טקסט

¶1בדוגמא ווי אין שבת איז דאך דא דער ענין פון ”כל מלאכתך עשוי” וואס דאס איז דאך אן ענין פון שלילה ער דארף האבן מנוחת הגוף וואס דאס קומט אלס תוצאה פון מנוחת הנפש, ער האט ניט וועגן וואס צו דאגה'ן,

¶2ווארום ”כל מלאכתך עשוי” אבער כאמור לעיל, איז דאך ”אדם למול יולד” איז דאך דאס געזאגט געווארן סיי בימות החול סיי בימות השבת,

¶3וכאמור לעיל די דברו ”המשנה אני נבראתי לשמש את קוני” אן ענין פון שימוש, וואס דאס איז דער ”אדם לעמל יולד”, נאר וואס דען דאס דארף זיין אין 'מלאכת שמים' דער ענין פון ”כל מעשיך לשם שמים”,

¶4אז דאס איז מעשיך און דרכיך נאר דורך דערויף קומט ער דערנאך צו לשם שמים און קומט דערנאך צו דעם דעהו.

¶5נאר אט דא איז דער דרך מלכתחילה, וואס ”התורה עיקרי דרך” ווי די גמרא זאגט אין קדושין איז דאס מלכתחילה ניט דרכיך נאר דאס איז מלכתחילה דער ”ושמרו דרך הוי”

¶6לעשות צדקה וחסד דאס איז דער ענין וואס דורך דערויף איז ער ממשיך אז בדרך קומט מען פון עיר אבירה אין שאר ערי המדינה ביז אין א פינה ניט דחת,

¶7אט אזוי איז דורך לעשות צדקה וחסד איז דאס דער 'דרך הוי' אז דער 'שם הוי' וואס דאס איז דער שם העצם און שם המיוחד,

¶8צוזאמען דערמיט אויך אבער ”שם המפרש”, אז דאס איז געגעבן געווארן אז א איד זאל דאס קענען מפרש זיין און מפרט זיין בדיבורו דא למטה, ווערט הוי' נמשך אין דעם דרך דורך דערויף וואס א איד טוט צדקה ומשפט, וואס דאס איז כולל כל הענינים כולם פון תורה ומצוותי',

¶9וואס דערפאר זאגט מען דאך אז ידעתיב אויף אברהם אבינו אויף ”אחד הי' אברהם” און אלע אידן זאגט מען אויף זיי וירש זרעו ”את כל הארץ” דורך וואס איז דאס?

¶10דורך דערויף וואס ”יצוה את בניו ואת ביתו אחריו” ”לעשות צדקה ומשפט”.

¶11דארף דאך זיין, נוסף אויף דעם ענין פון סור פון עניני דאגות, מ'קומען צו דעם עיקר וואס דאס איז 'ועשה טוב' וואס דאס איז די עשי' אין 'מלאכת שמים'.

¶12און אט דאס איז אויך דער ענין נוסף אין דעם ”עוסק בתורה ובגמילות חסדים ומתפלל אין הציבור” אפילו אז מ'טוט דאס סתם, אפילו אז מ'טוט דאס שלא לשמה, אבער ניט חס ושלום לכם טוב, איז האט ער זיך מקיים געווען א מצוה ווי לערנט תורה און דארף מאכן ברכת התורה,

¶13ועל דרך זה בהנוגע צו מצוה קמילות חסדים בכלל, ועל דרך זה איז מתפלל אים הציבור איז דא נאך אין דערויף א עילוי פון העסק, אז ער טוט אין דערויף, בתכלית השלימות, ווי מ'איז זיך משתדל אין אן אייגענעם עסק,

¶14ניט אין אן עוסק וואס מ'איז דארטן א זכיר, א זכירו אלקיתא אפילו ווען ער איז אן עמן קומט דאס ניט צו דער השתדלות ויגיעה פון דעם בעל העוסק,

¶15כמבואר בכמה מקומות, און דער עיקר ווי מ'זעט דאס בפועל בחיי יום יום בעולם הזה כפשוטו.

¶16איז האט ער די 'תכלית השלימות' אין תורה און גמילות חסדים, און דער דריטער קו דער קו התפילה אז דאס ווערט ביי אים מלכתחילה אן ענין פון לשלה, כנוסח ברכת המצוות, אז פארוואס טוט ער די מצוה?

¶17דערפאר וואס קדשנו במצוותיו וצונו דערפאר לערנט ער תורה ומקיים מצוות און טוט בכל בכל עניני הרשות, אז ס'זאל זיין מעשיך לשם שמים ו”בכל דרכיך דעהו” ווערט דאס ביי אים דאס שוין א ענין פון א מצוה, נאך איידער ער קומט לשם שמים אין דעם דרכיך.

¶18ווארום אט דאס וואס ער גייט אין דעם דרכיך דערפאר וואס אזוי איז אפגע'פסק'נט אין משנה, און דערנאך אראפגעבראכט אין שולחן ערוך, הנוגע למעשה בפועל בחיי יום יום.

¶19וואס אט דעמאלט קומט ביי אים צו, וויבאלד אז ער האט מנוחת הנפש, און דאס ברענגט ביי אים מנוחת הגוף, און דעמאלט לערנט ער תורה און מקיים מצוות און טוט אין ענינים פון אידישקייט איז דאס פארבונדן און שטייט ביי אים בגלוי דער ענין פון שבת, וואס דאס איז ”וקראת לשבת אונג”.

¶20וואס דאס איז ניט אן ענין של שלילה, נאר וקרתה איז דאס אן ענין של חיוב ועשי אז ער איז קורא און איז ממשיך, ”ובכל עניני שבת” ווערט דאס ביי אים אן ענין של אונם.

¶21ביז ווי דאס איז דער מעשה דער דין בפועל, אז אפילו ווען ער שלאפט, וואס דעמאלט איז ער לכאורה ניט שייך צו קיינע ענינים, בשעת מ'דארף זיך לייגן שלאפן קען מען פון אים מאנען ”לשמש את קוני” ס'זאל זיין די קריאת-שמע של המטה, מ'וועט צוגרייטן נעגל-וואסער מיט כל פרטים ווי ס'דארף זיין שינוי, כולל ענין הצניעות,

¶22בשעת אבער ער איז שוין אנטשלאפן געווארן, ”ושנתו ערבו לו” איז דאך דעמאלט לכאורה ניטא קיין מציאות אויף מקיים זיין א מצוה.

¶23זאגט מען, אז דאס איז גערעדט געווארן אין ימים יגילים, בשעת ס'קומט אבער יום השבת, איז אין מיטן שלאף ב”כל רגע ורגע” איז 'שינה בשבת תענוג' ער איז מקיים די מצוה אין דעם מיטן פון זיין שלאף בכל ”רגע ורגע, על” אחת כמה וכמה אז ער האט דעם ענין העונג,

¶24אין 'לימוד התורה' 'וקיום המצוות' כפשוטם, און דערנאך איז שבת מיני' מתברכי כולי יומי אז דאס ווערט דערנאך נמשך אופן ”עבודה זו בכל הימים” שלאחרי השבת.

¶25וואס דאס איז דאך אויך דער הסבר און דער ענטפער, אז בשעת ס'קומט צוגיין דער ”אל זר אשר בקרבך” דער יצר, וואס ער איז היפך פון יצר טוב,

¶26און מאכט א טומל, היתכן אז מ'מאנט ס'זאל זיין אן ”עוסק בתורה ובגמילות חסדים”, ומתפלל אים הציבור, מיט אלע פירושים 'ותכלית השלימות' בזה,

¶27בשעת דעם אידן האט מען אריינגעגעבן אין דער כל אחת אין 'עולם הזה' הגשמי, און דאס איז נאך ווייניק אויך החומרי, און בלייך ווי דער יצר-הרער פירט זיך,

¶28ברענגט ער א ראי' פון א גמרא מפורשת, אז א בייער, וואס ער איז געווען א ראש-ישיבה, ניט קיין סוכר, און האט געהאט כמה וכמה ענינים פארזארגטע, און האט געהאט אן אים אמה וואס זי האט אים פארזאגט, און באווארנט כמה ענינים, און האט זיך געקאכט אין תורה און געהאט אין דערויף א געשמאק, און איז געווען א כהן פון בית אלי,

¶29און אף על פי כן האט ער געזאגט אז אמרה לי אים קריבה קודחאי אז בשעת די מידיעה וואס האט אים געהאדעוועט האט אים געגעבן א שליחות המלאכה קלה ביותר איז ער שוין זיך ניט געקענט מתרקס זיין, זיך אריינטאן אין 'לימוד התורה' ווי ער דארף זיין, ווי ס'דארף זיין.

¶30על אחת כמה וכמה אין אחרונים און ”אין אחרוני” אחרונים, וואס ס'איז שלא בערך צו ”ראשונים כמלאכים” אפילו צו די ראשונים וואס זיינען געווען כבני אדם קומט מען דאך אויך שלא בערך, ווי די גמרא איז ממשיך,

¶31און אף על פי כן מאנט מען ביי אים, אז ניט נאר ס'זאל זיין תורה וגמילות חסדים ומתפלל אים הציבור, נאר אין די אלע ענינים זאל זיין אין אן אופן פון עסק, כאילו ווי ער האט ניט קיין אנדערע ענינים בעולמו, אט דאס איז זיין עוסק.

¶32ענטפערט מען אויף דערויף, אז במה דברים אמורים ווען ער קוקט אויף די זאך אז דאס איז א חוץ, און ער האט קיין ברירה ניט, ער מוז זיר מקיים זיין, אדער נאך העכער, וויבאלד אז מ'האט אים אנגעזאגט וויל ער דאס מקיים זיין, אבער ער איז אלץ מקיים אן ענין וואס איז פארבונדן טאקע מיט זיין כח העשי', מיט זיין כח הדיבור,

¶33מיט זיין כח המחשבה, אפילו מיט זיין רצון איז ער מקיים די רצונו של הקב"ה, ”עשה רצונך כרצונו” כל זמן ס'פעלט אבער אייניק איז ער טאקע משמש את קוני,

¶34און אט דעמאלט האט אן ארט די בלבולים צי איז ער מבובל און קען זיין 'העסק בתורה' אדער מערניט אין אן אופן פון ”מצות אנשים מלומדו” אדער ניט.

¶35בשעת אבער דאס ווערט בא אים אן ענין של עונג, אט דעמאלט איז ווי מ'זעט בפועל בכל ענינים של תענוג, איז ניט מ'ווארט אז מ'וועט אים אנזאגן אויף דערויף, און מ'וועט אים משדל זיין און מבטיח זיין 'עולם הזה' ועולם הבא מיט כל ענינים טובים פון בני חיי ומזוני רויחא,

¶36און דעמאלט וועט ער דאס טאן טאקע באמונה ובשלימות, וויבאלד אז אין דערויף באשטייט זיין עונג יאגט ער זיך נאך דערויף און איז זיך משתדל בזה, און ער בעט זיך אז מ'זאל אים געבן דעם ענין אלץ מערער און מערער, דערפאר וואס אין דערויף באשטייט זיין תענוג.

¶37און דער תענוג איז דאך שולט על כל כוחות האדם, ביז ווי דער פסק-דין הידוע בנוגע צו שבת, אז דער וואס איז זיך מצטער פון אכילה, וואס אכילה בשבת איז א תענה, ”וקראת לשבת עונג” איז ווי ער פסק'נט אפ אין הלכות שבת, אין שולחן ערוך,

¶38אין רמב"ם וכו פון די פרטים אין ”וקראת לשבת עונג” מענגו במאכלים.

¶39אויב אבער מאיזו סיבה שתהי' איז ער זיך מצטער פון אכילה אט דעמאלט איז ביי אים באשטייט דער עונג פון שבת ”אין העדר האכילה”, ווי אפגע'פסק'נט אין שולחן ערוך.

¶40שטייט, דער גוף האט דאך ניט זיין אכילה און שתי במילא דארף דאך דאס לכאורה מבלבל זיין זיין כח השכל, ווי מ'זעט כשאדם רעה ועצמו, איז ווי דער רמב"ם זאגט אין הלכות דעות, אט דעמאלט קען ער ניט זיין עובד, עבודתו, ווי ס'דארף צו זיין, וויבאלד אז דער גוף טומלט אים מצד דער עון, מצד הונגער, אדער מצד סלה.

¶41שטייט דאך אויף דערויף דער הסבר, אז וויבאלד אז ער איז זיך מתענג פון דעם ניט עסן איז אט דעמאלט כח העונג האט אזוי דער אויבערשטער איינגעשטעלט אין טבע הבריאה אז ער איז מושל ושולט אויפן כח הרצון,

¶42דערפאר איז פון עונג מאכט אויף א רצון צו דער זאך, ווי גערעדט פריער בנוגע צו ”תענית חלום בשבת”, עונג איז מטה את השכל, ביז וואנענט אז אין שכל ווייזט זיך אים אויס אז אזוי דארף זיין,

¶43וואס דאס איז דאך דער ענין השוחד, על אחת כמה וכמה אז דאס איז מטער דעם רגש שבלב, ביז 'מחשבה דיבור' ומעשה, כאמור וואס אט דעמאלט ווערט דאס ביי אים מצד דערויף וואס דער ענין איז ביי אים אן עונג שלו, ווערט די אלע ענינים בשלימות, ניט נאר בנוגע צו עשי נאר אויך בנוגע צו מנוחת הנפש און מנוחת הגוף,

¶44אז ס'איז מלכתחילה ניטא קיין שאלות און קיין קשיות.

¶45היתכן, ווי אזוי פארלאנגט מען דאס אידן אין דעם מעמד ומצב אין וועלכן מ'געפינט זיך איצטער, אז ער זאל שטיין אין דער דרגא ווי ס'איז געווען באם ערשטן י' טז כסלו, בשעת ס'איז געווען די חסידים הראשונים פון בעל הגאולה, פון בעל התניא והשולחן ערוך, ועד"ז בנוגע צו שאר ענינים בדוגמתם.

¶46איז דער הסבר אויף דערויף, אז אויב דאס ווערט ביי אים אין אן אופן פון איינג איז אט דעמאלט איינג איז מבטל די שינויים וואס ס'איז דא אין 'זמן ומקום', עאכו"כ דערפון וואס דאס קען מבטל זיין דעם צער הגוף וכו' כו,' און אט דעמאלט טוט ער די אלע ענינים בשלימותם.

¶47וואס דאס איז דאך אויך א הסבר בפשטות, אז מ'קוקט דאך צו צו אידן ווי זיי געפינען זיך אין די לענדער וואס ווערן אנגערופן ארצות הרווחה וואס בפשטות איז דארט דא פרנסה והרחמה,

¶48על אחת כמה וכמה בשעת מ'פארגלייכט דאס ווי אידן האבן אמאל געלעבט מעבר לים, אין די קליינע שטעטלעך, אפילו ווי אידן האבן געלעבט בזמן רשע ותוסק,

¶49עאכו"כ בזמן פון דעם אלטן רבי'ן, וואס אט דעמאלט איז דאך קוקט מען דאך צו איז דאך דאס א דחקות גדולה דעמאלט לגבי די הרווחה וואס מ'האט איצטער בנוגע צו לבוש ומזון ובית,

¶50וואס אויף דערויף דארף מען דאך ניט האבן קיין הסבר פאר אידן וואס דער אויבערשטער האט זיי מזכה געווען, און אראפגענומען בא זיי די שוועריקייטן פון דחקות רחמנא ליצלן ווי ס'איז אמאל געווען בתוככי בני ישראל בכלל ובפרט בא פרומע אידן, און האט זיי אוועקגעשטעלט אין א קרן של רווחה, און ס'זאל נאך מוסיף זיין כמה פעמים ככה,

¶51אז מ'דארף זיך ניט דאגן פאר די לחם טר ומים לחץ רעדט מען זיך ניט, אפילו פאר זבך משפחה וכו איז דאס אויך בנמצא, און ניט דערמיט הייסט מען א איד וואס ער איז קיין עין-הרע ניט א נושר,

¶52זבח משפחה האלט ער מאכט א קטן שבקטנים, כדי ער זאל באווייזן אז ארץ איז זקה א נושר דארף ער מאכן זבח משפחה ניט פאר זיין משפחה,

¶53אפילו פאר פרעמדע, און ס'דארף דוקא זיין אזעלכע פאפירלאך אויפן טיש וואס זאל זיין אנגעשריבן שמו ושם אביו וכינויים שלו מיט זיין גאנצן יחוס, און דערנאך דארף מען דאס ארויסווארפן,

¶54ווארום אויב ער בלייבט דאס אויף מארגן איז דעמאלט איז דאס להבדיל ווי די כלים פון כהן גדול, וואס ”כלים שנשתמש בהן” בבוקר טאר ער דאך ניט משתמש זיין בערב פון ניט עשירות, איז דאס ניט 'לפי ערכו'.

¶55אף על פי כן, ווי זעט מען בפועל, אז א מלא' יקע צייטן האט מען געלערנט תורה און געלערנט מקיים געווען מצוות איז דאס געווען געטאן 'בשמחה ובטוב' לבב ובמנוחת הנפש!

¶56ער האט געוואוסט ער וועט קומען אהם ווייס ער ניט וואס די פרוי זיינע וועט פון אים פארלאנגען, פארלאנגען אז ס'זאל זיין א קארפעט פון וואלט וואל פון איין וואנט ביז דער צווייטער, איז אפילו דעם גוויר פון דער שטעטל אויך ניט איינגעפאלן

¶57פון דער גאנצער מציאות, און ווען מ'דערציילט אים, האט ער געזאגט אז ער פארשטייט ניט וואס דארף מען האבן נאך עפעס אן ענין בשעת מ'האט ברעטער, און די ברעטער זיינען גאנצע אויפן פעל און די ברעטער זיינען גאנצע אן לחם, און מ'דארף נאך צודעקן די גאנצע ברעטער מ'זאל זיי ניט זען, ס'איז היפך השכל.

¶58איז אפילו דאס איז שוין אויך אריין אין דרך הרגילות, אז מ'האט ניט וועגע מ'זאגט אים דערנאך הער זיך איין, לערן א בלאט גמרא צו א מאמר חסידות און זיין מקיים א מצוה, כאילו ווי כל מלאכתחסוי טענה"ט ער, ער האט נאך ניט אט די ענינים וואס לפי מעמדו ומצבו איז דאס א הכרח, אז ניט קען דאס אים שאדטן אין באם.

¶59און אף על פי כן זעט מען, כאמור, אז דעמאלט איז געווען דער ענין, בשעת ער האט אפגעריסן זיך פון די דאגות און האט זיך געזעצט לערנען און מקיים זיין א מצוה איז דאס געווען מתוך מנוחת הנפש, במילא האט ער געקענט מחדש זיין בתורה כמה פעמים ככה,

¶60און דוקא ווען מ'קומט צו מרבה נכסים ווערט ביי אים כמאמר המשנה ”מרבה דאגה”, במילא ווערט ער צוטומלט און וועט אריינלייגן זיך אין תורה אז ס'זאל זיין 'העסק בתורה',

¶61בשעת אים זאגט ער דארף טאן אין גמילות חסדים, טוט ער דאס און טראכט בשעת מעשה ווען וועט ער זיך באפרייען און וועט זיין א גומל חסד אין עצמו בהנוגע צו די ענינים וואס אים ווייזט זיך אויס אז ביי אים איז דאס א הכרחיות וכיוצא בזה.

¶62וואס דער חילוק עיקרי בזה איז געווען, אז דעמאלט האט א איד געפילט אז ער איז בעל-הבית אויף זיך, און מערניט וואס ”מפני חטאינו גלינו מארצנו” איז די השפעות וואס ער דארף האבן גייט דאס דורך דורך דעם שר און דורך דעם מהלך פון דעם מדינה,

¶63און אזוי ווי די מדינה האלט נאך ניט בא די דרגא פון לכו ונלכה וואס כל העמים וועלן זאגן לכו ונעלך הר הוי איז דערפאר מאכן זיי אים אן שוועריקייטן און ער מוז צו זיי אנקומען והתפללו אל שלום העיר,

¶64ביז נאך נידעריקער, בשעת ס'איז דא דער ענין וואס מפני חטאינו אט דעמאלט ווערט אראפגענומען דער עול מעל צבריך פון דעם רב יעבוד סעיר.

¶65אבער דאס איז מערניט ווי אן אויסווייניקסטע זאך, און דאס איז תלוי במעשה, איז ער ניט א משובר באמת, וויבאלד אז דער גאנצער שיעבוד איז דאס מפני חטאינו ויעושין תשובה איז ”מיד הן נגאלין” איז בשעת ער האט געהאט צו טאן מיטן גוי האט ער געמוזט מיט אים רעדן אין אזא מין אופן פון ”אל תתגרה בגוי קטן”,

¶66אז ס'איז געקומען אבער די שעה וואס ער האט געלערנט אדער מקיים געווען א מצוה אט דעמאלט איז ער געווען א מצוה ציווי ”של מלך מלכי המלכים” הקב"ה איז די גאנצע וועלט ניט 'תופס מקום'.

¶67און דער היפך המצב ווען ס'איז געווארן וועגן מרבה נכסים, ס'פעלט אבער אט דער געפילה אז ”יש בעה"ב לבירה זו” און ס'איז ניט חס ושלום שיתוף ס'איז דא צוויי בעה"בים, איינער דער שר המדינה ומנהגי המדינה, און צווייטער דער ”מלך מלכי המלכים הקב"ה” שיתוף בנוגע צו א אידן איז עבודה זרה.

¶68בנוגע צו בני נח איז אויך דעת כמה פוסקים את עבודה זרה, בנוגע אבער צו א אידן איז גאר קיין ספק ניט און קיין פלוגתא ניט, אז שיתוף איז דאס היפך פון ”שמע ישראל הוי' אלקינו הוי' אחד” היפך השיתוף, כמבואר בפוסקים.

¶69און אט דאס ברענגט די מנוחת הנפש, פארוואס דערציילט מען א ריגן אידן, ווי אזוי ס'האט זיך אויפגעפירט זיין עלטער זיידע אין דער קליינער שטעטל, וואס ער האט אויפגעהאנגען זיין תמונה בא זיך אויפן וואנט זאגט מען אים, אז דאס איז ניט כדי דו זאלסט רעכענען אז דאס איז געווען למפרע מיט דריי דורות פאר דרי,

¶70און דאס איז געווען מעבר לים, און אמעריקע איז אנדערש, ווי נשיא דורנו, ווי דער רבי דער שווער, האט מכריז געווען גלייך קומענדיק אהערצו, אז דער קומען אין אמעריקע זיינער איז, כדי צו באווייזן במוחש, אז אמע

¶71און אז ביי אים הענגט די תמונה פון דער עלטערבאבע אויפן וואנט, און דאס הענגט נאך אמאל במתרדו פון זיין בית המסחר אט דארט וואו ער מאכט די עסקים איז דארף דאס אים דערמאנען, אז אט דער איד, ניט האבנדיק אט די אלע הרווחות אין כסף וזהב כפשוטם,

¶72איז בשעת ס'איז געקומען צו אידישקייט איז ער געווען דער מלך אויף זיך, דער מלך אויף בני ביתו, דער מלך אויף כל כחות נפשו האט דאס סוף כל סוף אויך א תועלת אין זיינע ענינים, אין זיינע עסקים.

¶73בשעת מ'שלעפט אויף זיך עול זרי, און דאס ווערט זיך אין אן אופן פון זרים ניט פון צווישן אידן נאר זרים ממש איז אט דעמאלט נעמט ער בא זיך אליין צו די מנוחת הנפש,

¶74נעמט ער בא זיך אליין צו בדרך ממילא מנוחת הגוף, און סוף-כל-סוף שארט דאס רחמנא ליצלן ניט נאר צו עוסק זיין זיך בתכלית השלימות אין תורה און גמילות חסדים ער האט אויך ניט די מנוחת הנפש וואס מ'דארף האבן צו הצלחה בעסקה.

¶75ווי מ'זעט דאס בפועל, אז דער וואס ער איז בוטח בה' איז ילך לבטח דרכו און ער האט א רואיקערן קאפ אויף צוטראגן זיך וואס צו טאן בנוגע אויך לעניני מסחרו, וויבאלד אז ער איז זיכער אז ”ברכת ה' היא תעשיר”,

¶76און במילא וועט דאס סוף כל סוף אויספירן, נאר וועט דען ער דארף מאכן א כלי אין א ענין פון א מלאכה בדרך הטבע איז אט דעמאלט קען ער דאך צוטראגן אויך געפינען דעם דרך הנכונה און דער עצה הנכונה בהנוגע לעסקיו כפשוטה.

¶77וואס דאס איז אויך די נקודה וואס בשעת י' טז כסלו קומט אויס בשבת, וואס דעמאלט איז אין צד וואס ס'איז שולל ענינים בלתי רצויים זאגט מען אז קאו מלאכתך עשוי ער האט ניט קיין דאגות.

¶78און דערנאך זאגט מען אים, אז דאס איז ”וקראת לשבת עונג” אז יעדער ענין וואס ער טוט גיט מען אים כח, אויב ער וועט נאר אויסנוצן זיין בחירה, מכריך זיין א אידן וויל מען ניט, דער אויבערשטער וויל,

¶79נתתי אויב דערנאך זאל זיין ובחרת דער איד אליין זאל דאס אויסקלייבן ברצונו הטוב, איז בשעת ער איז מחליט בבחירתו אז ער קלייבט אויס און מקיים זיין דעם ענין פון וקרתם לשבת עונג אט דעמאלט איז דער עונג פועל ביי אים בכל עניניו הרוחניים,

¶80אויך עונג בכל עניניו הגשמיים, און ווי דערמאנט אויך בשבת די דוגמא פון כח פון עונג, אז אפילו דער עצם וואס בכלל איז דאך אין אברי האדם, איז דא ענינים וואס האלטן אין וואקסן און מ'זעט ווי אזוי זיי וואקסן,

¶81דערנאך קומט דער אדם צו א גיל מסויים צו באשטימטע יארן, וואס דעמאלט ווערט נפסק דער גידול הגוף, און דעמאלט און אויך פריער און אויך נאך דערויף איז אמווייניקסטן וואו ס'זעט זיך אן דער ענין הגידול בנוגע צו שערות וואס דאס איז מחוץ לאדם,

¶82את בשרו לרבות השערות, ווי די גמרא זאגט הטפל לבשרו איז אט דעמאלט דער גידול אין שערות אין הר זעט מען מיום ליום, וכידוע די ראי' אויף דערויף וואס מ'זאגט אז ”מלך מסתפר בכל יום” איז דאך א סימן אז היינט האט ער זיך געשארן קומט-צו וואס ער דארף דאס אפשערן, וויבאלד אז ס'איז צוגעקומען א טאג,

¶83ווי דער אלטער רבי ברענגט זיי אראפ אין קונטרס אחר מיט די שאלה בזה וכו.'

¶84דערנאך איז דא ווי דער גידול איז באוברב, ווי מ'זעט דאס אן בחיצוניות, ביז א גידול מסויים, כולל אויך דער גידול אין ציפרניים, וואס דאס איז ניט אזויפיל טפל ווי שערות, אבער אעפ' כן איז דאך דאס אויך ניט עצם הגוף,

¶85וואס דארטן זעט זיך אויך אן דער גידול ערשט דארף מען צוווארטן דריי טעג, וכידוע די זהירות פון ניט אפשערן די ספרניים וכו ווי אראפגעבראכט אין שולחן ערוך, דערנאך איז דא ווי דער גידול אין בשר, אמווייניקסטן וואו מ'זעט גידול זעט מען דאס אין עצם, זאגט ער אויף דערויף אין פסוק, אז ”שמועה טובה תדשן עצם”.

¶86און דאס איז ניט א מליצה בעלמא, א יופי המליצה, ווי די גמרא ברענגט אראפ אין גתן א מעשה בפועל, אז בשעת ס'איז געווען א מענטש, ער איז שוין געווען נאכן גיל, וואס דעמאלט איז דער גוף גדול, והא ראי ער איז שוין דעמאלט געווען א מלך און האט געהאט א זון וואס איז געווען ראוי למלכות וכו,' ווי ער סיפ רט דארטן בנוגע צו הספסיאנא'ס כותם,

¶87ובשעת ס'איז דורכגעגאנגען קסונו האט דאס מצמצום געווען איינגעציידן דעם עצם, און פאר דערויף איז געווען, בשעת ער דערהערט א גוטע בשורה,

¶88איז ניט קוקנדיק וואס ער איז שוין לאחר גיל הגידול, וואס זי איז די ”שמועה טובה” האט ער דרשן געווען דעם עצם בפועל עד כדי כך אז ער האט ניט געקענט אנטאן דעם שוח וואס רגע לפני זה איז דאס געווען לפי מדה שלו.

¶89וואס אין דערויף זעט מען ווי תענוג טוט אויף בנוגע לגוף, על אחת כמה וכמה ווי תענוג טוט אויף בנוגע לכחות האדם.

¶90וואס דערפון איז אויך, כאמור לעיל, די הוראה שני ועיקרית בשעת י' טס כסלו איז בשבת, וואס שבת מיני' מתברכי כולי יומי אז דעמאלט האט מען א נתינת כח במיוחד,

¶91און דערנאך איז לו ”ברא הקב"ה דבר” אחד בעולמו לבטלה אז דער אויבערשטער גיט א כח נוסף, און חס ושלום מ'נוצט דאס ניט אויס איז מען מבלבל כל סדרי הבריאה, ווי דער אויבערשטער באשאפט יעדער ענין צוליב א תועלת, ניט חס ושלום לבטלה, און דארף מען דאס אויסנוצן במילואם,

¶92ער זאל האבן דעם תענוג אמיתי אין ”עוסק בתורה” און עוסק 'בגמילות חסדים' און מתפלל אים א ציבור, וואס דאס איז כולל אלע מצוות מיט זייערע סניפים, ווי די 'תורה עבודה' און גמילות חסדים פון דער משנה זיינען כולל כל המצוות כולם, כמבואר אין מהרשא ובמפרשי השש ובמפרשי המשנה.

¶93וואס דאס איז אויך ווי בפשטות, אז מ'איז ממשיך אז ס'זאל זיין במשך כל הימים וואס מתברכים פון שבת און פון דעם י' טס כסלו זאל זיין 'עבודת ה'' ב”תורה ועבודה וגמילות חסדים” אין אן אופן פון עונג,

¶94און אן בלבולים ודאגות אין אן אופן וואס כאילו אן א כ' אדימין, כל מלאכתי חר שלך, עשוי', און דאס זאל זיין די הכנה קרובה,

¶95וויבאלד אז ווי די גמרא זאגט אין סנהדרין ס'וועט זיין דער בקולו תשמעו וועט זיין דער היומים בקולו תשמעו 'קאתי מר דם מלכא משיחא' ”למטה מעשרה טפחים”, ובעגלא די דם לחיים.

¶96און דערנאך איז דערמאנטער

¶97האט דער פסוק פון זאנד, און ווי דער רבי איז דערויף זיי אנגעהויבן געזאגן, ווי ער איז דאך דארף זיי אנגעהויבן געזאגן, ווי מ'דארף זיי אנגעהויבן...

¶98בגלמת הבני, אויף מען שוין ישפארגלן הגדילה ס'איז אן ענין איז דער פסוק פון זאנד וויסט ער דארף זיין דער מימער טאג, איז דאס זיי זאלן יער, טאג דור לתאך דפוקא אויף די וואס די וואס די וואס די ווא� באלפה תמיד,

¶99ובאלפה תמיד, איז ער שוין דרכה בהמצטרך וכוסיפו גאנקן בכל ענינים האלו.

¶100און ווי אט דער שוין שמחה וואס איז דא?

¶101און ווי אט דער שוין שמחה בכל הענינים, הרא בפועל, אורח חמשה שמחה אין טבע אחר.