טקסט

¶1ס'איז דאך כאמור אויך א התוועדות פארבונדן מיט ראשי חדשוכם מיט ראש חודש, און אזא ראש חודש אז ס'איז דא צוויי טעג ראש חודש, כאמור לעיל.

¶2וביחד עם זה איז מען דאך רגיל לקשר די ענינים וועגן וועלכע ס'רעדט זיך אין זמנים מסויימים, מיט די שיעורים אין חתת וואס אין די טעג,

¶3וואס די שייכות וואס יש לומר בקשר להענינים וואס ווארגן וועלכע ס'האט זיך גערעדט אויך מיט דעם ענין וואס דאס איז ראש חודש, און צוויי טעג ראש חודש, און מיט די שיעורים שביום זה, איז דאך דא פון די דריי שיעורים, פון חומש תהלים און תניא, איז דאך אויך דער שיעור שבאמצע דער ענין פון תהלים,

¶4וואס על דרך ווי ס'איז געווען בשמחת תורה איז מען דאך דעמאלט מסמיך, און ער שטעלט אוועק גלייך צו דעם סיום התורה אויך התחלתה, איז בשעת ס'איז דא צוויי טעג ראש חודש איז נאכמער מודגש דער סיום פון חמשה ספרי תורה מיט די התחלה פון חמשה ספרי תהלים,

¶5מיט די התחלה פון חמשה ספרי תהלים ס'איז דאך דא עד"ז בכל החדשים, בשעת אבער ס'איז א חודש פון כ'ט'ען יום איז זאגט מען דעם סיום פון חמשה ספרי תהלים אין סתם א טאג, ערב ראש חודש, די התחלה פון דעם חמשה ספרי תהלים זאגט מען בראש חודש,

¶6אין אזא מין ראש חודש וואס ער איז ראשי חודשכם, צוויי טעג ראש חודש, זאגט מען סיי דעם סיום און סיי די התחלה אין אן אופן אז ביידע ווערן געזאגט אין א טאג פון ראש חודש.

¶7וואס דאס איז נאכמער מדגיש די שייכות פון ”נעוץ סופן בתחילתן ותחילתן בסופן”.

¶8וואס דאס האט דאך א קשר ישר מיט דעם ענין פון ”חמשה חומשי תורה”, וואס מ'איז דארט מסמיך די התחלה מיטן סיום,

¶9אדער דעם סיום מיט די התחלה, וואס בכל ימות השנה איז דאך דא אויך דער סיום מיט דער התחלה, און זיי קומען בסמיכות.

¶10ווען איז זייער סמיכות בהדגשה?

¶11אין דעם טאג פון 'שמחת תורה'.

¶12וואס אט דעמאלט, אין דער זעלבער המשך אין די זעלבע פון די קרויים און פון די אמירת הברכות און קודם ההפטורה, וואס די הפטורה איז דער סיום פון קריאת התורה, וואס דאס איז דאך איינער פון די אפטייטשן פון הפטורה,

¶13איז איידער מ'איז מסיים קריאת התורה, וואס דאס איז די הפטורה שלה האט מען מסמיר געווען דעם סיום פון ”חמשה חומשי תורה” מיט די התחלה פון חמשה חומשי תורה.

¶14וואס ווי מ'זאגט דאך אין דעם יהי רצון איז דאך יעדער ספר שבתהלים ”שהוא מכוון כנגד” ספר בראשית, דער ספר ראשון, ועד"ז די שאר ספרי תהלים.

¶15וואס איז דער סיום פון ספר תורה, ”חמשה חתם שתורה”?

¶16איז דער ענין אין דער פרשה פון וזאת הברכה, וואס אין דערויף איז דא א געשמאקער דרוש, אויב מ'קען אויסטיילן איין דרוש פון דעם צווייטן, וואס דאס איז דאך אויך א שאלה בדבר צי קען מען זאגן שמו זו נעה און דו איז ווייניקער נעה וכו' מ'זעט אבער בפועל, אז מ'רעדט אפילו מיטן נפש אלקית,

¶17עאכו' כמה פון 'נפש הבהמית' וועגן א ענין של ברכה, און א ברכה נמשכת איז דאס איר געשמאקער צו הערן און צו לערנען און איבער'חזר'ן און איבערזאגן א צווייטן ווי ס'רעדט זיך וועגן סתם ענינים בתורה.

¶18ער ווייס אז ס'איז תורה אחת, ”מן הקצה אל הקצה”, אבער אעפ' כן איז דא ענינים וואס מ'לייענט בלחש, און דער עיקר ענינים וואס ער הערט מיט מער געשמאק ווי ער הערט די אנדערע ענינים,

¶19בפרט נאך ער דארף דאס דערנאך איבער'חזר'ן וכו', ביז וואנענט אז תורה אליין זאגט און פסק'נט אפ אז מ'דארף מסיים זיין ”בדבר טוב, מסיים” זיין אין תורה עצמה, וואס וואס ער וועט מסיים זיין וועט דאס זיין דבר אלקינו.

¶20און ווי דער רמב"ם פסק'נט אפ, אז ס'איז ניטא קיין חילוק צווישן א ענין אין תורה צי דאס איז א חס לויטן תמנה אדער ”אנכי הוי' אלקיך, אעפ' כן” פסק'נט תורה אליין אפ אז מסיימים איז מסיימים בדבר טוב, ביז וואנענט אז צוליב דערויף חזר"ט ער איבן פסוקים.

¶21מ'היט זיך אויס אויף ניט מפסיק זיין צווישן דער קריאה מיט דער ברכה, צוליב לסיים זיין בדבר טוב חזר"ט ער איבער נאכאמאל דעם פסוק וואס ער האט שוין אים אמאל געזאגט,

¶22מיט נאך כמה ענינים והוכחות לזה, וואס דער עיקר הוכחה איז ”מעשה רב” אזוי איז דער גשמ ט.

¶23וואס יש לומר אז דאס איז דאך אויך אז מ'האט איינגעטיילט תורה און געגעבן די נעמען האט מען געגעבן דעם נאמען פון דעם סיום פון סדרה מיט וועלכע מ'איז מסיים תורה האט מען איר א נאמען געגעבן ברכה, אדער אין אנדערע ספרים וזאת הברכה,

¶24ווארום מסיימים? בטוב.

¶25איז דא, כאמור, א געשמאקער דרוש פון צמח צדק אויף וזאת הברכה וואס שוין אויך געדרוקט, וועט מען מערניט ווי איבערזאגן די נקודה, איז דערנאך וועט מען דארטן זען די גאנצע אריכות, וואס ער שטעלט זיך אויף זאת הברכה און ברענגט אראפ וואס ס'שטייט אויף דערויף אין מדרשים אין צוויי ערטים,

¶26אז וואס איז דער ענין וואס משה רבינו האט געזאגט דער לשון וזאת הברכה?

¶27אז משה רבינו האט אנגעהויבן זיינע ברכות מיט דעם וואס יעקב האט מסיים געווען זיינע ברכות, און יעקב האט אנגעהויבן זיינע ברכות מיט דעם וואס יצחק האט מסיים געווען זיינע ברכות, און יצחק האט אנגעהויבן זיינע ברכות דערמיט וואס אברהם אבינו האט מסיים געווען זיינע ברכות.

¶28וואס העכער גייט מען ניט, איז קיין פלא ניט, ווארום לאברהם ניתנו הברכות, בהי' ברכה, אים האט מען געגעבן די ברכות, הויבט זיך אן דער פירוש, דער מאמר חז זאל, אנהויבנדיק פון אברהם.

¶29אז במדת סיום אברהם ישראל יצחק, דערנאך האט געזאגט יצחק, אז דאס מיט וואס אברהם האט מסיים געווען וועט ער מתחיל זיין, דערנאך האט געזאגט יעקב, דערמיט וואס יצחק האט מסיים געווען וועט ער מתחיל זיין, דערנאך האט געזאגט משה, דערמיט וואס יעקב האט מסיים געווען וועט ער דערמיט מתחיל זיין, דערנאך איז געקומען דוד המלך,

¶30און האט געזאגט דערמיט וואס משה רבינו האט מסיים געווען דערמיט וועט ער אנהויבן זיינע ברכות.

¶31און מ'זאגט, אז אברהם האט מסיים געווען די ברכות מיט ויתן, ”ויתן את כל אשר לו ליצחק”, בשעת יצחק איז געקומען אנהויבן זיינע ברכות האט ער אנגעהויבן מיט ויתן, ויתלך אלקים מטל השמעה ממושמע נהגות.

¶32מיט וואס האט יצחק מסיים געווען זיינע ברכות?

¶33מיט ויקרא אל יעקב, האט יעקב אנגעהויבן זיינע ברכות מיט ויקרא צו די בנים, און האט זיי דערנאך געזאגט די ברכות.

¶34מיט וואס האט יעקב מסיים געווען די ברכות זיינע?

¶35”וזאת הברכה אשר ברך” אותם אביהם האט משה רבינו געזאגט, אז ער וועט אנהויבן זיינע ברכות אויך מיט וזאת הברכה.

¶36מיט וואס האט משה מסיים געווען זיינע ברכות?

¶37מיט אשריך ישראל האט דוד געזאגט אז ער וועט אנהויבן זיינע ברכות מיט ”אשרי האיש”, מיט די גאנצע אריכות וכפול אשרי' וכו'.

¶38און דערנאך איז ווי ער איז דאס מבאר, אז דער ענין פון אברהם איז דאך געווען מדת החסד, 'המשכה מלמעלה' למטה, וואס דאס איז דער ענין פון ויתן, ס'איז אבער נאך אלץ אין 'עולם האצילות'.

¶39ענינו של יצחק איז געווען, וואס ס'איז געווען עליון 'מלמטה למעלה', וואס ווי אזוי דאס איז נאך דערויף ווי חסד ענדיקט זיך זיין 'המשכה מלמעלה' למטה?

¶40הויבט זיך דעמאלט אן דער ויקרא, וואס דאס איז עבודתו וברכתו ”של יצחק, ויקרא” אויף ארויסרופן אט דאס וואס ס'שטייט באהאלטן אין א ”הלאה מלמטה למעלה”.

¶41דערנאך אבער איז דאך דער תכלית אויך פון גבורה, אז ס'זאל זיין דערנאך, וואס דערפאר האט ער מסיים דערווען מיט ויקרא.

¶42דער סיום איז דאך אבער אז דערנאך זאל זיין דערנאך די 'המשכה מלמעלה' למטה, וואס דערפאר איז יעקב וואס ענינו איז די 'המשכה מלמעלה' למטה האט אנגעהויבן פון ויקרא נאר ניט דער ויקרא העלאה 'מלמטה למעלה', ויקרא 'המשכה מלמעלה' למטה.

¶43וואס וואס איז די ענינות של יעקב, און פאר אים יצחק, און פאר אים אברהם, איז דאס נאך אלץ אין 'עולם האצילות', אבות אינן המרכבה וכו' מיט די גאנצע אריכות ווי ער איז מבאר דארט אין מאמר.

¶44בשעת ס'איז געקומען משה רבינו, האט ער געזאגט, אזוי ווי דער ענין פון 'עולם האצילות' ברכותיו האט זיך געענדיקט דארף מען ממשיך זיין אין עולם מזביער, דארף מען האבן א מקור וואס איז העכער פון וואנענט מ'נעמט די ברכות אין 'עולם האצילות',

¶45וואס דאס האט שוין צוגעגרייט משה רבינו, דורך דערויף וואס ער האט מסיים געווען מיט אשרחא ישראל וואס אשרחא איז דאס דער ענין התענוג והאשר, וואס דאס איז כתר העכער נאך פון חכמה און פון חסד און פון גבורה און פון תפארת, מיט אלע עשר ספירות די אצילות,

¶46און האט אויך געזאגט אשרחא 'לשון רבים', וואס דערפאר האט דערנאך געזאגט ”דוד מלך ישראל” וואס ענינו איז דאך געווען, דם רב שפחתא אויף ממשיך זיין די ברכות אין עולמות ביח,

¶47האט ער אנגעהויבן פון אשרחם, ווארום עבודתו איז אויף ממשיך זיין אין 'עולם הזה' התחתון און צוגרייטן דעם בית המקדש פון דברים גשמיים זאל פון זיי אויפגעבויט ווערן א בית המקדש אין אן ”ארץ טובה ורחבה”, ניט אין א מדבר, אין אן ארץ טובה ורחבה, וואס זי איז פריער געווען 'ארץ כנען',

¶48מוקולקלים שבאומות, און דארטן גרייט צו מיד הוי' עלי ישכיל גרייט צו דוד המלך אז דארטן זאל ווערן אויפגעבויט א בית המקדש וואס זאל דערנאך צוציען מלכה שמה.

¶49וואס דערפאר דארף מען נעמען פון נאך א העכערן ארט, וואס דערפאר איז אויך הויבט ער אן כדי אויפצוטאן זיין ענין מיט דעם ענין פון אשרו,

¶50און פתח באשרו, און וסיום באשרו, ווארום כדי צו ממשיך זיין ביעה דארף מען האבן ניט נאר פון חיצונות הכתר, נאר אויך פון פנימיות הכתר,

¶51וואס דערפאר האט דאס משה רבינו מרמז געווען, אז שלך איז 'לשון רבים' בא דוד שטייט דאס באזונדער, ווארום דאס קומט אראפ 'למטה מטה', איז דא פנימיות הכתר און חיצונות הכתר, מ'איז מבאר דארט בארוכה.

¶52אין דעם מאמר, כאילו וואס איז שוין געדרוקט אין אור התורה.

¶53וואס עפי זה איז דאך יש לומר, עכ"פ בדרך אפשר, מ'מאנט דאך בא יעדער אידן טערו חכם ויחכם עט.

¶54אז אף על פי וואס ”כל התורה כולה” ניתנה למשה מסיני, ”אפילו מה שתלמיד ותיק עתיד” לחדש, מאנט מען בא דעם תלמיד ותיק ער זאל הארעווען ביז וואנענט ער וועט מגלה זיין אט דאס וואס ער דארף מחדש זיין,

¶55וויסן אז דאס איז שוין געגעבן געוואר למשה מסיני, אבער כל זמן ער וועט ניט הארעווען און ניט מחדש זיין קומט דאס ניט אראפ כדבעי בעולם הזה התחתון.

¶56וואס על דרך זה איז פארשטאנדיק, ובפרט אין 'לימוד התורה', זאגט ער אין זהר, אז ענין פון תורה איז ניט אזוי ווי תפילה, תפילה איז ענינה, און אזוי האט מתקן געווען אנשי כנסת הגדולה, אז מידי יום ביומו זאגט מען דעם זעלבן נוסח,

¶57אין א מדת התפילה, וואס דאס איז עיקר התפילה, על אחת כמה וכמה אין ג' ראשונות און ג' אחרונות, וואס דאס איז דאך בכל יום, אפילו ”בשבתות ובימים טובים”, אלץ די זעלבע,

¶58משא' כן אין תורה איז פונקט דער היפך, ס'דארף זיין לאפשהו ער דארף מוסיף זיין, ביז וואנענט אז דער אלטער רבי פסק'נט אפ אין הלכות תלמוד תורה בנוגע צו יעדער אידן, אז ער דארף זיך משתדל זיין, מחדש זיין אין תורה,

¶59און אויב ער לערנט תורה און חזר"ט איבער מאה פעמים ואחת אלע ענינים פון תורה, און ער קען אבער מחדש זיין און האט ניט מחדש געווען איז ער זאל וויסן זיין דעם גודל הענין אין כיוון בלתי רצוא וואס ער האט דורך אויפגעטאן.

¶60מ'וויל ניט זאגן דעם ווארט פון היפך מצוה.

¶61וואס כאמור, ס'איז א דין ”אין נגלה, אין” הלכות תלמוד תורה פון דעם אלטן רבי'ן.

¶62דער ביאור בזה, ס'שטייט אין דושי חסידות, מיוסד אויף לשון הזהר, ”לאפשו לה” ס'איז אבער א דין אין הלכות תלמוד תורה.

¶63וואס דאס איז דאך אויך דער ביאור, כמדובר כמה פעמים, אז מ'זאגט אז קריאת מגילה איז גדולה אז אפילו מבטל תורה פרעגט מען דאך די שאלה וואס הייסט זי איז מבטל תורה?

¶64בשעת מ'לייענט די מגילה, לייענט מען א חלק אין תורה.

¶65אלא וואס דען, ס'איז דאך דא אזא מין וואס 'לא ידע מאי קאמר' איז ערשטן, ס'איז ראובדו כולו ווייסן יא מאה קאמר, אז ס'רעדט זיך וועגן נס פורים און מ'גראגערט און מ'קלאפט אויף המענ'ען וכו', אפילו די וואס ווייסן ניט, איז אין תורה שבכתב איז ער יוצא און מאכט א ברכת התורה אע' פי וואס 'לא ידע מאי קבר'.

¶66וואס זאגט מען דא אויף גדולו קריאת מגילה, ווארום בשעת ער איז קורא ממגילה איז ער מבטל תורה, זאגט מען אויף דערויף דעם ביאור, וויבאלד אז ער איז שייך אין דעם זמן מחדש זיין אין תורה, און ער חזר"ט איבער א פריערדיקע זאך,

¶67וואס ער ווייס שוין און ער לייענט איר מיט א שנעלקייט, אז ער איז ניט שייך ער זאל דעמאלט מחדש זיין אין עניני מגילה בפרט נאך אויב ער לערנט א אנדער ענין בתורה, ווערט דאס אנגערופן 'ביטול תורה' על פי נגאלה.

¶68דערפון אויך פארשטאנדיק, אז בשעת מ'דערציילט אים גאנצן סיפור ההשתלשלות, און דערנאך זאגט מען, אז מ'זאל וויסן זיין דוד ”נעים זמירת ישראל” האט פתח בעשרו,

¶69און אין אן אופן נאך אז אויב עשרו איז בא אים געווען אזויפיל כפול אז יעדער מזמור וואס איז געווען בא אים חבי איז האט ער אנגעהויבן מיט אשר און מתייענג געווען מיט אשר.

¶70בשעת א איד לערנט דעם מאמר אין מדרש, עאכו"כ מיטן ביאור פון צמח צדק דארף זיך בא אים שטעלן די שאלה וואס דארף ער טאן ווייטער.

¶71אז ער דארף טאן ווייטער, שטייט אז ער דארף זיין להפשות"ל, און ווי אזוי דארף ער טאן ווייטער?

¶72זאגט אים דער מאמר חזר, אז במה דער סיום אין דערויף דארף ער זיין דער פסוק.

¶73וואו רעדט זיך וועגן דוד המלך?

¶74איז דאך דא ווי ס'שטייט זיינע מזמורים ווי ס'שטייט גאר אין שמואל שטייט אויך א גאנצער מזמור וואס דוד האט געזאגט, און דערנאך שטייט נאך א צווייטן מאל דער מזמור פון דברך מפני שאול, און דערנאך צום סוף נאך א מזמור וואס דוד האט געזאגט.

¶75אף על פי כן דער מדרש ברענגט אראפ, ווי דוד האט ג אין ספר התהילים שלו, במילא דארף מען זוכן וואו דוד המלך האט מסיים געווען, מיט וואס האט ער מסיים געווען אין ספר התהילים שלו, און אט דעמאלט דארף זיך יעדער איד משתדל זיין, אז במה דער סיום דוד זאל ער טאן א תלוי בו, און אין דעם זאל זיין זיין התחלה.

¶76ו”על פי הביאור אין” דעם מאמר, אז דוד האט שוין אויפגעטאן אז ס'איז נמשך אין 'גשמיות העולם', אין עולמות ביער דארף ער ממשיך זיין נאכמערער אין 'גשמיות העולם'.

¶77מיט וואס האט דוד מסיים געווען?

¶78איז דא אין דערויף צוויי סברות.

¶79איין סברא איז פשוטו של מקרא.

¶80פשוטו של מקרא שטייט אין תהלים גופא, אז מיט וואס איז געווען ”כלו תפילת דוד בן ישי” מיטן קאפיטל א'ב.

¶81און רש"י שטעלט זיך אויף דערויף, אויף דערויף, אויף א מקרש, אויף דערויף, היתכן דאס איז דאך א קאפיטל אין מיטן תהלים, און דערנאך איז דא צענדליקע קאפיטלעך תהלים, און מ'זוכט אויף דערויף טעמים והסבורים וכו'.

¶82בפרט נאך לויט דעם גאנצן המשך פון דעם מאמר חז"ל זעט מען, אז דער מאמר חז"ל איז מדייק וואס ס'שטייט אין תורה שבכתב צום סוף אין דעם שבתורה,

¶83איז אין כתב שבתורה וואס רעדט זיך וועגן 'ברכת אברהם' איז ער מסיים מיטן ווארט ווייתו, ועל דרך זה בא יצחק און בא יעקב און בא משה און בהתחלה פון דוד'ן.

¶84וואס דערפון איז פארשטאנדיק, אז אע' פי וואס פשוטו של מקרא איז וואס איז געווען סיום דוד, כלות פילות דוד במישי אבער דא רעדט זיך ווי דוד האט דאס אריינגעשטעלט זיינע ברכות אין תורה,

¶85פונקט אזוי ווי די פריערדיקע האבן אריינגעשטעלט אין תורה, מיט וואס האט דוד מסיים געווען ברכותיו אין תורה שבכתב אין עשרים וארבעה 'כתבי קודש' מיט ”קול הנשמה תהללו ידקו הללוקו”,

¶86און אויף דערויף זאגט מען א אידן, אז במה דער סיום דוד דארף ער זיין דער מסכיל.

¶87וואס איז דא די הוספה אויף דערויף וואס סיום דוד?

¶88צום אלעם ערשטן איז די הוספה וואס בא דוד'ן איז דאס דער סיום.

¶89לאחרי ווי דוד האט אים געגעבן דעם כח, דארף ער דערפון אנהויבן.

¶90וואס דארף ער אנהויבן? מיט ”קול הנשמה, טהלל” יעודקע הללוקע.

¶91וואס וואס איז דא דער ענין בפשטות הדברים?

¶92עאכו"כ ווי דאס איז על פי חסידות, אז קול הנשמה איז דער טייטש בפשטות יעדער באשאפענער מענטש וואס האט א נשמה, אויף יום ”אשר נשמת רוח בחיים באפך” איז וואס דארף זיין זיין התחלת,

¶93העבודה און דאס איז דער מברך און ממשיך בעולם דארף זיין, אז א-ל הנשמה דארף זיין תהלל יו דקו.

¶94וואס איז דער אויפטו פון יו דקו לגבי 'שם הוי'' לגבי ובקו פון א 'שם הוי'' אויף יו דקו איז מען נגד עמלך, ער באהאלט דאס, א נסתרות להוי' אלקינו באהאלט ער דאס אז דאס זאל ניט האבן קיין השפעה אויף 'לימוד התורה' 'וקיום המצוות',

¶95וואס דערפאר איז דאך אויך 'נקרא בשם' המלך ”ומלך ממול ערפו” ער איז מבדיל ”כי יד על כס” יו דקו צווישן יו דקו מיטן ובקי.

¶96זאגט דער פסוק, אז א-ל הנשמה תהלל ווי ער טייטשט אפ אין לקוטי תורה, און איז פארשטאנדיק אויך בפשטות, הלל איז דער טייטש לויבן, לויבן אבער בגלוי, ניט במחשבה,

¶97און ווי ער טייטשט אפ אין לקוטי תורה, כאמור, אז הלל איז דאס מלשון בהללו נרו אז דאס לייכט, און דערפאר איז 'נקרא בשם' הללו, ווי ער איז דאס מאריך בארוכה אין לקוטי תורה אין שיר השירים.

¶98און דערנאך זאגט מען, הללו כן?!

¶99ניט ער באגנוגנט זיך דערמיט, אז ער לייכט דעם יו דקו זאל אראפקומען אט דארט וואו דוד האט מסיים געווען אין התחלת פון עולה מזביעה, צוגעגרייט דעם בית המקדש בויט ער דעם בית המקדש.

¶100בלבו, און דערנאך בביתו, דערנאך בשכונתו, און דערנאך בלב פון יעדער אידן צו וועלכן ער קען דערגרייכן, בויט אים מיטן יו דקו פון 'שם הוי,"'' אין אזא אופן אז דער יו דקו שטייט אין אן אופן פון להלל 'וגלוי ואור' ומאיר,

¶101פועל"ט דאס אויפן ובקו אויף 'לימוד התורה' 'וקיום המצוות' מאכט פון דעם אידן הללוקו אז די גאנצע וועלט ארום אים הויבט אן לויטן יו דקו, לויטן אים אין אן אופן אז דער יו דקו איז מאיר אין די גאנצע וועלט.

¶102וואס דאס איז איין ביאור אין פשטות הכתובים.

¶103דערנאך איז דא א מדרש אין בראשית רבא, ער טייטשט דאפן אויף ”כל הנשמה תהלל” יו דקה הללוקו אז על כל נשימה ונשימה דארף מען לויבן דעם אויבערשטן.

¶104אז מ'דארף בענטשן אויף אכילה ושתי' וכיו צי בזה איז א דין אין שולחן ערוך.

¶105זאגט דער מדרש, אז ס'איז דא א פסוק, ”כל הנשמה תהלל” יו דקה הללוקו אז מ'דארף לויבן דעם אויבערשטן מברך הקב", על כל נשימה נשימה.

¶106וואס מ'זעט, מה דאך אז ס'וועט שווער פועל זיין בא דעם 'נפש הבהמית', אז זי זאל זיך ניט איינרעדן אז ”כחי ועוצם ידי עשו לי את החיל הזה” אויף דעם לחם ומים וואס ער עסט און טרינגט, און ער זאל זאגן ”שהכל נהי' בדברו”, ולולאש וואס הכל נהי' בדברו, ניט קוקנדיק אויף זיין גאנצע הארעוואניע, איז ווער ווייס צי ער וואלט זיי געקומען צו דעם טרונק וואסער?

¶107אט דעם טרונק וואסער וואס ער טרינקט איז ער טאקע א גוויה, און א יד שבי דם, און א קרב פון עולמות, און פארדרייט זיך די קאפ פון דער גאנצער וועלט ארום אים די קאפ, און רעדט ניט קלענערע סכומים ווי דוקא מיליאנען דאלער, ניטיקער דערפון דאס איז א משל ווי ער זאגט אין מדרש למלך וואס מ'האט אים ג

¶108מ'רעדט וועגן אים וועגן ניין הונדערט און ניין און ניינציק טויזנט דאלאר דאס איז ווי מ'לויבט א מלך מיט א פרוטישער נחושת, מיט אים דארף מען רעדן וועגן מיליאנען.

¶109על אחת כמה וכמה, ס'רעדט זיך וועגן טרינקען א שלוק וואסער, ”ומה נחשב הוא” לגבי דעם רכוש וואס ער האט, דארף ער אימעצן דאנקען דערפאר וואס ער האט דעם טרונק וואסער?

¶110זאגט מען אים דארפסט מאכן ניט סתם דאנקען און מאכן א ברכה אז א צווייטער איד זאל ענטפערן נאמען, און די ברכה דארף זיין ”שהכל נהי' בדברו”, אט דעם טרונק וואסער וואס דו גייסט טרינקען איז דאס מערניט ווי קומט דאס צו דיר דערפאר וואס דאס איז נהי' בדברו פון דעם אויבערשטן!

¶111האסט טאקע די גאנצע געלט, גיסט טאקע אויף צדקה, טוסט אלע גוטע זאכן, בשעת אבער דו ווילסט טרינקען א טרונק וואסער דארפסטו אפדאנקען למי וואס ס'איז געווארן בדברו דער טרונק וואסער.

¶112”ועד"ז אין שאר” הברכות, קומט צוגיין דער מדרש און זאגט א 'דבר חידוש'.

¶113דער אויבערשטער האט באשאפן א מענטשן ניט נאר א אידן, אז ער האט קיין ברירה ניט, כל זמן וואס ער איז חי מוז ער אפילו.

¶114ניט ער וויל ער יא, וויל ער ניט, האט ער פון יא אנא ניט אנא ס'איז ניט בבחירתו, ס'איז ער מוז זיין א נושם, ער מוז האט דאס.

¶115און אזוי טוט א ניטחייד, און אזוי טוט א בעל חי, און אזוי טוט א ניט נאר מאלער בעל חי טוט אויך אזוי.

¶116ער קען טאן כל הענינים, אבער אויב ער איז א בעל חי איז ער נושם.

¶117קומט צוגיין דער מדרש און זאגט אז בשעת דו ביסט נושם, וואס לכאורה האט מען דיר מכריח געווען דו זאלסט טאטענען זאלסטו וויסן זיין, דו דארפסט לויבן דעם אויבערשטן ”על כל נשימה ונשימה”.

¶118נוסף אויפן כללות הענין, וכמבואר אין ספרי מוסר אויך אין כמה ספרים, אז אין וואס א מענטש איז מערער געוואוינט מויגט זיך ביי אים אלץ מערער אז דאס איז ”עולם כמנהגו נוהג”, און ער דארף בא זיך פועל זיין, אז ער זאל פילן מיט אן אמת, אז דאס איז נהי' בדברו.

¶119בשעת ער מאכט א גרויסן דריי און א גרויסן שווינדל אין מסחר, און אף על פי כן האט ער מצליח געווען, און האט מאביע געווען שלא בערך לייגט זיך ביי אים בשכלו פון זיין 'נפש הבהמית', אז דער אויבערשטער האט געגעבן הצלחה.

¶120בשעת ער מאכט א קליינעם שווינדל, און האט א קליינעם פארדינסט, אדער גאר אן אשווינדל, ער גייט אויף א נארמאלן וועג, געקויפט א פאפיר אויפן וואלס סטריט, האט זיך געלייגט שלאפן,

¶121און דערנאך האט זיך געהויבן דער פאפיר פאר די אלע וואס האבן דאס געקויפט.

¶122פרעגט ביי אים דער נפש הבהנית וואס כאפסט זיך אויף פון שלאף, און דאנקסט דעם אויבערשטן?

¶123די קאמפאניע האט א מיליאן שערס, וואס פון וואס ס'ליגט בא אידן, וואס דו ביסט איינער פון זיי, און אלע שעס האבן זיך געהויבן טוט ניט דער אויבערשטער קיין נס, בפרט נאך שלא רצוא אז בא אים זאל זיך ניט הויבן דעם שער.

¶124מוז על פי טבע זיך הויבן זיין שער!

¶125אזוי שטייט אין וואלסטעווען. איז וואס האט ער בא וואס צולויבן?

¶126ער זאגט דאך ניט קיין אמת, ער זעט אין דערויף ניט קיין אויפטו ג, קיין זאך וואס איז פארבונדן מ זיין חלק פון אידן איז א קליינער רחוז, א קליינער פראצענט פון די אלע שער'ס, זאגט מען, אז דער איד האט א שער דארף ער טראכטן פונקט פארקערט.

¶127אט די אלע וואס האבן די שער'ס, מיט דער קאמפאניע אליין, מיטן לאסטוויט אליין, זיינען אלע באשאפן געווארן ”לא נבראו אלא לשמשוני”.

¶128אזוי ווי דער אויבערשטער וויל אים געבן הצלחות, און בא אים זאל צוקומען אין זיין רכוש אזויפיל און אזויפיל דאלאר איז ”נברא כל העולם כולו” לשמשונים אז ער גיט זיך א כאפ, אז דער אויבערשטער האט באשאפט וואלט סוויט מיט די אלע מעקלעת דארטן, מיט די אלע דרייעות דארטן, מיט די דרייעות וואס זיינען נאך גרעסערע דרייעות פאר אים!

¶129זאגט אים תורה, אז זאלסט וויסן זיין, אז די אלע גרויסע דרייעות זיינען באשאפן געווארן כדי דו דאס קענען מאכן און דיין גריידל איז באשאפן געווארן, דיר זאל קענען האבן נאך א פאר דאלער איז צו געבן נאכמער צדקה.

¶130דארף מען ניט האבן קיין הסברה פארוואס ער דארף דינען דעם אויבערשטן, פארוואס ער דארף דאנקען דעם אויבערשטן, אבער פועל זיין דאס בא זיך!

¶131איינע פון די שווערסטע זאכן בדוגמא ווי גערעדט בהנוגע ”על כל נשימא ונשימא”.

¶132און אט דאס זאגט מען בא מדות סיום ד פון ארץ שבעה אומות, מיט אמון ומואב, מיט כיבוש דוד, מאכן דערפון ערטער וואס זיינען מחוייב במעשיות בטרומות, מיט די רבנן מן התורה, מיט די אלע חילוקי דינים דא,

¶133וואס דאס איז שוין געווען אין עולמות ביאור, און דערנאך האט דוד מסיים געווען, אז כל הנשמה, יעדער איד, וואס ער האט אן אמת'ער ”נשמת רוח חיים ביפיו”, דארף זיך פארנעמען, מיט מאיר זיין יו דקו פון 'שם הוי' ביז אין אן אופן אז ס'וועט ווערן הללוקו אז די גאנצע וועלט ארום אים איז הללו הוי' כל גויים,

¶134דורך וועמען ווערט דאס אויפגעטאן?

¶135דורך די השתתלות פון א אידן במה דסיום דוד.

¶136און אויך מיטן צווייטן פירוש בנוגע צו זיך אליין, אז ער שטעלט זיך איבער אין אזא אופן, אז אויף א זאך וואס דער אויבערשטער האט אים מכריח געווען, און תורה זאגט אז דער אויבערשטער האט אים מכריע געווען, און ”שמרתם מאוד לנפשותיכם” האט אים דער אויבערשטער אנגעזאגט אז ער דארף ניט שטיין אין אן ארט וואס דארט איז דער אוויר ניט קיין עקי, מיט די אלע ענינים ווי זיי וועלן געבראכט ”אין הלכות שמירות גוף” ונפש,

¶137ווארום ער דארף נושם זיין מיט אן אוויר טוב וכו.'

¶138אבער דאס איז דאך אן ענין של מצוות, אבער דערנאך איז זיין גוף מ אז ס'איז מוכרח ער זאל זיין משה, זאגט אים תורה,

¶139אז טאקע ביסט א מוכרח דארפסט אבער ”על כל נשימה ונשימה” דאנקען דעם אויבערשטן לייכטן געטלעכקייט, דורך אים ס'זאל געלייכט ווערן געטלעכקייט אין וועלט, און וועלכע געטלעכקייט אין וועלכן אופן?

¶140פון יו ד קו פון 'שם הוי'.

¶141דורך וואס קען מען דאס אויפטאן?

¶142קען מען דאס ניט אויפטאן דורך דערויף וואס מ'וועט עסן בול אמאל פלעגט מען אזוי זאגן אין רוסי, בולברי אין רוסלן די גויסן קארטפל, אפילו ניט דורך דערויף וואס ער וועט ארומשטעלן די 'כלים נאים' בדירתו אז ס'זאל זיין ”שלא בערך שאינו” וויב אלע שכנים ארום אים,

¶143און דערנאך מאכט ער אויף פארברענגען בא זיך אין הויז כדי די שכנים זאלן זען, אז זיין ביינקל אויף וועלכן ער זיצט, און זיין טישל אויף וועלכן ס'ליגט דער תניא,

¶144וואס ער איז דארט מקיים חתת האט ער דאס ניט חס ושלום געקויפט אין ניו יארק, ס'איז ניט לפי כבודו, ער דארף דאס ברענגען מובר לאב, במילא צאלט ער איבעריקע געלט, האט טירחא, גיט א אידן פארדינען דורך דערויף, אבער ער דארף דאס ברענגען מובר לאב.

¶145אויב קיינער וועט דערפון ניט וויסן, וואו האט ער זיין הנאה דערפון, במילא מאכט ער א פארברענגען, און א חסיד'ישן פארברענגען, און געטאקע משקה, דערנאך דרך אגב הייסט ער איבעצן אריינווארפן א ווארט, איר ווייסט אט דער תישל?

¶146דאס איז ניט מייד אין ניו יארק, אין יונייט עס טעיט, ניט מייד אפילו אין יוראב, דאס איז געבראכט געווארן פון מזרח רחוק, פון דער און דער שטאט, פון דער און דער מדינה, וואס ניט יעדערער האט דארט א פ

¶147אזוי ווי אבער טאקע עננב הכי גדול און קרל און שטל הנשים און נפשי כהפה לכל תהי' אבער די השגחת ה' ובהצלחת ה' ובברכת ה' האט זיך אים איינגעגעבן, אז וואס פאר א תשל' זאל ליגן דער תניא אויף א תשל' וואס מ'האט געבראכט פון תשעניא.

¶148בשעת מ'טראכט וועגן דעם אלטן רבי'ן מיטן תניא, מיט שיעורי חתות פון דעם נשיא דורנו פארשטייט מען צו א פנים און צו א תפיסת מקום, און ווי אזוי זיי קוקן, אז מ'הויבט אן מישן דער ברענגען א תשל פון טשענא און פון האנקאן מיטן ענין פון תניא וועלן לערנען וועגן דעת אלקי אביך ואבדוה ולבב שלום.

¶149הויבט זיך אן די טענה, צוליב וועמען האט מען דען אויפגעמאכט האנקאן, אויב ניט צוליב דעם.

¶150דער זיידער מוטערס פאטער איז געווען פון דעם יושב ביים רבי'ן מהרעש, דערנאך איז געווארן א רב, אין א שטארט האט ער געווען א סך וואס נאך בתחילתו זייען רבנות ניט געהאלטן פון חסידות, נאך ער איז געקומען, נאך דערויף געזעסן א יושב ביים רבי'ן מהרעש, כווייס וויפל צייט, איז ער געקומען רבנות אין יקאליה,

¶151וועט ער אים דערציילן פון רבי'ן מהרעש הנהגות אז מ'זאגט, אז דער רבי מהר אש האט געטראגן צוויי גאלדענע זייגרס, און כל כלי תשמישי, געשמעק טאבק, פון א גאלדענער פושקע-שאבק,

¶152גערייכקט אן ענין איז געווען פון א טאבאטשניצע וואס איז געווען פון גל.

¶153וואס פאר אן ענין ס'איז געווען, איז געווען פון זהב.

¶154האט מען ביי אים געפרעגט, היתכן?!

¶155מ'געפינט זיך אין גלות, מ'קען נוצן די געלט אויף ענינים של צדק דארף מען דאך טאקע ענין נאכגעבן זיך, אז ס'מוז זיין בימות ”החול דוקא כל תשמישו בכלי” זהב.

¶156ער שרייבט א זאך מיט א גילדענע פני, חתמ'עט א זאך מיט א גילדענעם קארנדארש, א יפארם, כאמור, שמעקט אבק פון א גילדענע פושקן,

¶157רוחט א פאפיראפ נעמט ער אים ארויס פון א גילדענע קעסטל, בכל עניניו כזה.

¶158אין זיי האט אויסגעהערט קלבלוטיק די גאנצע טענה, נאר האט מען געזאגט פטח, צוליב וועמען רעכנסט האט מען באשאפן די גאלט?

¶159צוליב גויים, אדער צוליב אזוינע מענטשן ווי איך און דו?

¶160אויב ס'איז דא זהב בעולם, איז כדי ס'זאל זיין א איד א צדיק און ער זאל נוצן דעם זהב, אז ניט דארף מען דעם גאנצן זהב ניט האבן.

¶161דערנאך הויבט זיך אן יעדער זאך זוכט מען זיך ערגעץ צו, און זאגן אז ס'איז ניט קיין אויפטו פון דעם זיידן, ער שטייט אין מדרש.

¶162אין מדרש זאגט ו”היה העולם ראוי להשתמש בזהב”, אז אויב מ'האט געדארפט האבן זהב אין בית המקדש איז בדרך ממילא איז דאס אויך דא זהב אין וועלטן.

¶163ס'איז אבער א פלא, כל זמן מ'האט ניט געענטפערט אויף דעם ענטפער האט מען ניט געדענקט וועגן דעם מדרש, און מ'האט געפרעגט די קשיא, און אויף דער קשיא געבויט אשר לכן דארף זיין כך וכך.

¶164אבער דאס איז דאך אלץ איז מצד השגחה פרטית, השגחה פרטית וואס באשאפן האנקאנג כדי א איד זאל אהינצו דארפן פארן מאכן א מקרא.

¶165במילא, בשעת ער פארט, נעמט ער זיך מיט דעם 'נפש הבהמית' אויך, און גאר על פי תורה אזוי.

¶166ס'איז וואס א גאנצער סיפור אין גמרא, אז בשעת אנשי כנס הגדולה האבן זיך פארלייגט אז מ'דארף מאכן די וועלט פרוים, האט מען די אלעים ערשט איינגעקערט זיך מיטן יצד עבודה זרה, אפגע'פאטר'ט אים, געווארן אויס עבודה זרה, דערנאך האבן זיך אפגע'פאט, געוואלט פארטשעפען זיך מיט א צווייטן זאך?

¶167אויך מיטן יצד אריית, האט מען דערנאך געדארפט האבן מ'דארף האבן אן עולה חולה ניטא דער יצד פון אריית איז ניטא קיין הון און א האן ס'זאל ווערן אן עולה, קען מען ניט היילן קיין חולה, הא� דלא מתגרה בקרובותיו, אבער מ'האט אים געמוזט לאזן לעבן.

¶168ווען ער וואלט געלאזט דעם 'נפש הבהמית' אין ניו-יארק, איז ווער ווייס צי וואלט ער דארט עפעס אויפגעטאן וועגן דער מקוה אויך, בשעת דער 'נפש הבהמית' פארט מיט אים צוזאמען און טוט דארטן און שטולים וכו ברענגט ער א תישל, וואס דערנאך אויף דערויף האלט ער דעם תניא, אבער דערוויילע איז דארט געווארן א מקוה

¶169און דארטן ווערן געבארן בני ובנות ישראל, בטהרה, מ'איז מוצא נאך א נשמה, מהוצר הנקרא גוף, וואס דורך דערויף איז מען מקרב ביאת משיח צדקנו.

¶170וואס דאס איז, כאמור, וואס יש לומר, אז דאס איז דער לימוד מוסר, עכ"פ בדרך אפשר, ס'איז דאך אבער דא די תורת הבעל שם טוב, אז פון יעדער זאך אין וועלט דארף מען אפלערנען א הוראה אין תורה אין ”עבודת האדם לקונו”, עאכו"כ אז מ'דארף ניט אפלערנען א הוראה פאר א צווייטן פאר זיך אליין, עאכו"כ אז מ'דארף אפלערנען א הוראה פאר זיך.

¶171נוסף אויף דעם ענין וואס ס'קען דאס זיין נאככמה ענינים, איז דא דער ענין פון מאמר חז זאל בארוכה בנוגע צו ברכות ישראל, וואס די ברכה וואס אברהם אבינו האט געגעבן איז אויך קיימת עד היום הזה,

¶172ניט דער פשט אז ס'איז נסתיים געווארן מיט אברהם'ען, דערנאך האט יצחק געדארפט אנהויבן א 'דבר חדש' לגמרי יצחק האט מוסיף געווען א 'דבר חדש', אבער ”דברי צדיקים קיימים לעב”,

¶173וואס דערפאר איז ”ואברכה מברכיך” וואס מ'האט געזאגט צו אברהם'ען איז דאס קיים ”עד היום הזה, ועל” דרך זה די ברכות פון יצחק און פון יעקב און פון משה און דערנאך פון דוד'ן,

¶174בפרט נאך לויט דעם ביאור אין דעם דרוש האמור, וואס דאס באווייזט א אידן ווי אזוי ער דארף אויפבויען אלע זיינע פירע טאז'ן וואס ער האט אין זיין 'עולם קטן' עשי' און דערנאך יצירה און דערנאך בריאה און דערנאך אצילות,

¶175אבער דערנאך זאגט מען, ס'דארף זיין לאפשלה וואס לערנסטו אפ פון דעם סיפור, פון דער ”הוראה, נוסף על” כל האמור?

¶176איז יש לומר, בדרך אפשר עכ"פ אז דאס איז די הוראה.

¶177ס'איז דאך אבער אויך כאמור לעיל, דער פשוטו של מקרא איז דאך א טייל אין 'לימוד התורה', ופשוטו של מקרא איז ”כלו תפילות דוד בן” ישעי אין דעם מזמור פון ע'ב איז דארף מען ניט זוכן א סך וואס א איד דארף טאן אין דעם,

¶178דארט רעדט זיך דער מזמור וועגן ”משפטיך למלך תואם וצדקתך לבן מלך” ”וירד מים עד ים ומנהר עד אפסי ארץ"”, דער ענין פון אראפברענגען משיח צדקנו.

¶179וואס דאס ווערט אויפגעטאן דורך מעשינו ועבודתינו, במיוחד דורך ”גדולה צדקה שמקרבת את הגאולה”, דער ענין פון ”ציון במשפט תפדה” 'לימוד התורה', נוסף אויף ”ושבי' בצדקה”, אויף מוסיף זיין אין 'לימוד התורה',

¶180”גדול, לימוד שמביא לידי מעשה”, וואס כאן המקום להסקיד אלע מבצעים ומבצע פון אהבת ישראל, און חינוך, און תורה, און תפירן, און מזוזה, און צדקה, און ”בית מלא ספרים” יבנה וחכמי', און נרות שבת קודש, און טהרת המשפחה, און כשרות האכילה ושתי', מיט כל פרטי המצוות, ביז אין זייערע פרטי פרטים,

¶181און דער עיקר דער ענין פון אהבת ישראל, דער 'כלל גדול בתורה', וואס שטעלט אויף אלע אידן, ”כאיש אחד בלב אחד”, ובפרט נאך כאמור לעיל, און איבערגע'חזר'ט נאכאמאל, די זריזות הכי גדולה פון אריינציען נאך א אידן און נאך א אידן, ביז וואנענט אלע אידן וועלן זיך פארבינדן יעדערער פון זיי מיט הונדערטער טויזנטער אידן אין דער זעלבער ספר תורה,

¶182וואס דורך דערויף פארבינדט מען זיך מיט אלע אידן במשך כל הדורות, כמדובר לעיל בארוכה, אט דעמאלט ברענגט מען אראפ דעם ”וירד מים עד ים ומנהר עד אפסי ארץ, לפניו יכרו” ציון ואובל אפילו ילחיכו, מיט די אלע פרטים וואס ווערט דערנאך נמשך בפסוקים לפני זה ולאחרי זה,

¶183וואס בפשטות, אז מ'זאגט ואיבה ועפר ילכיכו איז דאך דאס נאך אין זמן ווען ס'איז דא די מציאות פון איבה, און זיי דארפן עפר ילכיכו איז א גדלות, ווארום זיי האבן נאך א תוקף און א שליטה, און בנוגע צו אנדערע אומות זיינען זיי אין אן אופן פון מלכים ושרותיהם, ווערן זיי ”מלכים אומניך ושרותיהם” מניקותיך,

¶184און זיי זיינען זיך משתדל אז ”לכל בני ישראל הי' אור במושבותם"”, ווי מ'געפינט זיך נאך אונטער דעם ”שר שבמדינה ההיא”, במילא דורך לב מלכים ושרים שבמדינה ההיא,

¶185מ”דינה דמלכותא דינא”, וואס רירט ניט אן קיין אידישקייט, כמדובר כמה פעמים.

¶186דאס ווערט אבער די הכנה קרובה אין אן אופן פון במהרה בימינו ממש, ובעגלא דידן ממש, אז ס'ווערט דער ויוד ”מים עד ים ומנהר אדפתו ארץ” ”למטה מעשרה טפחים, אין” אן אופן פון טוב הנראה והנגלה,

¶187במהרה בימינו ממש, און מ'גייט ארויס אנשים ונשים וטף, הכל גדול שלימות העם, און מ'גייט אריין אין אן ארץ ושלימותה, ”ארץ אשר” ”תמיד עיני הוי' אלקיך בה מרשית השנה ועד אחרית שנה"”, צוזאמען מיט שלימות התורה ומצוותי' ”כמצות רצונך”, ובמהרה בימינו ממש.

¶188וואס אט דעמאלט ווערט דער ”כלו תפילות דוד בן” ישער אויך דער אפטייטש אין כלו, על דרך ווי מ'טייטשט אפ אין ויכולו, אז דאס שטייט אין אן אופן פון תענוג, ווארום ”דוד מלך ישראל חי וקיים” זעט ווי אזוי דאס ווערט מקויים בפועל, עבדי דוד, נשיא אדער מלך עליהם לעולם, במהרה בימינו ממש, 'ובשמחה ובטוב' לבב.

¶189וכאמור לעיל, דאס איז אויך די שייכות צו ראש חודש, צו יום האחרון פון ראש חודש, וואס דעמאלט איז דאך דער שיעור תהלים, דער חותם וסיום שלו, מיט כל אנשמט הלל י' קע הללוקו", וואס ס'איז אויך די שייכות צו ראש השנה, ווי ס'שטייט דאך אין ספרים, אין פרדס בתקילת ובכמה מקומות,

¶190אז דער לעצטער מזמור אין תהלים מזמור ק'נ'איז דארטן שטייען די ערשטע ספירות בגלוי, ווי ער איז מפרש אין פרדס און מובן אויך אין פשטות, און דורך דערויף ווערט בנין המלכות,

¶191וואס דאס איז דאך דער ענין וואס מ'זאגט דאס אויך אין תפילת מוסף פון ראש השנה, און מ'גייט דערנאך מסמיך דעם סוף צו די התחלה פון ”אשרי האיש”, אז ס'ווערט נתגלה פון פנימיות עתיק, וואס דערפאר איז פתח ”באשרי וסיום באשרי”, ווי ער איז מפרש אין דעם מאמר, ובפשטות, אז ס'ווערט נתגלה דער ”תענוג העליון והעצמו” דא למטה,

¶192און דער עולם בלייבט במציאותו, און אידן זיינען בראש, ישראל ומלכא בן חודאי, אין תענוג איז דוקא און מערניט ווי נשמות צוזאמען מיטן אויבערשטן, און נשמות ווי זיי שטייען בגופות, וואס דעמאלט איז די נשמה בשלימותה, און דער גוף בשלימותה, און מ'טוט א מצוה ”כמצות רצונך”,

¶193און מ'לערנט תורה ”כמצות רצונך”, און מ'גייט, כביכול, מיט עצמות ומהות, אז הקב"ה עושה מחול לצדיקים ”וכל אחד ואחד מרבה במרעה” באצבעו, ווי רש"י טייטשט אפ מיט אן אצבע גשמי, איז ער ”מרע באצבע ואומר, זה הוי' אלקינו קוינו לו”,

¶194”זה הוי' קוינו לו נגילה ונצמחה בשעתו”, במהרה בימינו ממש.

¶195לחיים.