Text

¶1ס'איז דאך אויך כמדובר כמה פעמים, און אויך דערמאנט פריער, אז כל יומא ויומא עביד עבידתי און בפרט נאך דאס איז דאך לשון הזהר, ובפרט נאך אז דערנאך נעענטער צו אונז די תורה פון דעם אלטן רבי'ן פון לעבן מיט דער צייט, מיט דער חלק שבתורה וואס איז פארבונדן מיט דעם טאג, וואס דאס איז דאך אויך דער חלק בסדרה,

¶2פון כ' חשון, וויבאלד דאס רעדט זיך וועגן כ' חשון פון שני ביז שלישי פון דער פרשה פון היינטיקער וואר.

¶3ועל דרך זה אויך כמדובר לאחרונה, מיט די שיעורי תורה וואס מ'האט גענומען אויף זיך כמה וכמה, טאקע בלי נדר אבער מיט א קביעות, אויך א קביעות בנפש, נוסף אויף א קביעות אין זמן,

¶4וכמדובר כמה פעמים, אז בנוגע צו אז מ'קען ניט יוצא-זיין מיט קביעות בנפש אליין ווי גרויס דאס איז, מ'דארף האבן קביעות אין כמות אויך, במילא דארף דאס אראפקומען אין קביעות בזמן,

¶5און מה טוב לסיים בשנה אחת, כמדובר בארוכה כמה פעמים, וואס דאס איז פארבונדן מיט ג' פרקים ליום אין ”ספר משנה תורה” להרמב"ם אדער ווי דער צווייטער נאמען וואס ווערט אנגערופן בשם 'יד החזקה' אף על פי וואס איך זוכט נאך עד היום הזה ווער איז געווען דער ערשטער וואס האט דאס אנגענומען בשם 'יד החזקה'.

¶6דער רמב"ם דערמאנט דאס בהקדמתו און זאגט בפירוש דעם נאמען, אז דער נאמען איז זיינער משנה תורה, דערנאך געפינט מען אין דפוסים, און אויך מסתמא אין כתבי יד שטייט דער נאמען 'יד החזקה' און אז מ'וועט געפינען צום ערשטן מאל ווען דאס ווערט דערמאנט וועט מען מסתמא געפינען ווער ס'איז געווען דער ערשטער וואס האט דאס אזוי א נאמען געגעבן,

¶7על כל פנים דאס איז דאך ”שמו אשר יקראו לו בלשון הקודש על ידי בכל” תפוצות ישראל, צוזאמען מיטן נאמען ואדרבא, דער עיקר נאמען איז גאר ניט משנה תורה, נאר אויך דער נאמען יעד החזקה דער ספר הרמב"ם וכיוצא בזה, וואס דאס איז די ג' פרקים וואס זיינען שייך צו כ' חשוו,

¶8אנהויבנדיק ווי דער רמב"ם שרייבט בהקדמתו, אז מ'הויבט אן פון ”חמשה חומשי תורה”, פון תורת משה בן עמרם, און דערנאך גייט מען איבער צו תורת משה בן הרב בן מיימן, וואס דאס איז דער ”ספר משנה תורה, ספר יד” החזקה.

¶9וואס דער חולה כמדובר איז דאס פון שני ביז שלישי, וואס ס'האט אין זיך א ריבוי ענינים עד אין סוף, דערמאנען מערניט ווי נקודות.

¶10בנוגע צו התחלת הפרשה והענין הויבט זיך גלייך אן מיט ”ויקום צדו אפרון” און דאס איז תורה מלשון ”הוראה, תורת חיים” הוראה בחיים, און צוזאמען דערמיט איז דער ”תורת אמת”.

¶11א הוראה אויך ”אין פשוטו של מקרא”, וואס דערפאר איז דאך אויך דער חידוש אין פירוש רש"י על הכתוב אזוי איז דאך אלעמאל הויבט אן רש"י מיט פירוש הפשט, און דערנאך, אז פירוש הפשט איז ניט מספיק, ברענגט ער אויך אן ענין של דרש, און דאס שרייבט רש"י מיט א סדר הפוך,

¶12און זאגט פריער, אז ”ויקום צדי אפרון” איז דער פשט כך וכך, און פשוטו של מקרא איז דער פשט אופן אחר.

¶13וואס דאס גופא איז דאך א הוכחה, כמדובר כמה פעמים, אז במקרא זה איז דאס פשוטו של מקרא לויט דעם אפטייטש פון די ווערטער, דערנאך איז דא ווי פשוטו של מקרא לויט דעם אפטייטש פון די ענינים, כללות הענין, כמדובר אמאל בארוכה, און דערנאך האט מען דאך נאך א גאנצן שבת אויף ממשיך זיין בזה, אויב מ'וועט דערצו אנקומען.

¶14טייטשט אפ רשי ”ויקם צדי אפרון” אז ”תקומה היתה לו” וואס דאס איז דער לשון ויקם ס'רעדט זיך ניט וועגן א ענין פון מחירה וקניה, ווי פאסט דאך דער לשון ויקם ס'איז דאך א שאלה אין פשוטו של מקרא מוז דאס רשי מפרש זיין, און טייטש וואס איז דער טייטש ויקם?

¶15ויקם כפשוטו, ”תקומה היתה לו” אין וואס איז געווען די תקומה זאגט דער פסוק אליין, וואס דערפאר איז רשי אויך ממשיך מעתיק אט די ווערטער, אז דאס איז געווען שדי אפרון און אין שדי אפרון איז געווארן א תקומה, אין וואס איז געווארן די תקומה?

¶16אז אין אימסר געווארן, אריבערגעגאנגען פון אהרי"ט למלך וואס דאס איז דער ”ויקם שדי אפרון”.

¶17אף על פי וואס כפשוטות איז דאס מערניט ווי פון א הדי"ט למלך איז על פי פירוש רש"י שלפני זה,

¶18אז ”אפרון ישב כתיב” אז יותר היום ינועו ”מלך ושופט עליהם” אדער שוטב עליהם ווי די גירסות בזה איז כפי שיתבאר להלן בשבת קודש וכיוצא בזה, איז ער ניט געווען סתם א הדי"ט, און ווי ס'איז דאך פארשטאנדיק פון פשטות הכתובים,

¶19נוסף וואס פירוש רש"י איז דאס מדייק פון דעם חסר וואס ס'שטייט ”ישב כתיב חסר” ווי איז געווען א תקומה פון אזא מין הידי וואס ער איז העכער פון א סתם הידי וויבאלד אז ער האט אריבערגעגאנגען צו ”נשיא אלקים אתה” בקרבינו צו אברהם אבינו וועט דאס אן ענין וואס איז א תקומה, אפילו ווען דאס רעדט זיך וועגן א שדה,

¶20וואס דא האט מען גלייך די הוראה בהנוגע לעבודת האדם, ביז אין עקבתא דמשיחא, ביז אין חושך כפול ומכופל פון גלות, אז ער נעמט א 'דבר גשמי', על אחת כמה וכמה א דבר חומרי, און מאכט דערפון א חפץ דקדושה, אדער א תשמישי קדושה וכיוצא בזה דארף ער וויסן זיין, אז דאס איז ויקם צדיעו יפרו

¶21דאס איז געווען פריער א דבר חומרי, עד על כל פנים א 'דבר גשמי' איז דאס מילתא דהדייתא.

¶22און בשעת מ'האט אים געגעבן דעם כח, ער זאל דערפון מאכן תשמישי קדושה, עאכו"כ קדושה אליין, אדער מצוה אליין, חפץ מצוה אליין, זאל ער וויסן זיין, אז אין דערויף ווערט א תקומה אין צדוע אפרון.

¶23במילא איז אויך פארשטאנדיק, אז מ'וויל אים איינרעדן דער קלוגינקערן, אז דער 'דבר גשמי' איז דאס סתירה צו אים, און ער וועט דערצו זיך מתנגד זיין איז דאס היפך האמת, ס'קען ניט זיין אזוי!

¶24דער 'דבר גשמי' האט ניט קיין יצר-הרע, במילא, אדער ער זעט גארניט, אבער אויב ער זעט זעט ער ענינים ווי זיי זיינען, במילא, אדער מ'קען אים בכלל גארנישט ניט איין-רעדן, אויב אדער צו אים דערגייט א ידיעה,

¶25ווער גייט צו אים די ידיעה, אז דורך דערויף וואס פון אים מאכט מען אן ענין של חפץ קדושה, אדער קדושה ומצוה עצמם-איז דאס איז פאר אים א תקומה, כפירוש הפשוט אין דעם סיפור שבתורה, וואס דאס איז א תורת חיים און א ”תורת אמת”,

¶26און וואס דאס רעדט זיך וועגן א דומם, און דאס רעדט זיך קומק געווארן ניט ווען ער האט שוין דערמיט געמאכט א מצוה, דער ענין, ז ס יז עוו רן מר ספ פול, וו ס רט יז עווען מ כברתי עשר וכו ס יז ע ס יז ע ומען ער טער, ווען יז עווען ותקם?

¶27ער עצם ענין, ז ס יז ריבערגע ג נ ען ין רשות פון י ן ז ער ען רטן מ כן מ וו ט ס ווערט וין ון ומערניט ווי מ ער י ול ין, עאכו"כ, ז ער טוט יר מ וו.‡

¶28דערנאך איז דא א צווייטע הוראה, וואס דאס שטייט אין א צווייטן ענין בפרשה זו, וברם ”זקן בא בימים” טייטשט ער אפ אין זהר ”בא בימים” אז ער איז געקומען מיט אלע זיינע טעג, זיי זיינען געווען ימים שלימים,

¶29וואס אט דערויף ווערט דאך די שאלה וואו איז דא די הוראה פאר אנשים שבערכנו וואס ”התורה היא נצחית”?

¶30איז די הוראה אין דערויף כפשוטה, בשעת מ'זאגט אז ער קומט מיט ימים שלמים איז וואס איז אין דערויף דער אפטייטש, כמבואר אין דרושים פון בעל יום ההולדת אויפן פסוק וכיוצא בזה אין ”תורה אור”,

¶31אין דרושים נשיאים שביניהם, אז דער טאג איז געווען יומא ויומא עביד עבידתי ס'איז געווען א פולער טאג, א טאג וואס ער איז געווען מתוכן, געווען אנגעפילט מיט זיין עבידתי איז פארשטאנדיק, אז דאס איז ”שייך בסוף כל” הימים,

¶32”בן אברהם זקן” ס יז בער אויך פ ר ט נ יז, ז ס ייך בכל יום ויום בפני ע מו, ז ס'קומט ערנ ך י יט פון כר י מע עלמיט ון ער רף מ כן אים חשבון פון אים ט רף ער זיין ב בימים ער רף ומען מיט ט וו ס ער יז נ עפילט מיט עבי יטו פון אים ט ז ל ניט בלייבן יין ר ע, ניט יין ויסגענ וצטע.

¶33וואס דאס איז א ”הוראה, כאמור, לכל” אחד ואחת אין וואס פאר א מעמד און וואס פאר א מצב און וואס פאר א מקום וזמן ער זאל זיך געפינען.

¶34ועל דרך זה איז אויך די הוראה פון ”אברהם זקן” ווי תורה טייטשט דאס אפ ”זקן זה שכנה חכמה” וואס ”זה שכנה חכמה” איז זה ”חכם הלומד מכל אדם” בשעת ער לערנט איזה ענין, וואס ס'זאל ניט זיין,

¶35דאס איז אבער א 'דבר חכמה', דארף ביי אים זיין דער לימוד אין אזא אופן אז ס'זאל זיין שכנה חכמה דאס זאל ווערן זיינע א זאך, כאמור לעיל 'יתפרנסון מיני' דאס ווערט א ”דם ובשר כבשרו” עד כדי כך,

¶36אז דערנאך דארף ער שוין ניט לערנען די זאך נאכאמאל, נאר מנפשי קקרי דער גוף אליין איז אזוי אנגעלערנט דערפאר וואס דאס איז געווארן קנין א ביז וואנענט ”נקראת על שמו” אז ער איז געווארן א ”זקן זה שקנה חכמה”.

¶37וואס ביי אברהם'ען איז דאס געווען א חכמה עצומה, ”עקב אשר שמע אברהם בקולי וישמען משמרתך” וקותיו וצורותיו ס'איז אבער על דרך זה איז דא בכל יום ויום ובכל אחד ואחת, באווייזט אים דער אויבערשטער א גאנצע וועלט, וואס דארט איז דא כמה וכמה ענינים,

¶38און פארלאנגט פון אים, ווי תורת הבעל שם טוב, ער זאל זיך מתבונן זיין און אפלערנען, פונקט ווי מ'דארף אפלערנען ”מכל אדם”, על דרך זה אויך ווי תורת הבעל שם טוב פון יעדער ענין וואס ער זעט אדער הערט דארף ביי אים צוקומען דערפון חכמה.

¶39און ניט נאר צוקומען און דערנאך חס ושלום פארלירט ער דאס נאר דאס וועט זיין קניני האמיתי.

¶40ועל דרך זה אויך דעם דריטן ענין וועגן וועלכן ס'רעדט זיך אין דעם חלק, וואס דאס איז דער ענין ווי אזוי מ'דארף מאכן א שידוך צווישן יצחק און רבקה, ווי ער איז מבאר בארוכה אין די דרושים פון בעל יום ההולדת פון תרס וכיוצא בזה, אויף אנהויבן אויך אין לקוטי תורה, און אין אור התורה באריכות הביאור, אז דאס איז אן ענין כללי,

¶41דערפאר ווערט דאך דערציילט באריכות ביז וואנענט אז הוכפלה ”שיחתן של עבדי בנים” אדער ”מתורתן של בנים” דערפאר וואס דאס איז אן ענין כללי, על כל הדורות כולם, לכל אחד ואחת,

¶42איז באשטייט עבודת אדם פון צוויי ענינים, בלשון המאמרים פון מה ובי ן, ובלשון הפשוט פון עבודת הנשמה שלו און עבודת הגוף שלו, אבער ניט ווי זיי ארבעטן באזונדער, נאר ווי ס'ווערט ביתן זיי א שידוך און א זיבוג, ביז וואנענט ס'ווערט ”והיו לבשר אחד” ער טוט א מצוה וואס האט אין זיך א נשמה און האט אין זיך א גוף,

¶43דורך דערויף וואס האט אין זיך א מצוה און כוונת המצוה, וואס דאס איז בפרטיות אט דאס וואס ס'שטייט בכללות אין דעם ענין פון שידוך פון יצחק ורבקה, ווי מבואר בארוכה אין די דרושים.

¶44ועל דרך זה אויך דער לימוד פון די פרקים אין דעם רמב"ם, וואס דאס איז דא די דריי פרקים, וואס אין איינעם פון פרקים רעדט זיך וועגן אן ענין ווי ס'רעדט זיך מצד 'יחידה שבנפש', און מצד חיות שבנפש, ביז וואנענט מ'פארבינדט דעם נפש מיט הוי' אחד, און מ'מאכט דורך דערויף גוי אחד בר יץ אחד אחדות אמיתית

¶45ווי אזוי קומט דאס ארויס בפועל בשעת אידן צווישן זיך, אז ”תורה ניתנה לעשות שלום בעולם” בשעת ס'ווערט דורך אהבת ישראל אן אחדות צווישן אידן, ביז וואנענט אז דאס ווערט גוי אחד, במילא קען דערנאך אויפטאן דער ”גוי אחד בארץ”, וואס דאס איז דער ענין פון אהבת ישראל.

¶46ביז וואנענט אז דאס ווערט, אנקום מחיצות והגבלות שביניהם, וואס דאס איז דער ענין וואס ס'איז דאך דא חילוקים צווישן ”כהנים ולויים וישראלים וכו,'” על אחת כמה וכמה חילוקים בנוגע צו דיני טהרו והפכו, וואס אין דערויף זיינען דאך אויך די דריי פרקים פון דעם שיעור פון היינטיקן טאג,

¶47פון כ' חשון תשמון ובנוגע צו חילוקים בזה ווי דאס איז ביי א חביר ותלמיד-חכם שבישראל און ווי דאס איז בהפכו.

¶48דערנאך ברענגט ער א הלכה, אז בשעת ס'איז געווען דער שעת הרגל, וואס אידן זיינען דאך געווען ירושלים איר שחוברה לה יחדיו, איז וואס הייסט שחוברה לה יחדיו אז דאס האט אויפגעטאן אז דארט זיינען אידן געווען ”כל ישראל חברים”.

¶49וואס דאס איז דער לשון וואס דער רמב'ן איז דאס אויך מעתיק.

¶50לעד כדי כך, אז דעמאלט איז בטל געווארן די אלע הבדלים, צווישן אכילת צרומה אפילו, אפילו אכילת קדשים, אז דער וואס ער איז פריער געווען בלתי נאמן על זה, דערפאר וואס ער איז ניט געווען בגדר פון א תלמיד-חכם איז ער געקומען באישו וחוברה לה יחדיו בשעת הרגל, וואס דעמאלט איז געווארן ”כל ישראל חברים” און שרי טומא און שרי קדושה און סיי קודש וכיוצא בזה האבן געגעסן אלע צוזאמען,

¶51ווארום אלע זיינען געווארן נאמנים. דערנאך איז ער מסיים די הלכה, אז לאחרי הרגל, איז אט דעמאלט חוזרים לטומתם וואס דא ווערט די שאלה על פי נגדה אינגאנצן ניט מובן פון וואנענט ווערט דעמאלט א טומאה?

¶52פריער זאגט מען איז א הלכה, אז ס'איז ניטא קיין דרים און ס'איז ניטא קיין טומאה ביי אים, ער גלויבט אים בכו און דערנאך ניט זאגט, אז מכאן ולהבא איז ער א ענין של טומאה ער זאגט, אז חוזרים לטומתם פון וואנענט איז זי געקומען?

¶53ס'איז דאך געווארן בטל! און ”כל ישראל חברים”, און געווארן בטל בנוגע לאכיל ושתי להנהגי יומות כל משך ימי הרגל.

¶54וואס דאס איז דאך א שאלה פשוט אין נגלה, לויט דעם דיוק פון דעם רמב אז ניט ער זאגט אז מכאן ולהבא אויב ס'וועט ווערן א ספק אט דעמאלט קען מען אים ניט גלויבן, נאר ער זאגט דעם לשון חוזרין לטומתא יש לומר על כל פנים די נקודת הביאור בזה,

¶55אז ”כל מה דתיקון רבנן איז כעין דאורייתא תיקון” די הבדלות און די גדרים און די זהירות בהנוגע צו אן עם הארץ לגבי תלמיד-חכם, צי מ'קען זיך יא פארלאזן און ניט פארלאזן איז דאס גזירות מדברי סופרים,

¶56וואס תיקון רבנן ווי דער רמב"ם ברענגט אראפ פריער, ובכמה מקומות, אז דאס האבן די רבנן גוזר די חכמים גוזר געווען, זאגט מען, אז כל די תיקון דרבנן איז א כלל אין הלכו איז ”כן דאורייתא תיקון”.

¶57געפינט מען באורייתא בנוגע צו ”עניני טומאה וטהרה”, אז בשעת ס'קומט צו א קרבן ציבור איז אט דעמאלט איז דער דין, אז ציבור איז דאס דוחה.

¶58ווי דאס קומט אראפ אין כמה הלכות בנוגע צו כמה קרבנות ציבור, אנהויבנדיק פון קרבן תמיד, ”במועדו אפילו בטומאה”.

¶59וועד"ז בכו כו' הלכו' כמדובר לעיל, וואס די כללות הנקודה בזה איז, וויבאלד אז דאס איז א קרבן ציבור, איז אט דעמאלט איז דאס דוחוי הטומא.

¶60בשעת אידן שטייען אין א מעמד פון ציבור, וואס ווען איז דאס?

¶61ווען זיי ווערן איין מציאות, דורך וואס ווערן זיי אים מציאות ווי מ'איז מקריב די זעלבע קרבנות אין דעם זעלבן בית-המקדש, אין דעם זעלבן מקום אין דעם זעלבן זמן, אף על פי וואס ער איז מקריב ווי א קרבן יחיד.

¶62ווארום דאס רעדט זיך ניט וועגן אן ענין ווי דאס איז מן התורה, איז דעמאלט איז אויך דא דער חילוק צווישן ”קרבן ציבור און קרבן יחיד” דאס רעדט זיך וועגן א תיקון דרבנן, וואס דאס איז ”כן דאורייתא תיקון”,

¶63איז יש לומר דער ביאור ופשטות, אז זיי האבן מתקן געווען, אז בשעת אידן שטייען אלס א ציבור, אט דעמאלט איז אכילתו ושתייתם ותיולם וכל השייך לזה האבן זיי א דין פון א ציבור איז דאס אויך אומן.

¶64במילא, אז דערנאך ווערט בטל דער מעמד ומצב פון ציבור, מייזה סיבה שתהי צי מצד זמן צי מצד דעם מקום אדער וכיוצא בזה-אט דעמאלט איז חוזרין לטומתם וואס דאס איז דער ביאור ווי דאס איז על פי נגלה, און ווי דאס איז על פי הלכה, לויט די נקודות האמורות וואס ”יש להרחיב בזה” מיט כמה ראיות שבדבר.

¶65דערנאך קומט דערפון ארויס, ווי דער רמב"ם שרייבט אין סוף הלכות מעילה בכמה מקומות, אז יעדער ענין אין תורה איז דאס ליישר הדיעות, ולתקן המדות וכו וכיוצא בזה,

¶66אז דער כח הציבור איז, אז בשעת אידן גייען צוזאמען, בפרט נאך אז ס'איז דא ניט סתם אהבת ישראל, נאר ס'קומט ארויס אין אחדות ישראל איז דאס זוכה כל ענינים המבלבלים.

¶67ביז וואנענט אז ס'ווערט ”השוכן עיתם בתוך טומתם” זאגט ”תורת אמת” אז דאס איז טומתם און ניט נ ר ז ער ויבערשטער יז מיט זיי ער יז ין ן ופן פון וכן, ווי ער טייט ט פ ין תניא פ רוו ס ווערט ס נ ערופן ב ם ”שכינה על שם ששוכנת ומתלבשת”,

¶68ון ניט ין ן ענין וו ס ס יז פ רבונ ן מיט בנין ער ן עול וכיו בז נ ר יז וכן, י ט ן ב וך כל אחד ואחת.

¶69ון ניט ערווארט ז מ'וועט ט ן תשובה, און דערנאך וועט קומען משיח, נאר 'בתוך טומאתם' ווערט ”בכל צרתם לא צר” וו ער איז מהשוכן נתם און אט דעמאלט ווערט די גאולה האמיתית והשלימה בשעתא חדא וברגעא חדא, בפרט נאך אז אידן מאנען און שרייען וואס קומט טומאתם וכיוצא בזה?

¶70וויבאלד אז 'לישועתך קוינו כל היום' אט דאס איז גענוג זכות אז ס'זאל ווערן פון 'לישועתך קוינו כל היום' זאל מען זען 'בעיני בשר' ממש, ”ותחזינה עינינו בשובך לציון ברחמים” בעגלא דידן ממש,

¶71בנערינו ובזקנינו בבנינו ובבנותינו מיט שלימות התורה ומצוותי', און מ'געפינט ארץ ישראל בשלימותה, וכל גבולותי'ס סביב נאכמער אין יחיב ”הוי' את גבולך” בפשטות,

¶72ע כו כו רחמנא ליצלן טר כטן ווע ן עפעס פגעבן ט ד ס וו ס ער ויבערשטער ט גע עבן בניסים גלויים, ון ט ס פ ע עבן נחל עולם ויע ער י ן ון ו לע י ן פ ר י ן פ ר י ן וו ס זיינען עווען פ ר ערויף ון פ ר י וו ס וועלן זיין נ ך ונז ון י וו ס זיי זיינען י טער.

¶73ון ב ע ס עומעט ער י ט זיך ער ו צו און וויל דאס עפעס משנה זיין, עאכו"כ ארויסנעמען דאס פון רשות ישראל איז דאס נגד התורה,

¶74נגד הקב רהה, נגד ההלכה, נגד הדין, ו ”דבר אלקינו יקום” לעד און ס'וועט בלייבן ווי דער אויבערשטער וויל, ”למטה מעשרה טפחים”, ובטוב הנראה והנגלה, ובדרכי נועם ושלום,

¶75און דאס גופא וועט ברענגען דוקא דעם שלום אמיתי וברק הימה, ומתוך שלום ובדרכי נועם ובדרכי שלום וועט מען נאכמערער צוהיילן ארו אים ענני שמיא, גאולה האמיתית והשלימה על ידי משיח צדקנו.

¶76לחיים.