטן די וועלט אין אזא אופן אז דער איד זאל דערנאך קענען מאכן פון וועלט פון עניני רשות,

¶59מאכן דערפון אן ענין פון מצוה, אן ענין פון תורה, און מאכן דערפון דער גאנצער וועלט א דירה לו יתברך בתחתונים דער עשה מאכן אבער פון אן ענין שבעולם זאל דערפון ווערן א מצוה,

¶60אדער אפילו א תשמישי קדושה און דער דבר שבקדושה דאס קען מערניט ווי א איד, ביז וואנענט כמבואר בכמה מקומות לפני מתן תורה האט דאס בכלל ניט געקענט זיין אין וועלט, אחוץ די מצות מילה, וואס דערפאר איז דאך געווען ”שימנו ידך תחת ירכי”, ווי נקיטת חפץ איז געווען די איינציקע מצוה,

¶61וואס ס'קען זיין בדוגמא פון נקיטת חפץ, און ביז דעמאלט איז געווען די גזירה פון עליונים לא יורדו למטה, במילא תחתונים לא יעלו למעלה מ'קען ניט מאכן פון תחתונים פון חול אן ענין פון א מצוה, וואס דאס איז אן ענין של למון, מצותו של הקב"ה.

¶62ביז וואנענט אז דאס פועל"ט, ”נחת לפני שאמרתי ונעשה רצוני”.

¶63וואס דערפאר איז וואס קענען טאן די אומות העולם, ווי מ'זעט דאס פון חייו ואוף און ווי מ'זעט דאס בפרטיות, ווי ער רעכנט אויס אין די ברייטסע קענען זיי טאן מערניט ווי אויף צוגרייטן אז דאס זאל קענען געמאכט ווערן דורך א אידן א דבר שבקדושה, א תשמיא שקדושה, ביז א מצוה בפועל, ביז 'לימוד התורה' בפועל, דורך דערויף וואס תורה איז געשריבן געווארן אויף קלף,

¶64”וליכאי מדי דלא רמיזא באורייתא”, בדיו כתובו על הקלף, און דערנאך קומט דאס אראפ אין ספרים הנדפסים, בפרט נאך ווי ער זאגט כמה דיעות בפוסקים, אז דאס וואס די איז בזמן הזה קומט דאס דורך דערויף וואס ס'איז דא די ספרים נדפסים און אין זיי איז דא די דברי תורה פון תורה-שבכתב און תורה שבעל-פה,

¶65ואדרבא, ווי ס'שטייט אין כמה אחרונים איז דאס איז נאך מערער הידור, על כל פנים באופן של קא סלקא-דעתך, ודוקא דורך דערויף ווערט מתפשט דער 'לימוד התורה',

¶66און במילא ווייס מען אויך די 'הלכות הלכות' הלבי ”שמייטתא אליבא דהלכתא” דוקא דורך דערויף וואס ס'איז דא תורה שבעל-פה, וואס תורה שבעל-פה בדורותינו אלו וואס האט מען דאס געמוזט שרייבן בכתב דארפן האבן דעם ניעק מיט דעם קלף און די עניני דפוס מיט כל הפרטים שבדבר.

¶67וואס אט דאס איז אויך ווי מ'זעט אט דאס וואס ער רעכנט אויס די אלע דריי זאכן זיינען זיי ניט משנה אין דעם עצם מציאות הדבר, בשעת מ'נעמט א טענה און מ'לייבט זיי אוועק בשמש ובחמה, וואס דאס איז דער ענין פון א קיץ איז וואס טוט דער צבי מערניט ער לייגט דאס אוועק אין א מקום וואס דאס איז מגולה לשמש,

¶68מער טוט ער גארניט. אלע איבעריקע זאכן טוט די שמש, אדער דער אדם וואס מאכט דערנאך פון דעם קיץ, פון די אויסגעטריקנטע טענות, א ענין פון א סעודה של מצוה, א מאכל בשבת ויום-טוב, תענוג שבת וכו וכיוצא בזה, וואס טוט דער צבי?

¶69ער איז מערניט ווי קיים. על דרך זה ביי ארי סבא.

¶70לכאורה, ארי איז דאך דא כמה ענינים עיקר מאן ארי ניט דאס איז א עיקר פון א סבא, און דאס דארף מען פון אים שולל זיין, מ'דארפט עפעס ברענגען א זאך וואס האט עפעס א שייכות צו עיקר ענינו, וואס א ענין פון אן ארי איז ארי ”כבקר יוכל טבן”, איז אדער ואת בקר אדער ואת טבל, וואס דאס איז ענינו של ארי, מלך בחיים,

¶71ער איז שואל סבל דערפאר וואס דאס איז אין ענינו, אט דאס וואס ארי איז תורף און האט א קיום וכו איז דאס אלץ כדי ס'זאל זיין אן ענין וואס ”כל העולם לא נברא אלא” בשביבים.

¶72ענינו איז, ניט אויף מאכן פון א מציאות העדר א מציאות, דורך דערויף וואס ער איז דאס תורף, ניט אויף מאכן א מציאות זאל ווערן א העכערע מציאות, אז כבקר יאכל טרן וועט ווערן פון דעם טרן וואס עצומח וועט ווערן דערנאך אן ענין פון חי, עאכו' כמה פון מלך שבחיות,

¶73וואס על דרך זה אויך איז דאך דא כמה חיות וואס אויך למצומח זיינען זיי דאך מהפך פון צומח לחו, וואס ווי ער איז מבאר אין ספר העיקרים ובכמה מקומות דאס אן ענין פון שלימות שלהם, אז זיי האבן מעלה געווען פון דומם און פון צומח, דורך דערויף וואס זיי האבן דאס געגעסן איז דאס געווארן ”דם ובשר כבשרו” וואס דאס איז דם ובשר פון א חי וואס איז העכער פון דומם וצומח,

¶74דערמאנט ער דא ניט אט דעם ענין.

¶75ער דערמאנט דא דעם ענין פון סבב, ווארום ניט דאס איז תפקידו של ארי מעלה זיין פון דומם וצומח לחי דאס איז מערניט ווי א דרך ער זאל קענען ממלא זיין תפקידו העיקרי, וואס דאס איז גאר דער ענין פון סבב.

¶76וואס וואס איז דער ענין פון סבב?

¶77ער טראגט אריבער א זאך ממקום אחד למקום שוין.

¶78אט דאס טוט דאס חבר, ער איז ניט משנה די זאך, ניט משנה די בערת הדבר, ס'איז דער זעלבער בעה"ב ס'איז די זעלבע שייכות צום זעלבן מענטשן, צום זעלבן ענין, מ'דארף דאס אריבערטראגן פון איין ארט צו א צווייטן ארט.

¶79און דאס איז א שווערע זאך, א דבר כבוד, במילא דארף מען אנקומען צו גבורת ארי וואס ער איז דאך א גיבור ביותר און א בעל עזות ביותר, און קען זיך נעמען פאר א שווערע זאך, און דאס אויך משנה זיין ממקום למקום אט דאס איז לכאורה דארף טאן דער ארי און אף על פי כן לא ”ראיתי ארי סבל”.

¶80וואס כאמור, א סבל איז ניט משנה א זאך, אף על פי וואס ארי בפרטשע ס'איז יא משנה א זאך, אבער ניט דאס אויף דערויף איז נברא, ער איז נברא געווארן ער זאל זיין בדוגמא פון א סבל ולא ”ראיתי ארי סבל” בפועל.

¶81בגלוי. וואס וואס איז דער ענין פון א סבל?

¶82כאמור, אז ווי שווער די זאך זאל ניט זיין, וויבאלד אבער מ'דארף משנה זיין מקומה איז אים דאס משנה מקומה.

¶83א שועל טוט-אויף נאך מערער, וואס דערפאר איז ער הולך מחיל אל חיל, אן ענין פון צבי וואס ער איז א קיץ, איז דאס ניט א דבר כבוד, מ'דארף ניט האט קיין שוועריקייט אוועקלייגן א טעונה במקום וואס דאס איז גלוי לשמש איז דאס ניט קיין גזאלדיקע זאך, ס'איז מערניט וואס מפרשים זיינען מפרש, אזוי ווי אויף א צבי שטייט אז ער איז ישן בעיני אחת,

¶84וואס דערפאר איז דודו דומה לצבי אז ער איז חוזר ומפקח בעיני אחת דארף מען דאך אויך היטן די טענה וואס ער האט א אוועקגעלייגט בשמש זיי זאלן בלייבן דארטן ליגן גאנצער היים, וואס דערפאר דארף מען אנקומען צו א צבי אבער דאס איז טבעו אז ער איז ישן בעין אחת.

¶85און דער עשן אוועקלייגן די טענה ממקום שנפלה מן העת, ברענגען זיי למקום וואס ער איז מגולה לשמש איז א טירחא איז דאס, אבער א טירחא קלה.

¶86דערנאך קומט ער צו א ”טירחא גדולה יותר”, וואס דערצו דארף מען אנקומען צו ארי.

¶87דערנאך קומט ער צו א טירחא וואס איז ניט נאר משנה דעם מקום ער איז אויך משנה די בעלות, וואס דאס איז דער ענין פון חנבא ניט.

¶88א חנבן' איז ניט משנה די מציאות הדבר פונקט ווי ס'איז געווען ווען ס'געפינט זיך ביים מוכר-אזוי איז געפינט זי זיך ביים קונז, האט מערניט ווי משנה געווען די ביידע.

¶89וואס אויף דערויף דארף מען האבן א חכמה יתורה מיט א גאנצע זאך, וואס דאס טוט אויף א חנבן' איז א חנבן' איז ניט אט דער וואס באשאכט א זאך, ער באקומט א פארטיקע זאך, נאר ער נעמט דאס ביי איינעם און פאר

¶90וואס אט דאס איז בכללות די דריי ענינים וואס א איד דארף האבן כדי צו נעמען אן ענין פון וועלט, און מאכן דערפון א דבר שבקדושה, תשמישי קדושה, ביז א מצוה ממש, ביז אן ענין פון תורה, ”ותלמוד תורה כנגד כולם” דארף ער האבן די אלע דריי זאכן,

¶91אז פריער ווען די זאך געפינט זיך במקום החושך, זאל ער דאס אוועקלייגן אן ארט וואס קומט צו שמש, כשמש ומגן הוי' אלקים איז ניט פון חושך הכסיל והחושך אלך נאר דער ענין פון ”נר מצוה ותורה אור” אט דארט וואו ס'איז ליכטיק,

¶92וואס דאס ווערט ליכטיק דורך שמש ”הוי,' הלא כה דברי” כאור דורך ”תורה אור”.

¶93צוגרייטן די זאך, אז תמורת זה וואס זי געפינט זיך ערגעץ וואו באהאלטן, זאגט דער צבי פון אומות-העולם אוועקלייגן דאס אן ארט וואס דאס איז נגד השמש ס'קומט-אן צו א אידן איז דאס א זאך וואס דאס טוען אומות-העולם, ואדרבא דאס איז ענינם פון ישוב העולם,

¶94אזוי איז דער עולם ניט א ישוב של אדם, נחוץ שרף ועכו וצמרון אשרם מאיר ”לא ישב אדם שם” ”אתם קרויים אדם” ער לייגט זיך דאס אוועק אין אזא מין ארט וואס דארטן קען שיינען די שמש,

¶95ווען ס'וועט קומען דער טאג וועט דארטן די שמש שיינען, וועט דאס מאכן פון דער תיאנה אן ענין פון קיץ, וואס דערפאר ווערט דער וואס מוכין לזה אויך אנגערופן בשם קיץ אויף על פי וואס דאס טוט גאר די שמש.

¶96וואס על דרך זה געפינט מען ”ומואב טהר ובשיחון” וואס האט געטאן סיכין?

¶97ער האט ניט משנה-געווען דעם ארץ, אבער פריער איז דאס געווען אזא מעמד ומצב וואס א איד האט אהינצו ניט געקענט צוקומען, ס'איז געווען עמן ומאה וואס דארט איז געווען אן איסור, ס'איז געווען פארבונדן און פארחתם א איד האט אהינצו ניט געקענט צוקומען, במילא, אז א איד קען אהינצו ניט צוקומען קען אהינצו ניט צוקומען תורה ומצוות, תורה ומצו

¶98איז אט דעמאלט נעמט ער דאס ארויס פון אן ארט וואס א איד קען ניט צוקומען, וואס תורה קען ניט צוקומען און לייגט דאס אוועק במקום מגולה לשמות.

¶99וואס דאס איז די התחלה, ווי א סדר אין עבודה מן הקלה לכבוד לאט לאט הגרשנו דאס ערט זיך מיט ענינים וואס זיי זיינען משנה מקום שלהם, איז דאס א דבר קל,

¶100דערנאך איז דא וואס מ'קען משנה מקום זיין נאך מיט א דבר אין א דבר כבוד ביותר, וואס דערצו דארף מען אנקומען צו מלך שבחיות, צו ”גיבור כאריק כדי” ער זאל זיין דער סבל אריבערטראגן דאס, און דאס איז א משא כבוד אין א מקום וואס באהינצו קען א איד יארצוקומען.

¶101וואס דאס איז בדוגמא ווי דערמאנט אויך פריער וואס עמנו מוהב תורה בשיחון איז דאך ס'איז געווען א זאך וואס איז געווען אסור, על ידי הבטחתו של הקב"ה, דורך דערויף וואס שיחין, וואס ער איז דאך געווען א גיבור שבמלכים, א גיבור שבאומות וכו איז געווען תהרו בשיחה.

¶102על דרך זה, ווי אויך אין אוצרות פון קבלה און חסידות, ארויסנעמען א זאך פון ג' ”קליפות הטמאות לגמרי” קען ניט א איד.

¶103די בירורים זיינען ג' ”קליפות הטמאות לגמרי” איז אין אן אופן של דחי' ניט אין אן אופן של בירור.

¶104בשעת ס'מאכט זיך א נסיון א דבר היוטה מן הכלל עפי זוכה נפשות וכו אט דעמאלט קען ער האבן צו-טאן דערמיט, אבער על דרך הרגיל ניט דאס איז דער ענין וואס א איד קען טאן האומר ”אחת בעשוב אין מספיקין בידו לעשות תשובה” ער טאר ניט זאגן ”אחת בעשוב אויף אין מספיקין בידו” איז דא לכל הפחות דיתי ווי ער זאגט אין אגרת התשובה ”דחוק ונכנס”,

¶105אבער על פי דין תורה טאר ער ניט טאן, אפילו ווען ער טוט דאס כדי צו דערגרייכן א דרגא פון בעל תשובה פון ועשוב און בטוח אז ער איז ”דחוק ונכנס” וכו ער טוט אן עבירה טוט ער אן עבירה, ער איז עובר על 'רצון העליון' רחמנא ליצלן.

¶106ביז וואנענט אז מ'זאגט דאך נאך אז חידוש גדול יותר בנוגע צו 'מקושש עצים' ”לשם שמים נתכמן” זאגט מען אויף דערויף, היתכן וואס אויס ”לשם שמים נתכוין” דערווייל האט ער געטאן עובר-געווען אויף 'רצון העליון' ענטפערן אויף דערויף דעם תירוץ, אז ביי א דין ביי שבת איז, אז ”מלאכה שאינה צריכה לגופה” איז דאס ניט קיין מלאכה,

¶107ער האט בא זיך געוואוסט, אז ”לשם שמים נתכוין” ניט ער דארף האבן די עצים, ניט ער דארף האבן דעם מקושטי עצים, דארף מען טאן אלע ענינים, די איינציקע זאך ו א דין אין תורה מיט אלע פירושים וואס ס'איז דא לשם שמים, במילא, ער במחשבתו האט ניט קורף געווען אויף רצון הבורות'ן, ”מלאכה שאינה צריכה לגופה”,

¶108אז דער דיין, אפילו אז כולל משה רבינו, האט ער דעם כלל ”אין לו לדיין על מה שאינה ורואות” בשעת ס'איז געווען עדות, און די עדות האבן עדות געטאן, דערנאך האט מען געבראכט צו משה'ן,

¶109און משה האט געמאכט די גאנצע חקירוש דרישה ווי דאס איז פארגעקומ� אז וכקרתא ודרשתא היפך און האט געזאגט אז מ'האט אים מסיר געווען און אנגעזאגט מיט אלע ענינים, און אף על פי כן איז ער געווען מקושט עצים האט משה רבינו קיין עצה ניט געהאט, ער האט געקענט זען למעלה אלע ענינים, בדוגמא ווי דער נודא-ויהודא שרייבט אין דער תשובה הידועה, אז אפילו אז ער האט געטאן תשובה, און טאן תשובה וואס זיי נתנעפליקע זכות,

¶110די תשובה שלימה מיט אלע תכליתים בזה האט דאס ווארום אין לו לדיין ומה שעיני וראש ווי ער איז מבאר דארט די הסברה ווי אזוי דאס איז נוגע צו ”קיום כל התורה”, אז ס'זאל זיין דוקא משעיני וראש ניט אט דאס וואס איז פארבונדן מיט ראיות שבלב וכו וואס דאס רעדט זיך אפילו א דיין פון סנהדרין גדולה,

¶111אפילו ווי בא משה רבינו, וואס אויב די גמרא זאגט ושם שמענו נתכוות און ס'שטייט א חלק פון תורה שבעל פה וואס דאס איז ניתן למשה מסיני האט משה רבינו געוואוסט ”לשם שמים נתכוין” בשעת ס'איז אבער געקומען וואס פאר א דין דארף מען פסק'ענען, במילא פסק'נט אזוי דער אויבערשטער און אזוי איז דער דין אין שולחן-ערוך,

¶112איז דער דין איז דעם עונש וואס מ'האט געגעבן דעם 'מקושש עצים' ער בא זיך האט ער אבער געוואוסט, אז אים קומט ניט קיין עונש, פארוואס?

¶113דערפאר וואס ”לשם שמים נתכוין” איז דאס א מלאכה שריצריכ עאכו"כ אומר החטא בשול אז דאס איז טאקע א חטא ממש, מערניט וואס לאחר זמן וועט ער מאכן פון דעם חטא, פון זונות נעשו לו כזכיות אדער זכיות ממש.

¶114וואס דערפאר איז כדי ארויסצונעמען פון ”ג' קליפות הפניות לגמרי”, פון מקום החושך, ענן, וחושך ועושה דער אשר מתלקחת די אלע ג' קליפות הפניות לגמרי,

¶115איז אויף דערויף דארף מען אנקומען אדער אין אן אופן קל, ניט פון ג' קליבס צטנות ”לגמי עניני רשועות” געפינען זיך במקום רחוק, אדער במקום וואס ס'געפינט זיך אין א רחוב של עבודה זרה וכיוצא בזה, וואס דארטן טאר מען ניט דורכגיין, אבער דער ענין אליין איז א דבר של רשות, אבער אהינצו קענען ניט דערגרייכן, מצד די זהירות, כדי גמרא איז מסביר די צוויי דיעות, צי דאס איז רחוב של ע

¶116איז דא נאך א גרעסערע, א שווערער עבודה בזה איז דער ענין פון ארי סבל, וואס דערצו דארף מען אנקומען צו א גידור.

¶117דערנאך איז דא בפשטות דער ענין פון ”איםנו מואב תהורה” בשיחו, אט דאס איז דער ענין פון א חן וני ער נעמט דאס ארויס פון איםנו מואב גיט דאס אריין צו שיחונ'ען, און דערנאך קומען צוגיין אידן און זיינען דאס כובש און מאכן דערפון הרים לטפנו, און דערנאך

¶118מיט אלע פרטים ווי אויסגערעכנט אין חומש, וואס דערפון איז אויך פארשטאנדיק בהנוגע צו כל ענינים פון תורה ומצוותי וואס מ'דארף דאך זיי טאן אין אלץ פון ענינים של רשות,

¶119ביז וואנענט אז מ'זאגט דאך בכמה ענינים של הקדוש א תנאי, אז ס'מוז זיין דוקא מחולין הבא משלה ניט אן ענין פון קודש זאל ער ברענגען, מאכן דערפון דעם קרבן, דוקא פון חולין זאל ער מאכן,

¶120איז ווער אבער מאכט פון דעם חולין מאכט ער קודש איז דא דארף מען אנקומען אז מין ”נבראתי לשמש את” קומי לאחרי זה וואס ס'איז דא די הכנה פון קיץ און פון סבל און דער ענין פון חברון איז די אלע דריי דרגות שבדבר.

¶121וואס דאס איז אויך די הקדמה און צו דעם ענין כללי, אז דאס איז דער 'כללות ענין' פון 'ירידת הנשמה' בגוף, וואס דעמאלט ווערט דאך דער ענין פון דער חתונה מיטן שידוך צווישן נשמה בגוף, ווי ס'שטייט אין כמה מדרשים אז דאס איז בדוגמא פון אן איש ואשה,

¶122על דרך זה אין כל התורה כללי ”כללות ופרטות”, ווי די ”אירוסן ונישואין שעל” הקודשא בריך הוא כנצות ישראל מיט אידן, וואס דאס ווערט דורך דעם ענין פון מתן תורה,

¶123”ביום חתונתו זה מתן תורה”, וואס לימוד מביא 'לידי מעשה' דער ענין פון מעשה המצוות, וואס אט דאס ווערט אויפגעטאן דורך די דריי כוין, כמדובר ומבואר בכמה מקומות, בכסף ובשטר ובביא וואס בכסף איז דאך דאס בדוגמא פון דער הנהגה פון אברהם אבינו, וואס איז ענינו געווען דער ענין הצדקה,

¶124ואברהם אויב איז נכסף נכסבתי נכתף נכתבת לבית אביך דער ענין פון שטר וואס דאס איז פארבונדן מיט זמן מתן תורתנו, דער שטר אורותן ונישואין צווישן דעם אויבערשטן מיט אידן, וואס דאס איז געגעבן געווארן אין חג השני, וואס דאס איז כנגד יצחק, וואס דערפאר איז דאך געווען בשופט,

¶125דער שופט גענומען מעולה של יצחק וואס ער איז באקומען במקומו של יצחק, און דערנאך איז בביאור, וואס א ביאור דארף דא� וואס למקנוה עשו סוכות אבער פאר זיך האט ער געמאכט א בית, וואס דאס איז פארבונדן בפרט מיט שמיני עצרת,

¶126וואס די הכנה לזה איז דער ענין פון סוכות, וואס דאס איז כנגד יעקב אבינו, וואס דאס איז דער דריטער אופן העבודה, וואס ”אין כורן אבות אלא לשלשה” דער אופן העבודה פון א אידן, בדוגמא פון אברהם'ען אדער פון יצחק'ן אדער פון יעקב'ן,

¶127און דורך דערויף ווערט ער נקנה להקב'ן וואס על פי זה איז מבואר א דבר פלא, וואס ער זאגט אין ירושלמי, אז מ'דארף האבן א לימוד, אז דאס וואס ס'שטייט אין די משנה אז ””הישה נקנית בשלשה דברים בכסף ובשטר ובבי”” איז גענוג איין זאך פון די דריי, דארף מען האבן א לימוד אז מ'זאל ניט ניט מ'דארף האבן אלע דריי צוזאמען.

¶128וואס לכאורה איז א דבר פלא לגמרי, בשעת מ'דערזעט אין פסוקים כפשוטם, איז שטייט אין אלע לימודים, פון די דריי זאכן, אז יעדער לימוד בפני א תמא, כיחה כיחה מצדי אפרים איז דאס געווארן אברהם'ס, דורך כסף אליין,

¶129דארט איז ניט שייך קיין ביאור ניט געווען דער ענין פון שטר, וו ער האט אינגאנצן ניט דערמאנט, און גלייך ויקום מצדי אפרים דורך דערויף וואס ער האט געגעבן דבר משקל אבר לשוחר, על דרך זה בהנוגע ויצאה והיתה וואס מ'לערנט אפ בנוגע צו שטר על י איז דאך מערניט ווי א גת איז ניטא דער גאנצער ענין פון כסף, עאכו' כמה וכמה ביאור, דאס איז גאר היפך הגת,

¶130במילא דער הכרש איז מדגיש אז ס'איז מערניט ווי איין און איינציקע זאך, על דרך זה איז בנוגע ”ככך איש אישה ובואלה” בנוגע דער ענין פון ביאור.

¶131אף על פי כן זאגט ער אין ירושלמי מ'דארף האבן א לימוד אז ס'איז ניט אלע דריי צוזאמען.

¶132די קא-סלקא-דעתך איז פארשטאנדיק א בנוגרת האשה נקנית להקב", איז ווען איז די נישואין בשלימותה?

¶133בשעת א איד איז מקיים אלע מצוות פון חומן לידו.

¶134וואס ס'גיין צו מקיים-זיין אלע מצוות דארף ער האבן סיי ענינים וואס זיינען פארבונדן פון כסף, סיי ענינים זיינען פארבונדן פון שטר, סיי ענינים וואס זיינען פארבונדן מיט בי וואס דעמאלט ווערט ער התאחדות והתקשרות לגמרי אין הבורא המצוה, כמבואר בארוכה בכמה מקומות, דער חילוק אין 'עבודת ה'' פון כסף און שטר און ביאור.

¶135וואס דערפאר איז כללות הענין, דער מסכתא ווערט אנגערופן בשם קידושין אף על פי וואס דארטן רעדט זיך, ווי געזאגט פריער, און בפרט דאך אין סיום לחותם המסכתא, בהנוגע צו גודל הענין פון 'לימוד התורה', ביז אז דאס איז סיי בנערותא סיי בזקנותא,

¶136על פי האמור, אז דער גאנצער ענין פון תורה ומצוות איז דאס דער ענין ווי ס'שטייט אמאל אין די מדרשים, אז דאס איז דער ענין פון טבעת קידושין, אדער דער ענין פון קידושין, אדער בפשטות ווי ער זאגט אין משנה ”באם חתונתו זה מתן תורה” וואס דאס איז דער שטר פון נישואין אירוסין ונישואין של הקב"ה,

¶137אז מקדש אים ישראל ”על ידי חופה וקידושין” כמבואר אין די מפרשי הברכה דער פירוש המילות פון די ברכות ווי אזוי דאס איז געווען ”ביום חתונתו”, און דערנאך ווערט דאס נמשך בכל יום ויום, נותן התורה לשון הוה, ווי גערעדט פירו בארוכה,

¶138אז נתינת התורה 'וקבלת התורה' איז דאס אן ענין פון הוה ”בכל יום ויום יהיו ביניך כחדשים” אז בשעת א איד ”יושב וקורא ושונה” אט דעמאלט ווערט פון דאס באנייט די ”אירוסין ונישואין שלו” אים הקב"ה,

¶139ווארום הקב"ה איז קורא ושונה כנגדו.

¶140און דאס ווערט די הכנה קרובה, אז מ'זאל זוכה זיין בקרוב ממש לילמוד תורתו מפיו של משיח, ווי ער זאגט אין שיר השירים רבה ובכמה מקומות, און מקיים זיין אויך די מצוות אין אן אופן ”כמצות רצונך” בתכלית השלימות,

¶141כמבואר בארוכה אין המשך לכך פון רבי'ן מהר"ש, פארשטאנדיק אויך בפשטות ווי דעם פסק-דין פון רמב"ם דערמאנט פריער, אז ווען קען אין נבראים, מפסיק-זיין 'דעת בוראים' בשלימותם דארף מען דוקא האבן דעם סדר העולם ווי ער וועט זיין בימות המשיח,

¶142אז ס'זאל ניט זיין ניט קיין מלחמות, ניט קיין תחרות, ניט קיין קנאה, ניט קיין רעה, ניט קיין אלע פרטים ווי ער רעכנט דארטן אויס, און איז פארשטייט מען תורה כדבעי און מ'איז מקיים מצוות כדבעי איז ”כן תהי' לנו” על ידי מעשינו ועבודתינו במשך זמן הגלות, ובפרט נאר אין ”מן המוצר” פון דעם חושך כפול ומכופל פון עקבתא דמשיחא,

¶143אז בקרוב ממש וועט זיין דער ענני בנכב ידקו וואס דאס שטייט דאך אויפן שופר, אז פון דעם שופר פון קרן שמאלי שבו אלו של יצחק, קומט מען בקרוב ממש ותקב ”ושופר גדול לכאורתינו” וואס ווי ער זאגט אין מדרש אין פי כדי אליעזר ובכמה מקומות איז דאס פון קרן ימיני של אלה, של יצחק,

¶144וואס דעמאלט וועט מען זאגן כיצחק אבינו ב גאולה האמיתית והשלימה על ידי משיח צדקנו.

¶145לחיים.