טקסט

¶1אמר הבו שי ”צדקת פרזונו בישראל, צדקת” הקב"ה עם ישראל שפיזרן בין האומות, זאגט דאך דער רבי דער נשיא אין דעם מאמרי ”לפני ארבעים שנה”, ווי שוין אפגעדרוקט אין קונטרס דרושי החתונה אז רש".

¶2איז אויף דערויף מפרש שאין יכולים לחלותם.

¶3בשעת אידן געפינען זיך אין פארשידן, אן אופן של פזורים בין הגויים, איז אף על פי וואס אין איין מדינה געפינען זיי זיך במצור ובשבי, וואס דערפאר איז דארט כמה ענינים בתורה ומצוות וואס מ'דארף אנקומען צו מסירת-נפש אויף זיי מקיים-זיין בפועל,

¶4ביז וואנענט אז ס'איז דא כמה ענינים פון מצות עשה וואס מ'לאזט זיי ניט מקיים-זיין, כידוע בפוסקים, אז דערפאר איז דאך אויף דערויף ניט שייך ער זאל געבן ממונו וויבאלד אז יענער קען אים מכריח זיין און ניט צולאזן אזוי איז עד רך זה כמה ענינים, אז דאס ווערט אין אן אופן וואס ס'איז ניטא די אפשריות אויף מקיים זיין אפילו ווען מ'האט מסירת-נפש.

¶5איז אט דעמאלט, דורך דערויף וואס מ'געפינען זיך אידן צווישן אנדערע אומות אויך, און זיי שטייען ביתר תוקף וביתר עוז,

¶6אויף דעם 'לימוד התורה' 'וקיום המצוות', גיבן זיי אויך א כח ויות צו די אידן וואס געפינען זיך במצור ובשבי זיי זאלן קענען ביישטיין די אלע נסיונות,

¶7און אויך אז דאס איז מקדים און גיט א מעגלעכקייט אז סוף-כל-סוף זאלן זיי ארויסגיין פון דער צרה ושבי און קומען ליט די חירות ליט דעם מעמד ומצב אז זיי זאלן קענען לערנען תורה און מקיים זיין מצוות מתוך חושר והלחבה, און ווי ער איז מבאר אין דעם מעמד דארט בארוכה די פרטי הדבר.

¶8וואס על דרך זה איז אויך פארשטאנדיק, אויך אפילו אין אט די מדינות וואס דארט איז לכאורה ניטא קיין גזירות והעלמות ואת תורים גלויים איז דאך אבער יעדער מדינה האט דאך אירע שוועריקייטן בהנוגע ללימוד 'התורה וקיום' מצוותי על דרך ווי די גמרא זאגט,

¶9אז ס'איז אין מדרש בארוכה, אז ס'איז דא אן ארץ וואס זי מגדלת חכמים אדער גבורים וכו ביז וואנענט, אז אפילו אויך אין תורה ומצוות, איז דאך כאט פונקט אזוי ווי ס'איז דא יעדער זמן האט דאך איר אירע נסיונות מיוחדים לתקופה זו.

¶10על דרך זה איז דאך אויך יעדער מדינה האט דאך נסיונות בנוגע צו ענינים מיוחדים, וואס אין אן אנדערער מדינה קומט דאס אן בקלות ביותר, וואס דאס איז א מדינה וואס מזלהר תחר לקנות לשם בהנוגע צו ישעות ומציאות און גאיבה וכו און אין דערויף באשטייט די מלחמה הכי גדולה,

¶11וואס ער דארף מיט זיך האבן, ווארום אט דאס איז דער אויר מדינה ההוא ווי איז פארבונדן מיט פרסום השם והגדלה שמך וואס נעמט זיך פון לעומת זה.

¶12ביז וואנענט אז מ'זאגט בדוגמא ווי ס'איז ביי אברהם אבינו, אז בשעת נתקרב לארץ מצרים, וואס דאס איז ”ערות הארץ” אט דעמאלט האט דאס ביי אים געווארן בדקות דדקות עתה ידעתי כי שייפת מראה עד אט אזוי איז דאס אויך בכל מדינה ומדינה,

¶13איז בשעת ס'רעדט זיך וועגן דעם ענין וואס אין דערויף איז דארט דא די קליפה געווערת בהנוגע לענין זה דארף מען אין דערויף האבן די מלחמה קשה ביותר, איז דורך דערויף וואס ס'איז ”פיזרן לבין האומות”, און די מדינה וואס זיינען אין אן אנדער מדינה, וואס דארט איז דער נסיון גאר ניטא,

¶14אדער אין אן אופן קל שטייען זיי ביי דעם נסיון, ואדרבא זיינ מהדר אין אט דעם ענין, אין הידור, אז ס'זאל זיין ניט סתם 'קיום המצוה' והזהירות, דער מעת ”אשר לא תעשינה” נאר נאכמערער מיט א מהדרין און א מהדרין מן המהדרין,

¶15מצד דערויף וואס כל ישראל זיינען דאך ”קומה אחת שלימה”, דער ”לאחדים כאחד” פועל"ט דאס אויך אויף די אידן וואס געפינען זיך בשאר המדינות, אפילו אין אט דער מדינה וואס דארט איז דער נסיון בענין זה במיוחד, אז זיי זאלן קענען לייכטער איבערקומען דעם נסיון און פירן זיך על פי התורה והמצוה,

¶16ווי על פי דין קומט מלפנים משורת הדין פון 'קיום המצוה', ביז צו הידור מצוה.

¶17און אף על פי כן זאגט ער אויך אויף דערויף לשאוד דער ראשון לכלותם וכידוע אז דער מצוה דאהבה זהיר בטפי אז דער סימנים בזה איז אז דאס קומט אן מיט שוועריקייט ביותר, שלא 'לפי ערך', ווארום וויבאלד אז דער לעומת זה ווייס אז דאס איז אט די מצוה וואס ”מצד שורש נשמתו”, ווי דער אלטער רבי שרייבט אין אגרת הקודש אז דאס איז ”בחינת הגורל ממש”,

¶18האט זיין נשמה א שייכות מיוחדת למצוה זו, וואס דערפאר איז כל התורה והמצוה שלו גיין דורך אט דער מצוה, איז דערפאר איז דוקא אין דער מצוה שטעלט זיך דער לעומת זה ”ביתר שאת וביתר עוז”, און דערפאר דוקא דארטן איז נוגע אויף דורכברעכן און איבערברעכן און מנצח זיין אט דעם ענין וואס די מדינה איז אין דערויף מצויים.

¶19על דרך ווי די גמרא זאגט אזוי ”בקעון מצא וגדר בה גדר” וויבאלד אז מ'האט געזען אז ס'קומט-אן שווער, פועל זיין אין דער מצוה מיוחדה איז דוקא איז מען ניט יוצא-געווען מיט דעם 'קיום המצוה', אפילו נאר וואס דען?

¶20”גדר בה גדר” ער האט נאך מוסיף געווען א סייג מיוחד, וויסנדיק אז דער לעומת זה פארלייגט זיך אויף דערויף ”ביתר שאת וביתר עוז”.

¶21וואס וויבאלד אז דאס איז זיין תפקידו, און דאס איז דער ענין ”המצוות במיוחדה שבשביל זה” ידע נשמתו למטה, און אלע מצוות קומען לאחרי זה,

¶22ווי ער שטייט אין כתבי האריז"ל בארוכה דער 'ביאור הענין', אט דערפאר ווערט דאס אויך אנגערופן שאין יכולים לחלותם ווארום אט דאס איז דער ”עיקר החיות שלו”, איז אט די מצוה וואס אט די מדינה איז אין דערויף לקוי, און דערפאר קומט אן אזוי שווער אויף איבערברעכן דאס, אפילו פאר אט די וואס בשאר הענינים שטייען זיי אין א מצב טוב ווי על פי ”תורת אמת” און תורת חיים.

¶23מ'דארף אבער האבן אין דערויף די הבנה, אויב אזוי איז פארוואס שטייט טאקע אין פסוק דער לשון פרזונו וויבאלד אז דער טייטש אין דערויף איז דער לשון פיזרו אז דער ז' פאר דעם ראש, ניט ווי ס'שטייט אין פסוק ”צדקת פרזונו”.

¶24ואדרבא, ווי דער משא פרעגט די קשיא, אז פאר דערויף שטייט דאך ”חדול פרזין בישראל” און דערנאך זאגט ער אין דער שירה, אז לאחרי שכם כי אין ביש איז אט דעמאלט איז געווארן דער היפך תמורת פון חדלו פרזין איז ”שם יתנו צדקת הוי צדקת פרזונו” א היפך ווי ס'איז געווען פריער, ווי די אנדערע ענינים פון די שירה וואס ער איז מציער אז פריער איז דאס ניט געווען,

¶25דערנאך איז דאס געווארן איז דאך דאס א הוכחה נוספת, אז דא מינט מען פרזונו דער ענין פון פרזית ”פרזית תשב ירושלים”.

¶26דער ענין פון נרי הפרזין, אז מ'דאר ושונא, איז דערפאר דארף מען ניט האבן קיין חומה המגינה.

¶27אויך דארף מען פארשטיין וואס איז דא דער דיוק, וואס ס'איז דא ”צדקה עשה הקדוש ברוך הוא”, וואס איז דא דער לשון צדקה דער לשון הרגיל בחזל בכגן זה איז דער לשון טובה וכיוצא בזה.

¶28וואס האט דאס פאר אן ענין א שייכות צו דעם ענין הצדקה?

¶29וועט מען דאס פארשטיין בהקדם וואס מפרשו התנך ברענגען אויף דערויף ברענגען דעם פירוש אויף דעם התחלת הכתוב, וואס ער זאגט ”מכיל מחצצין בין משבים שם יתנו צדקת הוי צדקת ברזונו בישראל”,

¶30איז דא זיינען מפרש די מפרשי התנך אז מכיל מחצצין תמורת אז דאס איז דער מים וואס באווייזט אויפן חילוף, ווי גערעדט פריער, אז פריער איז געווען חדל פרזון אט אזוי און דערנאך איז געווארן צדקת פרזונו-אט אזוי איז אויך מקול מחצתים ביים השבים,

¶31אז פריער איז געווען דער מחצת צי מ'האט יורא געווען חיצין ביים השבים, ”בשעה שבני ישראל” זיינען געגאנגען לשוב מים-איז תמור הזה איז געווארן ”שם יתנו צדקת הוי” אז מ'הערט דעם קול התורה, מ'זיצט און מ'לערנט תורה מתוך מנוחה,

¶32וואס על פי זה ווערט דאך די קשיא נאך גרעסער, איז דאס איז דאך נאך א הוכחה נוספת, אז דאס דארף קומען בהתאם למה שנאמר לפני זה דער הויפלעך פון חדל ופרזין איז איצטער געווארן דער ”צדקת פרזונא”.

¶33בביאור בזה על פי ההערגלים אויף דעם צווייטן פירוש וואס ס'שטייט אויף מקומו חצי ביום השבים משם מתענה צדקת הוי ווי ער זאגט ניטא ניט דבי אליהו, אט דארטן איז ער מפרש מקול מחצצ ענינים מחיצות, און מ'זאגט דערנאך שבת און חגיגות און מעילות,

¶34און דער ענין פון חצצים באדם וואס דאס גייט אויף 'לימוד התורה', ווי ער זאגט אין תיקוני זהר, אז מקול גייט דאס אויף הקול-קול יעקב וואס ער לערנט תורה, און אין וואס לערנט ער תורה?

¶35אין מחצצים דער ענין פון מחיצות וכו ווי ער רעכנט דאס אויס אין תנא דבי אליהו.

¶36ווי ער איז מפרש, ווי דער רבי דער נשיא איז מפרש אין דעם מאמר בארוכה, אז דער ענין פון מחיצות איז דאס, ווי ער זאגט אין פסוק, ”להבדיל בין הקודש ובין החול ובין הטמור בין הטהור ולהורות” וואס דאס איז דאך דער גאנצער ענין התורה ומצוותי' וואס ס'איז דאך בשביל ”התורה שני קראת” ראשית איז דאך געווען בראשית,

¶37”ברא אלקים את השמים ואת הארץ” אזוי איז דאך אויך די 'ירידת הנשמה' למטה, ווי דער בעל הגאול דעם שבירת עקנית הגוף הנפש הבהמית וחלקו בעולם איז דורך וואס טוט ער דאס אויף?

¶38דורך דערויף וואס ער שטעלט-אויף מחיצות צווישן בין הקודש והתחיל און בין הטמור והטהור.

¶39און ער זאגט דארטן, אז וואס איז דא דער ענין פון די מחיצות און אויך דער ענין פון שבת, וואס אין זמן פונקט אזוי ווי ס'איז במקום בעולם,

¶40איז דאך דא די ענינים פון קדושה און היפך הקדושה, ועל דרך זה בכל שאר החלוקות, אט אזוי איז דאס אויך אין זמן דער ענין פון שבת, און דא דער להבדיל ”בין שבת לחול” דער ענין פון 'ימות החול'.

¶41וואס דאס איז דער קשר וואס מ'זאגט אויפן מחצצים לערנט מען אויך אפ דעם ענין פון שבת, וואס שבת איז דאך אויך ענינה וואס דאס מאכט א מחיצה צווישן חול מיטן קודש וואס קומט לאחרי זה, ווי מ'זאגט דאס אין דעם נוסח פון הבדלה.

¶42וואס דאס איז אויך פארבונדן מיט דער ענין המחיצה כפשוטה, ווי מסכתא שבת איז דאך וואס סדר אין תורה איז דאך אויך תורה, איז דאך התחלה פון מסכתא שבת, 'יציאת השבת', דער ענין פון ”רשות היחיד מיט רשות הרבים”, וואס דאס איז דער ענין פון מחיצות, אין דערויף באשטייט דער חילוק פון רשות היחיד און רשות הרבים.

¶43וואס אט דאס זאגט ער ווייטער אויך דער ענין החגיגית וואס דארף ברענגען די מחיצה דער ענין פון קרבנות?

¶44וואס קרבנות איז דאך דא די אלע חילוקים.

¶45דער ענין וואס ס'איז דא חורין, דערנאך איז דא דער ענין אין קרבנות גופא וואס זיי זיינען בטול דקודש בדוגמת בכור וואס קדוש מרעכנט, וואס דערנאך איז דאך אויך דא די קרבנות וואס זיי קומען דוקא מן החול, אז מ'מאכט פון חול ק ביז וואנענט אז ס'איז אויך דא קודש הקדשים,

¶46די קדשי הקדשים, וואס זיי זיינען אין דערויף איז אויך דא די מחיצה, ס'איז דער ”להבדיל בן קודש לקודש” על דרך ווי בא אידן דער להבדילע קודש קדשים צווישן כהנים ושערי סוף.

¶47און אין דערויף דארף מען האבן די זהירות ומעילות, אז אף על פי וואס ער שטעלט אויף די מחיצה קען דארף מען אויך האבן די באווארענען דער ”אתה לא תעבר” ואני לא עבר אז ס'זאל ניט מועל זיין בקדושה ארויסנעמען דעם ענין הקודש לחול, ועל דרך זה אויך ניט ברענגען חולין בעזרה,

¶48און ווי ער איז מבאר אין דעם מאמר אויך אט דעם ענין.

¶49ביז וואנענט אויך חצצים באדם וואס דאס איז דיישטנט ער דער מחצתים ולשון חציצה אז דער ענין החציצה באדם איז דאך, אז דער ענין התפילה ווערט אויס תפילה וואס תבילה איז דאך ענינו ווי דער רמב"ם שרייבט אין סוף הלכות מקוואות,

¶50אז דאס איז אף על פי שהטומאס וטהרת איז דאס א גזירה וחוקה שאין לך לשות להרהר אחרי' איז אבער דא ”רמז יש בדבר” אז ס'זאל זיך תבל זיין ”במי הדעת הטהור”.

¶51וואס דער ענין התבילה איז דאך אז ס'דארף זיין כל גופא אלו, אפילו דער את הטפל איז גופא שערי דארף אויך זיין בבת אחת מיטן גאנצן גוף, ווי דער רמב זאגט, אז דאס איז א עיקוב מן התורה דארף זיין אין במים וואס ער איז מבטל דעתו צו דעם דעת הטהור, צו דעת של תורה, צו דעת הקב"ה.

¶52וואס דערפאר שטייט דאך אין ספרים, אז טבילה איז דאס אותיות הביטול.

¶53און בשעת ס'איז דא ענינים וואס זיי זיינען דעקן צו דעם אדם, זיי זיינען מפסיק צווישן אים מיט דעם דעת הטהור, מיט ”אין מים אלא תורה” אט דעמאלט איז לא עלתה לא תבילה און אויף דערויף דארף מען האבן דעם קול מחצתין און ווי ער זאגט משאבים מת בין איז דאס פון לשון בין פון לשון בינה אז זיי זיינען מתבונן זיך און פארשטיין 'אין משאבים' אין קול תורה,

¶54אין דער 'לימוד התורה', מים דתורה, און אין וואס טוען זיי דאס?

¶55ווי ער איז דארט מסיים, אז אומרים אל תמור תמור ואל תהור תהור אז לאחרי ווי ס'איז דא אט די אלע ענינים, ס'איז דאך אבער אויך דא דער ”השוחד יעוור עיני חכמים” אפילו אזא וואס תורה אליין רופט אים אן,

¶56אז בשעת ס'איז דא דער שוחד יעוור אף על פי כן איז ער א חכם וואס ”אין חכם אלא בחכמת התורה” דארף מען דעמאלט אויך באווארענען דעם השוחד יעוור דער ה”כל פשעים תחסה אהבה” אז מצד זיין מציאות, מצד דערויף וואס ס'איז דא א חלק ביי אים וואס דארט איז חוצות ביני וביני התורה,

¶57איז דאס חוצות אז לא עלתה לטבילה לכל גופו, וואס אט דעמאלט איז מען ניט זיכער אז אומר אל תמיד תמיד ואל תהור תהור קען זיין אז ער זאל ניט מבלבל זיין אט די ענינים.

¶58ער האט טאקע די מחיצות, אבער ס'קען זיין ער זאל דאס פארמישן די ענינים.

¶59און ווי ס'טויסט דאך דער טעם אויף פארוואס דער ”לא תוסיף” דער ”לא תוסיף” איז פארבונדן מיט 'לא תגרע' אז בשעת ער זאגט אל טהור טמי איז אט דעמאלט דער ענין פון 'לא תוסיף' איז אט דעמאלט קען ער קומען זאגן אל טמי טהור ווארום ער גייט לויט זיין שכל, ס'איז ניטא דער תבל לבימי הדעת הטהור.

¶60און בשעת ס'איז דא, ווי גערעדט פריער, דער 'צדקה עשה הקשבחים ישראל' שפיזל לבין הומות בנוגע צו דער מדינה מיוחדת אנכי, בכל מדינה ומדינה בהנוגע צו די קליפה וואס זי איז געווען במדינה זו, איז דורך וואס נעמט מען?

¶61דא. דורך דערויף וואס ס'איז דא דער מחצת צום פועל משבים, אז דער ערשטער זאך שטעלט ער אוועק א מחיצה צווישן זיך און דער וועלט, על דרך ווי דער פירוש דור ”אחד הי' אברהם”, והיא ”כל הארץ סוף האחת הדברים אחדים”, אז כל העולם כולם עובר אחד, און אברהם עובר השנים.

¶62אז ער ווייס אז ער איז אחד ”גוי אחד בארץ” און אים איז ניט נוגע וואס ס'טוט זיך מיט דער גאנצער וועלט.

¶63ס'איז אויפגעשטעלט די מחיצה ”בינו ובין האדם”, דער אים לבד די אשכו.

¶64און דערנאך לערנט ער אויך תורה מיט אזא אופן פון בין השבים, אז ער איז שואב דעם מים חיים פון דעם מים ימי התורה, אט דעמאלט ווערט אויפגעשטעלט די מחיצות און שבת און חגיגות און מעילות, און ס'ווערט אראפגענומען די חצצון באדם

¶65און אט דעמאלט ווערט דער צדקה דער ענין וואס פרזונו ווי גערעדט פריער אין פירוש הפשוט, אז תמורת זה וואס ס'איז געווען חדלו פרזין און ווי דער ערשטער אפטייטש אין מחצצים, ווי דער פשטני המקרא, אז תמורת זה וואס ס'איז געווען דער היפך פון הרחבי ביז וואנענט היו יורם חיצין כשבני ישראל בעים לשמים איז געווארן פרזונו דער ענין פון ”פרזית תשב ירושלים”,

¶66וואס דאס ווערט, על ידי 'לימוד התורה' 'וקיום המצוות', איז אט דעמאלט איז דאך ווען בחוקותי תשמרו תלכו ואת מצוותי תשמרו איז אט דעמאלט ואישו ”ואולך אתכם קוממיות” מיט אלע ברכות המנויות לפני זה.

¶67און ביז וואנענט ווי ”נתתי שלום בארץ” דער היפך, וואס דעמאלט איז ניטא וואס מ'אורע צו האבן, ס'ווערט דער צדקר פזינו בישראל.

¶68און אט דא פרעגט ער די שאלה, דער 'לימוד התורה' וקיום מצוותי' איז דאך ווי ער איז מבאר בתניא בארוכה, כדי צו מעלה זיין דעם כל העולם כולו איז דאך לכאורה ווי אזוי וועט ער מברר זיין כל העולם כולו?

¶69כידוע די דוגמא בזה, אז בשעת דער נר געפינט זיך במקום אחד און ער דארף מאיר זיין למקום רחוק ביותר אט דעמאלט איז א נר ניט מספיק, ס'דארף זיין כמה נרות ביז וואנענט ס'דארף זיין אן אבוקא, ביז וואנענט ס'דארף זיין א מדורא, כדי דער אור זאל דערגרייכן אויך צו דעם חושך וואס געפינט זיך במקום רחוק.

¶70על דרך זה ב”נר מצוה ותורה אור” אין 'עבודת האדם', כדי ער זאל קענען מברר זיין א ניצוץ של קדושה וואס געפינט זיך במקום רחוק ממנו, דארף דאס זיין על דרך ווי ס'איז געווען ווען ביז ”יושב שלמה על כסא הוי” וואס שלום הוא מנוחה, ווארום שלום יהי' בימיו איש מנוחה,

¶71אז ס'איז געווען דער מלכת שבן וכל העמים האבן געבראכט די ניצוצות קדושה וואס זיינען געווען אין די פערשידענע ענינים האבן זיי אים געבראכט מצד דעם ריבוי האור וואס איז געווען במקומו הוא ”וישב על כסא הוי'” אט דאס צוגעצויגן, על דרך ווי א מדורה גדולה, צי צו די ניצוצות וואס געפינען זיך אפילו בריחות מקום ממנות.

¶72בשעת ס'איז נתמעת הלבבות ו”מפני חתינו גלינו מארצנו"”, ס'איז ניטא דער גילה אלקות בעולם, ניטא דער גילה אלקות בנפש, ווי דאס איז געווען ווען ”קיימא סיהרא באשלמותא ומישב שלמה על” כס וי אפילו ניט ווי ס'איז געווען אין די דורות שלאחריו,

¶73ווארום ס'איז ”גלינו מארצנו” אלקות שטייט בהעלם והסתר בעולם, על דרך זה אויך קומט-אן די עבודת-איש אז ישראל איז ביקושי ובהעלם והסתר, ווארום ער דארף הארעווען מערער,

¶74אט דעמאלט זאגן ”צדקה עשה הקב"ה עם ישראל” שפיזרם בין האומות אז ער האט זיי געבראכט נאענט צו דעם ארט וואו ס'געפינט זיך דער ניצוץ, וואס אט דעמאלט קען ער ממלא-זיין תפקידו ושליחת נשמתו בעלמא דין, אפילו 'לפי ערך' עבודתו הוא, ווארום ער געפינט זיך במקום סמוך, במילא איז ער אוכל ושותה די דברים המוטרים, און איז דוחה די דברים האסורים,

¶75בחיי יום יום אפילו ווען ער איז אנגעטאן בלבושי חול, ברוחניות שלו, במילא קען ער ממלא זיין שניחות נשמתו, אע"פ וואס ער האלט ניט בא דער עבודה וואס א מוח איז לא סביל דא ער קען דערצו ניט צוקומען.

¶76וואס אט דערפאר זאגט מען, אז אין פשוט אין פסוק זאגט ער דעם ענין ווי ס'וועט זיין די גאו רה, על דרך ווי ס'איז געווען בזמן דבורה איז געווען דער פרזות תוסף דער היפך פון חדל פרזין איז

¶77דאס דערצו געקומען דורך דערויף וואס ס'איז געווען דער פיזור ישראל בין העמים במילא אחד מכם גולל לבאלבריא ואחד מכם גולל לסרמטיא איז דאך דורך דערויף וואס ער פירט זיך דארטן על ידי התורה ומצותי ושטייט ביי די נסיונות וואס זיי זיינען פארבונדן מיט דעם 'זמן ומקום' מיוחד,

¶78איז אט דעמאלט מעלה אני עליכם פועל"ט מען אין אים דעם עילוי און ער טוט דאס אפילו מיט זיין ”נר הוי' נשמת” קטן אף על פי וואס נשמע אתה הדורות ער זאל דארט קענען ארויסנעמען די ניצוצו צו מברר זיין זיי און מעלה זיין זיי, ביז וואנענט אז דאס ווערט דערנאך נתקלל אין קדושה.

¶79דערויף זאגט מען אויך די צוויי פירושים נוספים וואס ס'איז דא אין די פרזים, אין פרזונו כפשוטו, און פרזונו וואס פיזרם לבין האומות, וואס אט דאס איז ווערט ער די שאלה, וויבאלד אז נתמעת הלבבות און די עבודה איז דאך געווארן בקושי גדול איז ווי אזוי טאקע קומט מען דורך מיט דער עבודה,

¶80און מ'זאגט אז דוקא מטה רגלים ברגלים דור איז די עקבתא דמשיחא אף על פי וואס ס'איז דא די אלע סימנים וואס די גמרא זאגט אין סוף סוטה איז פונדעסטווינגען דוקא דאס אט דער דור וואס וועט אראפברענגען משיח'ן,

¶81”אכשור דרא” בת אויף דערויף זאגט מען דער פיזרום ”צדקה עשה הקב"ה” שפיזרום בין אומות, ווי ער איז מבאר בארוכה אין די צדקה פיזינו פון דעם בעל הגאולה פון תקסט ועל דרך זה אין דעם צדקה פיזינו פון דעם מיטעלן רבי'ן, ועל דרך זה אין צדקה פיזינו פון דעם צמח צדק ווי ס'איז געדרוקט אין אור התורה אין בשלח,

¶82אז דאס וואס ס'איז דא בשעת ס'ווערט די מלחמה כבודו ביותר, אט דעמאלט איז דער מלך מבזבז את כל עצ וואס בשעת שלום רירט ער זיי ניט אן, ווארום דאס איז עצרות, יהן ”יקר מכל יקר”, וואס עצרו אבות אבותיו, און ער וויל דאס ניט אנרירן,

¶83מ'באווייזט דאס אפילו ניט אויך בשעת אבער ס'רעדט זיך מיט אן ענין של נצחון במלחמה-אט דעמאלט איז ימוזבות כל עצרותיו, און ניט נאר מ'באווייזט דאס, נאר מ'גיט דאס אויס, און אין אן אופן של בזבוז, אויף קויפן כל ז' ענינים פחותים בערך פון די אוצרות, ביז וואנענט אפילו ענינים פחותים בערך פון שאר הענינים לאו דוקא פון די אוצרות,

¶84און פונדעסטווען איז ער מבז די אוצרות כדי מ'זאל מנצח זיין במלחמה.

¶85און אויף דערויף אט דא זאגט מען דער ענין פון פיזור, וואס דאס איז אין אין פרט דער היפך פון פרזין, וואס ביידע באווייזן דאך אז ס'איז ניטא קיין הגבלה הפרזות איז דאך דער היפך פון ערי מוקפות חומה אז ס'איז ניטא די הגבלה פון דער חומה, על דרך זה דער פיזור, איז דאך דאס דער היפך הנתינה במדידה והגבלה על פי תוכל און דא איז ער מבזבז און מפזר.

¶86דער חילוק איז אבער, אז בשעת די ערי פרזות איז מערניט וואס מ'האט אראפגענומען די חומה, מ'האט אבער ניט משנה געווען, מ'האט ניט גענומען די שטאט למקום אחר.

¶87דער ענין פון בזבוז ופיזור איז, אז מ'נעמט אט די ענינים וואס זיי זיינען געווען במקומם הם איז ער זיי מבזבז און מפזר און דאס גייט אוועק למקום החם.

¶88וואס דאס איז דאך דער היפך אין דעם פלט פון דעם ענין פון נרי פרזית דארט איז מערניט וואס ס'איז געווארן פרזית, ואדרבא מ'זאגט אז די שטאט במקומה ווערט נאך מיט מער מנוחה און מיט מער ביסוס און מיט מער התייסדות,

¶89דערפאר וואס ס'איז ניטא קיין אור פאר וועמען מ'דארף האבן א הגנה, און דא זאגט מען אז ער האט דאס מבזבז געווען תמורת זה וואס דאס איז געווען ברשותו ובמקומו, ובפרט דער ענין של אוצר, וואס לא רעתה אי' לא רעתה מערניט ווי דער מלך אליין, און דא איז ער דאס מבזבז ובפזר, ביז למקום רחוק.

¶90וואס דאס איז ווי ער איז מבאר בארוכה אין די דרושים, אט דאס וואס מ'זעט דוקא אז אין די דורות האחרונים האט מען געגעבן כוחות מיוחדים, ובפרט די כוחות פון מסירת-נפש, און ווי אזוי זאלן קענען ביישטיין די אלע גזירות פון שמדות רחמנא ליצלן, און אף על פי כן ממשיך זיין אין 'לימוד התורה' 'וקיום המצוות',

¶91און אויף ער פרעגט זיך די כמה שאלות און על אמות וסתרים גייט ער גאר ניט אריין אין קיין וויקוח און קיין שקלא וטריא און זאגט אז ביי אים איז דאס אן ענין פון אצר ”ישראל לא ישקר ולא ינחם” אז דער ענין פון מדת הנצחון ווי ער איז מבאר בארוכה אין דעם דרוש איז דאס אז ניט וואס דאס גייט על-פי הבנה והסברה, וואס דעמאלט על-פי שכל וועט ער אפשאצן צי ס'איז געדאי מבזבז זיין אט די כחות כדי צו מנצח-זיין אט דעם מלך,

¶92ווארום ווי דאס איז אין דעם ”אתם קרויין אדם” וואס אידן ווערט דאך אנגערופן אדם השם ”אדמה לעליון” אזוי איז דאך דאס למעלה אויך, ווי ער זאגט אז מי זה בא מאדון חמוז בגדים מבצן וואס דאס איז דער ענין פון דער מלחמה וואס דער אויבערשטער פינט ביי אדון וואס לכאורה וואס האט דאס פאר א תפיסת מקום,

¶93וואס צוליב דערויף דארף זיין די אלע גילויים, ביז וואנענט וואס ער זאגט וכל מבושי אגלתי אז ”כביכול אלקיכם כהנו” און ס'דארף זיין דער במה טביל דערפאר וואס ס'איז ”כל מלבושי אגלתי” דורך די מלחמה באדם ובבשריו.

¶94נאר אט דאס איז וואס מ'זאגט, במצד דערויף וואס נצר ישראל לא ישקר למעלה ולא ינחם אז מ'קען ניט פארלאזן קיינע אידן אויף יי' ”נדחך בקצה השמים, משם מקביתך הוי' אלקיך ומשם מקוחיך” ווי רש"י טייטשט דאס אפ, אז דער אויבערשטער אליין קומט אין דעם ארט וואו ס'געפינט זיך אט דער איד וואס ער ווערט אנגער

¶95און דער אויבערשטער אליין נעמט אים ואתם תלוקטו אחד אחד אז דער אויבערשטער אליין נעמט אים פארן האנט און פירט אים ארויס פון גלות טיפטו אני אביו אני ולבנים בבינו ומצרי עולם וואס דאס איז דאך דער ענין פון פיזרע ווי דאס איז למעלה אז אין דעם דער אויבערשטער אליין קומט ויכול און אויף ארויסנעמען תלוקטו לו אחד אחד ועל דרך זה אויך בא א אידן בעבודתו דער ענין מצד מדות הנצח, בשעת ס'קען זיך נ

¶96זאגט ער, אז אים איז דער גאנצער ענין ניט נוגע, אז ”כך כתוב בתורה” במילא טוט ער דעם רצון ווי ס'שטייט אין תורה על פי סיבה התורה, און אים איז ניט נוגע זיין רצון ווי זיין הבנה ווי זיין השגה, עבודת ארץ, וואס ער טוט אט דאס וואס דער אדון וויל.

¶97ביז וואנענט ווי ער זאגט, אז ס'דארף זיין דער די מנפשי קראה אז ס'קומט צו מודים איז אט דעמאלט דער גוף אליין שטייט און בוקט זיך די מנפשי, כאטש אפילו אז הבנה והסברה ליגט ביי אים אין אן אנדער ענין ווי דער סיפור מיטן ר' חי'ן אין ירושלמי.

¶98וואס מצד דערויף וואס ס'איז דא אט דער נצחון אט דאס איז אויך דער ענין הצדקה.

¶99וואס צדקה אמיתית איז דאך ניט דער ענין וואס ער באצאלט א הלוואה, ניט אזא וואס ער האט אים געטאן ע וואס ער איז יענעם גאר ניט שולדיק,

¶100און ער איז פארווארט ניט פון יענעם קיין תשלום 'בעבור זה', אט דאס איז דער אמיתית ענין הצדקה, וואס דערפאר זאגט מען דאך ”לך הוי' הצדקה” בא וועמען איז דא דער אמיתית ענין הענין דוקא בא אזא וואס ער איז א שלם, און דארף ניט אנקומען צו קיינעם באיזה אופן שיהי, וואס ווער איז דער שתכלית השלימות?

¶101איז דאס מערניט ווי דער אויבערשטער אליין.

¶102נאר ד אז זאגט ער א גרבכה לישראל שפיזרן לבין אומות, אז דאס וואס ער האט זיי אריינגעשטעלט בין אומות אין אן אופן אז זיי זאלן דארטן קענען ביישטיין די אלע נסיונות,

¶103אף על פי וואס 'אכשור דרא' בתמייא און יצא הקב רך הוא עוזר נאר דער מקדש את שמעת למטה מקדש את זה הרבין מלמעלה אט דאס איז ניט סתם א טובה, נאר דאס איז אן ענין של צדקה וואס דער אויבערשטער גיט ”מידו אמלא יפתוחה הקדושה והרח” אז דער ריד זאל קענען דורכפירן זיין שליחות.

¶104וואס דורך דערויף פירט דאך דורך דערנאך דער ”פרזת תשב ירושלים” ווי ער איז מבאר בארוכה אין דעם מאמר פון ווי גערעדט פריען ”לפני ארבעים שנה”, אז דער ענין פון ירושלים איז ווי תוספות זאגט פון מדרש, אז דאס איז פון צוויי ווערטער יראה וואס דער רמב"ם האט דאס א נאמען געגעבן און שלום, וואס דאס האט א נאמען געגעבן שאין בנ

¶105דער ענין פון מאסר שני, אז בשעת מ'האט עולה געווען אין ירושלים צוליב די מאסר שני דערווייל וואלט מען געזען די כהנים, אבער וואס דאס איז ”מלוים בדוחרון ושראל במעמדם” אט דאס האט געבראכט דער לשתחוות לפני הוי' דער ענין פון לשתחוהו ביטול, דער ענין פון שלימות היראה, און אויף דערויף זאגט מען, אז ס'איז דא דער זמן וואס ירושלים איז דאך פון מוקפות חומה דערפאר וואס ס'איז דא א

¶106אז ס'איז ניטא דער ענין פון אן ענין וואס מ'דארף אויף אים מגין זיין, ס'איז מערניט ווי ער איז דערנאך מסיים ואני אהי' חומה תאש מתוך אז ס'איז דא דער ענין פון חומה תאש, וואס בכללות איז ווי ער מבאר אין די מאמרים, וואס ס'איז דא דער ענין החומה,

¶107ווי דאס איז ברוחניות וואס דערפון קומט ארויס דער חומה בגשמיותו, ”אני חומה זו תורה” אז דורך וואס קען דאך א איד מגין זיין על עצמו פון הסת ופ היצר הרעה איז דאס דורך דער חומה פון תורה בראתי יצרהר בראתי לתורה תבדין אז ער רינגלט זיך ארום מיט תורה אט דאס ווערט דער תבדין אז דער יצרהר ווערט בטל.

¶108בשעת ס'וועט אבער זיין דער לעתיד לבוא את רוח, אז אתה מעביר מן הארץ אט דעמאלט איז ”פרזית תשב ירושלים” איז דאך ניט דער פשט חס ושלום וועט זיין דער ענין פון תורה.

¶109תורה וועט אבער זיין ניט אין אן אופן פון חומה, סתם וואס חומה איז דאך א� ביז וואנענט אז מ'זעט אז דאס איז א לעבעדיקע זאך דעמאלט

¶110וועט זיין דער חומת אש סביד אז ס'וועט זיין מ'וועט זען דער ”אש חור על גבי אש לבנה” על דרך ווי דאס איז געווען בא די לוחות ווי ער זאגט אין ירושלמי אין מדרש די ביידע לשונות ”אש לבנה על גבי אש חור” און ”אש חור על גבי אש לבנה” ווי דאס איז די תורה שלמעלה און תורה שלמטה ווי דאס איז געווען בא די לוחות,

¶111וועט דאס דעמאלט איז ”נתאוה החכמים והנביאים” וגדולי התורה דערפאר וואס דעמאלט וועט מען קענען לערנען תורה, ותרבה החכמה והדעת והאמת, כהמים לים מכתן, ”ומלא הארץ דעה את הוי.'”

¶112און ס'איז אט דאס איז די צוויי ענינים וואס ער זאגט דער פירוש הפשוט אין פסוק, אז תמורת זה וואס ס'איז געווען דער מקול מחדשת בו משבם די נישונים בצר ובשבי ובגלות בכלל,

¶113וואס אט דעמאלט איז דער גלות און דער עצם אוויר פון ו און זאגט אים מה לך לתורה זו מיט די אלע טענות כידוע בזה, איז תמורת זה וועט ווערן דער שמית אנו צדקת הוי אז ס'וועט זיין דער ענין וואס מ'וועט מרבה זיין א חכמה והדעת והאמת, ווי דער לשון הרמב"ם,

¶114דערנאך קומט אויך צו די צדקה פיזונו בישראל אז די תורה וועט זיין אין אן אופן פון פרזות הושב ירושלים אז ס'וועט זיין א חומש עשש, מ'וועט דאס זען בגלוי דער ”אש חורא על גבי אש לבנ” וואס קומט דאך דורך דערויף וואס ס'איז דא קדש הקב'ן ישראל שפיזון, אז דער אויבערשטער איז מבזבז כל יצרותיו אויף צו געבן כח א אידן ער זאל קענען דורכגיין דעם גלות בכלל,

¶115און דעם גלות החושך כפול ומכופה פון זמן האחרון במיוחד, און זאל דאס אין אן אופן וואס ער וועט מנצח זיין ”כל הקמים עליו” און הקמים ”על הוי' ועל משיחו”, וואס דעמאלט וועט זיין א איד ארבעט אויך אין אן אופן וואס ער איז

¶116ער טוט דאס ניט ”על מנת לקבל” פרט, נאר ער טוט דאס אין אן אופן של צדקה, אז דער אויבערשטער האט אים געהייסן מעוה זיין דעם ניצוץ, איז ניט דערפאר וואס דאס איז א סגולה פאר אים און א טובה פאר אים, נאר אן עבד וויל טאן און טוט בטבע אט דאס וואס דער רצון האט און טוט דאס מיט תענוג האדום ווערט דאס זיין תענוג, וואס אט דעמאלט ווערט דער קיום היעוד פון ”פרזית תשב ירושלים” בקרוב ממש