Text

¶1”פותחין בברכה” ווי אין אלע ענינים, עאכו"כ ענין וואס געפינט זיך אין בית המשולש, בית שנתפלל לו בית תפילה, און א בית וואס מ'האט דארטן שיעורים של תורה מידי יום ביומו, און א בית אין וועלכן ס'איז דא מעשים טובים,

¶2ס'איז עצם ענין וואס מ'לערנט תורה צוזאמען, בפרט נאך בעשרה ויותר, ועל דרך זה תפילה בציבור דוקא איז דאס גופא איז דאך א מעשה הכי טוב, וכמדובר כמה פעמים, פון ”עשרה שיושבין ועוסקים בתורה”, און ווי דער אלטער רבי איז מסביר אין אגרת הקודש, אז די זעלבע זאך איז אויך בהנוגע צו תפילה,

¶3בכל עניני מצוות, וכמדובר בארוכה אין די כמה בהתוועדות שלפני זה, און ס'האט דאך אויך די שייכות מיוחדה, וואס דאס איז דאך אן ענין וואס הויבט זיך אן ראש חודש כסלו, וואס יעדער ראש חודש האט דאך זיך אן ענין המיוחד צו דעם חודש, און האט אויך א צד השוה צווישן אלע חדשים,

¶4דער צד השוה פון אלע חדשים איז, אז דאס איז ”ונפקדתא כי יפקד” בני שביך דער ענין פון א חודש איז דאך דאס וואס חידוש הלבנה איז דאך פארבונדן דערמיט, אז דאס איז ניט חס ושלום נהמא דכתופא, דער חידוש הלבנה, נאר דאס קומט ע לידי מיעוט הלבנה, ע לידי עבודת הלבנה,

¶5ובלשון הכתוב, אז וויבאלד אז ונפקדת וואס דאס איז דאך לשון חסרון, במועד דערפאר איז דער ונפקדת און ונפקדת איז דאך א לשון לטובה, אז מ'דערמאנט אים לטובה, בחידוש ובקידוש.

¶6און פארוואס איז דאס, מיט וואס איז דאס פארבונדן כמדובר, אז ס'איז ניט ”נהמא דכסופא” נאר כפקד משביך", אזוי ווי ס'איז געווען די עבודה פון דער לבנה פון

¶7”לחי ומעטי את עצמוך” וואס אויך דא איז דאך אויך דער דיוק וואס מ'זאגט ”לחי ומעטי את עצמוך” ווי פאסט דא דער ענין פון לחי דער ענין פון לחי דער ענין פון ”ומעטי את עצמוך” דארף ניט האבן קיין הקדמה אין וואס פאר אן אופן דאס ווערט געטאן, און מ'קען גלייך אנהויבן לחי דער ענין פון לחי דער ענין פון ”ומעטי את עצמוך”?

¶8ד ביבאלד אז מ'איז מדגיש בזה דער ענין פון לחי אז אט דער מיעוט איז אין דערויף איז דא א הליכה וואס אמיתית ענין ההליכה איז דאך ווען דאס איז א הליכה שלא בערך צו דעם ארט פון וואנענט מ'גייט, ביז וואנענט אז ס'ווערט שלא בערך אן עלי,' וכמדובר כמה פעמים.

¶9וואס דאס איז אויך די שייכות וואס יעדער נשמה איז דאך ענינה וואס ירדו למטה כדי זי זאל ווערן דוקא אין אן אופן פון מהלכין בין העומדים און ווי אפגעטייטשט אין מדרשים,

¶10אז אין דער נשמה עצמה איז דא די ביידע מעמדות ומצבות ווי זי איז עומדים און ערשט דערנאך ווערט זי א מהלך דורך על ידי ירידתו לכאורה, איז אט די ירידה פועל"ט און איז פארבונדן דוקא מיט דער הליכה,

¶11און ביז הליכה אמיתית, הליכה ע ל פי תורה, וואס דעמאלט איז דאס א הליכה שלא בערך, וכמדובר כמה פעמים.

¶12וואס דאס איז דאך אויך דער ענין פון חידוש הלבנה, איז דאך דאס דוקא פון א מעמד ומצב אז ס'איז דא לפני זה דער מולד הלבנה,

¶13וואס מולד הלבנה בפשטות איז דאך דאס אז ס'ווערט ערשט א לידה על דרך ווי לידה בפשטות איז דאך דאס, אז ס'ווערט געבארנט ווי לידה דארף זיין הויבט זיך דאס אן פון איין נקודה, און דערנאך ווערט דאס הולך ונמשך והולך ולכי, ביז אז ס'ווערט דער מילוי הלבנה, ביז אז ס'ווערט דער ”קיימא סיהרא באשלמותא”.

¶14ביז אז דאס ווערט א ”קיימא סיהרא באשלמותא” אלס א הכנה קרובה צו ”קיימא סיהרא באשלמותא” פון ”והי' אור הלבנה כאור החמה”, און ווי נאכמערער, כמדובר, אין די כמה התוועדות שלפני זה.

¶15וואס דאס איז אויך די שייכות וואס יש לקשר זה מיט דעם ענין הפרשה פון אלו תולדות, וכמדובר כמה פעמים דער דבר פלא, דער פירוש הפשוט, פארוואס איז דא דער חילוק,

¶16אז מיידע פרשיות הויבן זיך אן מיט די ווערטער עולה תולדית, נאר דערנאך איז דא אין איין פרשה עולה תולדית און דערנאך שטייט נח, און די צווייטע פרשה, די פרשה פון שבוע זה,

¶17שטייט עולה תולדית און דערנאך יצחק, וואס דעמאלט איז על פי הסדר, האט ער פריער געדאפט האט די ערשטע פרשה געדארפט אנגערופן ווערן מיטן נאמען ווי שאר הפרשה שבתורה,

¶18וואס זיי ווערן אנגערופן על שם התחלתם, אנהויבנדיק פון דער ערשטער פרשה, וואס ווערט אנגערופן בשם בראשית האט געדארפט אויך די פרשה שלאחרי זה אויך אנגערופן ווערן עולה תולדית אבער על כל פנים וויבאלד אז עולה איז די התחלה פון כמה פרשיות,

¶19פון כמה סדרות און כמה פרשיות, איז דערפאר דארף מען האבן א ווארט וואס איז דאס מחלק בהדגשה, מ'האט דאס געדארפט אנגערופן ווערן בשם תולדית און ווי מ'געפינט טאקע,

¶20אז ס'איז דא פרשת פון שבוע זה ווערט דאך אנגערופן בשם תולדית אף על פי וואס די התחלת הפרשה איז אויך מיטן ווארט אלה אבער עולה איז דאך ניט מגדיל די פרשה אז דאס איז עולה, דורך דעם ווארט עולה אליין איז דאך ”כמה פרשיות על” דרך זה,

¶21משא' כן ער נאך גיט דאס דעם ווארט תולדות דעם נאמען תולדות.

¶22ס'בלייבט נאך אבער אלץ די תמיה, אז ס'האט געדארפט די פרשה אנגערופן ווערן, ווי ס'שטייט טאקע אין רמב דם, די שמות הפרשיות, טיילט, ז די פרשה הייסט תולדות נח, ון די צווייטע פרשה פון שבוע זו הייסט תולדות יצחק,

¶23משא"כ ווי דער מנהג וו ס נתפשט בכל העולם כולו, און געדרוקט זוי אין סידור, וו ס סידור איז ד ך ספר השוה לכל נפש, איז אויך געדרוקט געוו רן די שמות הפרשיות אין די סידורים וו ס ווערן געבראכט די פרשיות בשמם,

¶24מאיזה סיבה שתהי' ווערט אנגערופן די ערשטע פרשה נח, און ערשט די פרשה הבאה לאחרי זה, פון שבוע זה, ווערט אנגערופן בשם תולדית וכמדובר אמאל בארוכה בזה.

¶25בהנוגע צו יעדער ענין איז דאך דארף מען דאך ארויסנעמען דעם לימוד בהנוגע למעשה איז דאך פארשטאנדיק, אז דער לימוד למעשה איז מבה הדגשה אין דעם ווארט תולדית וואס דאס גוייסט דאך אויף תולדותיום של פון יעדער אידן און פון אלע אידן ”שלהם ניתנה התורה” איז דאך תולדותיום טובה ומעשים טובים,

¶26ומשא' כן אז ער גיט דעם ווארט נח איז דאס מערער אן ענין של שכר, ביז שכר אפילו אין אופן עשיית המצוות, ווי דער רמב"ם איז מבאר, אז דאס וואס די תורה איז מאריך אין די יהודים גשמיים,

¶27דערפאר וואס די אידן דארפן מקיים זיין מצוות מתוך מנוחת הנפש ומנוחת הגוף, וואס דערפאר איז אויך בנוגע צו מנוחת הנפש ומנוחת הגוף קען דאס זיין אפילו באופן נסי,

¶28ואדרבא עיקר ענין המנוחה ביי אידן איז דאך פארבונדן אז ”מנוחתך יקדישה את שמך"”, אז א מנוחה פון א אידן איז, בשעת דאס איז די זעלבע מנוחה ווי פאר דעם אויבערשטן,

¶29וואס דאס איז א מנוחה ניסית למעלה מכל הענינים של טבע ומדידה והגבלה, וכמדובר כמה פעמים, איז דא איז דער ענין פון אויך איז דאס דערפאר מערניט ווי דער ענין פון שכר, משא"כ אין דעם ווארט תולדית איז אט דעמאלט זאגט מען די מעלה פון אידן,

¶30וואס דער ענין התורה איז דאך, אז ס'זאל זיין דוקא דער ענין פון תורה ומצוותי' אידן קאכן זיך אין דער עיקר אז איידער שכר איז שכר מצוה די מצוה אליין,

¶31על אחת כמה וכמה אז אפילו אין דעם אופן טראכט ער אויך ניט וועגן דעם שכר, ער טראכט נאר וואס איז די שליחות וואס ער דארף טאן בעולם הזה איז ”אני נבראתי אלא לשמש את קוניו” כמדובר כמה פעמים.

¶32און דאס איז די שליחות פון יעדער אידן און פון אלע אידן, ו”אינו מבקש אלא לפי” כוחם איז דאך פארשטאנדיק, אז וויבאלד אז מ'האט געגעבן יעדער אידן א שליחות ער זאל מאכן פון 'עולם הזה' התחתון שאין לתחתון הימנו,

¶33זאל ער מאכן פון אים א דירה לו יתברך, און דוקא אין דעם מעמד ומצב ווי דאס איז ווי תחתונים בלייבן אין מעמד ומצב פון תחתונים, און נאר דארטן גופא ווערן זיי נאך העכער ווי עליונים, וכמדובר כמה פעמים בארוכה בזה.

¶34און ויהי רצון, אז ס'זאל זיין אזוי ווי מ'שטייט דאך איצטער אין יום חמישי, אין דער תפילת ערבית פון יום חמישי וואס דאס איז דאך דער ערב פון יום הששי, וואס התחלת און חתת פון יום הששי איז דאך ”ויתן לך האלקים מצד השמים ומשמנו הארץ ורוב דגן” וסירוש, מיט די אלע ברכות האמורות ומנויות בפרשת שלאחרי זה,

¶35און ווי רש"י טייטשט אפ, אז וואס הויבט זיך דאס אן גלייך מיט א ו' המוסיף?

¶36אז דעמאלט דארף דאס זיין אויף וואס איז מען דאס מוסיף?

¶37פאר דערויף רעדט זיך גאר ”רוח בני כרוח שדה אשר ברכי הוי” און דא איז רשע מפרש און פארענטפערט דאס, אז דאס איז א ברכה מלכתחילה אריבער, הויבט זיך אן די ברכה גלייך מיט א ו' המוסיף מלכתחילה אריבער, און דערמיט הויבט זיך אן די התחלה,

¶38און מ'זאגט אז דאס איז דער אופן וואס יעדער איד באקומט די ברכות פון דעם אויבערשטן, און באקומט די ברכות אין דעם אופן טאקע אז ס'גייט דורך דורך 'דרכי הטבע', אבער אין אן אופן דוקא אז יתום, ”וכל הנותן בין יפה נותן” דארף דאס זיין לגבי דעם 'עין יפה' פון דעם נותן, וואס דאס איז דער אויבערשטער אליין.

¶39איז פארשטאנדיק פארוואס בשעת יצחק האט מגלה געווען וואס ס'גייט איצטער געגעבן ווערן צו דעם מימן ער גייט בענטשן, איז ער גלייך מגלה דעם פנימיות ועיקר הדבר,

¶40אז ס'הויבט זיך אן ויתון גלייך מיט א ענין פון יתון ויחסר ויתון, און אין וואס שטייט בגלוי די התחלה אין תורה שבכתב וואס דאס הויבט זיך אן גלייך פון א ”בן חמש למקרא”, הויבט זיך גלייך אן מיטן ו' המוסיף.

¶41און בפרט וואס ו' המוסיף איז דאך פארבונדן מיט יעקב'ן, און פארבונדן ווי יעקב איז פארבונדן מיט גאולה האמיתית והשלימה, וואס דערפאר שטייט דאך אויך אין מפרשים אז דאס איז דער רמז וואס יעקב שטייט חמש ”פעמים מלא וי” וואס דאס איז פארבונדן אז ענין יעקב איז דאך,

¶42אז ס'זאל זיין דער ”נחלו בלי מיצרים” וואס דאס איז דאך ”נחלת יעקב” און דאס איז פארבונדן מיט ווי דערמאנט פריער מיט חדשך יקדישה את שמך וואס דאס איז פארבונדן אויך מיט דעם ענין פון ראביד דראבין,

¶43וואס יש לקשר אויך אז ראביד דראבין איז דאס בדוגמא פון ”יתן ויחזובין יתן” הויבט מען גלייך אן מיט ראבי דראבין וואס דאס איז ניט ווי כסדר הפריער איז דא ראבין און דערנאך קומט מען צו ראבי דראבין ווי ס'איז בפשטות אין די סדר זמנים,

¶44ביום השבת איז דאך פריער דא סתם רצון און דערנאך ראבי דראבין וואס דאס איז ערשט צו מנחת שבת, וכמדובר כמה פעמים בארוכה.

¶45ועוד והוא העיקר, אז מ'זאל וויסן זיין, אז דער ענין פון כסלו איז דאס, ווי דערמאנט פריער, אז יעדער חודש האט זיך דיר ענינים שלו, און דער חודש כסלו איז גלייך מגלה,

¶46אז וואס איז דער ענין פון יעדער חודש און פון אלע חדשים איז דער צד השוה, אז ”יפקיד משבך” שטייט דאס בגלוי, אין דעם נאמען כסלו,

¶47אז די התחלה, בא צוויי חלקים פון דעם נאמען איז, אז דער ערשטער חלק איז דער נאמען פון כסלו והעלם ”כי יפקד משאביך” און ערשט דערנאך שטייט דער 'תכלית השלימות' אין גילוי, וואס דאס איז ששה פעמים ששה, ששה מדות, ווי יענער זיין איז כלול פון אלע מדות, און פון וואנענט קומט דאס?

¶48ווי זיי זיינען פריער געווען אין אן אופן פון און ערשט דערנאך איז דאס געווארן ל' ו' בגלוי, וואס דאס איז בגימטריא אלה, וואס דאס איז דאך 'תכלית השלימות' אין גילוי, און ויש לקשר זה אויך, אז דאס איז די שייכות פון כתבו צו ראש השנה, ובפרט צו ראש השנה פון שנה זו, פון היו תהי' שנת

¶49נפלאות בתוכה, וכמדובר כמה פעמים אויך ב ”קול מקול קול”, כמדובר בארוכה אין התוועדות שלפני זה.

¶50ועוד והוא העיקר, אז מ'מאכט אן איין ווארט פון די ביידע ענינים, אז פונקט ווי דאס איז פריער געשטאנען בשרשו ומקורו, וואו ס'ווערט אנגערופן בשם כס וואס דאס איז בדוגמא פון העלם הלבנה,

¶51בכסל ליום חגונה, דאס איז דאך אויך א ראש חורש, נאר ראש חודש תשרות ווערט דאס אויך אנגערופן בשם כס נאר דערנאך קומט אן אלף, 'אלופו של עולם', דעם יום ראשון בחודש.

¶52משא"כ דא ווערט פון דעם אלף ווערט דערנאך התחלת הגאילה ווערט אין אן אופן פון ווי פעמים ווי וואס דאס איז דער ענין פון ל ווי ווערט דאס כסלו, און בפרט ווי ירוש חודש זיינען דאך כלולין כל ימי החודש,

¶53האט מען דאך אויך אין כסלו די ימים מיוחדים, דער תשעה בכסלו, און דערנאך עשירי בכסלו, און דערנאך דער י' טס כסלו, ”יפוצו מעינותיך חוצה” כעשה מר דא מלכא משיחא, און דערנאך אויך די ימי חנוכה, ועד כדי כך אז ס'ציט אריבער פון דעם חודש אין חודש שלאחרי זה,

¶54און וואס דער חודש שלאחרי זה ווערט אנגערופן בשם טבת און ווי די גמרא טייטשט דאס אפ בקשר ”אין מגילת אסתר”, אז טבת איז דאס דער חודש העשירי, וואס דעמאלט איז ”הגוף נהנה מן” הגוף, און חסידיש טייטשט דאס אפ, אז דער גוף איז גשמי פון יעדער אידן בפשטות, אנהויבנדיק פון א פיצל קינד,

¶55וואס גלייך ווי ער ווערט געבארן באשטייט דאך דער ענין ההולדה שלו, אף על פי וואס הולדה בכלל איז דאך מערניט ווי א נקודה, כמוזכר לעיל, משא' כן אז ס'ווערט געבארן א איד, ווערט ער דאך גלייך געבארן א זרע חייו וקיימא, און דערנאך איז ער ”הולך ונתפתח וגדול עד כי גדול מאוד”,

¶56וכמדובר כמה פעמים, ביז אין אן אופן למעלה מכל מדידה והגבלה, ווערט אויך אז פון דער נקודה ווערט דער ענין פון ל' ו' כמוזכר לעיל,

¶57און ס'ווערט אז פון דעם כסבו וואס ווערט דאך אנגערופן בשם חודש הגאולה דורך יעדער אידן און דורך אלע אידן, ס'ווערט אלץ מערניתוסף אידן וואס רופן ביתנט שוין, און נאכמער זיי זיינען מכריז בגלו הכסבי ואת חודש הגאולה, און התחלה טובה,

¶58און תיכף ומיד ממש, וואס דעמאלט איז די התחלה טובה אז ס'קומט תיכף ומיד מיט כל הענין כולו בשלימותו, האט מען גלייך דער ענין פון ”יפוצו מעינותיך חוצה” און מ'דארף ניט ווארטן אויף יו טסט כסלו, אפילו ניט אויף יו ד כסלו,

¶59אפילו ניט אויף טסט כסלו וכו', און מ'האט דאס גלייך דער תוקף ומיד דער ענין פון ”יפוצו מעינותיך חוצה” במילא איז תוקף ומיד כתוב מר דא מלכא משיחא, גולו האמיתית והשלימה, תוקף ומיד ממש.