Text

¶1דאך ידוע אויך אין דעם וואס דער אלטער רבי, דער בעל הגאולה, שרייבט אין אגרת הקודש, בסיום פון ספר התניא, בהנוגע צו חלוקת השס ”מידי שנה בשנה”, מיט די פרטים ווי ער שרייבט דארטן,

¶2ובפרט נאך ידוע דער סיפור, אז דאס איז אויך פארבונדן מיט די גאולה פון י' טז כסלו, וואס דערפאר איז דאך געווען ביז ס'איז געווארן א שינוי אז מ'פרעגט בי' טז כסלו,

¶3מאכן חלוקת השעס אויף שנה הבאה, צוזאמען מיטן סיום השעס וואס מ'האט פאנאנדערגעטיילט אין יו תות כסלו שעבר ”על מנת לסעמו כל אחד ואחד” זיין מסכתא,

¶4און כולם ביחד דעם גאנץ שעס, וכמדובר בארוכה דאס וואס די גמרא זאגט אז ”מלאכה שאי אפשר לעשותה” באחד און מ'האט געמאכט בשנים זיינען וועט בא יעדערער פון זיי מחוייב אויף א מלאכה שלימה.

¶5וואס על דרך זה, וויבאלד אז ס'איז אים ניט מצד מצד מצד מצב הפרנסה והמסחר וכו איז אז פי הלכות תלמוד תורה ער איז שולחן ערוך, קען ער ניט מסיים זיין אליין גאנץ שעס איז ער מוכרח אז דאס זאל זיין א מלאכה שנעשות על ידי כמה וכמה,

¶6האט ער אבער דעם שכר ווי ער האט געטאן כל המלאכה כולה, דעם שכר פון לימוד כל השת כולו.

¶7וואס דערפאר איז, כאמור, איז געווען פריער דער מנהג אויף מחלק זיין און מסיים זיין און מחלק זיין מחדש יצת כסלו, דערנאך עטלעכע יאר איז געווען א הפסק, מפני כמה סיבות, וואס מ'האט דאס געמאכט אין כד טבת וכיוצא בזה,

¶8און דערנאך איז צוריק מאכזיר געווען הטרה ליישנה אז מ'איז מחלק בי"ט' כסלו, צוזאמען מיטן סיום פון דעם ש'ס וואס מ'האט מחלק געווען י'ט'כסלו שנה שעברה, און על מנת לסיים די מסכתות וואס מ'וועט מחלק זיין איצטער, ביז צום י'ט'כסלו הבאה עלינו, על כל ישראל לטובה ולברכה.

¶9על דרך זה אויך האט זיך מתקן געווען נשיא דורנו דער רבי דער שווער, מחלק געווען דעם ספר התניא אויף ימי השנה, אויך אין אזא אופן אז מ'זאל אים אנהויבן י' טז כסלו און מסיים-זיין ערב י' טז כסלו הבא, ועל מנת אז י' טז כסלו זאל מען אים אנהויבן מחדש, און

¶10אין שעת גופא איז דאך אויך דא דער חלוקת השעת און דעם סיום השעת אויף צוויי אופנים, ווי ס'פירט זיך בכמה מקומות אין חלוקת השס אז מ'איז מחלק מערניט ווי די מסכתות וואס ס'איז דא אויף זיי גמרא, במילא איז דער סיום פארבונדן מיט מסכתא נדה,

¶11און דארט וואו מ'איז מחלק אלע ששה סדרי משנה מיט די גמרא וואס ס'איז דא אין די מסכתות וואס ס'איז דא גמרא, וואס דעמאלט איז דער סיום אין מסכתא אוקצן.

¶12דעם סוף פון ששה סדרי משנה.

¶13על דרך זה איז דאך אויך דא דער שיעור חומש שבועי, אט דאס וואס מ'לערנט מיט די שבוע בשבוע פון פרשת השבוע, אין דעם אופן ווי מ'האט דאס פאנאנדערגעטיילט אויף שבעה חלקים, זיבן פרשיות אין יעדער סדרה, מתאים צו ימי השבוע,

¶14וואס ביום ראשון איז דעמאלט פון התחלת הסדרה ביז שני, ביום שני פון שני ביז שלישי, ועל דרך זה ביז צום סיום הסדרה, ביום השבת קודש פון שביעי ביז סיום הסדרה.

¶15וואס על פי זה איז דאך אין דעם יו טס כסלו איז דאך דא אט די אלע ענינים, אנהויבנדיק ווי דאס איז אין תורה שבכתב, דער שיעור השבוע אנהויבנדיק פון 'וישב יעקב' ביז ”ואביו שמר את הדבר”.

¶16דערנאך איז דא דער סיום, ווי ער איז אין שס, אין גמרא, וואס ענדיקט זיך אין מסכתא נידה ”תנו דבי אליהו כל השני הלכות” ב”כל יום, מובטח לו שהוא בן עולם הבא, שנאמר הליכות עולם לו, אז תקרי ההליכות אלא הלכות” דער סיום פון ששת סדרה משנה, מסכתא הוקצן, פון אמר ר' שמעא בחלפתא אומר,

¶17אז למעצה הקב"ה ”כלי מחזיק ברכה לישראל אלא השלום, שנאמר הוי' עוז לעמו עתים הוי' יברך את עמו בשלום”, און דער סיום אין תניא, ווי ער איז מסיים דארט מיט הלכות שבת, ווי אזוי מ'דארף זיין בקיר בהלכות שבת, ביז אזה לומזה עשה אלקים ווי דאס איז אין קדושה.

¶18און דערנאך הויבט מען און איז דאך דא דער כלל הידוע וואס מ'איז תוקף תחילתה לסיומה, סיומה לתחילתה, ווי מ'זאגט אין 'שמחת תורה' אין דעם רשות.

¶19וואס דאס איז דאך אויך וואס ”מנהג ישראל” אויף מקשר זיין דעם סיום פון א ענין בקדושה, מיט דער תחילה פון דעם ענין.

¶20על דרך זה בהנוגע צו דער סדרה מ'וועט קשר זיין פון ”ואביו שמר את הדבר” מיט התחלת השיעור, 'וישב יעקב' על

¶21דרך זה אין דעם סיום פון שס מ'וועט קשר זיין מיט ברכות, מיאמת הקורא נשמע בערבית, אדער מיט דער גמרא, תנא ההיכיקאי וואס ער הויבט אן, ועוד פארוואס איז פתח באורתא ער הויבט אן קודם השמע בערבית על דרך זה אויך אין תניא,

¶22וואס התחלתו איז, ווי פארשטאנדיק פון דעם שיעור מיט דעם נוסח השער וואס איז אויך געשריבן געווארן דער טייל פון דעם נוסח וואס איז געשריבן געווארן פון דעם אלטן רבי'ן.

¶23און וויבאלד אז די אלע ענינים טרעפן זיך בבת אחת, דאס הייסט ביום אחד איז דאך פארשטאנדיק אז זיי האבן צווישן זיך א שייכות, כמדובר כמה פעמים בארוכה, וואס מ'לערנט אפ א הלכה, אז שועה תביא ונוז איז א הכרח און א תנאי, אז דוקא דעמאלט האט דאס דער דין פון שעטנז אז ס'דארף זיין כולם ביחד,

¶24דערפאר וואס די אלע דריי ענינים שטייען אין אין תיבה.

¶25איז דאך דערפון אויך פארשטאנדיק, ”אסתכל באורייתא וברא עלמא” וויבאלד אז פי על-פי השגחה פרטית, איז די אלע ענינים האבן זיך צוזאמענגעטראפן אין דעם זעלבן טאג,

¶26וכמדובר כמה פעמים, אז וויבאלד אז דער טאג ווערט אנגערופן אט דער טאג וואס דעמאלט איז מען מסיים שעס, און מ'איז מסיים תניא, און מ'לערנט דעם סיור חומש,

¶27דעם שיעור בחומש בסדרה מסויימת, איז דאס ווערט דער גאנצער טאג מוקדש און טפל צו דעם עיקר שבו, וואס אן עיקר אין וועלט און אן עיקר ביי א אידן און אן עיקר אין זמן איז דאס דער ענין התורה וואס איז אין דעם זמן און אין דעם מקום און בא דעם מענטשן וועגן אמת ורצח.

¶28פונקט אזוי ווי מ'זעט דאס בגשמיות, אז דער עיקר האדם איז דאס חיותו, זיין לעבן, וואס דערפאר איז דאך אור ”וכל אשר לאיש יתן בעד נפשו”, און דערפאר איז דאך פיקוח נפש דוחה הכל התורה כולה אפילו אין תורה גופא,

¶29און ווי מ'זעט דאך אויך ווי דאס איז בפשטות, ביז וואנענט אז מ'זאגט אז ס'איז דא 'עבודת ה'' מצד דערויף וואס דער אויבערשטער איז דאס חייו, כפי וואס דאס איז חייך איז דאך דערפון פארשטאנדיק, אז יעדער רגע פון דעם חיים פון דעם טאג זיינען פארבונדן מיט די עניני תורה וואס זיי זיינען אין דעם טאג.

¶30און אף-על-פי וואס מ'קען דאך ניט לערנען שני ענינים בבת אחת, ובפרט נאך אין עיון המתאים, איז דאך דאס מערניט דער חילוק ווי דערנאך טיילט זיך דאס פאנאנדער,

¶31אבער ווי דאס שטייט בעצם ובפנימיות ובעיקר שלו איז דאס בדוגמא ווי רש"י ברענגט אראפ דעם מדרש, ”כפטיש יפוצץ סלה” אז בשעת מ'גיט א קלפ א דבר תורה,

¶32אן ענין שבתורה, ווערט יפוצץ סלה ביז וואנענט אז ס'ווערט ”שבעים פנים לתורה”, ביז וואנענט ווי ער זאגט אין כתבי האריזל אז ס'איז דא ששים ריבוי פירושים אין יעדער ענין אין תורה, סיי אין פשט און סיי אין רמז און סיי אין דרש און סיי אין סוד.

¶33איז ווי דאס שטייט במקורם ושרשם איז דאס איין זאך, דערנאך ווי דאס קומט אראפ בפועל, ביז אין 'עולם הזה' הגשמי אין לימוד בפועל

¶34איז אט דעמאלט איז ”אין האוזן יכולה לשמוע” און אין הפה יכל לדבר אז 'אחת דיבר אלקים' און דאס איז ”שתיים זו שמעתי” ביי אלקים איז דאס א ענין פון אחת אז ס'קומט אראפ אין שמעתי ווערט דאס א ענין פון שתיים.

¶35פארשטאנדיק איז דאך אבער, אז אמיתית הענין ווי דאס שטייט ”בשרשו ומקורו אין” אלקים.

¶36וואס דערפאר איז דערנאך, אז ער איז זיך מסביר, אז ס'איז דא די ”שבעים פנים לתורה”, איז דאס ניט אן ענין וואס דאס איז שבעים פנים שאין להם שייכות זה לזה,

¶37חס ושלום זאגן אז זיי זיינען דאך אלע מיוסד אויף איין ענין שבתורה, איז פונקט אזוי ווי דאס איז שבעים פנים, ועל דרך זה באזונדערע ”ששים ריבוא פירושים” ביחד עם זה האבן זיי דעם צד השוה, ואדרבא דעם צד השוה איז דאס די נקודה הפנימית והעיקרית שלהם, דער ”אחת דבר אלקים”.

¶38וואס על דרך זה איז אויך פארשטאנדיק בהנוגע לעניננו, אז אף על פי וואס דאס איז דאך באזונדערע סיומים און באזונדערע התחלות, איז בלשון פון ספר יצירה אז ”נעוץ סופן בתחילתן ותחילתן בסופן”,

¶39ביז וואנענט אז דאס ווערט ”אחת דיבר אלקים” אז די סיומים מיט די התחלות, און אלע דריי, צי די פיר מיט דעם שיעור חומש, האבן זיי צווישן זיך אן ענין א נקודה וואס דאס איז זייער צד השוה און איז נקודה פנימית.

¶40אף על פי וואס בביאור מאנט דאך אז ביאור על אפניו שטייען ניט צוויי זאכן מיט אמאל, נאר פריער איין זאך, און דערנאך א צווייטע זאך, וואס דעמאלט איז דאס אן ”אוזן יכולה לשמוע” און א פה יכול לדבר.

¶41אויף אנהויבנדיק פון א שאלה פון דעם בעל הגאולה, אויף דעם סיום פון מסכתא נידה, וואס כאמור איז דארטן דער ”תנא דבי אליהו כל השיני הלכות בכל יום מובטח לו שוב בן עולם הבא” איז דאך די שאלה ידועה, וואס איז אויך געדרוקט אין אגרת הקודש פון בעל הגאולה, אז מ'דארף פארשטיין פארוואס עפעס דוקא הלכות,

¶42פארוואס עפעס ניט סתם ער וועט לערנען תורה בכל יום וועט ער דעמאלט זיין ”מובטח לו שוב בן עולם הבא”.

¶43אמת טאקע דאס איז מוכרח פון דער ראי' וואס ער ברענגט ”שנאמר הליכות עולם לו, אל תקרי ההליכות אלא הלכות” שטייט דאך הלכות ניט קיין אנדער ענין שבתורה איז דאך דאס מערניט וואס איבערגעשטעלט די שאלה פון תורה שבעל פה אין תורה שבכתב,

¶44אז ס'ווערט די שאלה, פארוואס זאגט ער אין תורה שבכתב, אז ווי אזוי קען מען האבן ”הליכות עולם” דוקא דורך אזא מין ווארט וואס מ'זאגט דער ווארט ”הליכות עולם” מיטן ווארט הליכות ניט א לשון של הנהגה אדער א לשון של תורה.

¶45אין וועלט איז אויך דא ענינים של הוראות, איז דא ענינים פון ”תורה אור” און דו קענט זאגן לכאורה דעם זעלבן ענין וואס וואלט ניט מכריח זיין אז ס'מוז זיין דוקא הלכות,

¶46דערפאר וואס הליכות קען מען דורך אל תקרב מערניט ווי איבערטייטשן אז דאס מיינט מען הלכות, און ווי רש"י טייטשט אפ, אז וואס מיינט מען הלכות אז דאס איז משניות וברייתית ו”הלכה למשה מסיני”.

¶47און ווי ער זאגט, כאמור, ווי ער זאגט די שאלה דער ”בעל הגאולה, אין” קרוב לסיום פון דעם ספר התניא, ווי מ'האט דאס געדרוקט על ידי בני המחבר וואס זיי האבן אויך מצרף געווען די אגרות קודש שלו, וואס דאס איז איינער פון די לעצטע אגרות קודש שלו.

¶48וואס אין דערויף איז אויך דאך דא נאך דיוקים, כמדובר כמה פעמים על יסוד וואס די גמרא זאגט אז ר' מאור דרוש בשמה אפילו פון א שם, פון אן אדם,

¶49און פון אן אדם וואס ער האט זיך געפירט שלא כדבעי, וואס דערפון איז דאך פארשטאנדיק על דרך הרוב ”חנוך לנער על פי דרכו גם כי יזקין לא יסור ממנו” איז פארשטאנדיק, אז מסתמא געווען אזוינע דהורים זיינע,

¶50זיי האבן דאך אויך שלא כדבעי, דערפאר האבן זיי געהאט אזא מין זון, און זיי האבן אים געגעבן אזא מין נאמען, אף על פי כן איז ר' מאיר דרוש בשמה פון אזא מין נאמען וואס איז געגעבן געווארן על ידי הנשים אדער נשים וואס זיי האבן א חינוך שלא כדבעי, כולל אויך דעם נאמען שלא כדבעי.

¶51על אחת כמה וכמה אז ס'רעדט זיך וועגן אן ענין וואס איז כולו על טהרת הקודש, וואס אט דער ענין וואס כל השני הלכות איז דאס פארבונדן און דאס איז געזאגט געווארן תנא דבי אליהו

¶52וואס דא איז דאך ניט קיין תירוץ מוחלט, אז וויבאלד אז תנא דבי אליהו זאגט אזוי מוז מען דאס זאגן ”דבר בשם אומרו”, מ'געפינט כמה ענינים בשס וואס ס'שטייט ניט שם אומרו, און אין מדרשים געפינט מען דעם זעלבן ענין מיטן שם אומרו.

¶53וואס די הסברה בזה איז פארשטאנדיק כפשוטה, מצד דרך הדרש, איז נוגע צו וויסן שם אומרו, דערפאר וואס עזר לשיטתו אין דרך הדרוש, משא' כן ווי דאס איז דער לימוד הגמרא,

¶54וואס רובה אף על פי וואס דארט אויך דא דברי הגדה איז דאך אבער רובה על דרך ההלכה דארט איז ניט נוגע צו וויסן אז דאס האט געזאגט פלוני בן פלוני, ווארום על דרך ההלכה איז דאס ניט פארבונדן מיט זיין לשיטתו ווי ס'איז געווען אין זיין לימוד באופן של הלכה.

¶55וויבאלד אז דאס שטייט אין שעת ”תנא דבי אליהו כל השני הלכות” איז אויך דרוש בשמה אז דאס איז פארבונדן מיט תנא דבי אליהו.

¶56אויף דערויף ברענגט נוסף אויף פירוש רש י, וואס רש י זאגט אז דאס איז משניות מרייסות ו”הלכה למשה מסיני” ס'שטעלט זיך אויך תוספת, פארוואס ברענגט מען דאס דא אראפ אז וויבאלד אז פאר דערויף רעדט די סוגיא וועגן ענינים פון הלכות,

¶57אבער דא רטי הלכות וואס איז גאר פארבונדן מיט אן ענין וואס איז דבר בלתי רצוי, וואס איז געקומען מצד חטא עץ הדעת, און ער וויל מסיים זיין בדבר טוב ס'דארף עפעס האבן א שייכות אבער צו דער סוגיא אויך, ברענגט ער אויך אן ענין אין הלכות און וואס איז פארבונדן מיט א דבר טוב, אז ”כל השיני הלכות בכל יומא מובטח לו שוב בין עולם הבא”.

¶58וואס על פי זה קומט אויס, אז די איינציקע שייכות צו דער מסכתא איז איז דאס דערפאר 'כדי לסיים בדבר טוב', און דערפאר, ער האט קיין ברירה ניט, דארף ער זוכן א דבר טוב, איז דאך דא בכמה מימריות בשעת, וויבאלד אבער אז די סוגיא איז מסתיים בענין של הלכה זוכט ער אויך א דבר טוב אין אן ענין של הלכה.

¶59וואס על דרך הלימוד פון תוספת איז דאס מספיק, ס'איז דאך אבער דא דער לימוד ווי ס'ווערט געלערנט על ידי אחרונים, וואס זיי ווילן אין יעדער ענין געפינען מער הסברה און א שייכות אין סברות און א שייכות אין המקה והרחבה וכו וואס על פי זה דארף אויסקומען,

¶60אז ס'האט א שייכות דער תוכן פון דעם מאמר צו דער סוגיא אדער צום סיום השס ווי דער שס איז נסתיים מיט גמרא וכיוצא בזה.

¶61על דרך זה אויך אין סיום השס ווי דאס איז צוזאמען מיט משנה, וואס דאס איז מסכתא אוקצין ווי געזאגט פריער, אז דער ”שמעון בן חלאפתא” זאגט,

¶62אז למעלה הקב"ה ”כלי מחזיק ברכה לישראל אל השלום שנאמר הוי' עוז לעמו אתנו הוי' הברכת עמו בשלום” איז דאך ידוע אין דערויף דער דיוק צוליב וואס ברענגט ער דער שמעון בן חלבתו אויך דעם ערשטן טייל פון פסוק?

¶63ער דארף ברענגען א ראי' אז ”כלי מחזיק ברכה” לישראל איז דאס שלום.

¶64און וואנענט האט מען די ראי' דערפון וואס ס'שטייט אז בשעת דער אויבערשטער וויל בענטשן אידן איז ווי אזוי בענטשט ער זיי?

¶65בענטשט ער זיי בשלום, וואס דער בי"ת איז אויך ווי דער בי"ת איז דא על פי דקדוק, איז אמאל באווייזט דער בי"ת די כלי אין וועלכע ס'שטייט דער ענין.

¶66איז טייטשט ער אויך דעם פסוק, אז דער אויבערשטער בענטשט יברך איז ווי אזוי בענטשט ער דאס?

¶67אין דער כלי פון שלום. וואס איז דא נוגע דער הוי' וואס ס'איז דאך דא אזוינע וואס פארענטפערן, אדער ווילן פארענטפערן, אדער מ'קען פארענטפערן, אז ער וויל אויך, וויבאלד ער דארף שוין ברענגען דעם פסוק, און דאס רעדט זיך א סיום אין תורה, און א סיום אין תורה שבעל פה פון 'כללות ענין' פון תורה שבעל פה,

¶68און דער ערשטער האלבער פסוק רעדט זיך וועגן ענין התורה, וואס ער זאגט אין מדרש און בכמה מקומות אין עוז אלא תורה במילא ג בפרט ווי דערמאנט פריער וואס ער זאגט אין מדרש, אז צי קומען אומות העולם צו בלעמין, און בשעת מתן תורה,

¶69אז ס'איז געווען ארץ רשע ס'איז געווען א גאנצער שטורעם, האבן זיי זיך דערשראקן און געפרעגט מאי ה' האט ער זיי געזאגט, אז דער אויבערשטער גיט עוז לעמד תורה און דעמאלט איז געווארן ”יברך את עמו בשלום” ווערט דאך דא אויך די שאלה, פארוואס קלייבט ער דא אויס דעם נאמ� תורה האט דאך כמה וכמה שמות,

¶70ולכאורה דער נאמען וואס תורה ווערט אנגערופן בשם עוז וואס דאס באווייזט אז ס'איז דא אן ענין מיט וועלכן מ'דארף זיך אמפערן איז דאך דא ווי תורה שטייט העכער פון כל ענין של התנגדות, בדוגמא ווי מ'זאגט ”נר מצוה ותורה אור”,

¶71ועל דרך זה כמה וכמה שמות וואס ניתנו לתורה, ביז וואנענט כידוע אז ס'איז דא ”שבעים שמות לתורה”, און ווי געבראכט אויך אין תורה שבעל-פה און אין מדרשים א ריבו שמות לתורה, און אין דעם פסוק קלייבט ער דוקא אויס דעם נאמען פון עד שם עוז אויף תורה דעם נאמען עוז.

¶72וואס דא קומט-צו אויך דערנאך, כמדובר לעיל, דער סיום פון תניא, וואס דער סיום פון תניא איז אויך דער ענין פון הלכות, ווי ער זאגט דארטן אז דערפאר דארף מען זיין ”בקי בהלכות שבת”,

¶73ניט סתם לערנען שבת, וואס דאס איז דאך א ענין פון קדושת שבת, איז דאך ידוע דער כלל אז ”כל העוסק בתורת אלה כילו הקריב” אלה איז דאך פון פארשטאנדיק, אז בשעת מ'וויל עפעס אויפטאן אין שבת א דבר מיוחד, איז לכל לראש דארף דאס זיין פארבונדן מיט וואס ער איז לומד עניני שבת, לאו דוקא הלכה.

¶74אמת, דער אלטער רבי וויל דארט ארויסברענגען דער שמור וזכור וואס דאס איז דאך פארבונדן מיט א הלכה בפועל, אעפ' כן איז ער אבער פאר דערויף אויך מדגיש כמה פעמים בנוגע צו דעם לימוד, דוקא דער לימוד פון הלכי שבת.

¶75על דרך זה איז אויך בנוגע צו דעם שיעור חומש וואס ער זאגט אז ער איז מסיים ”ואביו שמור את הדבר” וואס לכאורה איז ניט פארשטאנדיק, ”למאי קא משמע לן” צוליב וואס דערציילט דאס תורה?

¶76פריער זאגט ער, אז יוסף האט דערציילט די חלומות, דערנאך איז ער מסיים, אז נכון חלום השני ויקנו בו אחיו איז דאס איז פארשטאנדיק פארוואס דער פסוק דארף זאגן ויקנו בו אחיו ווארום דאס איז א הקדמה פארוואס די אחיו האבן אים דערנאך פארקויפט למצרים?

¶77דערפאר וואס ס'איז געווען קודם לזה ויקנו בו אחיו ”למאי נפקא מינה” אט דאס וואס ער זאגט ”ואביו שמר את הדבר” רש"י טייטשט אפ, אז שמור את הדבר ער האט מצפק געווען ווען דאס וועט מקויים ווערן איז למאי נפקא מינה צו וויסן אז יעקב האט מצפק געווען ווען ווי וועט דאס מקויים ווערן.

¶78בפרט נאך ווי רש"י איז מפרש פריער, וואס דאס איז שולל צו פארענטפערן אז דער פסוק וויל באווארענען אז אביו האט אויך געגלויבט אין דעם חלום, ויקנו ויחד דערפאר וואס זיי האבן געגלויבט אין דעם חלום.

¶79און אביו האט אויך געגלויבט אין דעם חלום איז דאס רש"י איז מפרש, אז דאס האט שוין יעקב פריער געזאגט, אז ער גלויבט אין דעם חלום, און דאס וואס ער האט געזאגט הוי נבוא איז דאס מערניט כדי אויף צו אראפנעמען די קנאת אחד על כל פנים מאכן איר שבחים.

¶80און דערנאך קומט דער פסוק און זאגט במיוחד א נייעם ענין, ”ואביו שמר את הדבר” און נאך מאכט דערפון נאך א הוספה, אז דאס קומט בהמשך ניט ער זאגט צוויי באזונדערע זאכן, אז אחיו איז געווען קינא און באביו איז געווען שמר את הדבר נאר ס'איז דא דער ו' המוסיף ומחבר, ”ויקנה בו אחיו ואביו שמר את הדבר”.

¶81ונוסף על כל זה איז דאך אויך דא דער נעוץ סופן בתחילתן דער קישור און די התחלה מיט דער קישור פון דעם סוף מיט די התחלה פון די אלע ענינים.

¶82וואס אנהויבנדיק פון דעם סיום פון ווי ס'איז רגיל ברוב המקומות, אז דאס איז ווי די מסכתות אויף וועלכע ס'איז דא גמרא, במילא די שייכות פון תנא ידבי אליהו דעם סיום,

¶83איז דאך ווי דער אלטער רבי פארענטפערט די שאלה פארוואס עפעס דוקא הלכות דערפאר וואס כדי מ'זאל זיין א ”בן עולם הבא”, דארף מען דאך זיין ראוי צו אזעלכע חיים, צו אזא מין סארט חיות, ווי דאס איז די מציאות החיים אין עולם הבא, וואס אין עולם הבא איז דאך פארשטאנדיק,

¶84אז דארט איז אלקות בגילוי, און אורה אלקית בגילוי, און הבנת התורה בגילוי, ניט ווי דאס איז אין 'עולם הזה'.

¶85ווי פארשטאנדיק אויך פון דער מאמר הגמרא אין מנחות וואס זאגט, אז דער חילוק פון 'עולם הזה' און עולם הבא איז פארשטאנדיק אויך פון דערויף וואס האט זיי באשאפן, און מ'זאגט אז 'עולם הזה' איז בכן ”נברא העולם הזה און עולם הבא” איז נברא ביו תנברא העולם הבא.

¶86וואס וואס איז דער חילוק פון די ביידע אותיות?

¶87ווי מ'זעט דאס ווי די גמרא איז מפרש אין מנחות, דעם ציור פון אות ה אין דער זעלבע סוגיא, אז וואס איז דער ציור פון אות ה אז ס'איז דא דריי קוים, און אין דעם קו וואס געפינט זיך משמאל, וואס שמאל איז דאך פארבונדן מיט ענינים בלתי-רצויים, לב כתיב לשמאלו איז

¶88דארט איז דא צווישן דעם קו מיטן גג איז דא א פסח, וואס דאס באווייזט אויף א פסח תשובה, אז אויב ער האט געטאן א דבר בלתי רצוי איז דאס ניט וואס ס'איז מערניט ווי ס'איז אפן למטה,

¶89וואס דאס באווייזט דאך אויף א ירדה, ביז א ירידה אין דעם ארט וואס היפך פון גן עדן, ווי דאס איז אין אות ח וואס איז פארבונדן מיט ”חרון אף של עולם” נאר ווי דאס איז אין אות ה איז דער דרך תשובה הוראתה, וואס תשובה קדמה לעולם.

¶90פארוואס איז זי טאקע קדמה לעולם?

¶91איז דאך ווי ער זאגט אין זהר, אז בשעת דער אויבערשטער האט באשאפן אדם אין וועלט מיטן אדם און ס'איז געקומען צוגיין תורה און האט געפרעגט וואס ס'וועט זיין, ער איז דאך א בשר ודם, דערנאך קען ער דאך זאכן ענינים בלתי רצויים איז געווען אויף דערויף דער ענטפער, אז ס'איז דא דער ע

¶92און דערפאר איז דאס איינע פון די טעמים וואס קדמה לעולם ווי אזוי קען מען באשאפן א וועלט ווי די וועלט איז 'עולם הזה' הגשמי בשעת מ'איז ”מקדים רפואה למכה” וואס תשובה ווערט דאך אנגערופן בשם רפואה ווי די גמרא זאגט אין יומא 'סוף יומא' איז

¶93נאך דערויף קען זיין אן עולם אין וועלכן ס'איז שייך זאגן אן ענין צו וועלכן מ'דארף האבן די רפואה.

¶94וואס דאס איז דער ענין פון אות ה ביז ווי דאס שטייט אין זיין ציור.

¶95וואס איז דער ענין פון אות יו ד?

¶96זאגן דאך מפרשים, אז יו ד באווייזט דאס דאס איז דער ראשי-תיבות פון דעם שם העצם און ”שם המפורס” און שם המיוחד, וואס ער הויבט זיך אן מיט א יו ד, און ווי ער זאגט אין שער היחוד והאמונה פון בעל הגאולה, אז דער ציור פון די אותיות באווייזן אויך אויף ענינם, ווי פארשטאנדיק אויך פון דער סוגיא אין מנחות, כמדובר לעיל,

¶97איז דאך א יו ד באווייזט דאך אויפן אויבערשטן.

¶98ביז וואנענט אז דאס איז דאך אויך א ציור מערניט ווי א נקודה, ווארום אלקות זאל מען זען אין עולם, און עולם זאל בלייבן במציאותו איז דאס באופן ניסי.

¶99אפילו ווען הישיד ”אצבעי קטנה” און צווישן מלאכים איז שוין גלייך געווארן ביטול פון זייער מציאות ושפה.

¶100וואס דערפאר איז דאך אויך די ”קטנה שבכל האותיות”, וואס דאס באווייזט דאך אויף קטנות אין כמות, וואס קטנות אין כמות איז דאך פארבונדן מיט רחבות און מיט גדלות אין איכות, בלשון הזהר, תוקפי דגופא איז ”חולשה דנשמתא”,

¶101און תוקפי דנשמתו חולשא דגופא, און ווי מ'זאגט דאך אויך אין דער משנה אז חיי צער תהיה איז דאס איז דרכה של תורה, לכאורה וואס הארט דאס?

¶102מייכפתו לרבנן אז זיי וועלן האבן טריי עולמות, ובפרט נאך ווי מ'זאגט אין היינטער סדרה בתחילתו 'וישב יעקב' אז ”ביקש יעקב לא שבשלוה” און דאס דערציילט תורה א הוראה, אז יעדער איד דארף וועלן לשא בשלוה.

¶103ביז דאס ווערט א דין אין הלכות ניסקי גוף ונפש, אז מ'טאר זיך ניט מצער-זיין, ווארום ער רירט-אן נכסיו של הקב"ה וואס דערפון איז אויך פארשטאנדיק, אז ער דארף באווארענען, אז אויך בעתיד זאל ער ניט האבן קיין צער, וואס דאס גייט אלץ אריין אין די שמירת נכסיו של הקב"ה.

¶104נאר וואס דען? דאס איז בערך האיכות, ער דארף האבן אזויפיל איכות, ביז וואנענט אז דער ריבוי הכמות, דער רוב הברכות, וואס ”ויתן לך אלקים מטל השמים ומשמני הארץ ורוב” דגם וסירוש מיט אלע פרטים ווי ער רעכנט אויס,

¶105איז אמת טאקע דער דרש אין דערויף איז אז דאס גייט אויף מקרא משנה וגמרא ווי ער זאגט אין מדרש אין בראשית רבה על הפסוקים, ס'איז דאך אבער א כלל אין הלכה, אז ”אין מקרא יוצא מידי פשוטו” אז ”ויתן לך אלקים מטל השמים ומשמנה הארץ ורוב דגן” בסירוש

¶106מיט ”ועבדוכה עמים ושתחפה לך לאומים” מיט די אלע ענינים ווי מ'האט גערעדט פריער, נאר וואס דען?

¶107אט וויפל מ'גיט אים מאכט ער דערפון אזויפיל איכות און אזויפיל תורה, און ער ניצט דאס אויס אויף לערנען ”תורה מאושר כמה פעמים ככה”,

¶108ביז וואנענט אז דער ריבוי הכמות וואס ער האט בעניני הברכות כפשוטם איז דאס כלחת שבעה דאס איז א מועט און א נקודה לגבי דעם איכות וואס ער מאכט דערפון.

¶109וואס דאס איז דאך אויך איינער פון די פירושים אויף די משנה תמוהו נבות, וואס ער זאגט, אז צדיקים איז ”אומרים מעט ועושים” הרבו וואס לכאורה וואס הארת זאלן זיי זאגן א סך?

¶110וועלן במילא וועלן זיי דארפן דאס מקיים-זיין, בדוגמא ווי די גמרא זאגט, אז מצוה ”נשבע לקיים את המצוה” איז דאס א הנהגה און א סדר, ”וידר יעקב נדר” לומד

¶111איז דאך אויף דערויף איינער פון די פירושים, אז אפילו ווען זיי זאגן א סך, און זיי זאגן צו א סך, און זיי נעמען אויף זיך א סך טוען זיי דערנאך אזויפיל מערער, אז לויט לגבי זייער עשי איז די עשי' איז עושים הרבו, און דער ריבוי הדיבור והנדרים והשבועות ”לקיימא את המצוה” איז דאס געווארן מער בערך העשי' שלהם.

¶112וואס דאס איז אויך בהנוגע, ווי געזאגט פריער, די צורת אותיות.

¶113וואס דערפאר איז אויך, בשעת מ'דארף זיין אין עולם הבא, ובפרט נאך אין אזא אופן אז ”מובטח לו שהוא בן עולם הבא”, און דער דיוק איז נאר ניט נאר אז מ'זאגט אז יש ”לו חלק לעולם הבא” אדער מזומן לחיי עולם הבא נאר מ'זאגט בן עולם הבא,

¶114וואס דאס האט דאך אין זיך אויך דעם אפטייטש בדוגמא ווען מ'זאגט בן חורין איז ניט דער פשט אז ער איז א זון פון איינעם וואס ער איז ”חורין, בן חורין” איז דער טייטש אז זיין מהות איז אז ער איז חירות,

¶115על דרך זה ”בן עולם הבא” אז דאס איז א איד וואס ער איז אן עולם הבא איד, ער לעבט בעולם הזה און גייט זיך אן בעניניו, במאכלו ובשתייתו ובטיולים מיט אלע צען זאכן, ווי דער רמב"ם רעכנט זיי אויס אין הלכות דיעות אבער בעולם הזה גייט ארום א איד וואס ער איז א ”בן עולם הבא”,

¶116ער איז א בן חורין פון עולם החירות, ער איז א בן פון עולם הבא.

¶117דארף ער דאך אבער קענען אויפנעמען ווי אלקות, ווי ג-טלעכקייט, שטייט אין עולם הבא, איז אויף דערויף דארף מען האבן כלים מיוחדים.

¶118וואס די כלי דארף מתאים-זיין צו דעם אור, צו דער השפעה, צו דעם איכות וואס מ'גיט אריין אין דער כלי.

¶119וואס אט דאס איז דאך די הסברה פון דעם אלטן רבי'ן, פארוואס איז דאס דוקא הלכות, ניט שאר ענינים שבתורה?

¶120שאר ענינים שבתורה קען זיין אין אן אופן פון ”אלו ואלו דברי אלקים חיים” במילא וואס ווערט דארט נתגלה?

¶121ווערט נתגלה חכמתו של הקב"ה.

¶122ער זאגט סברות, וואס זיי זיינען סברות אויסגעהאלטן על פי תורה, דערפאר וואס זיי זיינען געבויט אויף כללים פון תורה, במילא ווערט דאס דער ענין פון תורה, וואס תורה איז חכמתו של הקב"ה והוא בחכמתו אחד.

¶123ס'איז אבער דא אויך רצונו של הקב"ה, און וויבאלד אז ”תורת אמת” האט אנגערופן דעם ענין בשם חכמתו און דעם ענין של רצונו, און ס'איז דאך ”דיברה תורה כלשון בני אדם” איז דאך דערפון פארשטאנדיק,

¶124אז דער חילוק אין תורה פון דעם טייל וואס ס'ווערט אנגערופן בשם חכמתו של הקב"ה ביז דעם טייל וואס ס'ווערט אנגערופן רצונו של הקב"ה איז דאס בדוגמא ווי דאס איז ביי א מענטשן.

¶125”דיברה תורה בלשון בני אדם” וואס זעט מען ביי א מענטשן בחכמתו של אדם?

¶126קען ער האבן בבת ”אחת, בשעה אחת”, שתי סברות הפכיות.

¶127ביי אים לייגט זיך יש פנים לכאן ויש פנים לכאן.

¶128ער זאל האבן צוויי רצונות הפכיים איז דאס ניט קיין רצון.

¶129מ'קען ניט וועלן א 'דבר והיפוכו'.

¶130אדער ער וויל לבן, אדער ער וויל היפך לבן אבער זאגן אז ער וויל לבן און היפך לבנונות איז דאס אן ענין וואס איין זאך איז שולל די צווייטע.

¶131וכמבואר אין ספרי חקירה, און אויך פארשטאנדיק בפשטות, אז שכל פון א מענטשן קען פארטראגן א 'דבר והיפוכו'.

¶132ווי מ'זעט דאס בפועל, און ווי גערעדט פריער, אז מ'געפינט בשעת ובמדרשים ובכמה מקומות אז מ'זאגט אז יש פנים לכאן און יש פנים לכאן ביז וואנענט אז ס'ווערט א גאנצער חלק אין תורה וואס מ'זאגט אז דארט איז תיקו.

¶133וואס הייסט תיקו? האסט זיך א קאפ אויף די פלויסן!

¶134זיי זיך מאמיק און זיי זיך מתבונן און זיי מחליט, איז א סימן אז ער האט געטאן און האט זיך מתייגע געווען, ביז וואנענט אין 'תכלית השלימות' אין אופן 'לימוד התורה', און אף על פי כן איז ביי אים געבליבן תוקף.

¶135פארוואס? ווארום חכמתו של הקב"ה שטייט דאס געגעבן אזא אופן אין תורה, אז ס'זאל זיין א לימוד וואס זאל בלייבן ”אלו ואלו דברי אלקים חיים” אף על פי וואס ”הללו אוסרים און הללו מתירים”.

¶136בהנוגע אבער צו רצונו של הקב"ה א ציווי אשר קדשנו במצוותיו וצונו איז ניט שייך צו זאגן אי אוסרים אי מאטירים אדער ער האט אנגעזאגט אוסרים אדער ער האט אנגעזאגט מאטירים.

¶137ס'קען זיין נראה נראה ופשטי כרב במקומו דשמואל כשמואל איז דאס מצד דערויף וואס דארט האט דער אויבערשטער געוואלט אז ס'זאל זיין די הנהגה דארט זאל זיין די הנהגה באופן הפכי,

¶138אבער זאגן אז בבת אחת ובמקום אחד פונקט ווי מ'זאגט דאס בנוגע צו חכמתו איז דאס איז בא א רצון ניט שייך, פונקט ווי דאס איז ניט שייך בא א רצון פון אדם התחתון.

¶139אזוי איז דאס אויך ניט שייך ווי ער זאגט אין שלם, אז פארוואס ווערט אן אדם אנגערופן בשם אדם?

¶140מצד מעלה שבו, ניט מצד דערויף וואס ער איז ”עפר מן האדמה”, נאר מצד מעלה שבו איז דאס דערפאר וואס דאס איז ”מלשון אדמה לעליון”.

¶141ער איז בצלם ודמות פון דעם עליון, חלק אלוקה ממעל, ווי דער בעל הגאולה איז מוסיף ומדגיש, ממון.

¶142וואס דערפאר, אז ער זאל ווערן א ”בן עולם הבא”, אז געפינען זיך דיקא אין 'עולם הזה' גייט ארום א איד וואס ער איז אן עולם הרבה איד איז ניט מספיק אויף דעם,

¶143אז ער האלט אין תורה אין אופן 'לימוד התורה', ביז אין אן אופן פון ”אלו ואלו דברי אלקים חיים” אים פעלט נאך אבער ל”אסוקי שמעתתא אליבא דהלכתא” מ'דארף האבן ער זאל צוקומען אין תורה צו א העכערע דרגא,

¶144אז נאך ”אלו ואלו דברי אלקים חיים” און ער הערט אלע סברות און זיי האבן ביי אים אן ארט, ווארום דאס איז ”דברי אלקים חיים” איז ער זיך נאכמער מתייגע, ביז ער איז זוכה צו דעם סיוע שלמעלה,

¶145ווי די גמרא זאגט אין סנהדרין ”והוי' עמו” איז דערפון איז א ראי' ”הלכה כמותו בכל מקום”, וואס ביז דעמאלט האט מען געזאגט אז יונתן ווען שאול איז די זעלבע דרגא פון דוד'ן,

¶146בשעת ער האט געזאגט אבער והשם ”עמו הלכה כמותו בכל מקום” דא קען ניט זיין קיין צוויי, ווי דערנאך איז מסיים דארט אין די סוגידע פרטי הדברים,

¶147וואס דערפאר איז אויך מיוסד אויפן פירוש ותירוז פון דעם אלטן רבי'ן פארשטאנדיק אויך דא, אז כדי צו זיין א בן עולם-הבא, נאך זייענדיק דא אין עולם-הזה דארף מען שטייגן און צוקומען אין תורה צו נאך א העכערע דרגא,

¶148וואס דעמאלט איז נאך ניט מספיק וואס ער איז א בקיא בכל התורה כולה, במילא ווייס ער אלע סברות וואס קען זיין אין די מ'ט'פנים בתורה, וואס מ'ט'פנים טהור, מ'ט'פנים אויף להיפך,

¶149נאר ער דערגרייכט צו א העכערע דרגא אין יגיע 'בלימוד התורה', וואס מצד דערויף קומט ער ל”אסוקי שמעתתא אליבא דהלכתא” ער קריגט ארויס דעם 'רצון העליון' אשר קדשנו במצוותיו בצונו אז ער דארף טאן אט די מצוה באופן מסויים, ווי ס'פסק'נט בסהילא, בדוגמא ווי מ'זאגט דאס אנטקעגן חנוכה וואס דאס איז בסיום שבוע זה,

¶150אז חנוכה איז א ראשי-תיבות ח' נרות והלכה כבזהילה.

¶151וואס דעמאלט איז ער זוכה און ער הויבט זיך אויף העכער, ווי פארשטאנדיק פון דער גמרא פון דער סוגיא אין סנהדרין, וואס זאגט אז הלכה כמות איז פארבונדן מיט ”והוי' עמו” בשעת ס'רעדט זיך וועגן 'בריאות העולם' זאגט מען ”בראשית ברא אלקים את השמים ואת הארץ”

¶152בהברם בהברם בשעת ס'רעדט זיך וועגן עולם-הבא, זאגט מען, אז דאס איז ביו נברא העולם-הבא, וואס דאס גייט דאך אויפן יו פון 'שם הוי' אדער פון דעם יו פון יו קו, וואס דאס איז דאך דער תחילת פון 'שם הוי' ווי די גמרא זאגט אין מנחות, וואס דאס איז פארבונדן מיט ”הוי' עמו” וואס הוי' איז דאך דער שם וואס הויבט זיך אן מיט א יו.

¶153וואס דאס איז אויך פארבונדן מ”תנו דבי אליהו כל השיני הלכות” בכל יום די שייכות מיט אליהו אויף אליהו זאגט מען, אז תוקל איז א ראשי-תיבות, תשבה יטרס קושיות ואבעיות.

¶154אט די ענינים וואס ס'איז דא סברא לכאן וסברא לכאן, און ”אלו ואלו דברי אלקים חיים” ביידע סברות שטייען אין תורה, און תורה פסק'נט אפ, אז דאס איז תוקל.

¶155איז אליהו געהערט צו אזא אופן הלימוד, וואס מצד אופן לימודו איז תשבו יצרץ קושית והבית וואס דאס איז דאך א ראשי-תיבוץ וואס ווערט געבראכט פון גדולי ישראל פון 'דורות הראשונים',

¶156ובפרט נאך ווי מ'געפינט דאך דאס בפירוש בכמה מקומות בשס, וואס ער זאגט אליין אין שס אז בשעת ס'וועט קומען אליהו וועט ער דעמאלט זאגן ווי אזוי ס'דארף זיין.

¶157וואס דערפאר אז מ'וויל פארבינדן דאס, אז ס'איז ניט מספיק דער אופן הלימוד פון ”אלו ואלו דברי אלקים חיים” אט דאס איז דער אופן פון לימוד וואס אליהו האט געלערנט, במילא האט ער אזוי געלערנט אין זיין ישיבה,

¶158אז תנו דבי אליהו איז דאס יטרץ קושית והבית וואס קומט דערפון ארויס?

¶159אז אנשטאט דערויף וואס ס'איז דא א תיקו ווערט דערפון א פסק-דין און א הלכה באופן מסויים אזוי און ניט אנדערש.

¶160ניט ער איז מבטל חס ושלום ”דברי אלקים חיים” ער זאגט אבער, אז כדי ס'זאל זיין ”הליכות עולם”, וואס דאס איז דאך אן ענין פון מעשה בפועל, און אין מעשה בפועל דאס איז ניט אן ענין פון שכל,

¶161וואס קען זיין שני סברות בבת אחת דארט מוז זיין א מעשה אין אן אופן מסויים, איז ”הליכות עולם” איז דאס אל תקבי הליכות אלא הלכות ”אסתכל באורייתא וברא עלמי” דארף זיין אין תורה דער אופן הלימוד פון ל”אסוקי שמעתתא אליבא דהלכתא” בשעת אין תורה איז אין אן אופן חד משמעותי ניצט אויס סברות

¶162קומט ער דערנאך אראפ און פירט זיך אין וועלט ווי דער אויבערשטער וויל, למלא רצונו של הקב"ה, אן קיינע ספיקות, וואס דאס איז דער ענין פון הלכה.

¶163וואס דאס איז דער קשר פון תנא דבי אליהו מיט דעם ענין פון הלכה, און מיט דעם ענין פון ”בן עולם הבא”.

¶164וואס דאס איז אויך די שייכות צו די סוגיא שלפני זה, וואס דארטן רעדט זיך אויך וועגן כמה ענינים של ספיקות בהנוגע צו די יד אלף יום, און אויב סוף יד אלף יום בתחילתם וכו דארט רעדט זיך אויך וועגן אן ענין וואס דאס באווייזט א פריחונג.

¶165ענין פון נידע, וואס די מסכתא ווערט זיך אזוי אנגערופן, און אויך די סוגיא שבסופה איז אויך עוסק בענינים אלו.

¶166וואס אין דערויף גופא איז דאך דאס פארבונדן, כמדובר לעיל, אז דאס איז צווישן די ל'ט'ענינים וואס זיי זיינען פארבונדן מיט חטא עץ הדעת, בדוגמא ווי מ'האט גערעדט פריער אנטקעגן והה ”נברא העולם הזה”,

¶167וואס אין דעם 'עולם הזה' דארף מען אויפטאן ”הליכות עולם לו”, אז דער עולם זאל זיך פירן הליכות ווי א וועלט דארף זיך פירן, וואס דאס איז פארבונדן דורך ”תורה אור” און אין תורה גופא, לחסוקי ”שמעתתא אליבא דהלכתא” ער זאל וויסן אז ס'איז המעשה אשר יעשו ואלה ”אשר לא תעשינה”.

¶168וואס אט דעמאלט מאכט ער פון דעם עולם, אז דער עולם זאל ווערן פונקט ווי ער איז געווען בתחילה עולם על מילואו נברא ערשט דערנאך איז געווארן דער גירשו פון גן עדן, במילא איז אויך געווארן א ירידה אין דעם גאנצער וועלט, אז ס'איז געווארן ווייטער פון 'גילוי אלקות',

¶169וואס דערפאר איז דאך אויך די שייכות מיטן ענין הנדה וואס זי איז מרוחקת מבעלה, וואס דאס בלייבט אשה לבעלה מיט אלע קנינים וקדושה וכו,' אבער א קירוב מיוחד, א קירוב וואס איז פארבונדן בדוגמא פון שם העצם און שם המיוחד און ”שם המפורש”,

¶170ביז וואנענט ”והיו לבשר אחד” איז דאס דעמאלט ניט שייך, במילא ווערט דאס א דבר עסור, ווארום ווי א איד שטייט בשלימות האט ער ניט קיין דריי ענינים ס'איז דא אדער דבר וואס ער דארף טאן, ”כל מעשיך לשם שמים”,

¶171”בכל דרכיך דעהו” און אויב ניט איז אט דעמאלט ווערט דאס אן ענין וואס איז היפך השולחן ערוך, אבער ביז וואנענט ער קומט-צו צו דעם סדר עבודה איז דא ווי ס'איז דא די דריי חלוקות דבר המחוייב בו און דבר האסור און עניני רשות, און אין דעם חלק הרשות אט דארטן דארף ער אויפטאן דער דרכיך דעהו און ”כל מעשיך לשם שמים”.

¶172וואס אט דאס איז דער חילוק פון עולם הבא ביז 'עולם הזה', 'עולם הזה' מתחילתו איז אויך געווען תולדות מלא ווארום עולם על מיל וי' נברא ווי ער זאגט אין מדרש.

¶173דערנאך איז אבער געקומען ביום הששי און ס'איז געווען דער חטא הידוע, וואס אט דעמאלט איז געווען ויגרשוהו צוזאמען מיט אים, וויבאלד אז כל ”העולם כולו בראשית ברא אלקים” בשביל ”ישראל ובשביל התורה”, אז ס'איז געווארן א נוגע אין דעם שייכות פון ישראל מיט תורה,

¶174אין דעם שייכות פון אדם הראשון מיט קיום ציווי השם איז געווארן א ירידה אין דעם שמים וארץ.

¶175וואס דערפאר איז דאך אין די ל' ענינים איז דאך דא ענינים וואס זיי זיינען פארבונדן מיט הארץ באבוריך על דרך זה אויך נתמטה המאורות.

¶176וואס אף על פי וואס דאס איז געווען נאך קודם יום הששי איז דאך מבואר בכמה מקומות, אז דאס איז אויך פארבונדן און דאס איז אויך איינער פון די סיבות וואס ס'האט דערנאך געבראכט צו דעם חץ עץ הדעת, כמבואר במדרשי חז.

¶177ובפרט אין חלק הסוד שבתורה.

¶178במילא איז אט דעמאלט אויך געווארן אט דער ענין הנדה, און אויך געווארן דער ענין הזיבה, ווי ער טייטשט אפ אין די פסוקים פון די ל'ט'ענינים, אז דעמאלט איז געווען אט דער ענין.

¶179דערנאך איז דא על ידי מעשינו ועבודתינו האט מען געשיקט א אידן, אין די צייטן לאחרי זה, אז ער זאל צוברענגען צו ”אלה תולדות פרץ, תולדות מלא”,

¶180וואס דאס גייט דאך אויף ”אלה תולדות פרץ” ווי זיי קומען דערנאך ארויס בסיום דוד, ”וישי הולד את דוד” וואס דוד איז מלכא משיחא, ביז וואנענט אז מ'פארבינדט דאס אויך מיט עולי תולדות פרץ ווי ער טייטשט אפ אין מדרש אז עלי' הפירץ לפנינו גייט דאס אויף מלכא משיחא.

¶181וואס וואס וועט זיין בשעת ס'וועט קומען משיח צדקנו?

¶182איז דאס ניט נאר א גאולה פאר אידן, נאר דאס איז א גאולה פאר דער גאנצער וועלט, ביז וואנענט ער שטעלט איבער די גאנצע וועלט, וואס דערפאר זאגט ער דאך אין מדרש, אז צוויי מאל איין מאל, ”אלה תולדות השמים והארץ בהבראם” און דאס איז מלא, דערפאר וואס אל מילואו נברא און דער צווייטער מאל, ”אלה תולדות פרץ” וואס איז די שייכות ביניהם?

¶183אז ”לתקן עולם במלכות” ש ד-י ביז וואנענט אז כל העמים כולם לעבדו כולם שכם אחד אט דאס טוט-אויף ”אלה תולדות פרץ” דער יעלה הפורץ'ער פון אינו.

¶184וואס אט דעמאלט וועט זיין דער סיום בטוב אט דאס וואס ס'איז דא די מסכתא נידור, און דאס וואס ס'איז דא די סוגיא אין סוף מסכתא נידור, וואס ער איז דארט אלץ מבאר בתורה, ווי אזוי מ'דארף זיך פירן על פי טהרת המשפחה, וואס דעמאלט מאכט מען פון דעם ענין מצוות נוספות ו”פרשיות בתורה שבכתב”, ופרשיות נוספות אין תורה שבעל פה.

¶185און דורך דערויף וואס מ'איז דאס שומר כי הלכתם איז אט דעמאלט קומט ארויס לעתיד-לבוא, אז ס'ווערט בטל דער גאנצער ענין, און ס'ווערט דער ענין פון 'תכלית השלימות' אין די נישואין פון הקב"ה וישראל,

¶186ווארום ”את רוח הטומאה אויר מן הארץ” ווערט בטל די גאנצע מציאות פון נדרי על אחת כמה וכמה פון זיבה וכל הענינים העולם.

¶187וואס אט דאס איז דער 'לסיים בדבר טוב', דאס ער איז ניט סתם מסיים מיט א דבר טוב וואס האט ניט א שייכות צו סוגיא זו, אדער מסיים מיט אן ענין וואס האט ניט קיין שייכות צו 'כללות ענין' המסכתא דאס איז אן ענין פון תנו דבי אליהו,

¶188וואס ווען ווערט ער נתגלה אין דעם זמן וועט דאס זיין דער תיקון פון ענין הנידה, ווען ס'וועט זיין דער פתרון פון די אלע ספיקות וועגן כולל אויך אט די ספיקות וועגן וועלכע ס'רעדט זיך אין דער סוגיא עצמה,

¶189ביז וואנענט אז מ'וועט מאכן פון יעדער אידן א ”בן עולם הבא”, דורך דערויף וואס ווען מ'געפינט זיך אין זמן ווען ס'איז דא מסכתא נידא, און מ'לערנט די אלע הלכות, און מ'איז זיי מקיים ווארום מ'דארף זיי מקיים זיין, ס'איז דא דער ענין בלתי רצוי,

¶190אבער דאס ווערט דערנאך דער ”יתרון האור מתוך החושך” 'ויתרון החכמה מתוך הסכלות' דוקא דורך דערויף וואס ס'איז דא דער סכלות און דער חושך, און ער פירט זיך דארטן אויף כדבעי,

¶191ווארום ער ווייס דעם ל”אסוקי שמעתתא אליבא דהלכתא” ווי דער פסק דין איז, במילא ווייס ער וואס צו טאן און וואס מ'טאר ניט טאן אט דעמאלט איז ער פוסק דכל הבייר שלפני זה, און ס'קומט דעמאלט דער ענין פון השני הלכות,

¶192וואס דאס איז אויך בדוגמא פון דער 'לימוד התורה' לעתיד-לבוא, בדוגמא ווי ער זאגט אין זהר, אז ס'איז דא דער 'לימוד התורה' וואס לא מחלוקת ולא קושב ולא ורמינהו במילא ווערט דאס דעמאלט בדוגמא א 'לימוד התורה' א ברור מלכתחילה,

¶193וואס דאס איז דער ענין אויך ווי געזאגט פריער בהנוגע צו תנו דבי אליהו 'תשבו יטרץ קושיות ואבעיות', און דאס פועל"ט ”הליכות עולם לו”, בשעת ער פירט זיך בעולם הזה נאך אין זמן הגלות, אין זמן פון מסכתא נדון פירט ער זיך ווי תורה הייסט אים ווי ס'זאל זיין זיינע הליכות אין עולם,

¶194און ווי דער שלאט איז דאך מפרש אין דער כללי פון אל תקרא אז ס'איז ניט דער פשט אז איינע איז שולל די צווייטע, נאר ס'איז דא ביידע ענינים, ווי ס'שטייט בפירוש, און דערנאך אויך ווי מ'זאגט אל תקרי אזוי איז אויך בנין זה, ס'איז דא די הליכות העולם לא כפשוטו, ער גייט ארום אין וועלט גייט דאס ארום א איד-א שולחן-ערוך איד,

¶195און דאס איז פארבונדן ”אל תקרי הליכות אל הלכות” כדי ער ס'זאל ארומגיין א שולחן-ערוך איד דארף ער וויסן וואס ס'שטייט אין שולחן-ערוך לאסוקי ”שמעתתא אליבא דהלכתא” בשעת ער מאכט דערפון א הנהגה בכל יום, אז דאס ווערט זיין הנהגת מדות ניט אמאל מזמן לזמן,

¶196נאר דאס ווערט זיין הנהגת מדות ווערט ער בכל יום ויום אן עולם הבא יהי!

¶197ער האט ניט צו טאן מיט צפיקות, האט ניט צו טאן מיט קשיות, האט ניט צו טאן ענינים, ווארום ער האט ”נר מצוה ותורה אור”.

¶198וואס אט דא ווערט דאך די שאלה, וויבאלד אז ער האט א גוטע קאפ און א ברייטע קאפ וואס קען פארנעמען אלע-ערליי סברות, ובפרט נאך אז ביי אים איז אזא מין גוטע קאפ אז אלע סברות זיינען גאר מתאימים צו כללי התורה, וואס דערפאר זאגט מען אויף די סברא והיפוכה אז ”אלו ואלו דברי אלקים חיים” דאס איז א סברא וואס קומט ארויס א דין ווי בית שמאי,

¶199א צווייטע סברא וואס קומט ארויס א דין ווי בית הלל, מ'זאגט אז ”אלו ואלו דברי אלקים חיים” ווערט דאך אט דא די שאלה, איז ווי אזוי פארט וועט ער קומען לידי הכרע?

¶200און מ'זאגט, אז תורה פארלאנגט פון אים ל”אסוקי שמעתתא אליבא דהלכתא” פארלאזן זיך אויף אליהו איז ער זיכער א בח סמכא, תשבית טרץ קושיות והבית אבער א איד איז מחוייב, אז ער אליין זאל לערנען תורה ניט פארלאזן זיך אויפן גרעסטן ראש-ישיבה,

¶201אפילו אויף אליהו הנביא אויך ניט.

¶202ביז וואנענט אז ס'ווערט דאך א כלל אין תורה, אז אליהו הנביא וועט קומען צוגיין און זאגן אכולצין במנהל ובתמדל וכו ס'פאלגט מען אים ניט.

¶203לא בשמים מו ס'דארף ווערן א פסק-דין פון דעם אידן וואס ער איז א נשמה בגוף, און וואס געפינט זיך אין 'עולם הזה' הגשמי, און וואס ער פסק'נט דעם דין דערפאר וואס אזוי לייגט זיך אין זיין שכל.

¶204איז דאס פארשטאנדיק דערפון וואס די גמרא פארבינדט הלכה כמותו פריער זאגט מען וואס יאנעתן איז געווען גלייך מיט דוד'ן, און ”אלו ואלו דברי אלקים חיים”.

¶205א דואגה האט געזאגט דוד אט די מעלה האט מען געזאגט אז יאנעתן במי האט אויך די מעלה.

¶206בשעת ס'איז אבער געקומען ”והוי' עמו” האט הי' געווארן ס'קע וואס איז דער חילוק פון אלה ואלה ”דברי אלקים חיים” ביז והוי איז דאך ידוע אלקים מלשון רבים,

¶207ביז וואנענט אז אין פסוק שטייט בכמה מקומות אלקים וילך אלקים וישראל אלקים בכמה וכמה מקומות שטייט דערנאך א 'לשון רבים', וואס דערפאר קען דערפון ארויס ווי אין תורה וואס ווערט פארבונדן מיט שם אלקים זאל אויך זיין אלה ואלה ”דברי אלקים חיים” דעות רבות סברות רבות, פסקדינים רבות,

¶208הוי' ווערט אנגערופן ניט נאר אז דאס איז ניט 'לשון רבים', נאר מ'זאגט אז 'שם הוי'' איז דאס שם המיוחד, דאס איז נאך מערער ווי יחיד, און מ'זאגט אז דאס איז שם העצם, וואס עצם כידוע אין ספרי חקירה עצם איז העכער פון יחיד, אז יחיד איז שולל אן ענין פון ריבוי, איז דאס גופא גיט אים א שייכות צו גדר הריבוי,

¶209ווארום אניט איז וואס דארף מען באווארענען אז ער איז א יחיד, אז ס'קען ניט האט קיין אפשריות פון ניט יחיד, און מ'זאגט אז דאס איז יחיד.

¶210וואס דאס איז פארשטאנדיק, אז דאס איז ניט שנים, ניט קיין ריבוי.

¶211בשעת מ'זאגט עצם, עצם איז ניט שייך דא צו שולל זיין, מערער ווייניקער וכו כידוע דער לשון הידוע, אז עצם כשאתה תופס במקצתו איז עתה תופס בכולו.

¶212ביז ווי בלשון ספרי החקירה, ווי דער רמב"ם ברענגט זיך אפ אין קומת ההגעים וכו אז ס'איז דא עצם, דערנאך איז דא דער תשעה מקרים, וואס תשעה מקרים איז שייך אין זיי שינויים,

¶213כמות איכות, ווי ער רעכנט דארט אויס א נייען זאכן, דערנאך איז דא דער עצם פון יעדער זאך, וואס דער עצם פון יעדער זאך איז דאס ניט פארבונדן מיט זיין כמות אדער מיט זיין נוחות וכיוצא בזה,

¶214דאס איז פארבונדן מיט זיין עצם מציאות, און אויף דערויף קומען דערצו נאך צו כמה מקרים.

¶215וואס דאס איז דאך אויך פארבינדט מען דאס אט דאס וואס דער פסק-דין הרמב"ם דערמאנט פריער, אז א איד ווי ער זאל ניט זיין וויל ער מקיים זיין רצון הבורא, אף על פי וואס ער שרייט אז ער וויל ניט, ביז וואנענט מ'דארף אנקומען צו כופה נותו,

¶216און בשעת הקביעות שרייט ער אויך ער וויל ניט, איז מען אים כופה ביז וואנענט על כל פנים אז אומר רוצה אני וואס ער זאגט אז דאס איז ”מן השפה לחוץ”, איז דאס גענוג אז דאס זאל הייסן ליצונכם תזבחו און דאס ווערט א פסק-דין אין ”תורת אמת”, איז מסביר דער רמב אז דאס איז דערפאר ווארום אט דאס איז זיין אמת'ער רצון.

¶217פארוואס איז דאס טאקע זיין אמת"ע רצון וואס דארט איז ניט שייך קיין שינוי, ”אף על פי שחטא ישראל הוא” דערפאר וואס דאס איז ביי אים ניט אן ענין של מקרא בלשון החקירה, דאס איז ניט אן ענין פון זיין כמות אדער פון זיין איכות אדער פון זיין מראה וכיוצא בזה אין דערויף באשטייט זיין גאנצע רצף.

¶218ווי מ'געפינט דאס אויך ביים ראגאטשאוור בכמה מקומות, ווי ער איז אויך מחלט מיט עצם און תורה, אז אין עצם איז ניט שייך קיין שינויים, איז אויך ניט שייך קיין שינויים פון כמות,

¶219איז אויך ניט שייך זאגן אז ער איז תופס במקצתו בלייבט א שטיקל אין עצם וואס ער איז אים ניט תופס ער איז ניט תופס עפעס אין כמות, אבער אז ער האט א קצת אדער א חלק פון דעם עצם אט דאס איז דער גאנצער עצם.

¶220אט דאס וואס ביי אים פעלט פעלט ביי אים דער ענין פון כמות וואס על דרך זה איז די אמת"ע מציאות פון א אידן.

¶221וואס על דרך זה זאגט מען, אז 'שם הוי'' איז דאס שם העצם, וואס אין עצם איז ניט נאר ניט שייך קיין ריבוי און מ'דארף זאגן, אז דאס איז יחיד דארט איז ניט שייך דער גאנצער גדר פון ריבוי אדער יחיד אדער אחד אדער שני אדער כמות אדער איכות, ס'איז אינגאנצן למעלה מכל תורה והגדרה והגבלה.

¶222נאר וואס איז דער? דאס איז עצם אליין בלשון הרמב"ם, אז דאס איז אמיתית המציאות, און האמיתית המציאות איז ”נמצאו כל הנמצאים” און זיין מציאות איז ניט אט די מציאות פון ”כל הנמצאים כולה”.

¶223ניט שייך אויף דערויף קיין זאגן קיין תואב, מ'ווייס מערניט אז דאס איז אמיתית המציאות, אבער וואס פאר א מציאות דאס איז דארף מען אנקומען צו תורה, דאס איז אן ענין של עצם, מער ווייס ער וועגן דערויף גאר ניט, אבער דורך דערויף האט ער דאס אינגאנצן.

¶224וואס וואו קומט דאס ארויס דערנאך אין תורה?

¶225אז נאך דערויף ווי ער איז געגאנגען אין תורה און דורכגעגאנגען די ענינים פון הלכות און 'לימוד התורה', ביז ”אלו ואלו דברי אלקים חיים” איז ע אז ס'דארף זיין דוקא באופן כך, און דוקא באופן כך מעג ער מאכן א ברכה, און מוז מאכן א ברכה,

¶226און מאכן א ”ברכה בשם ומלכות”, וואס דעמאלט איז דאך בני טאקע אין ספק און סעקס-פיקא, ווי דער אלטער רבי זאגט, אז ניט 'ספק ברכות להקום' ווי ער ברענגט דאס אראפ אין אגרת התשובה איז צו אט דער דרגא דארף צוקומען אט דער איד,

¶227ובשעת ס'וועט זיין ”הוי' עמו” ער שטייט אין דער דרגא פון עבודת ה ווי דאס איז פארבונדן מיט 'שם הוי' אט דעמאלט ווערט הלכה כמותו קומט ער ל”אסוקי שמעתתא אליבא דהלכתא” לאחרי ריבו הסברות וואס ער האט געהאט.

¶228ווי אזוי קומט ער צו צו עבודת ה פארבונדן מיט 'שם הוי' ווי דאס איז העכער פון שם אלקים?

¶229איז דאס פארשטאנדיק לויט דעם פירוש המילות, ווי אפגעפסק'נט, אין שולחן ערוך, וואס דאס איז הלכות רצונו של הקב"ה דער חילוק וואס איז דער פירוש פון שם אלקים און דער פירוש פון 'שם הוי' אז אלקים איז דאס דער ענינו איז אז ער איז דער בעל פון ”כל הכוחות כולם”, און היכולת מיט אלע פרטים, ווי ער רעכנט אויס.

¶230הוי איז דאס דער ענין וואס ער איז מלשון מהוה וואס וואס איז דער ענין ההוי' ווי דער רבן זאגט אין אנהויבס פון בראשית?

¶231אז דאס איז א בריאה פון יש מעין.

¶232א בריאה יש מעין איז דער ניט דער פירוש, אז ס'איז געווען א קליינע זאך, און פון דעם קליינעם כמות האט ער געמאכט א גרויסע כמות, ס'איז גארניט געווען, און פון דעם עין איז דערנאך געווארן א יש.

¶233וואס דאס איז לוג בעונה בחוק הנבראים דאס איז מערניט ווי בחוק הבוראו, וואס דוקא בכח הבורא, ווי ער זאגט אין אגרת הקודש פון בעל הגאולה, איז בכחו ויכלתו להאבות יש מאין וויבאלד אז דער בורא איז ניטא קיין סיבה ו”עילה שקדמה לו חס ושלום”,

¶234במילא ווערט דערנאך די בריאה קדמותו בצלמו און קדמותו אויך אין אן אופן 'מאין ליש' כביכול.

¶235וואס דערפאר איז דאך אויך די התחלה פון אלע הלכות, הויבט זיך אן דערמיט ווי דער רמ"א ברענגט ”שויתי הוי' לנגדי תמיד דוקא” דער 'שם הוי' וואס אט דעמאלט ווערט ביי אים שויתי ווי דער בעל שם טוב טייטשט דאס אפ אלע ענינים ווערן ביי אים בהשתוות,

¶236ווען מ'איז דא קיין נפקא מינה ניט.

¶237וואס הייסט ניטא קיין נפקא מינה? ס'איז דא כוחות כולם, מ'איז דא אלקים 'לשון רבים', איז דא ”אלו ואלו דברי אלקים חיים”, אלו אותים ואלו מתירים, וואס הייסט מ'זאגט אז הכל בהשתוות?

¶238בשעת אבער הוי' לנגדי תמיד אט דעמאלט ווערן דעם אלע ענינים בהשתוות.

¶239וואס הייסט אלע ענינים בהשתוות ער דארף דאך טאן?

¶240ער איז פאר זיך קיין מציאות ניט!

¶241ער איז מערניט אויף מקיים-זיין אט דאס וואס הוי' וויל, אשר קדשנו במצוותיו וצונו.

¶242וואו שטייט דאס אין מצוות?

¶243אט דאס איז די מצוה פון קריאת-שמע.

¶244”למה קדמה שמה להאים שמוע שהקבל עליו עול מלכות שמים” ניט ס'איז אן ענין פון הבנה והסברה, ער איז אויף זיך מקבל, און וואס האט ער מקבל?

¶245עול און וואס פאר אן עול?

¶246פון מלכות, וואס ביי א מלכות איז דאך ”מאן דמחוי במחוג קמי מלכא” מערניט ווי געמאכט עפעס מיט א פינגער, עפעס וואס א רמז, איז דאס שוין א היפך פון דעם ענין המלכות.

¶247וואס מאכט מיט א פינגער?

¶248ס'איז דאך ניט קיין ישת ונתפשטות עפעס וואס א ”מציאות בפני עצמה” איז דאס א היפך פון ענין המלוכה.

¶249וואס דערפאר איז דאך אויך ווי אין דער דין כפשוטו, אז מ'רירט די רצון המלך דארף דאס ניט זיין דוקא אן ענין וואס דעם מלך איז דאס נוגע בכל מלכותו, אפילו ניט אן ענין וואס דער מלך איז דאס נוגע באיזה אופן של עפעס-וואס וואס דער מלך האט געזאגט דארף ער דאס מקיים-זיין במילואו ובשלימותו.

¶250ביז וואנענט ווי כאמור, אפילו די מציאות פון מלך אליין, ”שום תשים עליך מלך” דארף זיין ”שתהא אימתו עליך” ער דערזעט א מלך שטייט ער אין א מעמד ומצב פון אימתו עליך.

¶251וואס דאס איז אויך דער קשר, ווי אזוי קען ער צוקומען צו דעם ענין פון שאין הלכות, און דאס זאל זיין בכל יום, ביז וואנענט אז ער גייט ארום אין וועלט און מ'זאגט אויף אים, אז דאס איז אן עולם הבא איד?

¶252דאס איז דורך דערויף וואס ער איז קורא את שמע, מקבל עליו עול 'מלכות שמים', און וואס זאגט מען, שמע ישראל הוי דער 'שם הוי' און ערשט דערנאך דארף דאס אראפקומען אין אלקינו און אין הוי' אחד אט דאס איז דער ענין פון 'קבלת עול' 'מלכות שמים'.

¶253נאך דערויף ווי ער האט די כמה וכמה סברות, קומט ער דערנאך ווי ער איז מבאר בארוכה אין המשך פון ס'ו', און שטעלט זיך פאר, אז ווי ער וועט פסק'נען דעם דין גייט דערנאך א איד און טאן באופן ווי ער האט גע'פסק'נט דעם דין, הויבט ער זיך אן טרייסלעך,

¶254אז ער קען מאכן פון דעם אידן, דורך זיין פס אז דער איד וועט זיין אן 'עובד ה'' ומקיים מצוותיו, אויב חס ושלום ער וועט פסק'ענען לויט די סברא וואס זי איז ניט שייך צו פסלות כנייתת אליבא דהלכתא מאכט ער פון דעם אידן א רחמנא ליצלן א מוריד ברצון ה ”מן הקצה אלא הקצה”

¶255איז אט דאס פועל"ט ביי אים א יגיעה והשתדלות נוספת אין דער לימוד הסוגיא מיט די ליבוד הסברות, ביז וואנענט ער קומט צו א מסקנא און ער קריגט ארויס דערפון דעם פסק דין להלכה בפועל.

¶256וואס דערפאר איז דאך אויך, אפילו אין די ענינים וואס די גמרא בלייבט בספק און זאגט אויף דערויף תוקף וכיוצא בזה איז דאך דערנאך דא די כללים אין פוסקים ווי אזוי מ'זאל פסק'ענען דעם דין בפועל.

¶257די גמרא בלייבט דאס בתוקף, בשעת ס'קומט אראפ 'למטה מטה' אין דורות האחרונים וכו איז אט דעמאלט איז דא דער פסק דין על פי כללי התורה, אז דעמאלט דארף זיין הלכה דער ”אסוקי שמעתתא אליבא דהלכתא” אויך אט די שמעתתא וואס דארטן שטייט תוקף,

¶258האט ער אויך פון דארטן די מסקנא בהנוגע למעשה בפועל.

¶259וואס דאס איז אויך קשור ווי ער זאגט דערנאך אין גמרא תנא ההיכיקאי פארוואס דארף א תנא דוקא אויף עפעס-וואס כהוב?

¶260א תנא האט אין זיך גענוג כח אויף זאגן א דין, אבער א תנא מצד גודל ענינו בשכל וכו' דארף ער האבן צו זיך ”והוי' עמו” כדי ער זאל זאגן א הלכה וואס ל”אסוקי שמעתתא ליבא דהלכתא” א תנא איז ענינו געווען ניט סתם געלערנט, נאר דערנאך ער האט געדארפט זאגן דעם דין,

¶261”מימות הקור נשמע בערבים משעת שקינים נכנסים לאכל” בטרמתם ווערט אט דא די שאלה א הויך היקאה, אויף וואס שטייט ער, אויף וואס האלט ער זיך?

¶262ער איז דאך א תנא, במילא האט ער דאך די גדלות אין 'לימוד התורה', און אין 'חכמת התורה' און אין סברות התורה, און שקלא וטריא שבתורה, דארף מען וויסן, אז היכי קאי בשעת ער שטעלט זיך אוועק און זאגט א הלכה פסוקה אויף וואס שטעלט ער זיך?

¶263זאגט מען ”ליכא מידי דלא” ימיזא באורייתא בדוגמא ווי ער זאגט דא אין ברכות, אז קרא קאי בשעת ער האט אין תורה שבכתב, וואס זי ווערט אנגערופן בשם קרא וואס זי ווערט אנגערופן בשם קרא דערפאר וואס דאס איז ויקרא הוי' אל משה אדער ויקרא סתם אל משה

¶264בשעת ס'קומט ”והוי' עמו” דאס קומט פון דעם אויבערשטן איז שטעלט זיך דער תנא אויף דערויף, און אין דערויף איז ער זיך מתעמק און מתבונן און משתדל און מתייגע, און דערפון קומט דערנאך ארויס דער פסק דין.

¶265און וואס דאס איז אויך פארבונדן, ווי דער רמב"ם זאגט ווי דערמאנט פריער, אז תורה ”לא ניתנו אלא לעשות שלום בעולם” איז דאך דערפון פארשטאנדיק, אז עולם 'מצד עצמו' האט נאך ניט דעם ענין השלום, און מ'דארף האבן די תורה זי זאל מאכן דארטן שלום.

¶266וואס אט דאס איז אויך וואס מ'זאגט גלייך תנא ההיכיקאי און פארוואס הויבט ער אן ביורתא?

¶267וואס לכאורה דער צוויי באזונדערע שאלות.

¶268די גמרא מאכט דערפון איין המשך, און דער תירוץ איז אויך איין תירוץ אויף ביידע קשיות, אז תנא הקרא קאי און אין קראת שטייט בשחבך און ערשט דערנאך ובקומך ענין פון קריאת שמה, ”בשחבך ובקומך” קריאה שמה בערבים.

¶269וואס איז דא די שייכות אין דעם ביאור הענינים?

¶270אז תורה דארף קומען בעולם ”לעשות שלום בעולם”, ווארום עולם 'מצד עצמו' פעלט דארטן שלום, און מ'דארף האבן אז תורה זאל מאכן דארט דעם שלום, במילא, וויבאלד אז תורה ווערט אנגערופן אור און זי מאכט שלום איז דערפון גופא פארשטאנדיק, אז דער ענין וואו זי דארף ברענגען דעם אור דארף דאך ווערן אנגערופן היפך פון אור.

¶271וואס דאס איז דער ענין ביאורתא קאי און אט דעמאלט איז תנא קאי אקרא און נעמט ארויס פון אורייתא, ווי ער טייטשט אפ אין זהר ובכמה מקומות, אז דאס איז פון דעם לשון אור יותר מ'ברענגט אראפ אור ביז אין לשון תרגום,

¶272וואס דאס איז דאך ווי תורה וועט אנגערופן לשון תרגום שטייט דארטן אויך דער לשון אור, וכאמור, אז דאס איז אויך דער קשר פון סנעות סופן בתחילתן אז ווי אזוי קומט ער צו די הלכות און זאל זיין בכל יום, וואס פארא טאג ס'זאל ניט זיין האט ער ניט קיין ספיקות,

¶273ווארום ער האט ”לאסוקי שמעתתא לאריבא דהלכתא” סיי אין עבודה וענינים וואס איז פארבונדן מיט ”יום ראשון בשבוע” אדער מיט יום שני בשבוע, ביז יום שביעי בשבוע, האט ער יעדער טאג דעם ענין פון די הלכה מתאים ליום זה, איז דאס פארבונדן דערמיט וואס אף על פי וואס ער לערנט תורה מוז ער דאך לערנען בהבנה והשגה, בהשתדלות ובהגיעה,

¶274און ביז וואנענט ער וועט זיך אפרענגען ביי אים אין שכל.

¶275די הגדמה דערצו דארף אבער זיין ”ברכה בתורה תחילה” וואס אין דערויף באשטייט, ווי גערעדט פריער בארוכה, אז ער זאגט אז ”נתן לנו את תורתו” אז בעצם איז דאס תורה פון דעם אויבערשטן,

¶276און ווי קומט אז נברא ער זאל קענען מפסיק זיין תורתו של הקב", ווי דער רמב"ם זאגט אין סוף סך בוראו אז אפילו לעתיד לבוא, אז ס'וועט דיין מים כדי ”את הוי' כמים לים מכסים”, אז מ'וועט מפסיק זיין 'דעת בוראם' זאגט ער גלייך, נאר די מדה פון זייער ידיעה,

¶277און דא זאגט מען תורתו, איז דאך כאמור לעיל בארוכה אט דאס איז די הקדמה, ונתן לנו און ס'איז א כלל אין דין אז ”כל הנותן בעין יפה נותן” איז דער אויבערשטער, וויבאלד ער איז אליין בלי גבום און אויף אים איז ניטא קיינע הגבלות קען ער אין א נברא מוגבל אריינשטעלן אן ענין וואס דאס איז בלי הגבלות,

¶278”ארוכה מארץ מדה ורחלה מיני ים” ביז וואנענט אז ס'שטייט ביי אים אין אזא אופן, אז ער ווערט באלעבאס אויף תורה, און די תורה נקראת על שמוה פונקט אזוי ווי קודם הברכה וקודם הלימוד,

¶279זאגט מען אויף דערויף, אז דאס איז תורת הוי' כסא לאחר וואס גריות, און דערנאך אויך מסבר, איז אט דעמאלט ווערט דאס ותורתו יומם ולעולם ווי ער זאגט אין עבודה זרה בארוכה דער ענין ובביאור,

¶280אז דעמאלט ווערט דאס תורתו אז ער ווערט גאר בעה בית אויף אן ענין 'בלי גבולי', אויף ”ארוכה מארץ מדה ורחבה מיני” יאר.

¶281און ער ווערט א באלעבאס אין א הלכה בפועל.

¶282אין די שלימות אין תורה פון ל”אסוכי שמעתתא אליבא דהלכתא” זאגט דער אויבערשטער, חבירו ונקשיבים לכא לחשמיעיני קומט מ'הערן וואס זאגט דער בית-דין שלמטה, און ”נצחוני בני נצחוני” ווי די גמרא זאגט אין גיטן.

¶283וואס דאס איז דער נעוץ סופן בתחילתן און אויך נעוץ תחילתן בתחילתן בסופן, ער קען דאך בא זיך טראכטן, וויבאלד ער וועט מאכן פון זיך א גארניט, ער איז מערניט ווי אן עבדו של הקב"ה,

¶284און זיין שכל איז גארניט, און ער איז גארניט, און ער איז קיין מציאות ניט, און ער איז א נברא מאין אליעש, און דארף יעדער רגע אנקומען נאכאמאל נתהבה ווערן מאין אליעש, ומני ומני וכו ביז וואנענט ווי דער סמק פסק'נט, אז מ'זאגט 'כחי ועוצם' ידע את זה חיל הזה איז לדעת את המגיד דאס איז א מצות העשה מן התורה, אן ”איסור מן התורה”,

¶285קען ער דאך בא זיך טראכטן, ווי אזוי וועט ער שטייגן אין תורה אז ער הויבט אן תורה פון קורא נשמעו, מוסר נפשו אויס מציאות, און דאס זאגט ער מיט אן אמת, און מאכט דערויף ברכות קריאת-שמע לפני זה, וברכה לאחרי און דערנאך וועט ער קענען שטייגן אין תורה ווי קען דאס זיין,

¶286צו תורה דארף מען האבן רחבות, און א ברייטקייט, און א שטעל, און מיט א קשה יורף, און דינגען זיך, אפילו אז ער הערט מרבו, אויב ביי אים לייגט זיך דאס ניט, איז מיט תלמידה יותר מכולם זאגט מען,

¶287אז ניט נאר אז ”לא הביישן למד” נאר ס'קען גאר זיין אז ער וועט אים דעם רבו מגלה זיין על ידי קושיא ושאלה שלו אן ענין חדש, וואס דער רב וועט פון אים לומד זיין ”יותר מכולם אפילו” מער ווי ער האט געלערנט מרבותו און געלערנט מחבירה,

¶288איז אויף דערויף זאגט מען, אז בשעת ער ווערט אן ”עבד מלך” אט דעמאלט איז ער מלך, און דערפון ווערט ביי אים די גאנצע מסכתא ברכות.

¶289ביז וואנענט אז מ'זאגט אז מצות קריאת-שמע האט אין זיך א צווייטן ענין דאס איז א מצוה פון לקבל עליו עול 'מלכות שמים' ביחד עם זה ווי ער זאגט אין ירושלמי איז ”זה שנון וזה שנון” דאס איז אן ענין פון 'לימוד התורה'!

¶290וואס האט דאס א שייכות? לכאורה איז דאס פונקט דער היפך.

¶291קריאת שמע מאכט ער פון זיך א תפוחון שרב און גארניט, 'לימוד התורה' דארף זיין ”ואתהלכה ברחבה” און דוקא מיט זיין שכל, מיט זיין 'חכמה בינה' ודעת, און דא זאגט מען, אז קריאת שמע איז ביידע ענינים.

¶292ס'האט דעם ”ענין וקבל עליו” מלכי שמים דערנאך זאגט ר' שמעון בן יוחאי ”תורתו אומנתו”.

¶293זאגט ער וואס איז דאס? קריאת-שמע איז דאס אויך ”תורתו אומנתו”!

¶294וואס אט דאס איז אויך דער ”נעוץ תחילתן בסופן” אז ניט מ'זאל מיינען, אז וויבאלד אז ער איז מקבל אויף זיך עול 'מלכות שמים', און איז מקבל מיט אן אמת, במילא ווערט ער דאך אויס מציאות, אן עבד איז דער דין, אז כל מה שקן העבד קן הרבי זאגן דאך ראשונים, אז ס'איז ניט דער פשט אז פריער איז קיינער דער עבד, און דערנאך באקומט דאס דער רב און דאס איז מלכתחילה ווערט דאס של רבים.

¶295איז דאך אין דערויף דער ביאור, און ער איז מבאר בארוכה אין המשך רותי עמוך ווי, אז דורך דערויף וואס ער איז בטל צו דעם מלך ווערט ער אליין די מציאות המלך.

¶296וואס דאס איז דאך די צווייטע נוסחה, און ביידע זיינען אין ”תורת אמת”, אז די התחלה איז, אז ער וועט מלך קיין מלך מיט א כ' דמיון, ווארום א ביטול זאל זיך אנהויבן גלייך, א ביטול בשלימות איז דאס ”היפך טבע האדם”,

¶297עבדי בית קורא ניחא לו, פונקט דער היפך פון 'קבלת עול'.

¶298נאר וואס דען? ער האט זיך מורא, אנהויבנדיק פון יראת העונש, במילא איז ער אן עבד ניט בשלימות, איז אויך ”עבד מלך” איז דאס קיין מלך מיט א כ' הבמיון ער האט דאך אלע דינים פון עבד, אפילו ווען דאס איז מצד די עיראת העונש והשוטם וכו אבער דאס איז מערניט ווי התחלת הגירסא, התחלת העבודה די שלימות איז אז ער ווערט עבד מלך מלך אנא כ' הדמיון.

¶299און אט דעמאלט באקומט ער אין זיך די רחבות, און דוקא דורך דערויף איז ניט נאר ער לערנט תורה, און מחדש בתורה אין סברות שבתורה, אין כל ערליי ענינים, לכאן ולכאן,

¶300יש פנים לכאן ולכאן, נאר ער איז אויך זוכה צו די שלימות אין תורה, וואס דאס איז ל”אסוקי שמעתתא אליבא דהלכתא” וואס דאס איז דער נעות תחילתה און 'קבלת עול' 'מלכות שמים', וואס דאס איז אויך פארבונדן מיט ”זה שנין וזה שנין” דער ענין פון 'לימוד התורה', ביז אז ער ווערט א 'שונה הלכות בכל יום',

¶301אז מ'קומט צו אים צוגיין מיט א שאלה אין וואס פאר אן ענין פון וואס פאר א טאג דאס זאל ניט זיין, א יום טוב, א יום בינוני, א יום וואס איז ניט אזא מין טוב, א שעה של הרחבה, און שעה וואס איז ניט של הרחבה, איז כשנונה בלבו כחותו ער ווייס גלייך די הלכה פסוקה וואס מ'דארף טאן אט וואס פארא טאג און וואס פאר אן ענין אין דעם טאג דאס וועט זיין,

¶302און אט דעמאלט ווערט דאס באלעבאס א וועלט, וואס דאס איז דאך אויך איינע פון די פירושים ”הליכות עולם לו”, אז די גאנצע וועלט געהערט צו אים, כמדובר כמה פעמים וואס ער זאגט אין ירושלמי אויף ”לאל גומר עלי” אז אידן בכח התורה ווערן זיי באלעבאס אין 'עולם הזה' הגשמי, ביז וואנענט אויך אויף משנה זיין די מציאות,

¶303און נאך מערער אויף משנה זיין די מציאות פון עבר, ווי מ'זאגט דאס בנוגע צו ג' ”שנים ויום אחד”, אז דערנאך האט בית-דין איבערגעמאכט די קביעות החודש איז אט דעמאלט איז חוזרין וואס דאס איז כולל כל הנהגות האדם, בדוגמא ווי תורה איז כולל כל הנהגות האדם.

¶304און יהי רצון, אז בקרוב ממש זאל מען זוכה זיין צו כל הנביא ”מבשר טוב” וואס דאס איז דאך אליהו הנוה ומבשר ביאת משיח צדקנו, וואס דעמאלט איז ילמודו תורה תורתו של משיח מפיו של משיח, ובקרוב ממש ובעגלא דידם וחייו.

¶305איז געקען ערשט אן ארץ וואס מסתמא פון מארץ הארץ איז

¶306אין ארץ אורן הוראה

¶307שעה מגנך איז א בפועל