Text

¶1דעם אנהויבענדיק פון

¶2קטן און צו דעם בית פון דעם אויבערשטן, צו גירא בתחתון,

¶3ביז צו דעם אדם התחתון, גירתו בפשטות.

¶4דערפאר איז אויך דער זמן המתאים, בהוספה צו די גרוב וואס מ'האט נעכטן גערעדט צו די קינדער רעדט מען איצטער צו די וואס זיינען שוין נגבר מצוה, עאכו"כ די וואס האבן שוין בית בטים

¶5לאחרי נישואין שלהם, אז זיי זאלן זיך משתדל זיין אדער נוסף זיין אויב זיי האבן דאס שוין געטאן, אז יעדער בית און זייער בית זאל ווערן א בית פון ”תורה עבודה וגמילות חסדים” נאך מער ווי געווען פריער, וואס דאס איז דאך דער ענין פון בית חב"ד,

¶6כמדובר כמה פעמים, אז חנוכה איז מדגיש, אז אע' פי וואס מ'האט דאס געטאן נעכטן, און אויך אייער-נעכטן, און מ'האט שוין מוסיף געווען לילה אחר לילה, זעט מען נאך אז מ'האלט נאך אין מיטן חנוכה,

¶7במילא דארף מען נאך מוסיף זיין אין די ענינים ווי מ'זעט דאס בפשטות אין די הוספה אין אורות חנוכה, און מ'קען דאס אויך פארבינדן מיט מאות חנוכה,

¶8וואס דער מאן וועט בעטן בא דער פרוי, און די פרוי וועט בעטן בא דער מאן די על דרך זה ערוואקסענע קינדער, בא די עלטערן וכיוצא בזה און זיידעס און באבעס, ביז בפשטות, אז ס'זאל ארויסקומען אן ענין און א הוספה אין ”תורה עבודה וגמילות חסדים”, אין יעדער אידישע הויז,

¶9און אויסנוצן די טעג וואס ס'איז נאך דא אין חנוכה היינטיקן יאר, זיי זאל דאס מאכן מיט א שטורעם הכי גדול, וואס דעמאלט וועט ווערן דער שטורעם אויך אומשטורעמען די וועלט,

¶10אז ממעם יראו וכן יעשו די וואס געפינען זיך אפילו אין 'העלם והסתר' פון וועלט, וועט מען זיי נעמען מיט דרכי נועם ובדרכי שלום, ”פדה בשלום” דוקא, אבער נעמען דאס מיט א שטורעמדיקן אופן, וואס דעמאלט ווערט דאס אין אן אופן פון הפצה און אין אן אופן פון הוליך ומוסיף.

¶11וכאמור לעיל, אנהויבנדיק פון מעשה בפשטות, אז בית חבד פון יעדער אידישע הויז, עאכו"כ פון די וואס מ'קוקט זיך צו זיי צו דארפן זיי וויסן זיין,

¶12אז די וואס וועלן אפלערנען פון זיי לערנט מען דאך אפ און מ'זעט דאך אז א תלמיד לערנט אפ ורבו איז ניט אז ער פארלאנגט פון זיך ער זאל זיין אזוי ווי רבו בתחילת אויף לימוד, נאר ”על כל פנים אביתא” ומעין רבו על דרך זה בכלל א משפיע און א מושפע,

¶13הויבט זיך דאך אן דער מושפע, ניט ער איז פונקט ווי דער משפיע, נאר מעין זה, במילא איז דער משפיע וויל פועל זיין א שטורעמדיקן אופן דארף ער באווייזן א לעבעדיקן ביישפיל,

¶14כמה פעמים ככה, וואס אט דעמאלט, בשעת דער מושפע וועט נעמען א טייל דערפון, וועט דאס אויך זיין כדבעי, און אויך אין אן אופן פון מוסיף והולד.

¶15וכאמור לעיל, אויסנוצן נאך די טעג וואס מ'האט נאך אין חנוכה, וואס דאס איז דאך אויך א המשך פון די פיבערטע ליכטות, ומזכר לעיל.

¶16ובפרט נאך אז קדשים איז דאך ה”לילה הולך אחר היום”, און די אלע ענינים איז דאך ניטא קיין גרעסערע קודש ווי ”הנהרות הללו קודש” הן,

¶17ועל דרך זה כל עניני תורה ומצוותי', ובפרט כמבואר אין 'פנימיות התורה' אין שמן, פון תורה, וואס דאס איז 'פנימיות התורה', אין רזי ורזו דרזי, און דערנאך דארף מען אבער האבן דעם עיקר זאל אראפ בפשטות.

¶18וואס דאס קומט אויך אויף מזרז זיין נאכאמאל, אז מ'זאל אויסניצן די טעג וואס מ'האט נאך אין חנוכה מאכן א ”פרסומי נסי' הכי” גדול אין יעדער עיר ועירה, און אפילו א כפר און א משה,

¶19נוסף וואס מ'האט דעם פרסומי ניסי בא זיך אין הויז מיט די בני בית זאל דאס אויך זיין אין א מקום ציבורי אין דער שטאט, און אין עטלעכע ערטער אין מטה אבער דער עיקר זאל זיין אין א מקום הכי ציבורי פון דער שטאט, ווי מ'האט דאך געזען אין היינטיקן יאר ממש, אז בשעת אין די ערטער וואס מ'האט אנגעהויבן טאן אין דעם,

¶20איז דאס געווען מיט א הצלחה מערער ווי מ'האט דאס משער געווען, און זיכער אז מ'וועט ממשיך זיין ברוח זה און צוקוקן זיך דיק צו די חנוכה ליכטלאך, ווי נשיא דורנו איז מדגיש אז מ'דארף וויסן און הערן און זען וואס די ליכטלאך דערציילן, ולכל לראש דערציילן זיך אז מוסיף והורף מיום ליום,

¶21און פסח ביתו מבחוץ, עאכו' כמה אז דער בחוץ מאכט ער דאס פון דער גאנצער שטאט און דער שטעטל זאל מען נאך אריינכאפן אט די פאר טעג וואס ס'איז נאך געבליבן פון חנף' אן אין די ערטער וואס מ'האט נאך ניט געמאכט, אדער דארטן מ'האט געמאכט און מ'קען מאכן דארט אין א מקום ציבוי יותר וכיוצא בזה.

¶22און דאס וועט זיכער זיין אין די הצלחה רבה, און א סך לייכטער ווי מ'שטעלט זיך פאר.

¶23וכידוע דער סיפור פון דעם צמח צדק, אז ס'איז ניט דער פשט אז דעמאלט וועט מען יוצא-זיין מיט א לייכטע ארבעט, ס'דארף זיין דוקא יגעת וואס דעמאלט וועט זיין ומצאת נאך מער 'לפי ערך' היגיעה,

¶24ס'וועט אבער זיין די יגיעה מוסף אויף דערויף וואס ער טוט בין עקול מצד דערויף וואס דאס איז א יומי זכאין און ענינים זכאין און א זמן גרמא, וואס דאס איז א שנת שמיטה, און וואס אין שבת הוי און וואס אין איר עצמה איז דער חנוכה פון היינטיקן יאר הויבט זיך אן מיט א שבת,

¶25די סיומה וחסמה איז אויך מיט א שבת, דארף מען דאך וויסן, אז דאס וואס מ'וועט אויפטאן פאר די טעג וואס איז נאך געבליבן, איז דערנאך מאכט מען דערפון די סך הכל בשבת שלאחרי זה,

¶26ביז אין אן אופן פון ויכולו פון לשון שלימות און לשון תענוג, איז דאך פארשטאנדיק אז יעדער הוספה נאכמערער און נאכמערער אין די טעג ביז שבת וועט אויפטאן אין דעם שבת ביז אין אן אופן שלא בערך,

¶27ביז אין אן אופן אז פון די נרות חנוכה וועט דאס זיין דער ”יראה אל אלקים בציון” די נרות המנורה, על ידי בהעלותך וואס אן ועט ם, און ווי מ'לייענט דאס אין דעם שבת הבא,

¶28אז אלע צוועלף שבטים זיינען צוזאמען ביז וואנענט אז מ'מאכט פון זיי אלעמען איין און איינציקע מספרים, און דאס ברענגט נאך מערער אין ”בהעלותך את הנרות” וואס אהרן טוט אויף,

¶29און ”בהעלותך את הנרות” אף שתהן לאהבת עולם מאלי אז מ'טוט אויף אין יעדער אידן אז ער ווערט א לאהבת מאלי בפרט נאך אז ער האט דאך אין דערויף דעם סיוע פון אהרן הכהן גדול, וואס דאס איז דאך אויך פארבונדן מיט חנוכה,

¶30”מתיתיהו בן יוחנן כהן גדול”, וואס אין דערויף איז דאך דא די ביידע פירושים, צי מתיתיהו איז דער כהן גדול צי דער יוחנן כהן גדול, ס'איז אבער א דבר הכי פשוט, אז כהן גדול איז דאס פארבונדן מיט ועל הניסי,

¶31ובפרט נאך אז דער שמן וואס מ'האט געפונען און ער האט דערנאך אנגעהאלטן שלנו ימים איז דאס געווען ”חתם בחתמו של” כהן גדול.

¶32וכמדובר כמה פעמים, אז ניט דערנאך איז ער נפסק געווארן, נאר דערנאך איז געווארן בתוספות נאך מערער ווי דער שמן איז געווען מצד הנס, ווארום ס'איז דאך ניט שייך זאגן אז דערנאך איז געווארן א ירידה,

¶33בשעת דער אויבערשטער אליין זאגט אן און גיט כח אז אבאי מהלות בקודש איז דאך זיכער, אז נאך ”זאת חנוכה” אט דעמאלט הויבט זיך ערשט אן דער שטורעמדיקע עלי' נאך מערער ווי די עלי' פון ”זאת חנוכה” ומטעות וכו.'

¶34און ויהי רצון, אז די אלע ענינים זאלן אויך געטאן ווערן מיט א פרסום אין אן אופן אז מ'זאל וועגן דערויף אויך מפרסם זיין ”בכל מקום שידו” מגי' אויף אריינ'האפן די טעג וואס איז נאך אין חנוכה, און אויך זיך משתדל זיין אז דערנאך זאל אראפקומען בדפוס מיט די תמונה שבדבר,

¶35און 'מצוה לפרסם עושה מצוה', און ווי ער זאגט אין מדרש, בשעת ראובן וואלט געוואוסט אז מ'וועט וועגן דערויף מפסם זיין, וואלט ער געטאן נאך מערער ווי ער האט געטאן מצד אט דעם ענין, און דאס ווערט א הוראה אין תורה.

¶36ובפרט נאך אויך אז דאס איז פארבונדן מיט א ברכה מיוחדת, ווי דערמאנט אין די פארברענגען אין די ריינגע פון דער פינפטער אידן, אז די שבטים, איז בשעת זיי האבן געהערט צו מושל הארץ אלערליי ענינים וואס ס'האט אויסגעזען ע.

¶37פי טבע, און ענינים פון פיקוח נפש און סכנות נפש, האבן זיי דאך אינגאנצן ניט מסים לב געווען לזה, און מ'האט מבטל געווען זיינע רייד זאגנדיק אז ער זאגט ניט קיין אמת,

¶38זיי האבן אבער פארשטאנען אז דאס איז פארבונדן מיט מפשב זיין במעשה השומעים אנחנו און ביז וואנענט אז מ'האט געפונען און מ'האט דערביי תשובה געטאן כפשוטו של מקרא האט זיך גלייך איבערגעקערט און ס'איז געווארן די תשובה הגדולה, לפלות הגדולה.

¶39און יהי רצון, וואס דאס איז דאך א געוואלדיקע ברכה, אז מ'זאגט א אידן, אז ער וועט מפרשפיז זיין במעשה, וועט ער ניט געפינען קיין ענין אויף וואס ער דארף תשובה טאן במשך פון איין און צוואנציק יאר אור זיינען דורכגעגאנגען,

¶40האט ער ניט קיין ענין און מאכן חשבון צדק אויף וועלכע ער דארף תשובה טאן, בשעת ער דערמאנט זיך וואס ס'איז געווען מיט איין און צוואנציק יאר צוריק, מיט צוויי און צוואנציק יאר צוריק-אט דעמאלט געפינט ער ערשט אן ענין וואס מ'דארף אויף דערויף תשובה טאן.

¶41וואס לאנשים כערכ דאס די גרעסטע ברכה וואס ס'קען זיין אז מ'זאל זיין בטוח אז יארן און יארן נאכאנאנד איז אלץ געווען כדבעי, אויך אין עבודת התשובה, און ערשט אין איין און צוואנציק יאר פאר דערויף, וואס דאס איז נאך מערער ווי צוואנציק יאר,

¶42וואס צוואנציק יאר איז דאך בנפרים לוקח איז דאס אויך געווען בשלימות, נאר ס'איז דא איין און צוואנציק יאר נאך מערערער ווי בנת מין ל כח אט דארט איז דא א ענין אין וועלכער עס דארף תשובה טאן.

¶43וואס דאס איז אויך די הסברה, אז מ'האט דערמאנט נעכטן אז דאס איז פארבונדן מיטן שיעור חומש פון דער פינפטע לכפול, אע"פ וואס דער שיעור פון דער פינפטער לכפול רעדט זיך מערניט פון דער הפחדה פון דעם מושל דכיפור וואס זיי האבן גערעכנט אז דאס איז א מצוה איניניק,

¶44און מ'דערציילט גלייך, אז זיי האבן אים גלייך געענטפערט אז ער זאגט ניט אמת, און מ'דערציילט אויך א דבר פלא ”אין פשוטו של מקרא”, וואס דערמיט ענדיקט זיך דער שיעור פון דער פינפטע לכתוב פון היינטיקער יאר, אז דער מושל בכיפה, דער מושל פון מצרים, רעדט מיט די שבטים און זאגט צו ”את האלקים אני” ארון וואס

¶45דאס איז אויך א הוראה, אז בשעת א איד שטייט מיטן תוקף, און ביז וואנענט אז ער האט גאר ניט אויף אות צי תשובה טאן ביז איין און צוואנציק יאר פריער, און ערשט דעמאלט דערפאר אז דאס איז העכער פון צוואנציק יאר, איז אט דעמאלט פועל"ט אים,

¶46אפילו ביי עמי הארץ, ווי ס'איז דעמאלט געווען בגלוי, איז דאך אט דאס וואס פריא האט אים געמאכט, ”בלעדך לא ירים איש את ידו ואת רגלו”, איז דאס געווען אלס אומות העולם און אלס א מושל בכיפה, און פארבונדן מיט ”מצרים ערות הארץ” האט ער געזאגט בגלוי ולאינו אלקים אני ירוץ.

¶47וואס דאס איז שוין באוויזן ומודגש דוקא אין דעם שיעור פון די פינפטע ליכטו אז בשעת די שבטים זיינען געשטאנען מיט א תוקם און זיי האבן געוואוסט אז דאס איז פארבונדן מיטן אויבערשטן, און קיין ענין האט אויף זיי קיין שליטה ניט איז אט דעמאלט זיי זיינען מכריז מושלי העולם, ביז מושלי בכיפור,

¶48ביז די גלוי ההכרזה, אז זיי זאגן ”את האלקים אני” ירון במילא איז דאך פארשטאנדיק בנוגע צו שבע מצוות בני נח, וואס דאס איז אויך דער קשר וואס מ'האט דערמאנט אז מ'זאל פארבינדן אויך די פעולות פון חנוכה, וואס דאס איז ”על פתח ביתו מבחוץ”,

¶49און ”מלכות יון הרשע” האט דער אויבערשטער מנצח געווען און מהפך געווען, ביז וואנענט אז מ'האט א מלכות של חסד, און זי איז אויך מכריז וועגן דעם ענין פון שבע מצוות בני נועם, ובהדגשה,

¶50אז ס'איז ניט דערפאר וואס דאס איז דינא דמלכותא אדער מעשה בני אדם, נאר דערפאר וואס דאס איז ציווי הקב"ה, ציווי ה' בורא אלו, כמדובר כמה פעמים ווי דער פרעזידענט פון דער מדינה האט דאס מכריז געווען מיט דער הוספה, און זיכער וועט ער נאך אין דערויף מוסיף זיין,

¶51ובפרט נאך אז מ'וועט זיך אין דערויף אויך משתדל זיין און די אלע זאכן צוזאמען, ס'דארף דאך זיין די הכנה מעין דעם ענין צו וועלכן מ'גרייט זיין,

¶52בפרט נאך ”וויום הששי טועמי'” חיים זכן איז מען דאך טועם, ווי דער אלטער רבי ברענגט אראפ פון ”פרי עץ חיים” בשולחן ערוך שלו, אז מטועם איז ”כל תבשיל ותבשיל” איז מען נאך טויב, זייענדיק אין גלות, דעם ענין אז מושל הארץ איז מכריז אז ער איז א מלכות של חסד,

¶53ו”את האלקים אני” ארו במילא איז פארשטאנדיק אז ער איז מסייע בגלוי, און ס'ווערט היפך פון ימים הרשעו, ווערט דאס דער ענין פון מעתיק זיין דערנאך די תורה לאיבנות,

¶54אז אמת טאקע דערביי האט מען געמאכט א תענית, אבער נאך דערויף ווי מ'האט געמאכט א תענית איז דאס געווארן א ענין אין קדושה, כמובן פון די דינים און פון די היתורים וואס ס'איז דא אין תרגום יון בהנוגע צו תורתינו הקדושה, ”תורת אמת”.

¶55ועוד והוא העיקר, אראפברענגען די אלע ענינים אין אן אופן של מעשה הוא העיקר, אנהויבנדיק און מאכן פון יעדער אידישע הויז בגלוי א בית תורה של עבודה של תפילה של גמילות חסדים,

¶56וואס דאס איז דער אמת'ער ענין פון ”בית חב"ד, על” דרך זה אויך אויב ס'איז א בנין בית בישראל חתימות איז דאס אויך ענינים וואס גלייך איז מען זיי מייסד אז יסודה התורה והמצוה איז דאס א חתונה אין יומי זכאי, קומט נאך צו מערער נאך אין די ברכות עד אין קץ.

¶57און די אלע ענינים וועלן צוהיילן, כאמור לעיר, אז מהרה ישמה, לחוצות יהודו ובראו ירושלים, קול חתם וקול כבא,

¶58מיט אלע פינף כלות, וואס דאס גייט דאך אנטקעגן די כלות פון מתן תורה, כמבואר אין ספרים ומפרשים, ובענין בפשטות ”למטה מעשרה טפחים”, בפשטות ממש, אז מ'גייט צוזאמען מיט משיח צדקנו בעגלא דידן, און אין דעם חנוכה, און אין דעם המשך פון פינפטע ליכפול,

¶59און מצינד ממשיך דעם הדלתת נרות, בדביר ביתך ובחציות קדשך און יראו ”אל אלקים בציון”, ”בהעלותך את הנרות” ווארום ”ירונו הוי' חסדך וישחה תתן לנו” ”לשכן כבוד בארצנו”.

¶60ארוי