Text

¶1אויף די שאלה פון אייקר דארף דאך ארויסברענגען די תשובה, און די תשובה זאל צוקומען ביז אין פועל ממש, ווי דער בעל שם טוב סבט אין עזוב תעזוב אמו אן הגוף איז אזוי ווי אלע ענינים פון תורה ומצוות איז בגלוי, בפועל, וועט דאס זיין לאמות המשיח,

¶2און ווי דער נוסח אין מוסר און יום-טוב איז דאך אז ושם ”נעשה לפניך כמצות רצונך” ווארום כל זמן ס'איז נאך ניטא דער ענין פון ”את רוח הטומאה יאויר מן הארץ” איז דא ענינים מבלדלים, ער זאל ניט קענען זיין דער שלימות פון ”כמצות רצונך” לאחר החורבן.

¶3דאס איז אבער תלוי, דורך וואס איז מען זוכה?

¶4אז ס'זאל אראפקומען בגלוי דער יכולת און דער פועל פון ”כמצות רצונך” איז דורך דעם וואס 'בזמן הגלות' איז טוט מען אט דאס איז ווי ביכולת האדם, קודם הקיום היעוד פון ”את רוח הטומאה יאויר מן הארץ” און אט דעמאלט,

¶5בשעת ער טוט אלץ וואס ס'איז תלוי בו איז קודשא בריך ושריא ביי א ”שר שלים”, אז ס'איז דעמאלט דא די 'אתערותא דלעילא' און די המשכת השלימות,

¶6ביז אויך אין מעשה האדם, אז דאס זאל זיין דער ”כמצות רצונך” וואס דאס איז דער כללות הענין, וואס פון דעם חמור תינאך איז וואס טוט-אויף משיח דער ”עני ורוחב על החמור”.

¶7וואס דערמיט וועט מען אויך פארשטיין וואס אין דעם שבת דעזלימן מיניו פון פרשה וישלח זאגט ער דאך, אז ”וישלח יעקב מלאכים” און זיי האבן געדארפט טאן און ער האט זיי געזאגט אז זיי זאלן איבערגעבן ליצלו ויהילי שור החמור,

¶8זאגט ער אויף דערויף אין מדרש, אז ”החמור זה משיח בן דוד שנאמר עני ורוחל על החמור”.

¶9און ווי דער אלטער רבי, דער בעל השמחה, איז מבאר אין ”תורה אור”, אז דאס איז געווען דער אנזאג פון יעקב'ן צו עושה'ן, אז מצד עניניו ועבודתו וואס ער האט דורכגעארבעט די אתרים שנה בבית לבן האט ער ממלא געווען עבודתו בשלימות,

¶10און ס'איז שוין געקענט זיין דער ”ויבוא יעקב שלום” צוזאמען מיט כללות העולם זאל זיין דער תיקון פון חטא עץ הדעת אז ס'זאל זיין ווי קודם החטא און נאך די תופס על זה.

¶11און אט דאס איז געווען וואס ער האט אים געזאגט, אז מצידו איז שוין דא דער חמור דער ”עני ורוחב על החמור” ס'איז שוין דא ביי אים משיח.

¶12איז מערניט וואס דערנאך, ווי דער רבי איז מפרש אין ”תורה אור” ווייטער, אז ויבואו המלאכים און האבן אים געזאגט, אז אמת טאקע, אז מצידוף מצד יעקב אים האט ער שוין אפגעטאן כל עניניו, אבער עשו ואיז נאך ”הולק לקראתך וארבה מאות איש” אמו אויף מלחמה אין עולם ווי דאס נאך ניט דורכגעבראכן דעם חושך העולם,

¶13די חומריות וגסות העולם, אז משיח זאל שוין קענען אראפקומען ”למטה מעשרה טפחים”.

¶14לכאורה אבער נאך דעם ביאור איז ניט פארשטאנדיק די גמרא זאגט, אז כתוב אחד אומר בר אנשם אז משיח וועט קומען אים עננה ”דשמיא, וכתוב אחד” אומר ”אני ורוחב על החמוך”.

¶15איז דאך דאס שני הפכים, אדער ווי מ'קומט ווי על ידי ענן בשמים ווי רש"י מאכט במהירות, אדער ווי ”עני ורוחב על החמור” וואס דאס איז דאך דער היפך פארענטפערט די גמרא,

¶16אז כאן איז אויב זכו איז דעמאלט ארו אים עננה בבית שמיא קומט מען, און אויב ”לא זכו” איז דעמאלט איז ”עני ורוחב על החמור” איז דאך לכאורה, בשעת יעקב איז געווען ביי אים 'תכלית השלימות' העבודה,

¶17אז ער איז שוין געווען מן המוכן אויף לקבל-זיין די כל הענינים ווי זיי זיינען געווען קודם החטא, האט ער דאך געדארפט מרמז זיין דעם ענין פון זכו דמראוי אים עננא דדור שמיא ניט דעם ענין פון ”לא זכו” וואס דאס איז דער עני ורוחב על החמוך.

¶18אין פרקי דרבי אליעזר זאגט ער, אז ס'איז אט דער חמור פון עני ורוחב על החמור איז דאס אט דער חמור וואס משה איז אויף אים וירחיבין על החמור בשעת ער איז געגאנגען ארויסנעמען אידן מצרים לקבל את התורה, און דאס איז אויך דער חמור פון ויחבוש וואס שטייט ביי אברהם'ען ”ויחבוש את חמורו ויקום” ”אברהם בבוקר ויחבוש את חמורו”

¶19שטייט אין ספרים דער פירוש הענין, אז די כללות 'עבודת האדם' איז דאך אויף דורכטאן מיט זיין חומר הגוף און מיט חומר העולם, האט זיך דאס אנגעהויבן מיט שני עלשים תורה הויבט זיך אן פון אברהם'ן, פון ויחוש אברהם את חמורו דערנאך איז געווען די 'קבלת התורה' בפועל, על ידי מקבל הראשון, וואס דאס איז משה רבינו,

¶20איז בא אים וואס דארט איז דאך אויך די כוונה פון חמור ויעקיבין על החמור דעם אזוב תעזוב אמו און דער תכלית ושלימות העבודה איז דאס איז בימות המשיח, וואס דאס איז דער ענין פון עני ורוחב על החמור.

¶21מ'זעט על פי פשטות הקתובים איז דא דער חילוק אין די אלע דריי אופנים ווי אזוי מ'האט זיך גענוצט מיטן חמור.

¶22וואס דערפון וועט אויך זיין פארשטאנדיק דער חילוק אין דעם רמז הענינים.

¶23ביי אברהם'ען שטייט ”ויחבוש את חמורו” און דערנאך שטייט וילך איז דער משמאות הכתובים, אז דעם חמור האט ער נאר געניצט אויף ארויפלייגן אויף אים די מצה עולם און את המאכלת ואת האש, וואס דערפאר, איז בשעת ער האט געלאזט דעם חמור מיט די שנינו ירב גמות,

¶24ווי ס'שטייט דעמאלט אז ער האט גענומען דעם עצי העולם און האט געגעבן יצחק'ן, און די מאחלת און אש איז לקח בידו, אבער נוצן דעם חמור אויף קומען דורך מחמור ”אין חס חסו” איז דאס ביי אברהם'ן איז ניט געווען, מערניט וואס ער האט געשלעפט די עצי העולם די מאחלת מיטן אש.

¶25בא משה רבינו'ס שוין געווען דער וירחיבים על החמור כדי צו גיין ארויסנעמען אידן ממצרים, און וואס איז דער תכלית בזה?

¶26”והוציאך את העם הזה ממצרים תעבדון את האלקים על ההר הזה” 'קבלת התורה', אבער ער אליין איז ניט געפארן אויפן חמור ”ויקח את אשתו ואת בניו וירחיבים על החמור” בא משיח'ן שטייט, אז אני ורוחב על החמור אלא אליין פארט אויפן חמור.

¶27וואס איז דער אונטערשייד? איז ווי מבואר אין חצידות, איז דער ענין וואס מ'איז ”רוחב על הבהמה”, על החמור, אדער אויף אן אנדער בהמה, איז דאס כדי מ'זאל קענען צוקומען צו אן ארט וואס אליין קען מען אהינצו ניט קומען, דערפאר וואס דאס איז צו ווייט, צו הויך,

¶28מאיזה סיבה שתהי איז ניט קוקנדיק אויף דערויף וואס א בהמה איז דאך נידעריקער פון מין האדם, אזוי ווי אבער זי איז דאך ששה מ”לפני מלוך מלך לבני ישראל” וואס דערפאר איז דאך כפשוטו האט דאך א בהמה מער כח, דער ”ורב תבואות בכח” שול,

¶29ווי אן אדם האט, קען דער כח הבהמה, בשעת זי ווערט אנגעפירט פון דעם אדם קען מען דערגרייכן אין אן ארט וואס דער אדם מיט עצמו האט קיין כח ניט אהינצו צוקומען.

¶30דאס איז בהנוגע לאדם עצמו.

¶31דער אדם דארף דאך האבן כמה עוזרים ומסיים, וואס בכללות ווערט דאס אנגערופן בשם אשתו ובניו, וואס אן אשתו ווי די גמרא זאגט אז קלום חטים ”מביא חטים כותם” דארף זיין דער ”עזר כנגדו”, אז זי זאל צוגרייטן פון די חיתי מאכן א מאכל אדם, וואס דאס איז דער ענין האשה, דער ”עזר כנגדו”.

¶32און אט אזוי איז אויך ברא כבד אבוה אז דאס איז דער חלק התחתון מן האב, דאס איז ניט דער עיקר האב, דאס איז על דרך ווי דער ירך אביו, איז דאך דאס דער חלק התחתון שבאביו.

¶33נאר וואס דאס איז אבער א חלק פון דעם אב אליין, ניט קיין דבר שמחוץ הימנו.

¶34ביז וואנענט אז ס'איז דא מסיים פון דעם אדם וואס זיי זיינען גאר מחוץ הימנו, וואס דאס איז בכללות עניני העולם, וואס מיט זיי דארף דאך דער איד אויספירן דעם אויבערשטנ'ס רצון, וואס דורך דעם איז ער ממלט אויף אידו, פון ”אני מבראתי לשמש את קני”.

¶35וואס אט דאס איז אויך דער כללות דער סדר העבודה איז דאך, 'עבודת האדם' גייט דאך מן הקל אל הכבד, איז בשעת א איד גייט-צו צו עניני העולם וואס זיי זיינען זיך גשם, און וואס נאך נידעריקער זיי זיינען זיך אונגריות,

¶36קען מען פון אים ניט פארלאנגען גלייך דעם שפרונג ”מן הקצה אל הקצה”, אז די עניני העולם זאלן ווערן מזוכח בתכלית השלימות, ביז וואנענט אז זיי זאלן שטיין נאך העכער פון דעם אדם המברר, אט דאס אבער וואס ווערט פון אים פארלאנגט, אז ער זאל פון זיי אנהויבן מאכן א הכשר מצוה,

¶37דאס הייסט אראפנעמען זיי זאלן ניט מנגד זיין אויף עניני אלקות, און וואס דאס אליין ישב ולא עבר עבירה איז דאך ”נותנין לו שכר כאילו עשה מצוה” און וואס נאכמערער ער הויבט פון זיי אן מאכן א הכשר מצוה.

¶38וואס אט די עבודה האט זיך געפאדערט נאך אין זמן פון אברהם אבינו נאך קודם 'קבלת התורה', וכמבואר פון דעם אלטן רבי'ן, וואס תורה האט אויפגעטאן,

¶39אז אין גשם קען זיין אלקות אין אן אופן תמידי ובאופן גלוי, קודם מתן תורה האט מען נאך געקענט אויפטאן מיטן גשם ער זאל ניט מנגד זיין צו אלקות, און 'בדרך מאבר' זאל מען זיך דורך אים קענען דורכפירן דעם אויבערשטנ'ס רצון, וואס דאס איז געווען די עבודת העביד.

¶40וואס דערפאר שטייט דאך אין זהר, אז די מחלות פון יעקב אבינו איז דאס געווען דער זעלבער ענין וואס ווערט אויפגעטאן על ידי מצות שפילין, דער חילוק אבער איז, אז בשעת מ'לייגט שפילין לאחר מתן תורה ווערט שפילין לתמיד אן ענין של קדושה,

¶41די מחלות פון יעקב לאחר וואס ער האט דורכגעטאן דורך זיי עבודתו זיינען זיי דערנאך געבליבן חול כמקדם, דערפאר וואס דער עולם איז נאך ניט נתברר געווארן.

¶42דאס הייסט, אז דאס איז נאך ניט געווארן א חלק פון דעם אדם, דאס בלייבט א דבר נפרד, דאס איז אבער ניט קיין מנגד, פארקערט דורך אים קען ארויסקומען א הכשר מצוה, אן ענין פון א שיוע.

¶43וואס דאס איז געווען די עבודה וואס האט זיך אנגעהויבן אין התחלת האבות פון דעם ”אחד הי' אברהם” פון ויחרש את חמורו אז ס'זאל ניט זיין דער חומריות כמו שהוא,

¶44דער אדם אייר פרי יוולד ער זאל זיין א שטער, און א מעלים ומסתיר אויף עניני אלקות, און אפילו אויף ענינים רוחניים, וואס דאס איז היפך החומר ס'איז געווען דער ”ויחבוש את חמורו” אז לכל הפחות לפי שעה העלפט ער אים טאן אן ענין פון א הכשר מצוה, די אצי העולם,

¶45דעם מאכלת מיטן אש, אבער דורך דעם חמור זאל אברהם ויצקק נסתלה ווערן אין קדושה, האט דאס ניט געקענט זיין קודם מתן תורה, איידער ס'איז געווען דער ענין פון ביטול הגזירה אז בני רומי יורדו לתורי ובני תורי יעלו לרומי.

¶46בשעת ס'איז געקומען מתן תורה, און דאס איז דאך געווען די התחלת העבודה איז די הכנה לזה איז געווען באופן וואס תורה פארלאנגט די התחלתה, און דאס איז אז דער ”ויקח את אשתו ואת גנה וירקיבם על החמור” אז אמת טאקע, דער עיקר הנשמה,

¶47וואס דאס איז דער עיקר האדם, איז זי שטייט נאך אלץ העכער פון דעם חמור דערפאר וואס דאס איז תחילת העבודה, מ'מאכט אבער פון דעם חומר אן ענין של קדושה לתמידות, וואס דערמיט פירט מען דאך אויס דעם אויבערשטנ'ס רצון, וואס לולי זאת האט דאך ניט געקענט זיין די התחלה פון לעשות ”לו יתברך דירה בתחתונים” אין ענינים תחתונים,

¶48איז דערפאר האט געקענט זיין דער וירקאים ”את אשתה ואת בניו לכל הפחות על החמור” דאס איז שוין בהתחלת העבודה, כל זמן אבער ס'איז נאך ניטא דער ”ואת רוח הטומאה אעביר מן הארץ” איז דעמאלט איז דאך דא בכל עניני העולם אן אחיזה ללעומת זה,

¶49קען ניט זיין דארטן אז דאס זאל שטיין העכער פון דעם אדם הריחות בגלוי, דערפאר וואס דארט איז מאורב רע, און אין 'נפש האלקית' איז זי דער חלק אלוקה ממעל ממען איז דאס איז אינגאנצן טוב.

¶50בשעת ס'וועט זיין דער ”את רוח הטומאה אעביר מן הארץ” דורך דעם אני ורוחב על החמוך די ימות המשיח, אז דעמאלט וועט דאך אין דעם גשם ניט זיין קיין רע, ווארום ס'וועט זיין ובילה המבור במילא וועט דאך אין אים זיין ביידע מעלות.

¶51ערשטן ס'איז אט די מעלה וואס ער איז כולו טוב און וואס פאר א טוב איז דאס?

¶52פון ”לפני מלוך מלך לבני ישראל” העכער פון דעם מקור ושורש פון 'נפש האלקית' אט דא איז דער ורוחב על החמור אז דער חמור איז מעלה די 'יחידה שבנפש', וואס דאס איז דער ענין פון משיח'ן אין דעם ארט וואס זי ניסד עצמה קען זי ניט קומען,

¶53אט דארט איז די חילוקים אין דעם ויחרש את חמורו פון אברהם ביז ויעקיבם על החמור פון משה ביז דעם רוחב על החמור פון משיח.

¶54און אט דערמיט איז אויך פארשטאנדיק וואס די גמרא זאגט, אז דער חילוק איז פון ”זכו ולא זכו” אז אין ימות המשיח איז דא די שני ענינים וואס ס'וועט אויפטאן, ס'וועט אויפטאן אין דעם 'נפש האלקית' אז בא איר וועט זיין דער לשתיאוה בגופא דמלכא בתכלית,

¶55וואס דאס איז דאך אן ענין פון ענני משמיא ס'איז דא אין דעם ענין וואס ס'איז ”לא זכו” אין דעם גוף, וואס ער איז 'מצד עצמו' ”לא זכו” איז אין אים מיט די ארבעט אז ס'זאל זיין דער ורוחב על החמור ער זאל ווערן העכער נאך אפילו פון יחידו שבנפש.

¶56און אט דאס איז וואס די גמרא פארענטפערט, אז די ביידע כתובים גייען דאס אויף די שני עבודות וואס ס'וועט זיין לעתיד לבוא, און די ביידע גינויים וואס ס'וועט זיין דער ”עתיד לאתבא צדיקייא בתיובתא”,

¶57איז דאך דא אזוינע וואס מצד עבודות הצדיקים וואס ווי רש י זאגט חתידים מייקרון שלא חטא מימיו ער איז לכתחילה המזוכח, ביי אים איז דער ענין פון ענני משמיא קאתה ער דערגייט העכער און העכער ס'איז אבער נאך ניט די תכלית העלי,' ס'איז דא אט דער וואס ”לא זכו” מצד עשמו, על ידי עבודת התורה והמצוות ”במקום שבעלי תשובה עומדים” איז דאס נאך העכער פון צדיקים גמורים,

¶58פארוואס? דערפאר וואס בא זיי איז דא דער ענין פון רוחב על החמור.

¶59דער כללות חילוק פון יעקב וממתוסף'ן איז דאך געווען.

¶60יעקב איז דאך געווען, אז ישתם ”יושב אוהלים” א צדיק מעיקרא ביי אים איז געווען דער אופן פון עבודה פון ע בשעת ער האט געשיקט מלכים לא יוסף'ן, האט ער דאך אים געדארפט אנזאגן וואו ער האלט אין דער עבודה 'מצד עצמו' וואס 'מצד עצמו' איז דאס ”לא זכו” האט ער אים אנגעזאגט,

¶61אז 'מצד עצמו' איז אויך מוכן צו דעם ענין פון רוחב על החמור אז דער חמור זאל מעלה זיין אפילו יחידו שבנפש, וואס דאס איז דאך דער עיקר העילוי פון ימות המשיח, אז אפילו צדיקייא וועט אויך צוקומען די מעלה פון בעלי תשובה, אויף ”לאתבא צדיקייא בתיובתן”.

¶62און אט דאס איז אויך בהנוגע ”לכל אחד ואחד” בעבודתו, ווי מ'האט גערעדט פריער, אז די גילויים פון משיחה זיינען דאך תלוי בעבודתינו במשך ימי הגלות, איז דאך דא אין עבודת אדם אין עבודה פון זכו וואס בכללות איז דאס דער 'לימוד התורה' און עבודת התפילה, וואס דעמאלט האט ער דאך ניט צו טאן מיט עולם,

¶63דערנאך איז דאך דא די עבודה וואס ער האט געטאן מיט עניני העולם, וואס כללות איז דאס דער מעשה המצוות וואס זיי זיינען דאך מיט ענינים גשמיים, און על אחת כמה וכמה עיקר דער ”כלל גדול בעבודה” פון ”בכל דרכיך דעהו” וואס דאס איז דאך באכילתו ובשתייתו ובכל עניניו הגשמיים,

¶64ביז כל עניניו החומרים איז אט דא ווערט אויפגעפאדערט, אז אפילו בשעת ער האלט אין דער עבודה פון תורה און תפילה זאל ביי אים זיין דער רצוי וכליון על דרך ווי ס'איז דא דער קום בקודש חזיתיך ווי ס'איז געווען בארץ ציה ואים ווי דער רבי זאגט אין תניא דער משל,

¶65אז דער וואס געפינט זיך בארץ ציה ואים איז דאך ביי אים דער צמאון א סאך א שטארקערע פארלאנגט זיך, אז אפילו אט די וואס זיי געפינען זיך אין ד' אמות של הלכו און ד' אמות של תפילה כל ימיהם, און אפילו בשעת 'לימוד התורה' והתפילה זאלן זיי או

¶66פון א כלית הנפש פונקט ווי איינער וואס איז געקומען בשבי און פון 'עומק תחת', וואס דאס איז במעלה פון סיוחתא אין דער עבודה פון צדיקייא, פון זכו און אט דעמאלט איז מען דוחה, אז איצטער טוט מען אויף אין פועל דעם ענין פון ורחב על החמור וואס במהרה בימינו וועט דאס נתגלה ווערן בגלוי על ידי משיח צדקנו,

¶67אז ניט נאר דער חמור וועט ניט מבלבל זיין, די ענינים חומרים וועלן ניט מבלבל זיין און ניט מעלים און מסתיר זיין, און ניט נאר זיי וועלן זיין א הכשר ומסייע לחוד נאר זיי וועלן מגלה-זיין את כל עניניהם, וואס דורך דעם וועט מען מעלה זיין את האדם לחיות תרתו ביז וואנענט אז די יחידה וועט אויך נתקשר ווערן מיט 'יחידו של עולם', והיו לאחדים,

¶68וואס דאס וועט זיין במהרה בימינו ווען ס'וועט מקויים ווערן דער יעוד פון ”ה' אחד ושני אחד”.

¶69לחיים.