Text

¶1”פדה ושלום נפשי מקרב לי עקיבא ראב אם היו עמדי” זאגט דאך אויף דערויף די גמרא אין ברכות, אז ”כל העסק בתורה וגמילות חסדים ומתפלל אים הציבור מעלה עליו” אמר הקב"ה ו”מעלה אני עליו כאילו פדא אני לי ולבני מבין אומות העולם”.

¶2ווי רש"י איז מפרש, אז אין בשלום און ברבים היו עמדי איז ד ס דער ענין פון תורה, 'והעוסק בתורה' וואס ”דרכיה דרכי נועם וכל נשיבתיה שלום” און אויך אזוי דער ענין פון 'בגמילות חסדים', וו ס דורך דערויף ווערט ד ך דער שלום בין הבריות, און דערנ ך ברבים היו עמדי וו ס ד ס איז דער מתפלל אים הציבור.

¶3וו ס אין דערויף איז ד ך אויך ד דער צווייטער ענין, דער ענין וו ס אויך כפשוטו של כתוב, ז די פדיה איז געווען בשלום, וו ס דערפון איז פ רשט נדיק, ז אין דער פדי קען אויך זיין דריי אופנים, בדוגמא ווי מ'לערנט פ ז דער פסוק רעדט,

¶4ז ס'ד רף זיין מצד האדם הנפדה דריי ענינים וו ס זיי זיינען דריי אופנים, דריי קויים, תורה און גמילות חסדים, און תפילה עבודה, על דרך זה איז אויך אין דעם פסוק ד דער ”פדה בשלום” דריי ענינים וו ס זיי זיינען דריי אופני עבודה בהנוגע צו דעם אדם הנפדל.

¶5וו ס ד ס איז ד ך אויך דער צווייטער טייטש אין פסוק, ז די פדיעה איז געווען אין ן אופן של שלום.

¶6וו ס אין דערויף ס'קען ד ך זיין פדי מקרב לי א בדיעה על ידי מלחמה דורך קראהל קען זיין א בדיעה אין אן אופן ממוצע,

¶7וואס דאס איז ווי רש"י ברענגט, אז ס'קען זיין חרב של שלום, וואס דאס איז ממוצע צווישן שלום און קראהל לי א חרב איז דא און ס'איז ניטא קיין קראהל און ס'ווערט אנגערופן חרב של שלום דארף זיין בא דעם אדם העובד

¶8דורך דערויף וואס ביי דעם אדם העובד איז ד דער ”עוסק בתורה ובגמילות חסדים”, ומתפלל אים הציבור איז ד ס ווערט דורך דערויף אויפגעט ן די לע דריי ענינים פון פדי בשלום ובקרב לי, און אין ן אופן ממוצע פון חרב של שלום.

¶9וויב לד בער ס ביי אים איז די התחלה אין אופן פון ”עוסק בתורה” איז ט דעמ לט פועל"ט אויף דער ענין של תורה, ז אויך אין די גמילות חסדים איז ד ס באופן כזה, ומתפלל אין א ציבור איז ד ס אויך באופן כזה,

¶10בדוגמא כמבואר אין דעם ענין דער ענין פון בכלל מסיים מנה וו ס דערפ ר איז ווי ס'קומט רויס אין דער פדי בפועל איז ד ס פדי בשלום אין ן אופן וו ס ”אפילו חרב של שלום” איז אויך ”לא תעבר בארציכם” וו רום דער ”פדה בשלום” איז ד ס,

¶11ב ציט ד ך ד ס אויף ”ונתתי שלום בארץ” וו ס ער איז אין דערויף מסיים ”וחרב לא תעבר בארציכם” ”אפילו חרב של שלום על דרך” זה אויך אין 'עבודת האדם', ז ד ס ער ווערט דורכגענומען מיט דעם מוסק בתורה, וו ס דעמ לט איז ד ס ניכר אין זיין גמילות חסדים,

¶12און אויך אין זיין מתפלל אים הציבור כמבואר בכמה מקומות די פרטי הענינים שבזה.

¶13וואס דערמיט איז דאך אויך פארענטפערט דער לשון וואס ער שטעלט זיי אויס אין דעם סדר ”העוסק בתורה ובגמילות חסדים ומתפלל אים הציבור אף על” פי וואס סדר עבודת אדם ביום איז דאך פריער דער ענין התפילה, און דערנ ך דער ענין התורה, און ערשט דערנ ך דער ענין פון מנהג דרך ארץ וו ס ד ס איז פ רבונדן מיט דעם ענין של צדקה.

¶14ט די צדקה וו ס מ'גיט 'קודם התפילה' איז ד ך ד רט איז ד ך ענינה ניט זוי 'מצות הצדקה', נ ר ד רט איז ן ענין כדי די תפילה ז ל זיין אין ן אופן פון נחזה פניך ווי ער ז גט אין גמרא ”פרוטו לעני והדר מצלי” ניט דער ”שנאמר אני בצדק אח זה פניך” אז דא איז דאך דער עיקר דער אח זה פניך ניט דער ענין פון בצדק.

¶15על דרך זה אויך די תורה וו ס מ'לערנט 'קודם התפילה' איז ד רט איז ד ך עיקר ענינה צוליב דער תפילה ז ל זיין בשלימותה דער עיקר התורה איז ד ך ד ס כלשון הגמרא אין סיום ברכות, אז מבית הכנסת וו ס ד ס איז דער ענין התפילה לבית המדרש וו ס ד ס איז דער ענין התורה.

¶16נאר אט דא איז דער פירוש הענין, וויבאלד ער שטעלט זיך אויפן פסוק פון ”פדה בשלום” וואס אין פסוק ווערט דאך אויך דערמאנט מיט אופן פון קרב לי במילא איז דאך אויך דא דער אופן הממוצע,

¶17און אף על פי האט מען אויסגעפירט, אז ס'זאל זיין דער ”פדה בשלום” שלום בשלימותה, ביז ”אפילו חרב של שלום” איז אויך לא תוור ביבדה כם וואס דערפאר שטעלט ער אויך אויס אזוי קומט דאס ארויס אז די התחלה איז ”העוסק בתורה” און דאס נעמט-דורך דערנאך זיין גמילות חסדים און זיין מתפלל אים הציבור.

¶18אויף פארשטיין, וואס איז די דריי ענינים פון מלחמה און חרב של שלום און שלום, און ווי זיינען זיי פארבונדן מיט תורה העבודה און גמילות חסדים וואס דאס איז דער ענין המצוות איז דאס אויך

¶19כמבואר בכמה מקומות, און אויך אין דעם המשך פון ”ויהי בשלשים שנה” פון תשד ובכמה מקומות, כמדובר, אז ס'איז דא דער 'עבודת האדם' און דאס וואס ער דארף אויפטאן בעולם ווי דאס איז מצד תורה, 'עבודת האדם' וואס ער דארף אויפטאן אין עולם ווי דאס איז מצד תפילה, און 'עבודת האדם' ווי ער דארף אויפטאן אין עולם ווי דאס איז מצד המצוות,

¶20וואס כללותם איז גמילות חסדים וצדקה.

¶21וואס דער חילוק ביניהם איז דאך, התורה ווערט אנגערופן בירור בדרך מנוחה, וואס דאס איז שלום אמיתי, בירור תפילה ווערט אנגערופן חרב של שלום א בירור על ידי מצוות,

¶22וואס מצוות זיינען דאך בעיקר פארבונדן מיט 'גשמיות העולם', און אין אן אופן, אז ער דארף דעם גשם העולם מאכן אז דאס ווערט א ”דבר מצוה”, במילא דארף ער דאך אנטאן די מצוה אין דעם גשם העולם און גשמי שטעלט זיך אנטקעגן דעם, דארף ער דערמיט פירן א מלחמה, וואס דערפאר ווערט דער בירור על ידי מצוות בכללות,

¶23ניט ווי דאס איז בירור על ידי תפילה, בירור על ידי תורה ווערט דאס אנגערופן בירור על ידי מלחמה.

¶24וואס דער ענין פון תורה איז דאך ”הלא כה דברי כאש” אז אפילו ווי תורה קומט אראפ דא למטה און געפינט זיך אין א מקום בלתי און דאס ווערט גערעדט דורך א בלתי-טהור איז פונדעסטוועגן איז ”מה אש אינו מקבל טומא אויף דברי אינו מקבלים טומא”.

¶25דאס הייסט, אז אף על פי וואס תורה קומט אראפ למטה און פועל פעולתה וואס דאס איז דאך אויך איינע פון די ענינים פון אש איז אף על פי כן איז דער אופן הבירור פון תורה איז דאס ניט וואס ער טוט זיך אן אין דעם גשם אליין,

¶26ער לערנט תורה און לערנט דאס מיט זיין נפש אלקית און מיט זיין נפש השכלית, און בשעת זיי לערנען ווי תורה דארף געלערנט ווערן אט דעמאלט איז דער 'נפש הבהמית' מערניט ווי מקבל,

¶27מ'דארף מיט איר ניט פירן קיינע מלחמות, ווארום וויבאלד אז דער נפש השכלית איז א ממוצעת בין הנפש האלה, כתבי 'נפש הבהמית', כמבואר אין דרושה בחוקות ובכמה מקומות, איז בשעת דער נפש השכלית דערהערט שכל ”היא חכמתכם ובינתכם” על אחת כמה וכמה שכל אלקי,

¶28על אחת כמה וכמה שכל וואס אין אים איז דער עיקר אור איז אט דעמאלט איז ניט ווערט זי בטל און מ'דארף אין דערויף ניט האבן אפילו קיין חרב של שלום.

¶29איז דא דער ענין פון חרב של שלום וואס דאס איז דער ענין התפילה.

¶30וואס דער ענין התפילה איז דאך דער עיקר ”בכל לבבך בשני יצריך” ס'דארף דאך זיין דער סולם מוצה וארצה אז מ'זאל זיי אויפהויבן ענינים וואס געפינען זיך ארצה וראשה אין מגי השמימה, וואס דערפאר איז דאך די עבודת התפילה דארף זיין נפש אלקית מיט 'נפש הבהמית' צוזאמען.

¶31בא תורה איז ענינו אז ס'לערנט דער נפש אלקית און איז דאס מסביר צו 'נפש הבהמית', ביז וואנענט 'נפש הבהמית', אדער זי פארשטייט דאס אדער זי ווערט בטל, אבער אין דערויף איז ניט שייך קיין התנגדות ומלחמה, משא"כ דער ענין התפילה.

¶32וואס די התחלה הויבט זיך טאקע אן פון דער 'נפש האלקית', משכני 'לשון יחיד', און דערנאך איז ”אחריך נרוצה לשון רבים”, 'נפש האלקית' מיט די 'נפש הבהמית' ביח איז אט דא דארף ער דאך געבן צו פארשטיין די ”נפש הבהמית, ז” זי דארף שטיין בביטול פאר אלקות, און שטיין בביטול, ביז וו נענט ז ער דארף אנקומען צו דערמאנען שרשה ומקורה וואס דאס איז דאך דער ענין פון ברכת קריאת-שמע,

¶33און דורך דערויף פועל"ט ער, ז די 'נפש הבהמית' זאל דערנ ך צוקומען צו ”ואהבת את הוי' אלקיך בכל לבבך” בשני יצריך סיי די נפש אלקית סיי דער נפ אבער ער האט ניט צוטאן מיט וועלט, ער האט צוטאן מערניט ווי מיט 'נפש הבהמית', מיט דעם שלבבך בשני יצריך און ווי דער 'נפש הבהמית' שטייט צוזאמען מיט דעם נפש אלקית.

¶34איז דאס דא אן ענין וואס דאס איז ירגיז זלם, וואס דאס איז דער ענין של חרז, אבער דאס איז ניט אן ענין של מלחמה, ווארום דאס איז דאך א 'נפש הבהמית' וואס איז אין פארבונדן מיט נפש אלקית, אדער בלשון ”אחר הנפש הבהמית” פון א אידן איז ער דאך אויך אין מעמד ומצב ניט ווי די נפשיות אומות העולם,

¶35ווי ער ז גט אין ספר התניא בתחילתו סוף פרק א' און ”ריש פרק שני”, דער חילוק פון 'נפש הבהמית' פון א אידן און 'נפש הבהמית' פון אומות העולם, און נפש פון אומות און נפשות פון אומות העולם,

¶36וואס דערפאר איז דא ניט אן ענין של מלחמה ממש, דאס איז מערניט ווי אן ענין פון לעולם ירגיז עליו וואס דאס איז דער ענין חרב ורוגזא ס'איז אבער דאס ווערט אויפגעטאן דערנאך אין אן ענין של שלום.

¶37וואס שלום באווייזט דאך אויך אז ס'איז דא צוויי ענינים צווישן וועלכע מ'דארף מאכן שלום אויב ס'איז דא אן ענין אחד איז דעמאלט איז ניט שייך ענין השלום, בשעת ס'איז אבער דא די שני קוים דארף זיין דער קו הממוצע וואס ער איז ביניהם און ”עושה שלום במרומה” וויבאלד אז ס'איז דא מיכאל שר של שלג און גבריאל שר שלש, ועל דרך זה בהבודת האדם.

¶38וואס דערפאר איז דאך אפילו אויך בא תורה איז דאך אויך שייך זאגן דער ענין פון שלום, אף על פי וואס דאס איז דאך תורה אחת וואס זי איז געגעבן פון כל אחד דאס איז דאך עמוד ווי תורה איז ”ירד דא למטה ונתלבשה” אין די אלע ענינים,

¶39ביז אפילו ”אין טענית שקר”, וואס דערפאר אין דערויף איז ער מברר דעם אמת, אבער דאס איז ניט אין ן ענין אפילו ניט פון חרב של שלום קיינער שטעלט זיך ניט אנטקעגן, ווארום ער האט דער עיקר הלימוד איז דאס דער לימוד פון 'נפש האלקית',

¶40משא"כ אין עבודת התפילה וואס דער עיקר ענין התפילה-אז ער זאל מתפלל זיין מיט זיין בשני יצריך נאר די התחלה?

¶41דאס טוט-אויף די 'נפש האלקית', וכמבואר בכמה מקומות.

¶42דערנאך קומט דער ענין פון גמילות חסדים, וואס דאס איז דער 'כללות ענין' המצוות, ווי אזוי ער זאגט אין תניא און אין אגרת הקודש איז 'כללות ענין' המצוות איז פארבונדן מיט צמר גשמי וקלף גשמי וכו ביז וואס דאס איז דאך אויך אמיתית צרכי האדם,

¶43איז ד ך ד ס עשיית המצוות, וו ס דערפ ר ווערט נגערופן אכילת האדם וו ס אכילה איז ד ך כולל אין זיך מילוי צרכיו של האדם בכל פרטיו ווערט ד ס בכללות נגערופן בשם אכילה אכילה פון אידן וו ס ד ס איז די אמת"ע צרכים זיינע,

¶44איז ד ס ”נבראתי לשמש את קוני” וו ס ד ס טוט ער אויף, דורך זיין נפש אלקית בעיקרי עבודה תורה, דורך זיין נפש אבהמית בקרה על ידי תפילה, על ידי חלקו בעולם, וואס דאס איז דורך דער ענין המצוות, וואס דערפאר ווערט דאס בכללות אנגערופן בשם אכילה און

¶45דערפאר איז דערויף זאגט מען נעמע אפום חר בליכל אז דאס איז ן ענין של מלחמה, ווארום ער דארף דאך אנטאן דאך אין גשמיות פון דעם צעמר און פון דעם קלף, און דארף זיך אנטאן אין דעם גשמיות פון דעם ממון, מ כן דערפון ”ן ענין של צדקה וגמילות חסדים”,

¶46וו ס ”רוח הבהמה הורדת היא למטה” און דומם איז ד ך ניט שייך צו ן ענין וו ס נפש השכלית ז ל אין דערויף פועל זיין ד רף ד ס זיין אין ן אופן וו ס דאס ווערט נגערופן אים אפום חר בלאכל וו ס ד ס איז דער ענין של מלחמה.

¶47וו ס ד ס איז די דריי ענינים הכל 'העסק בתורה', דערמיט הויבט זיך ן די התחלה, ז ווי זוי ה ט איד-כח למלאו שליחותו בעולם זה, איז דאס דורך דערויף וואס כשהתינוק במעי אמינו ”מלמדים אותו כל התורה” כולה און ”משביעין אותו מזה”,

¶48ווי דער אלטער רבי טייטשט אפ בתחילת ספר התניא אז ”משביעין אותו” פאר לשון שבועי און דער צמח תזקער איז מבאר בארוכה, אז דאס איז דער ענין אויך פון לשון שבע אז תוקף בהולדו האט ער אין זיך קודם לזה דער לימוד ”כל התורה כולה”,

¶49און דערנאך הויבט זיך אן די המשך עבודתו, און ווי געזאגט פריער, אז ס'קומט דערנאך אראפ אין די שני אופנים ”אין חרב של שלום”, וואס דאס איז דער ענין התפילה, בחרבי ובקשתי, און דערנאך איז דער ענין פון דער ענין פון דמילות חסדים דער ענין פון אכילה,

¶50וואס דאס איז נעם האפום חרבי לכו, דא זאגט ער, אז דא איז געווען דער אויפטו פון ”פדה בשלום נפשי”, אז א תמורת זה וואס קען זיין קרב, און תמורת זה וואס קען זיין א חרב של שלום איז ”יש בכלל מאתיים מנה” אז ס'ווערט ”תורתו אומנתו” הוסק בתורה.

¶51וכמבואר דער דיוק בכמה מקומות הדשן ניט דער לשון וואס ס'האט לכאורה געדארפט שטיין הלומד תורה אדער יודע תורה וכיוצא בזה, נאר הוסק בתורה אז דאס איז כל מעיני בו, אט דאס איז זיין אומנות, ווערט דער ענין פון תורה.

¶52און דערנאך קומט ער אראפ אין דעם ענין בדוגמא ווי מ'זאגט בא ”תורתו אומנתו” בא ר' שמעון בן יוחאי וחביריו, וואס דעמאלט איז אויך געווען מצלו מזמן לזמן כמבואר נטלתו אים נטלתו אימא בא ר' יהודה ועל דרך זה ווי כמבואר בא ר' שמעון בן יוחאי על אחת כמה וכמה ווי ער זאגט אין ירושלמי, אז ס'איז געווען דע

¶53וכו דער ענין פון אכילה שלאחרי זה, אבער די אלע ענינים טוען זיך אויף ווי דאס איז מצד תורה, בדוגמא ווי מ'זאגט בהנוגע צו גשם, אז דאס ווי גשם קען אראפקומען על ידי תפילה, וואס דעמאלט דארף מען האבן דער גוגה, און דערנאך קען מען ניט וויסן ווי דאס קומט אראפ, צי דאס קומט אראפ טיפי טיפי צי דאס קומט אראפ אין רוב גשמים, אין רוב תובה, ביז וואנענט מ'דארף ד

¶54משא' כן הורדת גשמים ווי דאס איז על ידי 'לימוד התורה', וואס ווי ס'איז געווען בא ר' שמעון בן יוחאי, וואס האט געזאגט תורה אז מטהלים הנאים שרת אחרים גם יחד אט דעמאלט איז גלייך געגאנגען 'גשמי ברכה',

¶55כמבואר בארוכה דער חילוק פון עבודת ר' שמעון בן יוחאי, מיט די עבודה פון חוני המעגל, וואס ביידע ענינים ווערן דאך א חלק פון תורה, וואס דאס ווערט דאך א הוראה, אז ס'איז דא אף על פי וואס דאס איז דאך ר' שמעון בן יוחאי וחבירו וכן המעגל וכו איז לאחרי ווי ס'איז געווען דער פסוק איז דאס דערנאך דא די אופן העבודה בכל אחד ואחד על כל פנים שאמת מן הוא, כמבואר בכמה מקומות.

¶56וואס דאס איז אויך בכללות, ובהנוגע אז ס'איז דא דער ענין פון ”פדה בשלום” ווי דאס איז בא גדולה נשיאי ישראל, אז על ידי עבודתם לפני זה ווי ס'איז געווען דער 'עוסק בתורה' ומילות חסדים מתפללים הציבה כידוע די כמה תקנות וואס ס'איז געווען ביים אלטן רבי'ן נאך לפני המאסר, און ווי ער שרייבט אין אגרת הקודש פאר דעם ענין הצדקה, אז ”היא שעמדה לנו לפדות נפשינו” ועל דרך זה בכמה אגרות,

¶57ועל דרך זה אויך עבודת דעם ענין פון תורה, וואס איז געווען אין אן אופן פון ”עוסק בתורה”, ועל דרך זה אויך די עבודת התפילה וואס דאס איז דאך אלץ געווען לפני זה, האט דאס דערנאך אויפגעטאן דער ”פדה בשלום”, דערנאך קומט

¶58זיי האבן געווען דער ווי די נשיאי נשיאי ישראל האבן דורכגעטארטן געווען דער פסח און דורכגעטארטן די וועג, ווערט דאס א הוראה לכל אחד ואחד על סוף כל הדורות, אויף זיין דער ”עסוק בתורה” במילות חסדים ומתפלל אים הציבור, וואס אט דעמאלט איז ”פדה בשלום נפשו” אין אן אופן פון שלום ואפילו א חרב של שלום זאל אויך ניט זיין, אז ונתתי שלום בריך 'תכלית השלימות' ושלום ביז אז דערנאך ווערט דער כאילו פדה אני אליע

¶59מיט כ' דמיון אין די לעצטע זמנים פון גלות און עקבתא דמשיחא, און דאס ווערט הקדמה קרובה און א כלי אויף דער אני אליהו ”לבנות מבין אומות העולם” בגאולה האמיתית והשלימה על ידי משיח צדקנו, ובעגלא דידם.

¶60און דערנאך ווערן דאס

¶61איז אויך פארשטאנען, אז דער ענין איז ווי ער פארשטייט זיך נאך, אז דער גאנצער דער מטער רבי רעדט די ענינים רעדט ער די ענינים פון תוכן עבודת יבידי שרצח וואס דאס איז דער וועג צו ברענגען שלום אויף דער וועלט, און שלום ישראל'ן און א ישובה וואס מ'דארף האבן.

¶62און איך האט אפגעוואלט נאך איבערגעגעבן די ערטער וואו מ'הערט דעם היינטיקן פארברענגענען.

¶63וויידע ווייס איז ר' יהקטאן, רא ידי סטייטן ווי די אים איז דערפערן הען יער אין ני-יארק, פרא דקעסט ינג לייב פון לבעביטער העד פארטערס, און אויף צום דער לבעביטע אויף דעם שוין אויף די אלטער רבי וואס דער פירסטער רבי אויף די יכבד לבאלי"ט שמילדמען,

¶64און צו דעי איז דעי ווען היא וואס ליבער רייטעד אויף די הענט אויף די זרע'ס קשרים ווען היא וואס פריזענט, און אז ערי יער איז דאס ביים ביינג א פאבליק סאלעבריישאן.

¶65דער רבי קומט וועלט פרסענלי, און ספיקסט, און דו וואו ער האט ליסטנען גיין רמשוע האבן אנדשיינג, און ער איז מול