Text

¶1הרוכה ווי זוי איז בשנה זו טרעפן זיך צוז מען די ביידע ענינים, דער ענין וו ס דער ג נצער י ר איז ”שבת לה”, שנה השביעי, און אויך דער יום טוב של ראש השנה, די קוק פון דעם י ר איז אויך חל איד בשבת, על דרך זה בלשון רבותינו

¶2ז יו טער כסלו איז דער ראש השנה פון קרימיות הפרף, ידוע אגרת הקודש פון דעם רבי'ן נשמתו עיני, פון דעם שווער'ס פ טער, און דער נוסח הידוע פון דעם שווער בהנוגע צו יו טער כסלו, ז לשנה תורה בלימוד החסידות, ולדרכי החסידות איז כתובר ותוכתימו איז ד ס אויך חל איש בשבת.

¶3וו ס ט דעמ לט קומען זיך צוז מען די כל הענין כמה וכמה דרגות וו ס ס'איז דא אין שבת, וכפי המדובר לעיל מער בפרטים.

¶4איז ד ך יעדער ענין, ווי גערעדט פריער, איז פ רבונדן מיט תורה, איז דערפ ר איז ד ך אויך דער סיום פון תניא, וו ס בני המחבר ה בן ד ך אויך דערנ ך צוגעשטעלט דעם חלק רביעי אגרת הקודש מיטן קומפרט אחרון, איז ד רטן דערמ נט ער זיך וועגן דער תקנה און איז מעורר אויף דערויף וועגן חלוקות ”השער בכל שנה”.

¶5וו ס דערפ ר איז ד ך אויך דער מנהג, ז בין די ט' כסלות פארטיילט מען פ נ נדער דעם שער, כמדובר כמה פעמים בארוכה, דורך דערויף וו ס ער איז זיך משתתף אין חלוקות השער,

¶6און דער דין איז ד ך אין הלכות תלמוד ידי און הלכות תלמוד תורה בתפילתו ז די תורה קודם שלמה איז ער בעל-הב ס און קען ד ס פ רקויפן און געבן אין דערויף חלק לאחרים,

¶7וו ס ד ס איז ד ך דער חילוק פון ישכר און זבולון וועגן די לוקא שמעון בן עזרי' וכו ווי הללו ושבנא די חילוקים וו ס די גמרא מאכט צי מ'קען י געבן חלק צי ניט, איז דער חילוק איז צי ”קודם הלימוד ולאחר הלימוד”.

¶8וויב לד ז ביוט עס כסלו נעמט ער אויף זיך מסכתא וו ס ער וועט איר לערנען במשך השנה, און ער וויל ד ך ז ד ס ז ל זיין עולה לו כאילו למד כל השעת כולו איז ד ך בודאי ז ער איז מוסר 'יפה יפה' לכל המשתפים בחלוקת שעת זו, ז זיי ז לן ה בן חלק אין זיין לימוד.

¶9און ד ס איז ד ך כמדליק נר מין אור ס'איז ד ך ניט דער פירוש ז ביי אים ד רף פעלן, ד ס איז ד ך ן ענין רוחני, איז בדוגמא ווי מ'ז גט ב משה ויהושע,

¶10ז ס'ה ט ג רנישט ניט געפעלט ב משה, ס'איז כמדליק נר מין אור לויט איין טועה על דרך זה איז אויך באופן וענין זה, ובפרט נ ך וו ס ד ס איז ד ך לימוד פון מאיר אומר שניהם הוי ער קען דורך דערויף וו ס ער לערנט די מסכתא קען ער פ רענטפערן און מסביר זיין ן ענין דעם צווייטן וו ס ער לערנט ן נדער מסכתא,

¶11ניט מסכתא זו וו רום די תורה איז ד ך דברי תורה אני ”במקום זה והשירים במקום אחר” ד רף מען ד ך נקומען צו צווייטן.

¶12ס'איז זיכער, ז כדי ער ז ל ה בן חלק אין דעם לימוד פון די וו ס די נדערע לערנען שער מסכתת השש, כאילו ווי ער ה ט זיי אויך געלערנט איז ער מוסר 'יפה יפה' זיין לימוד, ז אין אים ז לן אויך ה ”בן חלק קר” שש המשתתים בחלוקת השש זו.

¶13וו ס ט דעמ לט קומט ד ך אויס, ז ווי יעדערער וו ס ער איז זיך משתתף אין דער חלוקה איז על פי דין אין הלכות תלמוד-תורה לערנט ער אפ כל השף כולו.

¶14וו ס ד ס איז אויך הסברה, נוסף ווי מ'ה ט גערעדט מ ל דער ענין בהנוגע צו הלכות שבת, ז אויב אחד אינני יכול לעשותו מער דוקא בשנים איז ט דעמ ”לט שניהם חייבים” דערפ רוו ס ס'ווערט גערעכנט צי יעדערער פון זיי ה ט געט ן די ג נצע מלאכה על דרך זה מצד פוק העיתים ורוב הדאגות והתידות וכו איז קען זיין,

¶15ז על-פי שולחן-ערוך קען ער ניט ב ווייזן אפלערנען דעם גאנץ שער, ועל דרך זה נ ך איינער, במילא איז ד ס אינו יכולה ועשית על ידי אחר אחר נ ך דורך רבים, איז יעדערער ווערט גערעכנט ווי ער האט אפגעט ן מלאכה שלימה.

¶16קומט-צו נ ך ן ענין, ז אפילו ט די וו ס זיי קענען לערנען דעם ג נצן שער ה בן זיי אויך אין דעם אופן, ז ער לערנט מערניט ווי איין מסכתא,

¶17נ ר אין דער מסכתא איז ער משקיע כל זמנו ”בלימוד מסכתא אחת”, ה טער אין דערויף אויך דעם ענין פון לימוד כל השת כולו דורך דערויף וו ס ער איז מוסר חלקו, און די לע איבעריקע זיינען מוסר חלק לו, אין דעם לימוד השש וו ס זוגל ארויס.

¶18וו ס ד ס איז די לטער רבי פ רבונדן אויך מיט דעם ענין פון ”פדה בשלום” מבדיה שלו וו ס זי איז ד ך, ווי ער ז גט, שרייבט אין אגרת הקודש שלו, כשמרתי אין תהלים ”פדה בשלום” יקצות בשלום מהוי"ו שלום און ער איז מדייק בזה איידער ער וועט נגיין ז גן ן נדער פסוק, נ כמער מארגן זיין די שייכות צו דעם פתוק.

¶19און אויף ”פדה בשלום” ז גט ד ך די גמרא ”כל העוסק בתורה ובגמילות חסדים ומתפלל אין הציבור” דער אופן פון חלוקת השעת אין ז אופן ה ט ד ס ב זיך דער ענין פון 'עוסק בתורה' אין זיין מסכתא, און אין דער לימוד איז אין ן אופן פון גמילות חסדים וו רום ער גיט אין דערויף חלק לשאר המשתפים בא חלוקת השער,

¶20און ס'איז אויך אין דערויף ד דער ענין פון מתפלל למה ציבור וו רום ס'איז ד ך שמעתתא באי צילותא וויב לד ז ער לערנט ניט ליין, נאר ער לערנט מיט די לע וואס ה בן זיך משתתף געווען אין חלוקת השער איז שמעתא באי צילותא ווערט ד ס ביי אים די צילותא אים הציבור מיט די לע וואס ה בן זיך משתתף געווען אין דער חלוקה.

¶21וו ס ד ס איז בפשטות די שייכות צווישן די ביידע הענינים און די תקנה ווי זי איז בלאו הכי גוטע ז ך, על אחת כמה וכמה ז מ'איז ד ס נ ך קובע אין זמן וו ס דעמ לט איז ד ס ן עת רצון, ווי ד ס איז ן ענין וו ס איז געווען נס, וו ס נס הויבט זיך אויף די ענינים למעלה מהנהגת העולם,

¶22”ארון נס נס” וו ס דערפ ר ווערט ד ך נס נגערופן בשם נס וו רום ד ס איז העכער ווי די הנהגה איז געווען לולי הנס זה איז ד ך ט דעמ לט ט די לע ענינים וו ס טוען זיך בזמן הנס, דערנ ך ז מ'איז מעורר דעם נס ”מידי שנה בשנה” איז ד ך אויף דערויף ז גט ד ך דער אריז ל,

¶23ז ”בימים האלה נזכרים ונפים כשהם נזכרים” ווי ס'ד רף צו זיין ט דעמ לט ווערן זיי נ ך מ ל נעשים מתחילה ווי ס'איז געווען דעם ערשטן מ ל וכו על דרך זה ז מ'איז דערמ ן דעם נס כדבעי איז ד ס הייסט על מנת ללכת בדרכיו און ניט לערנען זיך פון דעם ענין הנס ווי זוי מ'ד רף ניט נתפעל ווערן פ ר קיינע גזירות,

¶24אפילו צו גזירה ווי ס'איז געווען דעמ לט פון המלכה אדירה ווי ס'איז געווען בזמן פון דעם בעל השמחה והגאולה, בזמן פון דעם לתן רבי'ן דין לוחה וו ס ה ט אים ריינגעזעצט אין מאסר, איז אף על פי כן ה טער זיך ד רט נגעפירט בכל עניניו, און דערנ ך איז געוו רן דער 'לימוד התורה' ”ביתר שאת וביתר עוז”,

¶25יפוצו מעיינותיך חוצה בעיקר לאחרי סיכר-דו און ער לערנט ד ס די פרשה על מנת, ז ד ס ז ל אים לערנען ווי זוי ער ז ל זיך פירן בעבודתו הוא,

¶26וו ס ד ס איז דער ענין פון אזכרים הימים האים אזכרים ט דעמ לט איז נעשים ה ט מען די סייכא בשמיא דעם שיעור מלמעלה, ז ס'ז ל זיין דער נס אין ן אופן, ווי דער לטער רבי שרייבט אין דער אגרת'ן הפלו ו”הגדיל הוי' לעשות עמנו” און ער שרייבט, ז ד ס איז 'בקרב הארץ' ז לעה ה בן געזען דעם נפלאות השם.

¶27און מיט וו ס הויבט זיך ד ס ן?

¶28מיט אמירת תהילין, וו ס תהילין איז ד ך דער ענין אין תורה וו ס איז מחבר תורה ותפילה צוז מען, תהילין איז ד ך חלק פון כ ד ”ספר ספרי קודש” און ד ס איז ד ך תהילות ותשבחות ווי די גמרא ז גט אין ברכות,

¶29וו ס תהילות ותשבחות איז ד ך ן ענין של תפילה, און נאר דא איז נאכמערער אפילו אין תורה, ווי ער ז גט אין מדרש תהילה בתחילתו און אויפן פסוק אין ורצון מן רפי,

¶30ז דוד ה ט געבעטן, ז בשעת מ'וועט ז גן תהילה מ'ז ל ד ס נחשך זיין ווי מ'לערנט 'נוגעים ועהלות' וו ס ד ס איז ד ך פון די שווערסטע ענינים אין תורה שבעל-פה, ביז וו נענט ז מ'ז גט רבי עקיבן קלח-לח אויסו 'נוגעים ועהלות' ט ד ס איז געווען דער ענין פון רבי עקיבא

¶31וו ס ”כולהו אליבא דרבי עקיבא” איז ט דוד געבעטן און ה ט אויסגעבעטן, ז ס'ז ל זיין איך ורצון אמרי בי על ידי אמירת תנאים, אמירת פדר בשלום נפש דערנ ך קומט ד ס רא בפרטיות אין 'לימוד התורה' בגלוי ובפשטות, הוסק בתורה, דערנ ך ובגמילות תחזדים וו ס ד ס איז כולל כל המצוות כולם, און דערנ ך עבודת התפילה,

¶32וו ס ד ס איז מעלה די תורה ומצוות אין עילוי נפלא ביוצא.

¶33וו ס דערפ ך איז ד ך שפעטער מחלך זיין דעם שעת און כנהוג אויך ז ”ג גען על” כל פנים פ ר ווערטער בנוגע אין נגלה דתורה, ווי גערעדט פריער, ז בשנה זו איז ד דער ציוב וו ס ד ס איז דער ג נצע י ר איז שנה השביעי,

¶34און דער יום-טוב של פון דעם י ר של ראש השנה פון דעם י ר איז אויך חל בשבת, על אחת כמה וכמה אין די שבתים פון דעם י ר, על אחת כמה וכמה אין דעם שבת וו ס ד ס איז דער י' טס כסלו, וו ס כל השנה הויך ליים בשבת איז אין תורה איז ד אין דערויף צוויי מסכתות.

¶35איין מסכתא שביעית וו ס אין איר רעדט זיך וועגן שנה השביעית ”שבת לה” אין צווייטע מסכתא שבת, וו ס אין איר רעדט זיך וועגן כל השביעין חביעין די בימים

¶36כאמור לעיל, ז ס'ה ט שייכות צווישן זיך, ביז וו נענט ז דער פסוק ד רף ב וו רענען ווי די מכילתא איז מבאר,

¶37ז אפילו בשמיעית ד רף מען אויך ה בן דער שמירת שבת מיט ניט יוצא מיטן שבת להוי' פון דער שנה, כמדובר לעיל, איז ד ך דערפון פ רשט נדיק, ז ס'ד רף אויך זיין עיקר אין דער מסכתא די שייכות ווישן שבת און שבית ד רף ד ס זיין עיקר אין די מסיתות פון שבת און שבית.

¶38וו סט ד ס איז ד בכמה פרטים וענינים, כרגיל ובפרט בשעת חלוקת ”השף, קיום השף”, השחלת השף.

¶39חלוקת השף איז ד ך ביידע ז כן.

¶40מ'איז מסיים די חלוקת השף וו ס מ'ה ט נגעהויבן לימוד יסוד כסלו שעבר און מ'הויבט ן אויף קיפין דעם סיום מיט די תחילה צוז מען

¶41די התחלת לימוד השעת פון שנה הבא עלינו ותחלת ”ישראל לטילה על דרך” זה אויך איז מקר במיוחד אויף מבליט זיין די שייכות און דער ענין משותף אין התחלות פון מסכתא שבת מיט התחלות מסכתא שביעין, און צי אין מסכתא שבת צי אין מסכתא שביעין,

¶42ביז ווי ד ס איז אין נגלה דתורה.

¶43וו ס אין סיום פון מסכתא שבת פריער איז מען ד ך מסייע אין דעם שער פון שנה העברה, דערנ ך הויבט מען ן דעם לימוד מצילתו פון שנה הבאה, דער סיום פון מסכתא שבת און דער סיום פון מסכתא שליט ה בן אין צווישן זיך נקודה משוטטית.

¶44וו ס ד ף איז, ז כל המסכתא כולה הויבט זיך ד ך ן מיט ן ענין וו ס ד ס איז מן התורה, ווי די התחלה פון שבת אין שבעית השבת שתימית שין ארבא,

¶45ועל דרך זה בהנוגע צו שביעית, ווי ”מ'ד רף ד” ס היטן נ ך אין מערב שביעית, וו ס מ'לערנט ד ס אויך פון פסוק, און על כל פנים מוז ד ך זיין לדעת הרמב ם התוספות מחול על הקודש אויך אין שביעית מן התורה על כל פנים ניט קיין שלשים יום, בער עפעס הוספה ד רף זיין, ד ס איז מן התורה מ'איז מסיים ד ס בער מיט ן ענין וו ס ד ס איז אויף די רבנן.

¶46אין מסכתא שביעית איז ער מסיים בהנוגע, ז מ'ד רף ז גן אמר די חוב בשביעית ד רף ער ז גן משענט אני וו ס ד ס איז חיוב מן הפירה ל”דעת ורוב הפוסקים”, דערנ ך איז אף על פי כן,

¶47ה טער האט מען געז געז גט אף על פי כן איז דעמ לט נערגע ד ס נעמען, און דערנ ך ז גט מען נ ך מערער, אמר די ”חוב בשביעית רוח חכמים נוכה ימנו” ן ענין פון די רבנן.

¶48ביז וו נענט ז ווי ד ס קומט רא אין דער גמרא פון מסכתא שביעית וו ס איז ניט אין בבלי ס'איז בער ד אין ירושלמי מיט ן ענין פון מילה בחסידות וו ס ד ס איז ן ענין פון לפנימו שורת הדין אפילו אין רוח החכמים.

¶49וו ס אין ירושלמי איז ער מותר דער פירוק הפשוט די משנה, ז מ'ד רף זיין ן עומד בדיבורו איז ד ך דער פירוש אין דער משנה, דוקא אויב דער דיבור איז געווען מיט ע עס פ רבונדן,

¶50ניט דברים בעלמא קומט צוגיין די גמרא, וו ס זי איז ד ך בעלמא מער מפרש און מער מסביר און מער ממשיך אין ענינים פון לפני משורת הדין משנה איז ד ך מער דין ווי אין גמרא וו ס ד רט איז באריכות ההסבר און אויך ווי ס'קומט ר דער הסבר ביז אין לפני משורת הדין, איז ד ך ד איז דער ירושלמי מסיים,

¶51ז רב ה ט זיך נוהג געווען, און ס'איז נ ך כמה אמוראים, ז מ'איז געווען עומג בדיבוריו אפילו ז ס'ניט געווען פ רבונדן מיט קיינע ענינים של קנין דער משיחה דער ממור וכיוצא בזה, און מ'איז מסיים, ז ד ס איז ן ענין פון מילה דחשית בפנים משורת הדוקות על

¶52דרך זה אויך אין די מסכתא הבא לאחרי זה, וו ס ד ס איז מסכתא שבת איז ד ך אין סדר מועד וו ס ד ס קומט לאחרי פון סדר זרעים, וו ס ד ך איז די מסכתא שבית הויבט ער אויך ן מיט ן ”ענין מן התורה”,

¶53ווי גערעדט פריער ”מציאת השבת שתים שאין ארבן” און ער איז מסיים אויך, ז מכאן למדו פון הנהגה פון תנאים ה ט מען געלערנט ”שפוקקין ומודדין וקושרין בשבת” וו ס אויף דערויף איז ד ך ד די הגבלה, ז ווערן זכי איז מעג מען אויב ד ס איז מדידה במצוה.

¶54דערנ ך איז די גמרא מוסיג, ז בשעת ס'איז ן אמורא איז געווען באוונין, ן אמבטי און ה ט ד ס מודד געווען, ה ט מען ביי אים געז גט יתכן, ביי ווען ה ט מען מתיק געווען מודדין בשבת מערניט אויב ד ס איז די מצוה?

¶55ה טער געענטפערט אויף דערויף נתספק בעלמא אנא ד ס הייסט ביי אים איז ניט ביי אים ניט ן ענין של מדידה, נ רוו ס דען?

¶56ד ס איז מערניט ווי ן ענין פון עוסק בעלמא וו רום ן ענין של מדידה ד רף זיין דוקא פ רבונדן מיט מצוה, אפילו מיט מצוה דרבנן, ווי דער דין ווערט רא געבר כט אין שולחן ערוך,

¶57און מ'ברענגט רא ז ”מתעסק בעלמא אנא” אז ס'איז ד ז אופן של מדידה וו ס ד ס איז ן עוסק בעלמא איז במילא איז ד ס ג ר כמדידה ניט וגמרי, וו ס דערפ ר קען ד ס זיין אפילו בשבת, ס'איז ניט נ ר ניט קיין מלאכת משלת ס'איז אינג נצן קיין מלאכה, ניט קיין מגידה ניט, אפילו ניט קיין מלאכה דרבנן לכו.

¶58בדוגמא ווי ד איז ז גט די משנה אין שביעין מערניט ווי דער ענין פון דער רבנן, וו ס ס'איז ד דער חיון איז כאן לעמדו פון הנהגות פון חכמים ווי די חיובים זיינען מצד דער ענין פון דער רבנן, און דערנ ך איז די גמרא אויך מוסיף ווי ד ס איז די הנהגה וו ס ט קע איז געווען ”מתעסק בעלמא”,

¶59וויב לד בער ז ד ס ה ט געט ן איינער וו ס איז מורא און ד ס איז תורתו ונתו איז ט ד ס גופא וו ס ער איז געווען 'מתעסק בעלמא' איז ר געקומען דערפון הלכה אין תורה, ז 'מתעסק בעלמא' מעגגעקומען.

¶60ד ס הייסט, ז ד ס מ כט פון זיין ”מתעסק בעלמא” וו ס אין דערויף איז ניטא קיין ענין של מצוה, ווערט דערפון טייל פון תורה שבעל-פה, ביז אין הלכה למעשה ”בפועל, ז מתעסק בעלמא” מעג זיין בשבת וו ס ד ס ווערט דין אין תורה, חולה פון תורה שבעל-פה.

¶61וו ס ד ס איז די נקודת משותפת צווישן די סיום המסכתות מיט נ ך כמה פרטים בדבר.

¶62על דרך זה איז אויך ד די נקודה משותפת אין די התחלות המשניות.

¶63פון ביידע מסכתות. וו ס די מסכתא הויבט זיך ן בנוגע ווען ד רף מען אויפהערן עבודת האדמה אין שביעית, דער מ'ד רף שוין אויפהערן בערב שביעית,

¶64ועל דרך זה הויבט זיך ן נשיאת השבת שתים שאין ארבע ברענגט מען בלייבט די דוגמא פון ענני ובעל הבית.

¶65ז גט ער אויף דערויף אין ברטנורא אין מאירי אויף וו ס ה ט מען געבר כט ט די דוגמא?

¶66ז בשעת ”פשוט העני את ידו לפני” און דער בעל הבית גיט אים איז ד ך ד ס ן ענין של צדקה, ן ענין של מצוה, און ניט סתם מצוה ס'איז מצוה גדולה ביותר, ”שקולה צדקה כנגד כל המצוות” כולם אויף מגילות חסדים, ווי די גמרא ז גט אין סוכה איז אף על פי כן ז גאט מען, ז ד ס איז ער חייב,

¶67א מצוה וו ס ד ס איז פ רבונדן מיט ן עבירה ט ר מען ד ס ניט ט ר.

¶68נ כמערער, ז ער מיינט ד ך, ז ער טוט טובה דעם עני איז דורך דערויף וו ס ”פשוט העני את ידו” געפני און ער ווערט יגענוי שייגט זיך נ ך דער מצוה, און דער בעל הבית ימיח לתוך ידו איז דער בעל הבית איז ג רנישט ניט געט ן, ער איז לץ געווען ברשותו,

¶69בעל הבית פטור בער דער ני חייב, ניט נ ר ער ה ט אים ניט געט ן קיין צדקה, אדר בער ער ה ט אים מחייב געווען אין איינע פון די ערקסטע ענינים של ענשים, אין די דלעת איז ד ס דער חמורא ביותר.

¶70וו ס ד ברענגט מען די דוגמא פון מצות צדקה, וו ס צדקה איז שקולה כנגד כל המצוות.

¶71על דרך זה איז אויך אין מסכתא שביעית, וו ס מסכתא שביעית איז ד ך ”שביעית נהגת בארץ” אין ארץ ישראל במילא איז עבודת האדמה אין ארץ-ישראל דער ענין פון כרנך און שדך איז ד ס ן ענין פון יישוב ארץ-ישראל.

¶72וו ס דערמיט איז מען ד ך מבאר ד ס וו ס מ'ז גט אז רבי יני ה ט געזייט נוטה געווען סוף מעת פרדותו וו ס ה ט ד ך רבי יני געז גט זיך אין דערויף?

¶73דורך דערויף ה טער מקיים געווען מצות יישוב ארץ-ישראל.

¶74וו ס אויף יישוב מצות ”ארץ ישוב ארץ” ישראל ז גט ער ד ך ”אין ספרי, ז” ד ס איז שקולה כנגד כל המצוות.

¶75און ט ד ד רף מען אויך ב וו רענען ווי מ'ב וו רנט אין די התחלה פון מסכתא שבת, ז ס'קען ד ך זיין ער וועט זיך י בן נ ך דער מצוה וו ס ד איז שקולה כנגד כל המצוות,

¶76במילא וועט ער כ פן זייער און ביי רבעטן וכו בשנה השביעית, וכו"ז גט מען נ ך מערער, ז ניט נ ר בשנה השביעית ס גן מען ניט, נ ר אפילו ער איז שביעית איז שוין אויך ד ן איסור, אף על פי וו ס ד ס איז חול.

¶77און ד ס איז ד ך מצוה וו ס שקולה כנגד כל המצוות איז פונקט דערויף ווי אין מסכתא שבת ניט נ ר מ'טוט ניט קיין טובה, נ ר אדרבא על דרך זה איז אויך בהנוגע בתחילתה פון דער מסכתא שביעית.

¶78ס'איז ידוע די חקירה בהנוגע צו ”מצוה הבא בעבירה”, צי ווי איז דער פשט אין דעם, צי די מצוה ה ט ער געטאן, נ רוו ס דען?

¶79ער ה ט אויך געט ן ן עבולה, דער ער ה ט ג ר מלכתחילה די מצוה ניט געט ן דערפ רוו ס זי איז בא בעבודה.

¶80וכידוע ד חקירות דורך די א חרונים איז די ראי פון ביתוע בורך ניט צו ה וו ס ד ס איז ניט ן ענין של ברכה, נ ר היפך הברכה, בער בער אף על פי כן, בשעת ער מ כט ברכה אויף דבר הגזל, איז ד ך ד אין דערויף די צוויי ענינים, כדי צו נעמען זיין מעולם-הזה ד רף ער ה בן רשות פון דעם אויבערשטן,

¶81בני ”הארץ נתן לבני” אדון ווי מ'האט ז גט אין ברכות דוקא לאחרי ברכות אין ברכות דוקא לאחרי ברכות איז נ ך דער מקום לומר, ז ער איז דורך דערויף רא גענומען דעם מיסור פון כילה ”גוזל לבוא וימו” זה הקבוש ברוך הוא וכנסת ישראל נ רוו ס דען?

¶82ער האט געגבל"ט ביי בשר ודם מ'וועט אים דערנ ך אומקערן בעצם מחילה מיט די אלע דרים שבדבר, ז ער וו לט ניט געמ כט קיין ברכה איז ט דעמ לט מאובת לא יוחא לא תיקון לא תיקון וו רום ער וועט קיינמ ל ניט קענען מתקן זיין ט ד ס וו ס ער האט געגעסן בלי ברכה, משא נכי ט ד ס וו ס ער האט געגעסן דבר גזיל קען ער מתקן זיין על ידי השוה, ז

¶83וואו איז שייך בער ז גן ט די ג נצע חקירה?

¶84איז ד ס ווען דער מצוה איז אין איין ענין און די עבירה איז אין צווייטן ענין.

¶85בדוגמא ווי גערעדט בנוגע צו שבת, ז די מצוה איז וו ס ער גיט צדקה, און די עבירה איז אין דעם ענין פון שמירת שבת, וו ס צדקה איז א באזונדער ענין און שמירת שבת איז נ ך ן ענין.

¶86בנוגע צו שביעית, ט דער ”מצוה הבאה בעבירה” ט ד איז ביידע ענינים יישוב ארץ ישראל דער ענין פון עבודת אדמה פון צדה וקרן בארץ ישראל ווי גערעדט פריער, ד ס לדעת הספרי,

¶87איז די מצות יישוב ”ארץ ישראל שקולה כנגד כל המצוות”, דער ענין פון שמירך לשנה השביעית איז ווי ער ז גט אין פסוק אין בלחוקותו, ט ד ס איז ן ענין וו ס איז נוגע צו ישוב ארץ ישראל בהתבונת איז ד ס ווערט רא געבר כט אין דער משנה פון אבות, ז גלות בא,

¶88ז איינער פון די ענינים איז שמירת שמיטה במילא קומט ד ך אויס, ז ד ד איז די עבירה מיט דער מצוה אין דעם זעלבן ענין, ה ט קיין רט ניט צו ז גן, ז ד ד איז אויך בחל דער ספק צי ס'איז ד ביידע ז כן,

¶89ער ה ט געט ן מצוה און ער ה ט ן עבירה, און אין מצוה אין עבירה מחבר מצוה במילא וועט ער ד ה בן עונש און דא וועט ער ה בן בשכר ד איז די מצוה ועבירה אין דעם זעלבן ענין.

¶90אף על פי ז מ'ז ל ז גן, ז בנוגע צו שבת, איז אף על פי וו ס ברוחניות ה טער ממשיך געווען אויפן עני ה טער דעם עונש איין ביותר וו רום ס'איז ניט געווען קיין עדות וכו' וכו ניטא דער ענין פון ”בדיני אדם בער בדיני שמים” טוט זיך דער ”ענין, בער לאידה” גיסא, הכי' נפשו ונפש בני ביתו וו

¶91סט ד ס'איז דער ענין, ז ס'איז דא כא. וכאן המקום אויך להזכיר און ווי גערעדט כמה פנים, ז ס'איז ניט ן ענין פון ן ענין פון מ כן הסהרות על אחת כמה וכמה פארנעמען די צייט בשעת אידן קלייבן זיך צוז מען, התורה ויראת שמים מ'וועט מ כן דעקל רייש ן'ס איז מ'רופט ד ס ד ן בהנוגע צו גלט,

¶92זוי ווי ס'האט געטראפן ז ך אין וועלט, במילא איז ווי קען ד ס זיין, ז ער ז ל ניט ז גן וו ס זיין שטעלונג יט צו דער איד?

¶93ד ס ב ווייזט ד ך, ז ער איז ניט בגדר אנושים, אפילו אויב ער איז מענטש, איז וו ס איז ער פ ר מענטש, ז ער ה ט ניט קיין שטעלונג לכל ”דבר גדול וקטן” וו ס פרעגט בעולם.

¶94במילא, צי ער וועט בזה ניט ער ז ל מכריז זיין וועגן זיין שטעלות בחדרי חדרים וועט מען ניט וויסן ז ער איז ן ”אדם גדול” ד רף מען מ כן די הצהרה מיט די זקלארישא מיט די סטייטמענט וכו דער פירסום הכי גדול, כדי מ'ז ל וויסן ז ס'קען ניט זיין ז די וועלט ז ל זיך פירן, און ער ז ל ניט ז גן קיין דיעה בזה.

¶95איז כאמור לעיל, ס'איז א ספק גדול דא אין דערויף ע עס עס תועלת, במה דברים אמורים?

¶96ז ד ס איז זקטנען בעלמא, און דער עיקר איז, ז העדר הדיבור בזה קען ניט אויסגעטייטשט ווערן פון דער היפך.

¶97דערנ ך קומט נאך צו נ ך דבר מבהיל ביותר, לאפוקים מיסורים ז מ'זעט, ז מ'ה ט דאס שוין געטייטשט, און מ'ה ט דאס שוין געטייטשט קרוב, און ניט נ ר געטייטשט קרוב נ ר היפך הדבר,

¶98איז ט דעמ לט יעדערער וועט זיך כסף זיך אויף דעם איז מצוה ועומד להפוקים מיסורים כולי האי ואולי ז ער וועט פרואוון זיך, ער קלערן די ז ך ווי ער זעט דאס, אפשר וועט ער ז ב וו נענען איינעם, ז ער ז ל ניט פ רטייטשן די ז ך, ניט נ ר ניט פ רטייטשן ד ס קרום על אחת כמה וכמה ניט פ רטייטשן ד ס היפך המציאות.

¶99וו ס ד ס איז בכל ענינים וו ס ס'טרעכט זיך בכל העולם כולו, איז ד ך ”כל ישראל ערבים זה בזה” ותר מדי ערי חדיו וכו' וכו מיט דער ג נצער אריכות הביאור, על אחת כמה וכמה ענין וו ס ס'טרערט זיך אין 'ארץ הקודש', וו ס ווי מ'ז גט אין הלכות תפילה א פתח-דין להלכה,

¶100ז יעדער איד איז אינה ולבי פונקט זוי ווי אינה ולבי של הקב"ה איז דארטן על דרך זה איז ד ס ביי יעדער אידן ג' פעמים בכל יום, ווען ער איז נתפלל אין תפילתו אלה דרך ארץ הקובש ודרך ירושלים ודרך מגום המקדש וחדשי הקדשים וכו ווי דער פשוט, דער פסק-דין אין פשטות, אין הלכות תפילה,

¶101איז על אחת כמה וכמה, ז ס'איז נוגע דער ענין וו ס טוט זיך ד רטן אפ, אפילו ”דבר קטן” עאכו"כ, מ'מאכט דערפון דבר בבלי.

¶102און אט ד ס איז דער ענין הידוע וו ס ס'טומלט זיך, און מ'ה ט זיך שוין פ רטייטשט אין ן אופן הפכי, מ'איז זיי היתר פון די אך ועכו איך וויל ניט אנרופן צי זיי זיינען כשרים לבוא וקף באופן אחר ניט איך פסק'נט דינים, ניט איך ווייס די פרט הדבר, אבער אך ועכו זיינען זיי!

¶103און מ'ה ט אים מתיר געווען לבוא בקול אין דעם אופן ווי מ'ה ט אים מתיר געווען איצטער.

¶104און אין דערויף זיינען וועקגעגאנגען כמה פירושים, ביז ס'איז רויס הפירוש, ז ד ס איז קידוש השם.

¶105ביז ס'איז רויס הפירוש, ז ואהבת ברעך כמוך איז ד ס ן ענין וו ס אהבת ישראל ה ט געפ דערט, ז ד ס מוז זיך ט ן במהירות הבזר, ז אינדערפרי ה ט מען געז גט, ז מותר לבוא בקול ד רף מען גלייך שטעלן די חתונה און דערנ ך איז פ רפ לן וו רום ד ס איז ן ענין פון נהבת ישראל.

¶106וו ס על פי רב איז ד ך דער מאמר החכם, א שאלה, חכם איז חסיד תשובה וו ס איז אין דערויף דער פירוש?

¶107ז כדי מ'ז ל ה בן ריכטיקן פתרון אויף שאלה ד רף מען זיך היטן, מ'ז ל די שאלה שטעלן ווי זי איז לאמיתתה, ניט נט ן איר אין נדערע אותיות, אין ן נדער ענין.

¶108דער עצם הענין ט ד ס וו ס ס'ה ט געטר פן איז ד ס ג רניט נוגע צי ד ס איז געווען ן ענין פון לב, פון לבות ישראל וכו ד איז נוגע צו דעם עצם ענין וו ס איז תורה און וו ס איז הלכה און וו ס איז פסק דין.

¶109וו ס ד ס איז מקובל און עיקר באמונת ה און עיקר אין 'לימוד התורה' בקיום המצוות ז וואס איז הלכה איז ד ס ”דבר הוי' עדתי הלכה” במילא, ז ס'קומט צוגיין און מ'ד רף פסק'ענען הלכה ד רף מען וויסן וו ס ז גט דער אויבערשטער.

¶110ווי זוי קען מען וויסן וו ס דער אויבערשטער ה ט געז גט?

¶111ז גט ער אויף דערויף אין תורה ליין, ז ”גילה דבריו על ידי עבדיו הנביאים” דער אויבערשטער ה ט געגעבן תורה, וו ס תורה ווערט נגערופן ”תורה אור” און בשעת מ'לערנט תורה ווי ס'ד רף צו זיין ט דעמ לט איז ד ס ליכטיקע תורה גיט זיי רויס ליכטיקע הלכה.

¶112וו ס דערפון איז פ רשט נדיק, ז מ'מישט ריין אין דעם ענין ניט דעם אויבערשטן, נ ר ן נדערן, ט ווער יענער ז ל ניט זיין, איז ט דעמ לט איז מען ד ס משנה דעם ג נצן ענין ביקרו.

¶113און במילא, ז ס'קומט צוגיין איינער ווערט ס'ז ל ניט זיין, ובשם ווי ער ז ל ניט רעדן, און ז גט זיי, ז איך וויל, ז דו ז לסט מתיר זיין דעם אח ויחוד, און ז גט ליין,

¶114ז ניט זי ה ט געלערנט דבר ה ניט זי איז פוסק אין דעם, ניט ער איז פוסק אין דעם, די לע וואס ה בן ד ס געמאנט ז גן ליין, ז ניט ז גן ד ס דערפ רווי זיי ה בן געלערנט די הלכה,

¶115זיי ה בן געלערנט תורה, און זיי ווייסן, ז תורה איז ד ס מתיר נ ר ב זיי קומט אויס, ז מ'ד רף זיי מתיר זיין, במילא שטעלן זיי תנאי, ז מ'ד רף זיי מתיר זיין אויף פיו און געפינען היתר בתורה,

¶116במילא ט ד ז גט מען ניט ער ז ל קוקן וו ס דער אויבערשטער ז גט, מ'גיט רויס מלכתחילה א נורקומתום, ז דו ה סט תנאי דו ווילסט דבר פלוני זיך צווויסן זיין, ז פ רוו ס וועט מען ד ס דיר געבן?

¶117דערפ רוו ס מ'איז מרעגן ז דו וועסט מכיר זיין דעם אך ואחיר.

¶118וו ס ז מן ענין איז לא היתה ב”ישראל עד היום הזה”.

¶119ס'איז לעמ ל געווען אידן וו ס ה בן פגעהיט לע ת ר' ג' מצוות, זעלע וו ס ה בן פגעהיט מערניט ווי ת ר' ג' מצוות, דער נ ך ווייניקער מ'ה ט בער ניט געמ נט, ז מ'ז ל ז גן, ז דער אויבערשטער ז גט ווי איך וויל, ווי אים וויל, און ז גן ד ס מלכתחילה קודם המעשה.

¶120און ז גן ד ס ניט ז ך ז ך ז ער דינגט זיך, זוי ווי תוספות וועט ז גן זוי און צווייטער פסק וועט ז גן נדערן ז ל ס'פסק'ענען ווי די מייקל נ ר מ'ז גט לכתחילה, ז דער אח ויחוס ד רף מען מוטרים לבא בגן.

¶121און על מנת כן גייט מען אויף דער איסור.

¶122ט דעמ לט ווערט ד ס ן ענין פון ערכיתא דמתנה ערכיתא דמתנה 'מצד עצמו', לדעת כמה פוסקים איז אין דערויף ניט געווען קיין איסור.

¶123דער איינציקער איסור איז געווען, ז די וו ס ה בן געהייסן בייטן דעם שירול פון דער שוך ה בן ד ס געוו לט ט ן אויף להברא על דף.

¶124ד ס איז ניט געווען ן ענין וו ס זיי ה בן ד ס געמאנט כדי זיי ז לן קענען חתונה ה בן זיינען ניט די ערשטע רחמנא ליצלן אויב סוגיין בדרך הטבע ניט די לעצטע וו ס מ'פ רט-צו אין כפריסים, וו ס מ'שיקט צו פ פיר אין מעקסיקע, וו ס מ'ד רף ג רניט פ רן אין כפריסים, מ'גייט ריבער די גרעניץ פון די גבולים וו ס ד רט איז שייכות ט דער איז דער חוק,

¶125וו ס איז פ רבונדן מיט רבנים קען מען ד רט חתונה-ה בן, און דערנ ך ווערט ד סך ארדיקער ענין.

¶126נ כמערער ס'איז ד דער ג נצער ענין פון ידוע בציבור, ז ער ד רף ג ר קיין חתונה-ה בן, ער ה ט לע זכיות אויב ס'איז ידוע בציבור.

¶127ס'איז ד ך בער דור ישים, און מ'ה ט געד רפט נ כמער ב וו רענען, ז מ'ז ל ניט מונען ז ד ס איז ן ענין פון אהבת ישראל במילא מוז ד ך ד ס ט ן אופן פרי וו רום דער מיידל,

¶128דער בחור בין דער בחורה בין וכו' בינון ורחמנת אמת האשוקים, ווי דער לשון אשר ”אין להם מנכים” וו ס ד ס גייט ד ך ויף גי וו ס אסורין לבון בקול, במילא איז יעדער שעה איז ד ך טייער, ה ט דער אויבערשטער ב וו רנט, און מ'ה ט מכריז געווען ברבים, ז חדשים פ ר ט דעם ט ג איז געווען מוכן דער היתר בכתב

¶129און די ז ך וו ס מ'ד רף ה בן ניין רבנים ס'איז ניט קיין רט אין שולחן ערוך, ז דער היתר ד רף רויסגעגעבן ווערן דורך נייעם רבנים דורך דורך אכתר רבנים איין רב קען אויך רויסגעבן היתר ס'הענגט ן צי ז גט ער וו ס שטייט אין שולחן ערוך דער ניט.

¶130במילא ווערט די שאלה, אויב מ'ז לז גן, ז די כוונה איז פון אהבת ישראל, אז רחמנא צדימת השוקים ז מ'ה ט מכריז געווען און מפרסם געווען, ז ס'איז ד פארטיקער עשר שאין לערב עליו איז וו ס ד רף מען וו רטן, ביז וו נענט ס'וועט דורכגיין כמה וו כן, מיט כמה חדשים,

¶131וו ס במשך פון די לע וו כן און חדשים ה ט מען געה נטן אין איין שטורמס, ז מ'ז ל וויסן זיין, ז די אח ויחות וועלן ווערן ”מותר לבוא בקהל” דורך א רף,

¶132ניט געז גט לכתחילה, ז ניט ער ז גט ד ס דערפ רוו ס ער ה ט געלערנט דעם דין, נ ר ער ז גט ד ס דערפ רוו ס כך עלה ויצוני ט דעמ לט איז ג ר קיין נפקא מינה ניט.

¶133צי ד ס איז אויסגעה לטן על פי הלכה צי ניט יעדער איד וו ס ער ה לט, ז רבנות ד רף זיין מיוסד אויף ”דבר הוי' זו הלכה” און בן-אדם ט ר זיך אין דערויף ניט אריינמישן איז ט דעמ לט אפילו ז ד ס איז אויסגעה לטן אינג נצן על-פי הלכה מוז ער וו רטן ביז וו נענט ס'וועט רא גיין דער פעות העולם,

¶134ז ד ס איז ן ענין וו ס מ'טוט ד ך דערפ רוו ס זוי איז געווען געהעדט.

¶135און מ'ברענגט אויף דערויף ריין, ז אויב ד ס איז מצד הלכה פ רוו ס ה ט מען ניט מכיר געווען מיט זריי חדשים פ ר דעם, מיט צויי חדשים פ ר דעם, מיט חודש פ ר דעם.

¶136וו לט מען ד ך פ רשפ רט דעם געוואוינערייא מיט חודש פוער.

¶137נ כמערער, אפי ווי ן מ'ה ט שוין געוו רט, און מ'איז שוין מקיים געווען דעם חצי געשעפט, ה ט מען לכתחילה געז גט, ז מ'וויל קען וו רטן וו רטן י ר, דערנ ך איז נגעקומען הוראה, וו ס הייסט מ'וועט וו רטן י ר דער בחור און דער בחורה וויינט, ה ט מען ד ס געט ן פ ר עטלעכע שעה.

¶138במילא איז כאמור, דער ענין איז איצטער אוועקגעשטעלט געוו רן אין ז אופן, ז דער וו ס ז גט, ז ד ס איז ן ענין פון אהבת ישראל ה ט מען געדרוקט אין לע צייטונגען, ז דער היתר איז געווען קונטרס חתוב וחתום דורך איינעם, מער ד רף מען ניט ה בן, אויף פסק דין,

¶139ד ס איז ניט ן ענין ס'איז ניט אין התרהדרין גזילה, ניט קיין התרהדרין סתנה דאס איז ניט ן ענין אפילו וו ס מ'ד רף ה בן שלשה.

¶140עאכו"כ ס ס'איז שוין געווען ן ענין ה ט מען געה ט שלשה.

¶141מ'ד רף ניט וו רטן אויף נייעס.

¶142ס'איז ט קיין חילוק אין שולחן ערוך צי ער הייסט רע פון קליינער שטעטפער דער רעו אפילו ן מאשט ער, דער ער הייסט רע מיטן טיטול הכי גדול איז קיין נפקא מינה ניט זיין קיינע ”דבר הוי' זו הלכה” די איינציקע בחינה איז די איינציקער אבן בוחה ניט צי קען ער לערנען צי קען ער פסק'ענען דין,

¶143און אויב ער קען פסק'ענען דין איז קיין נפקא מינה ניט ווי זיין שטעטל איז גרויס, צי ד ס איז ד' אמות על ד' אמות וו ס דעמ לט איז לכל הפחות איז דאס שיעור בית, דער אפילו ד ס איז אויך ניטא, ער לעבט אין סוכה,

¶144אפילו ז מ'לעבט אין מערה, אפילו ז מ'לעבט אין בית האסורים, ווי געבראכט כמה הלכות וו ס מ'ה ט גע'פסק'נט די מערה ובבית האסורים איז ד ך פ רשט נדיק, ז ד רטן איז ניט געווען שייכות קיין רבנות,

¶145בער אף על פי כן ס'ה ט קיין שייכות ניט צו הלכה.

¶146במילא איז דער ענין פון אהבת ישראל ס'ה ט קיין רט ניט פ רבינדן זיך מיט אהבת ישראל, וו רום די מעשה די מציאות ה ט מנחש געווען, ז ס'איז ד דער היתר מ'ווארפט בער מיטן היתר ביז זמן מזרין.

¶147דערנ ך איז ד ך ד ך נ ך ן ענין וו ס קומט-צו.

¶148צוז מען פו רשט מ'פרעגן שאלה, די גמרא ז גגט, ז דמי ר' יהודא איז כי כאן אנא די גמרא ז גט אין יומא בהנוגע צו הנהגות ווי מ'ד רף זיך נוהג זיין, ווי האט ר' יהודא געז גט, ז ער נעמט בשוה איידער ער גיט די געלט, איז ט דעמ לט איז ד ס ניט סתם ן עבירה, י ט ד ס איז די גרעסטע עבירה ווי ס'קען זיין.

¶149און ווי אזוי איז דא ג' ענינו וו ס ג' חלוקי כפרה איז ד ס איז חילול השם וו ס ניטא אויפדרוק קיין כפרה, און מ'האט געז געז גט 'כגן אנא', די שקימא לביסרי מטפחים דערנ ך יהודו.

¶150פרעגט מען די שאלה, ווען יהודה איז געווען איינער פון די גרעסט אמוראים, איז ד ך זיכערע ז ך, ז ער איז געווען אן עניו בתחת, ווי ה טער געז גט 'כגן אנא'?

¶151איז דער תירוץ איז, ז ענינו פון קידוש השם און ד איז קיין נפקא מינה ניט ווי ער ה לט פון זיך, קיין נפקא מינה ניט ווי צווייטער ה לט פון זיך, סייט א נפקא מינה ט די עשרה מישראל וו ס במעמדום וממצבים ווערט דער ענין געט ן און נתפרתם ווי זיי קוקן אויף אים.

¶152במילא ט ד ס וו ס איך וויל ז גן לפוקא מאיסורא זוי ווי ס'איז רויסגעג נגען קליינג, ז ד ס איז ן ענין פון קידוש השם, ב ווייזן, ז הלכה איז דאך צוגעפ סט,

¶153צו מה להלכא בני אדם און ה ט רחמנות אויף אידן, און איז אין מטה לבוא בקהל וכו איז אויב יא איז ד ס אין דערויף געווען היפך פון קידוש השם, וו רום ט די הלכה מיט דער קונטערס איז געווען די מציאות מיט כמה שבועות לפני זה, און ער איז נתפסם געוו רן מערער ווי ביי שלשת רבנים,

¶154ווען אויך אפילו מ'ד רף ה בן שלשת זיינען זיי שוין אויך געווען.

¶155ס'איז ניט ן ענין אין ארבת ישראל לגמרי, וו רום ווי געז גט פריער, דער מצד ארבת ישראל האט אדער געקענט מפה זיין ”כמה חדשים לפני” זה, אדער מ'קען זיי איצטער אויך ניט מפה זיין.

¶156מ'האט אפילו ניט באוו רנט ט ד ס וו ס מ'ז גט, ז אינו אזוי ווי ארץ ישראל ט ר ניט ה בן קיין משבו, במילא מוז מען היטן די קאאליציע וכו' וכו ט די וו ס זיצן איצטער אין המשלה וועט מען זיי ניט פרייסן פון די בענקלעך, אפילו בשלשלאו של בזל זיי וועלן ניט וועקגיין!

¶157זיי זיינען אינעווייליק און זיי ווילן ניט וועקגיין!

¶158די איינציקע וו ס ה בן געה ט די תוקף הרוח איז ד ס געווען גחל, ולצערי דוקא די וו ס זיי ד רפן שטיין לימין און ב ווייזן וו ס הלכה איז און וו ס תוקף איז האבן מכריז געווען, ז זיי זיצן די פנים און ד רטן וועלן זיי זיך פירן ויפלו מהיגן,

¶159על אחת כמה וכמה אז די שמגין ה בן גלייך נ ך דערויף ווי מ'ה ט געשטעלט דעם הוקומתה מיט ריינטראגן יענעם חלק, און אזוי שטימען, און אזוי שטימען ס'איז געווען דברים בעלמא, און ס'איז ד דער שטלא וטריא מאחורי הפרגוד, און ס'איז ברור לעיני כל, ז זיי וואלטן סיי-ווי סיי ניט רויס פון קאראדיציע, ב�

¶160אפילו ז ס'וו לט מען אויך רויס פון קאאליציע איז ד כמה טובים כהם, דער נ ך טובים בהם וו ס ס'וו לט מען פ רנומען די בענקלע, און ס'וו לט ניט געווען ערגער, ערשט וו לט ג ר געווען בעסער פון דעם שט נפונק וו ס זיי ווילן היטן פון די קאאליציע.

¶161במילא איז אין דערויף געט ן ניט קיין חשבון חשבונות העולם, ווי ד ס איז פ רהיטן פון משבית סיי ווי סיי ווי סיי ווי סיי וועט ניט געווען ק און ווי מ'האט געזען, אז מ'האט מכריז געווען, אז אויב מ'וועט מסתמא זיין דעם חוק שטיין כהלכה גייט מען גלייך ארויס איז מען געבליבן זיצן, און פארזוי געווען א מעשה מקרובית בשבת מ'האט מכריז אים ניט ארויס איז מען געבליבן זיצן וכו' וכו על אחת כמה וכמה, אז ס'איז דאס ביי די שמאלין.

¶162איז אמת מ'איז מאין און מ'איז לוחץ און מדוחק וכו' וכו אבער בנוגע לפער איז דאס א ענין וואס מ במילא איז דער פון משביר וואלט צו רות אים ניט געווען קיין משביר,

¶163דער ז ס'וו לט געווען וו לט ד ס געווען אין ז אופן וואס ס'וו לט ניט געווען קיין שברו ס'וו לט געווען מסתמא עפעס תיקון ן ענין פון אהבת ישראל מצד דערויף ה ט ד ס דער געד רפט זיין מיט חדשים לפני זה, דער ס'ה ט איצטער אויך ניט געקענט זיין, און שוין דעמ לט ה בן דערפון געוואוסט כמה רבנים, במילא איז אויך

¶164האט מען געקענט געפינען אפילו תישע אפילו תישן ווי תישן.

¶165אויך מיט דער ענין וו ס מ'ד רף מברר זיין הלכה לאמיתתה ד ס איז נתברר געוו רן כמה זמן לפני זה וכו דער עיקר איז אויך ט ד ס וו ס מ'מיינט, ז וויבאלד אז דער וו ס לא יבוא בקומות עד עליו איז קידושין טעסטין במילא איז די ז ך פ רפ לן איז ווי גערעדט פריער קידושין קפריתין איז אויך טעסטין.

¶166קידושי, אן היתר וואלט אויך תופף געווען די זעלבע זאך אין מיטן היתר, ממילא נעמט דעם, איז דער היתר היתר, דער היתר ניט קיין היתר סיי געפיין קידושין תופף.

¶167בהנוגע צו די קינדער ה ט מען אויך ג רנישט ניט פ רירוט, וו רום קען זמן מ'וועט ניט ה בן דעם בירור מיט לע פרטים וכו און מ'וועט ניט אויסהערן דעם צד שכנגד, דעם אף של האח והאחות קען ניט זיין קיין בירור מ'קען ניט וויסן.

¶168און ד ס איז ז ך וו ס ניט ווי ד ס איז, להבדיל, ב גויים, ז וויב לד ז מ'ה ט גע'פסק'נט איין מ ל איז ד ס פ רפ לן, ד ס איז, ז ס'וועט זיין בית-דין וו ס ער וועט קען זיין שוה במנין ובבנין, איז אפילו ז מ'פסק'נט על פי הלכות פון ער אויך פסק'ענען אנדערש, על אחת כמה וכמה אויב מ'וועט געפינען עדות וו ס זיי ז לן מארץ זיין און מזים זיין ט די עדות!

¶169במילא סיי בהנוגע צו זיי סיי בהנוגע צו די קינדער, ה ט מען ד ך ג רנישט ניט נסטאפן געווען.

¶170און דערנ ך קומט-צו דער עיקר הענין ד ס איז געוו רן ן ענין פון נערכיתא דמסמא, ן עיקר בדעת איצטער רעדט זיך ד ס וועגן שטעל פון רבנים מיט ”הלכה בכל העולם כולו”.

¶171צי אין דערויף קען ממשלה ז רן דיעה, אהערט זיך איין איז דארף פ רצונ'ען דעם דין כך וכך, און על מנת אין וועט מען אייך רויסהעלפן וכו' וכו דערנ ך ז גט ער, ז ז גט ז מ'וויל ווארטן ווארטן י ל ז גט מען ניי ס'ד רף געט ן ווערן שוין במהירות הבדות פאלט מען ד ס אויך, און איז ד ס ן ענין פון מעמד ומצב פון רבנות,

¶172בער ד ס איז ניט ט דער ז ך, ד רף זיין ן ענין פון רבנות.

¶173וו ס כאמור, ס'איז גענוג ז ס'איז נוגע איין שט ט.

¶174על אחת כמה וכמה ד ס איז נוגע וואו ס'איז דא רב, און וואו ס'איז דא בעל-הב ס וו ס צו אים איז נוגע כבוד הרבנות וכו ד רף ער זיך איצטער ב טר כטן צי מעג ער שווייגן, און טענה'ן ז ער איז פ רנומען מיט 'לימוד התורה', מיט 'קיום המצוות', מיט ענינים ”שכל דרכיך דעהו, כל” מעשיך לשם שמים, מיט די לע תירוצים וו ס מ'ה ט אין דערויף,

¶175פ רוו ס ז ג איך תירוצים? וו רום בשעת ס'קומט צו זיין אייגענעם כבוד, מ כט ער גלייך ק נפערענץ און רופט צוז מען די צייטונגען און מ ”כטו הוייסט תכל'” וו ס הייסט מ'ה ט נגערירט זיין כבוד.

¶176דעמ לט ה טער צייט. בשעת ס'רעדט זיך וועגן כבוד ה ו ”דבר הוי' זו הלכה ט ד” הויבט זיך ן זוכן תירוצים צי איז ער פנוי דער ער איז עוסק במצוה איז ער ”פטור מכל המצוות” כולם.

¶177אבער כאמור, דאס איז איצטער ניט נאר ן ענין פון רבנן זעלבסט-פארשטענדלעך איז דאס מער נוגע רבנן, וו רום ערשטן פאר רך דארף זיין יורה משפטיך ליעקב ותורצת לישראל זיי דארפן זאגן באלעבטן דאס באלעבטן דארף טאן,

¶178דערנ ך איז דאס ן ענין וו ס דאס איז זיי נוגע אויף דערויף ה טן זיי זאלן שומר זיין כלי די רבנות און כלי פון ”דבר הוי' זו הלכה” וכאמור,

¶179ט ד ס וו ס ס'איז שוין ד רבנים וו ס גייען רום מיט שטורעם, ז ס'איז געווען קידוש ה'ז מ'ה ט ב וויזן, ז הלכה ה ט רחמנות אויף אידן איז, ז הלכה ה ט רחמנות אויף אידן נ כמערער, ז שמאי ה ט רחמנות אויף אידן ט ד ס וו ס לערנען לע אידן, אפילו המערץ, בשבת בקיץ, אזוי ”מקבל את כל אדם בסבר פנים יפות” האט דאס געז געז גט שמאי!

¶180און ער האט דאך געז גט און מ'האט דאס אריינגעשטעלט אין אבות בשם אומרו, אז מ'ז ל וויסן זיין, אז דאס איז די הנהגה פון שמאי.

¶181נאר וואס דער? שמאי ה ט געה לטן, אז יעדער איד איז אזוי ווי הלל ה ט געה לטן פון יעדער איד אזוי ווי הלל ה ט געה לטן פון כהן גדול אזוי ה טשעמאיג געה לטן יעדער איד פאר כהן גדול,

¶182ז ער ד רף זיין ווי כהן גדול, במילא פונקט, זוי ווי ס'איז געקומען דער גר צו הלל און האט צו אים געז גט ער וויל ווערן כהן גדול, ה טער אים געז גט זאת לו זוי בשעת ס'האט ס'קומען צו שעמא אים געז גט ער וויל ווערן איד ה טער געקוקט צו ורעוי זיין כהן גדול דערפ רה טער מקווה געווען אין די ענינים.

¶183ניט מצד כבדנותא גל ט אין דעם זעלט ריין, כבדן אין מדין טבעות חס ושלום ער ה ט ניט געוו לט מזיק זיין גוי ש!

¶184פונקט זוי ווי זר גייט ריין ד רט ווי כהן גדול גייט, איז ד ס צרה און סכנה מיט לע פרטיות, ווי ס'שטייט ב מגיירו, ז זר שנכנת לקה לקדשי קדשים אפילו כהן גדול שאינו ראוי שנכנת לקהן

¶185לק�שי קטשי' איז ד ך אויך געווען דער היפך פון אריכות ימים ט ד ס וו ס סתמא ה ט גע'טענה'ט אזוי ”מקבל את צבל האדם בסבר פנים יפות”, און ה דם ז גט אויך ווי ס'איז כולל אפילו גויים ה טער מספיר געווען, ז מ'ז ל גוי ניט מזיק זיין,

¶186במילא איז ער ווערט ער גירות כדבעי ווי שמעוי ה ט געה לטן קען ער ווערן א איד, ואדרבא, אז מ'וועט וועלט ציוויים צי ממחף לאדין ווי די צוויי גירסאות ווי די גמרא ז גט אין בבא מציעא,

¶187משא"כ הלל ביי אים איז געווען די הלכה, ז א איד איז א איד און א כהן גדול איז א העכערע דרגא, במילא כדי צוגיין צו דער דרגא איז ניט פון א כהן גדול, ווי שען מ'ה ט געט ן, ווי שען מ'ה ט געקוקט אויף אידן, ה ט הלל געקוקט מצד ותנותו שלו, ה טער בדרך למילא אויך געקוקט אויף אים ותנותו של ישראל,

¶188האט ער אויך געוואוסט, אז מבזלו בין ישראל לעבן ס'איז א עיקר בתורה ונקט אזוי ווי מבזלו ב”יום השביעי לששת ימי המעשה” בער דאס איז ניט די הויכקייט פון א כהן גטן.

¶189וואס דאס איז דאך דער הסבר און די הסברה, אז כאטש אפילו איצטער איז בשמא במקום בסילול איני משנה איז לעתיד-לריא ווען אידן וועלן שטיין בעילוי הדרגא וועט דעמאלט זיין הלכה כבשמא ווי ס'שטייט אין כתב האריזל בכמה מקומות.

¶190אין לכאורה, וויב לד ז ס'איז אינו משנה, איז וואס איז נפקא מינה לעתיד לבוא?

¶191איז דער הסבר אין דערויף, פארוו ס איז איצטער אינו משנה די וועלט קען דאס נ ך ניט פארטראגן זא דיוק אין 'קיום המצוה', זא דיוק אין 'לימוד התורה'.

¶192לעתיד לבוא בשעת דער ”רוח הטומאה אעביר מן הארץ” וועט די גאנצע וועלט ווערן העכער, על אחת כמה וכמה אידן, וועט דעמ לט ב זיי ווערן די הנהגה מיט קרדנות, ווי שמאי ה ט געקוקט ז יעדער איד איז כהן גדול, בדוגמא ווי מ'איז געווען ביי מתן תורה,

¶193ואתם תהלים ממלכת כהנים שטייט אין מדרשי חז ל, ז ממלכת כהנים אז יעדער איד ביי מתן תורה איז געווען אין א דרגא פון ניט סתם כהן נ ר פון כהן גדול.

¶194על כל פנים בנוגע לנו איז ווי געז גט פריער, דאס איז ן ענין וו ס דאס איז ניט ן ענין פרטי,

¶195במילא גייט מען איבער לסדר היום, און מ'וועט ד ך ליגן אין מסביר זיין די ענינים צי די אך ואחות זיינען מוטרים לבוא בקעה דער ניט, אדער נדערש ד ס איז געוו רן אויס ענין פרטי פון אך ואחות.

¶196ד ס איז געוו רן שאלה כללית, ווי עס ד רף אויסזיין רבנות אין סלעגבוש, אין מרבורן, אין לאנדאן, אין פ ריז, בכל מקום וואו ס'איז ד ן ענין פון רב מטרבנות מ”דבר הוי' זו הלכה” צי ס'קען קומען צוגיין בעל-הב ס'און ז גן אים, איך וועל דיר געבן דעם חוזה אויף י ן, צי אויף פינף י ן, צי אויף ג נצן לעבן, אויב דו ביסט מיר מבטיח,

¶197ז דו וועסט מתיר זיין ט דעם און דעם ענין, און איך ז ג דיר בפירוש, ז דער בעל-הב ס'איז אים מהרץ און ער ה ט ניט ארומגעקוקט דעם דין, ז ער ה ט ארומגעקוקן דעם דין וועט ער סיי-וו סיי ניט פארשטיין וו ס ער דארפון צושן על אחת כמה וכמה ז ער ה ט ניט געהערט די עדות,

¶198על אחת כמה וכמה, ז ער ליין ז גט, ו”גלוי לכל העולם” כולו, ז ס'איז געווען דריי רבנים וואס ה בן ארומגעקוקט דעם ג נצן דין און ה בן גע'פסק'נט לאופן, ז זיי זיינען ניט מותר לבוא בקול קומט ער צוגיין מיט ט דער צביער,

¶199איז די שאלה איז, ווי גערעדט כמה פעמים ליידער ד רף מען ברענגען ראיה פון שיחה בטילה שלהם ד רט איז ד שופטים וו ס זיי פסק'ענען בפירוש ניט על פי ”דבר הוי' זו הלכה” און זיי ז גן, ז מ'ה ט זיי אים ממנה געווען ניט זיי ז לן פסק'ענען ל”דבר הוי' זו הלכה” נ ר במקפט העמים!

¶200זוי איז געווען אין ענגלאנג, און און אזוי איז געווען ביי נאפאליאנן, און אזוי איז געווען אין רום, אשר לכן דארפן זיי פסק'ענען לויט אט די משפטים, דער לשון הידוע משפטים חילוני ה ט זיך קיינער ניט דערוו קט קומען צוגיין צו איינעם און ז גן, ז מ'וועט אים ממנה זיין לס שופט ניט ניי!

¶201אויב ער איז מספיח, ז ער וועט פסק'ענען דעם דין באיזה ענין שיהי לאו דוקא אין ענין עיקר, א דבר של מדיקה איז קיינעם ניט איינגעפ לן, ער ביינו וו לט איינגעפ לן, וו לט מען אים ניט שייך צו געמאכט פון אים פוחן פרח ווען ער אונטערשטייט זיך צו ז גן, ז מ'ז ל רעדן מיט שופט און מפסם זיין אין לע צייטיקע, ז פ רוו ס מאכט מען אים פ ר שופט?

¶202דערפ רוו ס מתבטוח, ז ער וועט דערנ ך פסק'ענט אט דעם און דעם דין וו ס מ'ה ט שוין גע'פסק'נט פסקערט וועט ער ב ווייזן דעם קונט וועט וו ס ד ס איז שיחה בטילה שלהם חוקי העכם חוקי פון איני יהודים,

¶203ז ס'קומט צו תורה שלימה שלנו, אונטערשטייט מען זיך און דער עולם ה ט געשוויגן, דערפון ה ט זיך נגעהויבן די ג נצע צרה, ז מ'ה ט ד ס מכריז געווען ברבים, ז מ'שטעלט תביעה צו רב, ז ער מוז מתיר זיין, וויסנדיק ז דריי רבנים ה בן גע'פסק'נט שוין דעם דין,

¶204ניט וויסנדיק פארוו ס זיי ה בן גע'פסק'נט זיי אין וואס פאר ן עדות'ער, ה ט מען געגעבן א באשטעלונג, ז מ'מוז פסק'נען דעם דין באופן כך, און על מנת זה וכו דערפאר ה ט מען ניט מפסק'נט געווען, זיי איז ד זעלכע וואס זיי זיינען דאס מסביר.

¶205פארוו ס ה ט מען ט קע ניט מפסק'נט געווען ן איד וו ס ער איז בטבע, א רף בטבע וויל טאן א טובה אידן, פארוו ס ה ט מען דאס איינ דערפ רוו ס ד ס איז געווען פ רבונדן מיט דעם ג נצן ענין.

¶206איז ט ד ווערט די שאלה, אפילו ו ס'וו לט געווען ן ענין פון ערכיתא דמתנה איז ד ס געווען ן ענין וואס איז רבנות בישראל ניט דוקא אין ”ירושלים עיר הקודש, אפילו אין” חוץ-לארץ וו ס אוירה טמא און גופא טמא מיט לע פרטים שבזבר.

¶207און ט ד זעט מען אויף וויפל דער אויבערשטער ה ט רחמנא'ס אויף אידן, ווי אבער ווי ער זאגט אין דניאל, אז בסוף הים וועט זיין יתבררו ויצטרפו הדברים לכאורה האט מען דאס געקענט אפטאן שטילערהייט, אן שטורעם,

¶208אפווארטן עטלעכע טעג, ניט מפסם זיין אין אלע צייטונגען, אז מ'שטעלט די תביעה מיטן זנאך, אז מ'מוז מתיר זיין דעם אחוי אחוז במילא וואלט מען דאס דורכגעגאנגען שטילערהייט וואלט קעווען טאגן לבוא בקל און פלוני בן פלוני וו ט געה ט וו ס ער ד רף וו ס אים קומט וכו די עלפה ה ט מען בער ניט געקענט, ה ט מען זיך געד רפט דינגען וו ס דא ה ט זיך געט ן!

¶209ה ט דער אויבערשטער רחמנות געה ט אויף אין זיי ישן, און מיט חדשים פ ר דערויף ה ט מען געהויבן טומלען אין לע צייטונגען, און וויל וויסן זיין, ז ס'איז ד מחמירים ווי אזוי ה בן שוין געפ סעט, און אזוי קען ד ס ניט זיין, במ און ס'איז זיכערע ז ך ז מ'וועט זיי געפינען.

¶210וואס איז ד ס זוי זיכער? ד ס ה ט געז גט איד וו ס ה ט ניט געלערנט פון שולחן ערוך, על אחת כמה וכמה וו ס ס'ה ט ניט אויסגעהערט די לע אירות מיט די לע ענינים, און ה ט געז גט בפשיות, ז מ'וועט ד ס מפה זיין.

¶211וכאמור לעיל, און ניט געשריבן אין דעם בריוו, ד ס איז איצטער ניט פ רבונדן מיט א איש פרטי, און מיט מעשה פרטי, און אויך ניט פ רבונדן מיטן מעמד ומצב פון הכה וכות וו ס מיט זיי טוט זיך ד רף מען איז בעזונדער ווירול,

¶212בער איצטער איז ד ס רויסגעטר געוו רן אויף ן נדער ענין, און ד ס איז נוגע לקיום פון סהורים רבנות בכל מקום כהוב צי ד ס איז ן ענין וו ס איז ניט ן ענין, וו ס ממשלה ז גט דיעה צווישן לע דיעות,

¶213נ ר די ממשלה ז גט דעם פסק דין, און גיט נ ר דעם רשות, ז מ'גיט דיר צייט און רט ז ס'ז ל זיך מפלפל זיין און שקלא-וטוב זיין ביז וו נענט דו וועסטו רויסקריגן פ רוו ס דער פסק דין איז מבוסר אויף דעם ענין אויף צווייטן ענין.

¶214וכאמור, מצד אהבת ישראל, ה ט ד ך דער ענין געד רפט היפך הדבר, ה ט ד ך געד רפט ט ן מכמה חדשים לפניות אדער אויס דער פסק-דין איז ניט אויסגעהאלטן ט רן זיי איצטער ניט מכשיל זיין ט ד ס וו ס קידושין תופס איז דער פשט, ז קידושין תופס ד ס ווערט בער ניט קיין נישואי העתר, על אחת כמה וכמה בנוגע צו די קינדער וו ס ווערן עולה.

¶215ן ענין פון קידוש השם כאמור לעיל, ד ס איז דער גרעסטער היפך פון קידוש השם וואס ס'קען זיין אפילו אז ס'וו לט געוואוסט וועגן דערפון מערניט ווי עשרה מישראל,

¶216על אחת כמה וכמה מ'ה ט געמכט דערפון דעם גרעסטן פילסום, וו ס ס'קען זיין המעשה חדשים נ כ נ נט, במילא איצטער קען מען ניט טייטשן, ז ס'איז געווען נדערע סיבות מיט נדערע ענינים די ממשלה ה ט פ רויסגעז גט מיט חדשים פריער, ז זוי וועט זיין דער פסק דין.

¶217און ס'איז זעלבסט-פארשטענדלעך, אז ס'איז דא אזוינער וואס איך ווייס דעם לחץ וואס איך האב אויף זיך,

¶218וואס איר געפינט זיך ניט אין יענע ד' אמות, קען איר דאך פארשטעלן דעם לחץ וואס מ'האט דארטן, איר קען זיך אויך פארשטעלן נאך דער עץ וואס מ'זאגט איצטער בכיום ווען מ'גיט דאס איבער אויך מעורר לים, כדי מ'זאל ניט קענען דערנאך זאגן, אז דאס איז ביך יא מסכים ווען ד ז ג אים בפירוש, ז איצטער איז ד ס געוו רן איין שאלה פון אן אך ואחת.

¶219איצטער איז ד ס געוו רן שאלה וו ס הייסט רב בישראל צי ער ה ט אויף זיך 'אין עליו אלא הוי' אלקיו' דער ער ה ט פקודה פון דעם שר הצבא דער פון ממשלה וכו ז זוי ד רף זיין דער פסק-דין, און דערנ ך איז במילא איז ער ווערט דער ענין מערניט ז מ'ד רף געפינען די פעמים צו דעם פסק-דין וו ס ער איז פארפערט.

¶220זעלבסט-פ רשטענדליך, ז מ'וועט קענען מגביר זיין, ז בדרך מקרא ה ט געטר פן ז דער ”שר הצבא ה” ט געוואוסט ווי דער פסק-דין ניבה ולא ידע מה ניבה בער ער ה ט צוגעטר פן.

¶221ס'לייגט זיך בער ניט אין שכל, ז דריי רבנים וו ס ה בן אויב געהערט עדות און וו ס ה בן ב קומען סמיכות און וו ס זיינען ווי רבנות חדשים נ כ נ נד, ה בן גע'פסק'נט, ז אסר לבוא וכם איינער וו ס ה ט ניט אויסגעהערט די עדות,

¶222ניט געלערנט קיין פוסקים, ניט געלערנט קיין שס איז דוקא ער ה ט צוגעטר פן צו דעם פסק דין ווי ער איז לאמיתתם ס'איז ערפעס לייסט זיך ניט אין שכל, ז בדרך הטבע וועט זוי טרעפן.

¶223ובפרט נ ”ך, כאמור לעיל, כדי” צו מ כן נ ך לייכטער, וויסן קלארער וואס די שאלה איז איז רחמנא ליצלן האט מען דאס אפגעטאן אין אן אופן אז מ'זאגט אז ס'איז דא רבנן, מ'זאגט אז ס'איז דא א קונטרס, און זיכער אז מ'זאגט איר, ווערן די שוועריקייש, אז מ'האט מען געפינען רבנים וואס ווען חתמ'ענען אויף דעם,

¶224אדער צוזאמענשטעלן דעם קונטרס אויבן נאר מ'קען לערנען איז דא כמה אופנים וכו' וכו און אף על פי כן האט מען דא� וו ס לא היתך הזאת בישראל ד רף ה בן שבעה ימים פון ימי חימות ז גט מען, ז מ'ה ט געגרייט,

¶225איידער מ'ה ט נ ך געגעבן דעם פסק-דין, ה ט מען דיר שוין געז גט, ז זיי וועלן ה בן דעם פסק-דין, במילא איז ער ר דער ענין פון שבעה ימי חימות, דערנ ך וכיוצא בזה כל הענינים וכו' וכו

¶226וכאמור, ניט איכפאסטין דינים, ניט וויסנדיק די פרטים שבדבר, איז ד ס בכלל איז ד ך ניט מיין ענין, ס'איז מערניט וואס ס'זאגט א חזקה, אז דריי רבנן האבן גע'פסק'נט א דבר ברור איז מסתמא איז דאס מער קרוב אל האמת צו דעם צד דין וואס ס'זאגט א פרוי אדער א מאנזל,

¶227וואס זיי אליין זאגן, אז זיי זיינען ניט קיין רבנים אט דער עיקר איז אבער, אז בנדון דידן איז שוין ניט נוגע דער אך ואחוס, אז צוויי רחמנות וואס דורך זיי איז געקומען א תכלה לעולם בנוגע צו גאנץ רבנות בכל קצוי נוסף אויף מעמד ומצבה הפרטית, וו ס בכל אופן איז ד ס נוגע איז ד ס דימא פון השוקים שאין ביי אים אין אחת, ווי ער ז גט אין קהלת רבה, אין מדרש,

¶228ז ס'איז זיי טענה וו ס זיינען זיי שוליק ד ס זיינען שוליק די עלטערן, איז דערויף זיינען בער ד ס וו ס ”על ידיהם בא” תקלה ד ס זיינען זיי שוליק, ה ט מען אויף זיי געבר כט א צרה מוספת על כל הצרות כולם!

¶229און דערנ ך ה ט מען אים שקול געט ן דעם ג נצן מעמד ומצב הרבנות בכל העולם כולו, צי א רב קען ב קומען פקודות, ז ער מוז פסק'ענען באופן כך ס'איז מערניט וו ס מ'ד רף אויסמוצן זיין וו ס ער איז בקיץ און חריף און שקלא וטריא ער ז ל געפינען אין תורה דעם יסוד אויף א פסק"ע ז ך,

¶230דער וערבי איז ט דער וו ס 'אין עליו אלא הוי' אלקיו' אפילו ווען ער ד רף נקומען, ב קומען ספירות און קומען יקופה פלוני איז רירט ד ס ניט ן אין דעם אופן ווי ער פסק'נט שא ניט.

¶231וכאמור לעיל, ווי איידער ד רף מען זוכן ביי שפיל אויף דערן, ניט בתורה שלמה שלנו ווי די הנהגה איז מיט אונדער תורה, נ ר ווי די הנהגה איז משיחה ”תורה שלהם הלואי” ז ל במושך הזמן אויפגעהויבן וו רן דער כבוד הרבנות לכל הפחות,

¶232ווי מ'בציט זיך ד רטן צו שופט פון די ”משפטים בל ידעים”, פון די וו ס ווייסן ניט דעם אויבערשטן ניט זיין צרה וכו וו רום ד ס איז געמ כט אין ריים און אין לאנדאן און אין פאריז ובשער המקומות בדומה להם, אויף דערויף איז מבוסף יענע חוקים

¶233כמה וכמה לויט ה' ”תורה שלימה שלנו כשיחה גטולה שלהם”.

¶234און ט ד ס וו ס דערנ ך איז ד דער ענין פון עקב ונוטב, ווי געז געז גט פריער, דער ווי אחת וו ס ס'איז געווען אויף מיר, ז ער ז ל וויסן זיין ז איך בין פארק ככ תמיושב פין וועט ד ס אין דערויף ארירן, דערנ ך בין איך פארק ככ קיין כפי חב ד וכו וועט ד ס אין דערויף ארירן, דערנ ך בין איך פארק ככ קיין הפצת המעיינות

¶235במילא איז דאס ד ך ן מצוה פון ישוב לארץ, ן מצוה פון צדקות שקולה שכל המצוות זאגט די משנה אין שבת דא גייט ניט ן מצוה בעבירה ט רער ניט ן די מצוה!

¶236ווי די חקירה ז ל ניט זיין צי ער באקומט די שכר פאר דער מצוה, און אין עבירה מחבר מצוה און פאר דער עבירה וועט ער באקומט באזונדער ן עונש בער ווי ער ד רף זיך מוהג זיין אין דערויף קליגט קיינער ניט.

¶237לע זיינען מודה. ז ”פשוט העני את ידו לפני” און ער טענה"ט זוי ט ר אים דער ב לעב ס ניט געבן די צדקה!

¶238אפילו לויט דער דיעה, ז ער וועט ט ן דערפ ר סחר, פ ר דעם ענין הצדקה שבזבר, בער ט ר ט ר ער ד ס ניט ט ן, במילא איז וו ס איז די ז ך מ'וועט אויך זיין,

¶239ס'ט ר אין מסתר תפילין וכו ד ס איז דער ענין פון מסתר תפילין וו ס קומען דורך דערויף וו ס מ'וועט מערר זיין שקלו דעם ג נצן מצב הרבנות בכל העולם כולו ניט ט ד ס איז דער תכלית פון מבצע תפילין!

¶240און דער אויבערשטער וועט זיכער רחמנא צו ה בן, אל שורית עםי ישראל ז די וו ס וועלן זוכה זיין וועט ד ס זיי ניט שאדטן, און זיי וועלן לייבן תפילין.

¶241און יפוצו מעינו צוטו וועט מען ניט קענען אין דערויף נרירן, אפילו מ'וועט זיך וועלן מקום זיין אין פלוני בן פלוני וואס ער האט געז געז גט דער לשון כך וכך, ניט קוקנדיק אז מ'ז לט וויסן זיין ז ד ס איז היפך פון קידוש השם, ס'איז היפך פון אהבת ישראל, ס'איז היפך פון אנושיות, ס'איז היפך פון מעמד ומצב ווי ס'ד רף זיין יושר אין וועלט.

¶242און ויהי רצון, ז אין ווי ווי ות כסלו איז ז גט שייבט ד ך דער בעל השמחה והגאולה, ז הפלו ”והבדיל הוי' לעשות ימנה” 'בקרב הארץ' און ס'איז געווען ”פדה בשלום” ן קרב, ן מלחמה,

¶243און ביז וו נענט ז ”ברבים היו עמדו”, ז סוף-כל-סוף וועלן לע זען ווי די מעשה איז בפועל וו ס ד ס ה ט זיך געט ן, און זוכן וועגן ווי זוי ד ס פ ריכטן בקרוב ממש, סיי מצד דעם ענין פון קידוש השם סיי אפילו אין דעם ענין פרטי, ז רח מנת אויף די אף ואחות,

¶244וו ס מ'ה ט זיי ריינגעשלעפט אין ט דעם ג נצן ענין, ניט ד ס ה בן זיי געוואו ט וכו' וכו וו ס אין כאן המקום להאריך בזה, און כ טש אפילו ”אין דרך הטבע”,

¶245כאמור, זיי איז אויך אין דערויף ניט קיין וועג, ווי ס'גייט וועט מסתמא זיין נוצים ונוצב מיט לע ז כן, היתכן איך ה ט געז גט בנוסח כף וכף, און ה ט דאס געז גט ניט שבת ווי מ'ה ט ד ס ניט געקענט איבערגעבן אויב לעם,

¶246נ ר דוקא שביתן וועט מען מגיט סימן, און ה ט ד געז גט במילתא ”דלא משתמיא לטוו” רי אפות, ב וו רענענדיק ז דא רעדט זיך ניט וועגן ן איש פרטי, דא רעדט זיך ניט וועגן קומפרס אין שסלא-טריא פון הלכה פרטית,

¶247דא רעדט זיך וועגן ן ענין מקריב פון ג נץ מעמד ומצב פון תורה און פסקי הלכות אין תורה, וו ס ד ס ד רף גיין דורך רבנים, וו ס 'אין עליו אלא הוי' אלקיו' און אין דערויף העלפט ניט וו ס מ'מאכט ס'ז גט ז מ'וועט זיך פירן באופן כך דער באופן כך בהר דה איז נוגע דער פסק הלכה וו ס ער גיט רויס.

¶248און ז ד ס ווערט רויסגעגעבן דער פרסום הכי גדול, ז די פקודים וו ס ס'איז געווען געדרוקט אין לע צייטונגען, ז מ'ד רף זיי מתיר זיין ה ט מען איר מקיים געווען גלייך בשעתא חדר ברגעא חדר איז ד ס איז היפך פון קידוש השם שאין כמוהם

¶249דערנ ך קומט ד ך צו נ ך ן ענין, ס'איז דבר פלא ביותר, און אט ד זעט מען ביי זוי ”מושיב חכמים מכיר” ווי גערעדט פריער מצד דער וואס ד ס איז דור ישים קומען רויס די ענינים אין ז אופן בולט, ז מ'קען אין דערויף קיין טעות ניט האבן קיין סיי דין זא מין וו ס ער וויל זיך ליין אפנארן.

¶250לכאורה, ז מ'קלייבט אויס רבנים אין מעמד ומצב, וו ס דער מצב פון כשר, דורך תיקון בכל השטחות, דער מצב פון חינוך איז אים ונורך דער מצב פון די סתם מנים, פון די דרכותיות מ'רופט ד ס ד ן ן איז רחמנא ליצלן הולך ומתפשטן, דער מצב פון וואריינוס בין הנוער איז הולך ומתפשטן

¶251דער מצב פון כמה וכמה ענינים, צניעות וכו מיט אלע פרטים, מ'ד רף ניט רעדן, די גנותים של ישראל ווערן מערס ווי בשלחם של ישראל.

¶252לכאורה, וו ס ה ט געד רפט זיין די ערשטע טעג בשעת מ'ב קומט זא מין ס רט מאכט, זא מין ס רט השפעה?

¶253ה ט מען זיך געד רפט ריינווו רסן, מתקן זיין שמירה שבת, סינוך הנוהר, צניעות, עדר כל הענינים בלתי-רצויים, ע עס ט ן ז ס'ז ל ווערן ריבוי ליונדער, פייער און מקיים מקיים ניסות בעידור פון די לע ענינים ה ט מען ג רנישט ניט געהערט.

¶254די איינציקע ז ך וו ס איז רויס בקול רעש גדור בכל העולם כולו, ז מ'ז ל וויסן זיין, זוי ווי ס'איז ד ”פנים חדשות”, במילא איז ד חידוש אין תורת ה פרי חדשים ייתי תצא איז ניט ז מ'ה ט ב וו רנט, ז מעגלעך זיי זאלן זיך פירן אין ן אותן צנועה,

¶255אז אינגעלער זאלן לערנען תורה מיט שען מערער ווי מ'ה ט געלערנט ביז דערויף, ז כתרו ז ל זיין מער בהידור ווי ס'איז געווען ב ז דעם אפשר איז די ווי ס'איז אויך קתר ז ל זיין גל ס קשה אויף

¶256קדושת הארץ ובפרט אין שנת השמיטה, וו ס דעמ לט איז ד ך שבת להוי כל שנה כולה איז ד ס שנה השביעית, שבת להוי שבתך ועת איזמא וחזמך ועת איצטער אט דאס האט דאך געדארפט זיין די חנוכת פון אט דער שטעלע, פון דעם ענין מיט אים מאכן א מהפכה אין פור עבודה וגמילות חסדים.

¶257אין וואס האט מען זיך פארקאכט די איינציקן ענין ס'האט קיינעם ניט געהאט וואס מ'קאכט זיך אין איין און איינציקן ענין אין פוסק פה ומצפצף וואס טוט זיך מיט מצב הצניעות, וואס טוט זיך מיט מצב פון שמירת שבת וכו ווי גערעדט פריער, מ'דארף פרעגן בשלח

¶258ט ד ס איז ווי דער עולם ה ט געשוויגן ווען ס'איז רויס די דרישות פון די אנשי ממשלת, ז מ'מוז מתיר זיין די אך ואחית על פי הלכה, און דער עולם סיי ד רטן סיי ד ה ט געטרעכט צי די פרטי וועט שטימען באופן כך דער צוויטער פרטי וועט שטימען באופן אחר, און צי דעמ לט וועט מען קענען בלייבן אין קאאליטע צי ניט ט ד ס איז געווען די עציקע דגובה.

¶259איז ניט ן ענין פרטי פון דער ממשלה מיט דעם רב מיט דער תורה ד ס איז ן ענין כללי פון דערג נצן צוגאנג צו תורה, וו ס ביז איצטער איז געווען דער סדר מ'ה ט געז גט איינער האלב פון תורה, און צוויינער ז גט, אז פאר אים איז דאס פאר א רמי איז דאס ניט קיין ענין חס ושלם איז,

¶260א דריטער ז גט, ז אים ה ט ניט ער ז גט, ז משה רבינו'ס צייטן איז געווען באופן כך, בער איצטער איז ער א משה רבינו בדור זאגן, ז משה רבינו פסק'נט זוי,

¶261דערפאר וו ס ט ד ס איז די דריתא וו ס מ'ה ט אים געשטעלט לא היתה כמוה בישראל און ווי געז געז גט פריער, ווען איינער שטעלט ט די צביעיות צו שופט פון בית משפט עליון וו לט זיך געקערט די וועלט סיי אין ישראל סיי אין חוץ-לארץ, היתכן מ'וויל משא-זיין ניט משפט, בשעת מ'ה ט דאס געשטעלט דריתא צו תורה שלימה שלנו איז מען געשט נען און געשוויגן!

¶262און מ'האט זיך געשושקעט צי ער האט דאס געזאגט אין אן אופן דיפלאמאטיע און מ'דארף אים נאכגעבן, אדער מ'דארף אים ניט נאכגעבן.

¶263און ויהי רצון, אז באופן איש איז דאך שעטן דער גאנצער ענין צו די מענטשן וואס זיינען אין דערויף אריינגעמישט, ניט צו דעם ענין פון מצב הרבנות וכבוד התורה בכל מקום שהוא, דערנ ך ז ל זיין א נס לפנ

¶264און ט קע פ רק כט אין ענינים פון יחוצו מעיינותיך חוצה און ווייס בפורש די מינו ג וו ס מ'ה ט נגעוויזן מיטן קליינעם סינגער און מיטן גר בן סינגער, זיך זאל וויסן זיין, כך ו”כך, יזהור ויזהור” און וו ס ביסטו מוכרח שפרינגען בראש ס'איז ד נדערע וו ס זיי געפינען זיך בסמיכות מפעם און שווייגן, וו ס ד רפשטו שרייבן פון ברוקלין,

¶265ז איד וו ס זיצט אין חוץ-לארץ, פ סקנט ניט קיין שאל ה ט אונטער זיך ניט קיינע רבנים וכו איד וואס ווילן קומען צוגיין אידן, ווילן פ רברענגען צוז מען ז גט ער זיי איבער וו רט פון דעם לטן רבי'ן און דעם מיטעלן רבי'ן און צמח צדק אדער וו רט פון נגלה.

¶266ויהי רצון, אז כאמור, ז ד ס ז ל ניט שאדטן קיינעם ניט און קיין מענטשן ניט, און ס'ז ל זיין דער אויסמאך, ז די ענינים ז לן נסתקן ווערן במילואה ובקרוב ממש און ס'ז ל זיין מיט שיון תצא תורה ”תורת אמת” און מיט דבר הוי' ”דבר הוי' זו הלכה” מירושלים,

¶267און ז ל ברענגען משיח צדקנו בקרוב ממש, וו ס ער וועט זיין דער הלכה מלחמת ה' וינעצח און דערנ ך וועט ער יבנה בית המקדש במקומו און דערנ ך וועט זיך נהויבן ”ויקבץ נדחי ישראל” דער ענין פון 'קיבוץ גליות' בקרוב ממש, ובעגלא דידף.

¶268מ'זאל מען

¶269שוין פון טרעפן זיך באשפידן שוין פארברענגען.

¶270ס'איז געווען ס'איז געווען ס'איז געווען ס'איז געווען ס'איז געווען ס'איז געווען ס'איז געווען ס'איז געווען ס'איז געווען ס'איז געווען ס'איז געווען ס'איז געווען ס'איז געווען ס'איז געווען ס'איז געווען ס'איז געווען ס'איז געווען

¶271ס'איז ווי

¶272געזעצן אין טיורמע, וועלן זיי אפשר זאגן ן ניגון פון ד רטן, וואס דער מאן, אז דער עולל זאל קענען ניט די אידן.

¶273איז