Text

¶1מ'האט פריער גערעדט בהנוגע דעם קישור צווישן י' טז כסלו מיט חנוכה, וואס זיי קומען דאך בסמיכות זמן, און ס'איז ניט נאר בסמיכות זמן נאר ס'איז דאך אויך דער ”יום הראשון של” חנוכה, וואס אין אים זיינען דאך כלות די אלע שמונת הימים, כמבואר אין פשטות, אז דאס וואס ס'האט געברענט איז ”כל שמונת הימים”,

¶2איז דאך דאס געווען פון דעם פך שמן שנמצא ביום ראשון, וואס דעמאלט אין דעם פך איז שוין געווען דער שמן וואס האט אנגעצונדעט געווארן און געלויכטן ”כל שמונת הימים”, און ווי דער מיטעלער רבי שרייבט דאס אויך אין שערי אור אין דרושי חנוכה, אז דער ”יום ראשון של” חנוכה איז אין אים זיינען כלול די אלע ימים שלאחריו.

¶3וואס דאס איז דאך אויך מרומז אין לשון הגמרא, ”כנגד ימים הנכנסים” אדער היוצאים אין די ביידע לשונות איז דאך אין דערויף וואס דער ערשטער טאג איז אין זיך כולל אלע איבעריקע זיבן, דאס הייסט אלע אך צוזאמען מיט די זיבן, אדער ווי דער צווייטער, אז דער אכטער טאג איז אין זיך כולל אלע טעג,

¶4און דער ערשטער טאג חנוכה קומט דאך אויס אין די זעלבע ז' ימים וואס דאס איז דער היכף אין זמן פון ביום ט' כסלו.

¶5ועל אחת כמה ווי גערעדט פריער, אז דער גמר פון דעם חירוך דער שחרור פון דעם אלטן רבי'ן איז דאך געווען דער ”יצא מבית האסורים” לרחוב איז דאס געווען ביום ט' כסלו, ביז וואנענט ער איז געקומען לביתו לבית מדרשו צו זיינע חדרים צו די ישיבה זיינע איז ד ס געווען בימי חנוכה, כמסופר לעיל, על יסוד פון די זכרונות ורבותינו נשיאינו.

¶6וו ס בשעת מ'קוקט זיך איין אין די ענינים פון חנוכה און יו טס כסלו זעט מען, ז זיי זיינען אויך אין תוכנם דער זעלבער ענין.

¶7דער ענין פון חנוכה איז ד ך דער חילוק צווישן נרות חנוכה, איז ד ך ד נ ך נרות אין תורה ומצוותי די נרות שבת, וביותר וואס ס'האט געדארפט זיין, פונקט ווי נרות חנוכה איז דאך דאס די נרות מנורת המקדש,

¶8וואס פון דעם נס אין מנורת המקדש איז דאך געווארן דער ענין פון נרות חנוכה, און אף על פי כן געפינט מען כמה חילוקים צווישן נרות חנוכה און שאר הנרות.

¶9וואס נרות שבת איז כל ענינם איז דאס אויף פני דער ענין פון נרות חנוכה איז מפני שלום בית, וואס דערפאר איז דאך נרות שבת עדיף, דערפאר ושלום ”בית עדיף, וואס שלום בית” איז דאך דער ענין כפשוטו, אז דער שלום זאל זיין בביתו פנימו.

¶10די נרות חנוכה איז דוקא דער דין, אז ס'דארף זיין מי בחוץ.

¶11ניט נאר על פתח ביתו קען דאך זיין אין כמה אופנים, א פתח קען דאך האבן שטח ארוך, דארף דאס זיין על פתח ביתו און צוגעשטעלט נאך דעם ווארט מי בחוץ.

¶12פון דער צווייטער זייט און על דרך זה אויך אין נרוץ בית המקדש, איז אף על פי וואס ענינם איז דאך געווען לויט די' אז עדות איז בעולם, אז ”השכינה שאורה בישראל” ווי די גמרא זאגט אין שבת איז דערווארנט דאך אבער גלייך די גמרא,

¶13אז ניט די עדות איז דורך עפעס ן ענין וואס ס'האט זיך געטאן בחוץ, נאר די עדות איז דורך דעם וואס דער ”נר מערבי שבי מנורה איז ממנו הי' מתחיל ובאי הי' מסיים” אף על פי וואס אין אים איז געווען דער זעלבער שיעור שמן ווי אין די אנדערע נרות.

¶14איז דער ענין אליין האט זיך געטאן דוקא בשנים די מנורה מוז מען אנצינדן ניט אין דער אזרה, על אחת כמה וכמה ניט על פסח אזרה, אפילו ניט אין עולם נאר דוקא אין בהיכל פנימה און

¶15דארט האט געטראפן א נס, אין דעם נר ווי ער שטייט בפנים, וואס דער נס האט דערנאך גע'פועל'ט בכל בעי עולם זאלן וויסן א שכינה שאורה בישראל.

¶16אפילו אט דאס וואס מ'האט געמאכט ”חלונות שקופים אטומים” בהיפך ווי סתם חלונות, כדי ס'זאל אנקומען די אורה בכל העולם כולו, ווי די גמרא זאגט איז דאך דאס אבער אויך געווען וואס די נרות האבן דער עיקר גלייכט נעווייניק.

¶17אויב אבער ס'וואלט געווען חלונות על דרך הרגיל, וואס דער אור איז בחוץ געווען אין אן אופן מצומצם דורך די עצים וואס מ'האט געמאכט אין שקופים אטומים איז דאס געווען רב יותר בעולם.

¶18אבער דער עיקר אור איז געווען דוקא בפנים.

¶19ביז וואנענט אז ס'איז ניט קיין תנאי אין הדלקת המנורה אז ס'מוז זיין גאר חלונות די ראי' אויף דערויף איז פון דעם משכן.

¶20אין דעם משכן איז ניט געווען קיין חלונות, ואדרבא די כליים האבן מכסק געווען, ועל דרך זה די יריעות זיינען געווען גאנצע, מ'האט אין זיי ניט געטארט מאכן קיין לאך, על-פי דין ”לא יקרע” האט דאס געמוזט זיין פארדעקט ארום און ארום, מכל הצדדים, און אף על פי כן, איז די התחלת הענין המנורה האט זיך אנגעהויבן דוקא פון דעם משכן.

¶21דערפון איז אויך פארשטאנדיק, אז ווי ס'איז דערנאך געווען אין משכן שילה, וואס דארט איז ווי ער זאגט אין ירושלמי איז דאס געווען דער ”משכן שהיו במדבר”, נאר וואס דען?

¶22פון אונטן איז ער געווען שורו של אבנים איז דאך פארשטאנדיק, וויבאלד אז דארט זיינען געשטאנען די יריעות מיט די עמודים מיט די קרשים פון משכן משה, אז דארט איז ניט געווען אין די קרשים האט ניט גע במילא איז גאר דארט ניט געווען דער ענין פון ניט נאך על אינות קופין בטומין ס'איז בכלל דער אור ניט ארויסגעקומען בחוץ.

¶23משא' כן די נרות חנוכה, כמדובר, דארף דאך זיין על פתח ביתו דוקא מבחוץ, ביז וואנענט אז דער שיעור פון חנוכה סיי בנוגע לתחילתו סיי בנוגע לסופו, זאגט מען משה תשקע החמה וואס דאס איז דער עיקר נוגע אין גאס, אין שטוב קען ער דאך אן עצה געבן, אין גאס האט ער קיין עצה ניט, צי פינסטער איז פינסטער, תשקע החמש,

¶24אה די ”כליא ריגלא דתרמודאי” איז דאס אויך ן ענין וואס ס'איז דוקא בשוק, ניט בפנים ניט בבית.

¶25וואס דאס איז דער התחלת השיעור און דאס איז דער סוף זמן השיעור.

¶26ביידע שיעורים זיינען פארבונדן מיט חוץ.

¶27און וכאמור ווי דער לשון פסח ביתר מבחוץ.

¶28וואס בכללות, ווי מ'נעמט חנוכה פאר זיך איז דא אין דערויף די וואס דערפון וואס מ'זאגט ביתו איז א סימן, אז דאס דארף אויפטאן אויך בבית, דערפון וואס מ'זאגט בחוץ דארף דאס אויפטאן בחוץ, און פסח ביתו דארף דאס זיין א חיבור פון די ענינים ביחד.

¶29וואס אט דאס איז אויך, אז מ'זאגט אין ענין החסידות, בפרט ווי ס'איז פארבונדן מיט סיום ט' כסלו, איז דאך דער ענין פון ”יפוצו מעינותיך חוצה” זאגט מען, אז ס'דארף זיין דער ענין פון מעיינות וואס א מעיינות איז דאס א דבר שבצנא,

¶30אן ענין וואס ס'גייט טיפין טיפין, וואס דערפאר ווערט דאך אנגערופן בנות ישראל הצנועות ווערן דאך אנגערופן מעיין חתן, און ווי די גמרא און ווי די מדרש שטייט דאס אפ בארוכה, אז דערפאר ווערן זיי אנגערופן מצד דער צניעות ווערן זיי אזוי אנגערופן.

¶31און ווי אויך ווי מ'זעט דאס בפועל, אט דאס וואס גייט בגלוי מיט א שטורעם און מיט א ירם א דער ענין פון א מעיין איז דאס דוקא בצניאות, ביז וואנענט אז די גמרא זאגט בהנוגע צו שליח ההולכים לאט, אז ס'איז געגאנגען כיסור, דערנאך איז והרחיבו ווי מ'האט אים געפרואווט מאכן גרעסער איז געווארן ווייניקער וואסער.

¶32פונקט פארקערט, וואס דאס איז דער ענין פון כל כבודו בת מלך פנימו די מעלה פון צניאות איז ניט ווי מ'וויל איינרעדן איימי צניאות, אז דורך דערויף ו אז בשעת ער גייט א אידישער מעיין גייט ער ווי דער אויבערשטער וויל איז אט דעמאלט ווערט דאס א מקום מעיין חיים וואס אין לו הפסק,

¶33און אויב ציוו המלך והחיבוהו איז מיט א כוונה טובה.

¶34ער האט געוואלט זאל זיין ווי אים מערער וואסער, מערער שידוחים, מערער ענינים, איז געווארן פונקט פארקערט לא זו הדרך וויל דער אויבערשטער.

¶35וואס דאס איז דער ענין פון א מעיין וואס ער געפינט זיך בפנים די כוונה בזה איז, אז ס'זאל זיין יפוצו אז ס'זאל זיין דער פסח, ניט ווי דערביי ס'איז פארשלאסן, נאר אן אפענער פסח, ביז ווי דארטן זאגט מען מבחוץ זאגט מען דא ”יפוצו מעינותיך חוצו” און

¶36ווי כאמור, ס'הויבט זיך אן ”משתשקע החמה” וואס דאס איז דאך דער ענטפער אויף די שאלה הידועה, אז אויב חסידות איז אויף אזויפיל נויטיק, ביז וואנענט אז מ'זאגט, אז אין דערויף איז תלוי ב

¶37וואס ביאת משיחה וועט דאך איבערמאכן די גאנצע וועלט, קומט דאך אויס אז ”יפוצו מעינותיך חוצה” איז נוגע די גאנצע וועלט היינט ווי איז אויסגעקומען די וועלט, ביז וואנענט אז ס'איז געווארן דער גילוי פון אריז"ל, דערנאך פון דער בעל שם טוב, דערנאך פון דעם אלטן רבי'ן?

¶38פארענטפערט דאס די גמרא! די גמרא זאגט אז אין נרות חנוכה דארף מען אנצינדן ”משתשקע החמה” לכאורה, איז דאך דערויף דער פירוש, אז ס'איז געווען א זמן וואס מ'האט דערצו ניט געדארפט אנקומען,

¶39על דרך ווי מ'זאגט בכלבות, במשה ”תלמיד ותיק אתו לחדש” ועל דרך זה בכל חידושי התורה, ועל דרך זה אפילו בא מצוות גופא, איז דאך תורה איז דאך ניט געגעבן געווארן בבת אחת, גלייך בששה בסיון ס'איז דאך געווען מצוות וואס דערנאך זיינען זיי מתחדש געווארן ס'איז געווען על דרך ווי ”בא בנות צלפחד” איז צוגעקומען דער ענין מצות נחלה,

¶40דערנאך איז מצוות יבמין, דערנאך אין ענינים וואס ס'איז צוגעקומען דער משך פון די ארבעים שנה איז געווען כמה זמנים, וואס מזמן לזמן איז צוגעקומען א מצוה.

¶41ווערט דאך די שאלה, וויבאלד אז דאס אלץ נכלל אין די עצרת הדברות, און וויבאלד אז דאס איז רצון ה' אז מ'זאל דאס טאן פארוואס האט מען דאס גלייך איז דער תירוץ איז, אז דעמאלט איז געווען גענוג אן דער מצוה, דערנאך האט מען געמוזט אנקומען צו דער מצוה אויך, ועל דרך ווי די גמרא זאגט, אז אלמלא חטאו איז אט דעמאלט איז וואלט געווען גענוג חמשה חומשה תבה מצפר יהושע,

¶42אבער בשעת ס'איז צוגעקומען איז אט דעמאלט קומט-צו דער ”יוסיף דעת יוסיף” מחיר אז ס'דארף צוקומען נאך א מצוה, ועל דרך זה נאך א מצוה דרבנן, ועל דרך זה ובפרט ווי דער רמב"ם פסק'נט דאך אפ אין יחוס ממין וליחוס סנהדרין, אז די גזירות, און אפילו די תקנות, וואס דאס איז ניט א גזירה מצד אן ענין דאורייתא, ס'איז א תקנות וואס די חכמי הדור, וואס זיי זיינען חכמי ישראל אמיתיים,

¶43געפינען פארנויטיק אז דאס זאל מתקן זיין אן ענין בישראל, וואס דאס איז דאך דער לשון תקנה איז אויב נאר זי איז אנגענומען געווארן ביי אידן אין רוב המקומות ווערט דאס אין דעם כלל פון אן ענין פון א מצות-עשה, און אן ענין פון א מצות לא-תעשה פון ”לא תסור מן הדבר”, כמבואר באחרונים און פאר דעם אין רמב"ם בארוכה בכמה מקומות.

¶44ביז וואנענט אויך על דרך זה בהנוגע צו נרות חנוכה, וואס ווי די גמרא זאגט, אז פון וואנענט ווייס מען דא?

¶45איז דאך דא די צוויי דרשות, ”שאל אביך ויגדך” און ווי די ראשית אראן, אז דאס איז דער חילוק צי דאס ווערט אריינגערעכנט פון לא תעשו דער ענין פון לא תעשה צי דער ענין פון עשה, כמבואר בארוכה בכמה מקומות.

¶46ווערט דאך די שאלה, וויבאלד אז ”שאל אביך” ויגוטחס כנך ויאמרו לך איז פארוואס איז דאס ניט געווען ביז דעמאלט איז דאס גופא א הוכחה, אז פאר דעם האט מען דערצו ניט געדארפט אנקומען.

¶47ועל דרך זה ביז כל ”מה שתלמיד ותיק” עת און ניט ס'איז א איבער'חזר מערניטש ווי בקיצור, וואס די גמרא זאגט, אז בעיקרתא דמשיחא איז אין לך יום שאין מרובר מחביר דער ענין פון היפך הברכה פרעגט מען דאך אויף דערויף די קשיא צי לוואס דארף די גמרא מאכן שווער אויפן הארצן.

¶48זאל ס'וויסן זיין, אז אף על פי וואס היינט איז נאך ניט ווי ס'דארף-צו-זיין, אבער מגן איז אין לך יום וואס ס'וועט זיין מרובר מחבירו אויב מ דערפאר וואס סוף כל סוף וועט מען קומען צו די גאולה.

¶49נאר וואס דען? דאס גופא איז א הוראה, אז מ'קומט צוגיין מיט א טענה און מ'זאגט פארוואס דארף מען מוסיף-זיין נאך א סיגדי רבנן וואס דארף מען מוסיף-זיין נאך א חומרו פון אן אחרון אין בית-יוסף שטייט דאס ניט?

¶50שטייט אין רמא איז דאך א סימן, אז אין בית-יוסף טייטן אי די רמא טאקע ווען ס'ווערט געקומען אן דע ביז גדולי ישראל אין דורות שלאחרי זה.

¶51ווערט דאך די שאלה וואס איז געווען מיט א דור פריער?

¶52אט דאס באווארנט די גמרא, אז מ'זאל וויסן זיין, אז אדרבא, אויב דו ווילסט אויסקומען מיט די זעלבע כלי זיין, מיט די זעלבע ברכות, מיט די זעלבע ליכטיקייט, אז דו האסט געהאט נעכטן איז היינט איז דאס ניט גענוג, דערפאר וואס היינט איז צוגעקומען אין דעם צד ההיפך.

¶53אין חושך איז צוגעקומען חושך.

¶54אז ד מיט די צאל ליכטלעך וואס דו האסט געהאט נעכטן אויף היינט, וואלט דאס מספיק געווען אויפן חושך וואס ס'איז געווען נעכטן אז ס'איז צוגעקומען נאך א טאג, זאגט די גמרא אין סוטה, אז צוגעקומען נאך אן ענין אין חושך דארף מען מוסיף זיין עפעס אין אור, ווארום אז ניט קען רחמנא ליצלן דער חושך גובר זיין.

¶55איי איז דאך די שאלה, נעכטן איז געווען גענוג די נעכטיקע ליכ וואס דאס איז דאך אויך איינער פון די לימודים פון חנוכה, אז בשעת ער צינדט אן דעם ערשטן טאג איין ליכטל האט ער מקיים געווען די מצוה, מהדרין מן המהדרין דארף מען מערניט אנצינדן ווי איין ליכטל.

¶56אז ס'קומט אבער אויף מארגן און ער וועט אנצינדן איינע איז ער ניט מהדרין מן המהדרין.

¶57לכאורה, פארוואס איז דא געווארן דער זעלבער שולחן-ערוך, די זעלבע יארן, דער זעלבער נס, דער זעלבע זאגט מען איין, אז דאס איז א מצוה וואס באווייזט נאך אן ענין הוראה אין עבודת אדם לבוראו יעדער מצוה איז דאך לערנט דאך אפ ניט נאר די מצוה פאר זיך, נאר זי לערנט אפ אויף כל המצוות שבתורה,

¶58וואס דאס איז דאך דער ענין וואס עוסק די ”מצוה פטור מכל המצוות” דערפאר וואס יעדער מצוה האט אין זיך מיין פון אנדערע מצוות, במילא פון יעדער מצוה קען מען עפעס אפלערנען אויף אלע אנדערע מצו אט דאס וואס נרות חנוכה לערנען אפ אויף אנדערע מצוות, אז ס'איז דא אן ענין פון מהדרי מן המהדרי.

¶59אזוי זאגט די גמרא אין בבא קמא, אז ס'איז דא אן ענין פון א מצוה, און דערנאך איז דא אן ענין פון הידור מצוה, אז שליש לשליש מלגש לשליש מלבר מיט די אלע גדרים ביי דעם, קומט צוגיין חנוכה און זאגט א 'דבר חדש'.

¶60איר זאלט וויסן זיין, אז ס'איז דא אן ענין פון מהדרי מן המהדרי, נאר א חיוב על פי שול א מנהג וואס דער שולחן ערוך פסק' נער האט דאס אנגענומען בכל ישראל איז דאס בהנוגע צו נרות חנוכה.

¶61דערנאך דארף אבער יעדערער אפלערנען דערפון, אז דערפון דארף ער זיין אז ”יתן לחכם ויחכם עוד” אז ער דארף דערפון אפלערנען, אז אין יעדער מצוה וואס ער האט איז דא א חיוב על פי שולחן ערוך מקיים-זיין די מצוה, דערנאך איז דא א חיוב על פי שולחן ערוך אידן מצוה, עד שלישה בא און דערנאך איז דא וואס ער דארף מיטנעמען פון אורות חנוכה על כל השנה כולה דעם ענין פון א מהדרין מן המהגים.

¶62ועל דרך זה אויך בהנוגע צו תורת החסידות איז דאס ניט ווי מ'פרעגט די שאלה, אז וואס איז געווען נעכטן און וואס איז געווען בדורות שקדמה וכו איז דאס איז די דוגמא וואס קלמא ”שתלמיד ותיק עתיד לחדש נאמר למשה מסיני” וויבאלד אז נאך דערויף ווי ער האט דאס מחדש געווען ווערט דא�

¶63און אט דעמאלט טאר מען ניט מחלק זיין שמועה זו נאה ושמועה זה אינע נאה און ווי גערעדט שוין כמה פעמים בארוכה, אז די גמרא זאגט ניט דעם לשון, אז שמועה זו איז א שמועה, און די צווייטע שמועה איז קיין שמועה ניט ער זאגט, אז ביידע זיינען שמועות, און ער זאגט, אז ביידע זיינען שמועות אמיתיות, און ער זאגט, אז ביידע זיינען א חלק פון תורה, נאר ער זאגט, אז דאס איז א שיינער א

¶64און זאגט אז דאס איז למשה מסיני און דער אינו זאגט די גמרא איז?

¶65אז אט דעמאלט רחמנא ליצלן בלייבט ער גאר און גאר ניט, ווארום בשעת ער ווערט א יושב ושוקל במצוותי' של תורה, קלה שבקלה וחמורות שבחמורות און ער האט א ראי' פון תורה, אז דא תורה זאגט אז דאס איז קלה שבקלה און דאס איז חמורות שבחמורות, אבער אז ער זעט זיך אוועק ושוקל און ער מאכט דערפון מסקנות און חילוקים, אז דא וועט ע

¶66און דאס איז אינו נאה זאגט מען אט דאס רירט-אן דעם גאנצן בנין פון תורה ומצוותי אפילו אז ער זאגט אז דאס איז שמועה, און אפילו אז ער זאגט אז דאס איז שמועה אמיתית ער זאגט מערניט ביי אים ענדיקן האט דאס ניט די זעלבע יופין.

¶67אינו נאה. וואס דאס איז אלץ געווען בשעת ס'איז געווען די התחלת הענין און מ'האט זיך געקענט דינגען וואס וועט זיין די תוצאות שבדבר בשעת מ'זעט אבער בפוע

¶68אזויפילע צענדליקער יארן, און מ'האט געזען צי וואס האט געבראכט דער לימוד בתורת החסידות והליכה בדרכי החסידות איז ווי גערעדט שוין כמה פעמים, בשעת מ'זעט אז איינער לייגט צוויי פאר תפילין זאגט מען, אז מסתמא איז ער א חסיד,

¶69אז מ'זעט אז איינער איז מער מאריך בהנוגע נציאת נציאת שבת צו צות הכוכמים וכו אדער מקפיד בשאר ידורים בתורה זאגט מען, אז מסתמא איז ער א חסיד.

¶70וואס דאס זאגן אפילו די וואס זיי זיינען ניט פון חסיד דערוויילע.

¶71ועל אחת כמה וכמה ווי מ'האט געזען בפועל, און האט איצטער געדארפט אין רוסלאנד אז מ'איז געשטאנען דארט במצור בשבעה, ווי אזוי מ'האט געמוזט אנקומען צו חיות פון חסידות כדי צו קענען ביישטיין די אלע ניסונות וואס ס'איז דארט געווען איז דעמאלט איז דאך נעלה מכל ספק דער רוב 'אור וחיות', מיט די אלע ע

¶72וואס מ'קען מוסיף זיין על ידי לימוד תורת החסידות אין אן אופן וואס דער לימוד ”מביא לידי מעשה” הידור בקיום המצוות אין חיות פון חסידות איז דאך דאס א זיכערע זאך, אז דאס איז, ווי דער אלטער רבי האט געזאגט, אן ענין וואס איז שייך ל”כל אחד ואחת מישראל”,

¶73וכל המרדין בזה ”וכל המרבה” בזה וכל המתעסק אין דעם ענין פון הפצת המעיינות חוצה איז ער מקרב דעם קץ הגלות און קץ דעם גלות פון ”שכינתא בגלותא” און דעם ענין פון ”פדעני לי ולבני מבין אומות העולם” בגאולה האמיתית והשלימה, ובעגלא דידן.

¶74לחיים.