טקסט

¶1י'ט'כסלו תש' למד א כסלו, כסלו, כסלו, כסלו.

¶2איך האב שוין

¶3גערעדט כמה פעמים בהנוגע י'ט'כסלו, וואס דאס איז דאך די התוועדות וואס איז פארבונדן דערמיט וואס דער אלטער רבי איז דעמאלט ארויס לחירות,

¶4וואס ס'איז דאך דא אין דערויף דער כללות היום ווען ער איז ארויס לחירות, און דערנאך איז דא ווי דער אלטער רבי באצייכנט אליין און איז מדגיש דער רגע מיט וועלכע ס'איז פארבונדן דער ארויסגיין לחיות.

¶5און דאס איז וואס ער שרייבט אין זיין אגרת הידועה, וואס ער האט דאס געשריבן צו דעם מחוטן צו ר' לבאצע בר דיטשאווער וכו אז כהרתי ווען ער האט געלייענט דעם פסוק ”פדה בשלום נפשי”

¶6איז אט דעמאלט יצאה בשלום מההוי' שלום וואס דאס טיילט אויס אין דעם טאג גופא דעם רגע ווען ס'איז געווען דער ענין פון 'יצאו בשלום' אז דאס איז בשעה שקראתי ”פדה בשלום נפשי”

¶7וואס דאס איז דאך א רגע מסויים ביום, איז דאך פון דעם לשון גופא, פון דעם בער השמחה והגאולה פון דעם אלטן רבי'ן אליין וואס ער איז מדגיש איז דאך פארשטאנדיק, אז דאס איז פארבונדן מיט דעם קראתי בשלום נפשי נאר מצד דערויף איז דאס ארויס ברגע מסויים ביום.

¶8אבער וואס איז דא דער ענין פון 'יצא בשלום'?

¶9איז דאס פארבונדן מיט ”פדה בשלום”.

¶10וואס דער ענין פון שלום בפשטות איז דאך שייך זאגן, אז ס'איז דא צוויי זאכן צווישן וועלכע מ'דארף מאכן שלום.

¶11אז ס'איז דא מערניט ווי איין זאך איז ניט שייך דער ענין פון שלום.

¶12דארף זיין צוויי ענינים וואס צווישן זיי קען זיין אדער שלום אדער היפך השלום, דערנאך דארף זיין א דריטע זאך וואס זי מאכט דעם שלום צווישן די צוויי זאכן.

¶13וואס ס'איז דאך אויך פארשטאנדיק, אז די דריטע זאך דארף זיין שטארקער און העכער פון די ביידע זאכן, וואס דערפאר איז בכחה אז זי זאל מאכן שלום ביניהם.

¶14ועל דרך ווי דער אלטער רבי ברענגט דאך דאס וואס ער האט געהערט מיט א רב המגיד וואס י' תקיסלו איז דאך אויך דער יום הילולא שלו, ווי דער אלטער רבי שרייבט אין דעם אגרת ביום הילולא פון דעם רב המגיד, פון מורו ורבי,

¶15אויף 'עושה שלום' בן רומב, אז דאס גייט אויפן אויבערשטן, וואס ער מאכט שלום בן רומב באימיכאו וואס ער איז שר שמים אדער דער צווייטער לשון שרסל שלג מיט גבריאל פון שר של אש וואס דערפאר איז דער בכחו של הקב"ה אז ער זאל מאכן שלום,

¶16און מ'דארף האבן דעם ענין השלום ווארום 'מצד עצמם' איז שלג ומים און אש איז דאס ענינים פון הפכות.

¶17וויבאלד אז מ'זאגט דאס שבחו דקובה כאמר קראה אז מ'זאגט דאס בשבחו של הקב"ה איז דאך פארשטאנדיק, אז דאס איז א דבר גדול.

¶18אז מערניט ווי דער אויבערשטער קען מאכן שלום צווישן אזוינע הפכים.

¶19וואס דאס איז בכללות אויך די שייכות, אז מ'זאל פועל'ן בא דער זעלבער מלוכה, וואס זי האט געמאכט אט דעם מאסר, וואס דער מאסר איז געווען פארבונדן מיט דעם ענין פון היפך החיים,

¶20אז ס'זאל זיין חירות ניתנה לו ביז אין אן אופן פון יסאתו בשלום וכידוע דער סיפור, אז דערנאך איז סוף כל סוף האט מען געגעבן א רשות והורמנא בגושפן די זעלבע מלכות,

¶21אז מ'זאל טאן די אלע ענינים אויף וועלכע ס'איז געווען פריער די הלשנה זאל מען דאס קענען טאן בריש גלי ווי דער לשון התרגום אויף ביד רמה איז דאך דאס די כוחו פון דעם וואס ביי אים איז הפכים, ניט 'תופס מקום', און ער קען מאחד זיין הפכם בבת ”אחת, בשעה אחת ובמקום אחד”,

¶22ובלשון החקים, ווי ער ברענגט אין תשולת הרשבון נמנא הנמנאו.

¶23וואס דאס איז בכללות די שייכות, ווי דער אלטער רבי שרייבט דאך אין דעם אגרת הקודש, אז די גאולה זיינער איז געווען אין אן אופן, אז אפילו ביי אומי הארץ איז דאס אויך געווען א פעלה גדול,

¶24איז ווי ער שרייבט דארטן הפלא ו”הגדיל הוי' לעשות” בארץ און חזר"ט דאס איבער דריי מאל, ווי די פארשידענע גירסאות אין דעם מכתב איז ווי אזוי קען דאס טאקע זיין,

¶25אז הפלא והגדיל און דאס זאל זיין בארץ וואס לכאורה הפלא והגדיל איז שייך אין ן ענין וואס איז העכער פון ארץ, פון גשמיות און פון ארציות, און דא איז געווען דער הפלא והגדיל בארץ ביז וו נענט,

¶26ז ד ס איז ניט ער ה ט געווען אין ן אופן וו ס אידן ה בן געזען דעם נס, דעם הפלו הגדיל נ ר ד ס ה בן אויך געזען דורך כל אומי הארץ איז ד ס קען זיין דעמ לט ווען ס'איז דער ”פדה בשלום”, וו ס ד ס נעמט זיך מהוי' שלום במילא פועל"ט ד ס, ז ס'ז ל זיין דער 'ויצא בשלום' כמדובר כמה פעמים,

¶27איז יעדער ענין וואס א איד זעט אדער הערט איז דאך ידוע די הוראה פון בעל שם טוב, אז דאס איז פאר דעם אידן וואס ער הערט און זעט דאס אן אנווייזונג אז ער זאל דערפון עפעס ארויסלערנען אין תכלית הבריאה שלו צוליב וואס ער איז באשאפן געווארן, וואס דאס איז ”אני נבראתי לשמש את קוני אין” זיין ענין פון דינען דעם אויבערשטן,

¶28על אחת כמה וכמה אן ענין וואס טרעפט וואס האט געטראפן מיט א נשיא בישראל, און וואס איז דערנאך מפורסם געווארן בכל קצוי תבל גלייך בימיו הפלו הגדיל הימנו ”לעשות בארץ” און דערנאך מדור לדור ווערט דאס נתפשט אלץ מערער און מערער הולך ומוסיף ואור איז ער זיכער,

¶29אז אין דערויף איז דא כמה וכמה הוראות בעבודת האדם לקונו, ולכל לראש פון דער התחלה, אז ס'דארף זיין דער ענין פון ”פדה בשלום נפשי” איז אט דעמאלט האט ער אויף דערויף דעם סיוע מהוי' שלום אז ער זאל ארויס בשלום.

¶30וואס וואס איז דאס בכללות?

¶31אז ס'איז דאך דא אזוינע וואס ווילן פאנאנדערטיילן, אז ס'איז דא א טייל פון זייער לעבן וואס דאס איז שייך צו דעם אויבערשטן.

¶32ס'איז דאך ברשיעה לא אפקינם ובשובתנו לא אסקינא יעדער איד איז דאך ווי דער רמב"ם פסק'נט וויל ער דאך מקיים זיין דעם רצון פון דעם אויבערשטן,

¶33ס'איז דאך אבער דא דער יצר הראוי איז דאך אן אומן גדול א גרויסער דיפלאמאט, במילא ווייס ער ווי אזוי צוצוגיין צו יעדערן, פרואוון אים אראפפירן פון דעם דרך הטוב פון דרך וואס דאס איז דער דרך הישר, געפינט ער א המצאה און זאגט אים,

¶34אז ס'איז דא א צייט אין טאג וואס דעמאלט וועסטו טאן דאס וואס ס'שטייט אין תורה און שולחן-ערוך וואס דו דארפסט טאן פארן אויבערשטן, און דערנאך זאגט דער אויבערשטער אליין, אז ”הנהג בהם מנהג דרך ארץ” די איבעריקע שעות אין טאג דארפסט זיך פירן דרך ארץ ווי ס'פירט זיך דער ארץ די מדינה און די לאנד אין וועלכע דו לעבסט.

¶35און ס'דארף ניט זיין דער ונפלינו דערמיט וועסטו יוצא דערמיט וו ס דו הויבסט ן דעם ט ג מיט ”מודה אני לפניך” דערנ ך איז ער ”הולך לבית הכנסת”, און ”בית הכנסת לבית המדרש” אלץ ווי ס'שטייט אין שולחן ערוך,

¶36און דערנ ך ז גט ער, ס'שטייט דערנ ך דער המשך אין שולחן ערוך, ”הנהג בהם מנהג דרך ארץ” ער גייט אוועק לעסקיו, יעדערער אין וואס ער ה ט זיין ענין של פרנסה בעולם 'הזה הגשמי' והחומרי, און ט ד קומט צוגיין דער יצר-הרע און טענה"ט, ז וואו שטייט ד ס, ז אין דערויף ד רף אויך זיין חילוק צווישן אידן מיט ניט א אידן.

¶37דו פירסט מסחר ד רפסט זיך פירן ווי נדערע שכים פירן זיך.

¶38ועל דרך זה הסטו ן ענין פון מסחר צו א בית הפקיד וכו דארף זיך פירן ווי אלע אנדערע פקידים פירן זיך.

¶39אט די ערשטע די שאלה וואס מ'פרעגט נששו ונתת באמונה וואס ס'איז דאך אין ענין יוצא מיט די פשוטו, אז דאס מיינט מען, אז ער האט געפירט זיין מסחר באמונה, ניט אויסמוצנדיק אט ן ענין פון השגת גבול,

¶40ווי כו אבק גזילה וכו' וכו מיט די אלע ענינים וואס מ'קען זיך מורה היתר זיין איז אין דערויף טענה"ט ער יצר-הרע, אז דעמאלט ביסטו איצטער, איז נאך דערויף ווי ד ס אפגעצאלט דיין חוב להקב ווי די גמרא זאגט אין סוטה, אז ס'איז דא אזא וואס ער זאגט, אז ער האט אפגעטאן ידי חוב ותו,

¶41במילא איז ער דערנאך א פרייער מענטש, ער שטייט ברשות עצמו, במילא פירט ער זיך ווי כל העולם כולו.

¶42וואס דאס נעמט זיך פון א פריערדיקע זאך, וואס ער מאכט חילוק צווישן זיין נפש אלקית און צווישן זיין 'נפש הבהמית', וואס ער האט אויף דערויף א יסוד אין תורה, ביז אין א יסוד אין ספר התניא פון א בעל השמחה והגאולה, וואס ער שרייבט בפירוש, אז בא יעדער אידן איז דא ”שתי נשמות שהן שתי נפשות” ס'איז בפירוש שויי באזונדערע נשמות,

¶43ביז וואנענט, אז צוליב דער 'נפש הבהמית' ווערט אויך דער 'נפש האלקית' געזאגט אויף איר ”שהן שתי נפשות” אין א דרגא פון א נפש.

¶44איז וואו איז דאס מחוייב, אז ער דארף מאכן שלום ביניהם, ער וויל ניט אז ס'זאלן פירן צווישן זיך מלחמה, ער וויל האבן רואיקן לעבן, אבער מאכן שלום ביניהם, וואס שלום איז אויך מלשון שלימות גאנצקייט, אז דאס איז איין זאך, ניט צוויי באזונדערע זאכן אין דערויף זעט ער ניט דעם חיוב בדבר, במילא האט ער זיינע שעות ווען ער לערנט און דאוונט און גיט צדקה וכיוצא בזה,

¶45וואס דעמאלט האט ער צוטאן מיטן נפש אלקית, און 'נפש הבהמית' מישט זיך ניט דעמאלט, דערנאך האט ער די שעות ווען ער איז ”עוסק במשאו ומתנו”, באכילתו ושתייתו ובטיולו ושונתו וכו די אלע ענינים וואס זיי זיינען פארבונדן מיט אורחי הגוף הגשמי והגומרי איז אט דא זאגט ער,

¶46אז דאס זאל בעה"ב טעווען די 'נפש הבהמית', און 'נפש האלקית' זאל מען זיך ניט מישן.

¶47אפילו אז מ'וועט ביי אים פועל'ן, אז קודם האכילה דארף ער מאכן א ברכה ראשונה, ולאחרי האכילה דארף ער מאכן א ברכה אחרונה האט ער שוין אבער יוצא-געווען לפני' ולאחרי' אבער די עצם אכילה אליין וואו שטייט ד ס, ז ס'דארף זיין דוקא לידי שמים,

¶48וו ס ד ס איז ד ך שייך מערניט ווי ביי אידן, וו ס ער איז מחוייב בתרי ג מצוות ס'קען זיין אכילה מפני טעוות הגוף, אדער ”לכל היותר אכילה” סתם.

¶49און ט ד ס ז גט מען, ז די מציאות איז בכלל ניט שייך.

¶50ס'קען זיין אדער שלום אדער ליום מלאום יאמת.

¶51איינרעדן זיך, ז מ'קען פאנאנדערשפאלטן, אז ער וועט זיין א 'נפש האלקית' אן דעם 'נפש הבהמית', און אין 'נפש הבהמית' אן דעם 'נפש האלקית' איז דאס א זאך וואס האט ניט קיום,

¶52ווארום 'נפש האלקית' איז ווי ער זאגט אין תניא, אז די נשמה לא ירדה למטה בשביל עצמה, נאר וואס דען לתקן את הגוף בנפש הבהמית קען א איד ניט רוען, ביז וואנענט ער איז ניט מתקן, אז זיין גוף פון 'נפש הבהמית', און דורך זיי דער חלקו בעולם זאל זיין א דירה לו יתברך.

¶53ועל דרך זה אויך דער 'נפש הבהמית', וואס זי האט זיך אנגערופן הבהמית כלשון הכתוב, א ”רוח הבהמה הירדת היא למטה” קען מען נאך ניט באגנוגענען דערמיט וואס זי וועט זיין די אכילה סתם, און זי וועט זיך ניט מישן אין די שעות פון 'נפש האלקית' וכו דאס מוז דערנאך ברענגען דורך השקעה רחמנא ליצלן, דורך א מושקע,

¶54אין אכילה ושתי' גשמיים, ווי ער זאגט אין תניא, אז לזה אכילתו ושתייתו איז נאך געווארן דער כח פון דעם 'נפש הבהמית' ויצרו נאך שט רקער ווי ס'איז געווען מיט א טאג פריער, על אחת כמה וכמה מיט א ריבוי זמן פאר דעם.

¶55און אט דעמאלט איז דער יצר-הרע וועט זיך ניט באגנוגענען וואס ער האט גע'פועל'ט א� פון פאנאנדערטיילן נאר ער וועט גיין ווי די גמרא זאגט ”היום אומר לו כך והיום אומר לו כך” ביז ער זאגט אן לוך עבוד עבודה זרה וואס איז דער קשר אין שכל מיט לוך עבוד עבודה זרה?

¶56איז דאס פארשטאנדיק אויך פון דין הפשוט אין נגלה, אז עבודה זרה הייסט ניט דוקא אז ער זאגט אני ויפסי עץ אז ער זאגט אז ס'איז דא צוויי ענינים, ן ענין פון שיתוף הייסט דאס אויך עבודה זרה, אז ס'איז דא צוויי בעולם-הבטים הזה,

¶57דער אפילו אז ער זאגט, אז איינער איז גרויסער בעל-הבית, און דער צווייטער איז קלייניקער בעל-הבית, היפך פון ”אין עוד מלבדו” אט דאס איז ן ענין פון ”עבודה זרה בכל” תקפת.

¶58וואס דערפון קומט דערנאך ארויס בפועל וואס דאס קומט ארויס דערנאך די על ידי ההתחלה אז ער מאכט אויף חלוקה, א מחיצה ביומו אין זיינע שעות פון טאג, אז ס'איז דא שעות וואס דעמ לט איז דער נפש אלקית בעל-הבית, און ס'איז דא שעות וואס דעמ לט איז דער 'נפש הבהמית' טוט כפי טיבה ורצונה, נאר וואס דען?

¶59דאס איז פון קליפת נוגה ניט נידעריקער, און ט דעמ לט וויל ער ניט אז דער נפש אלקית זאל זיך מישן.

¶60און ט ד ס ז גט מען, ז ד ס איז ן ז ך ניט נ ר ס'קען ניט נה לטן זוי מ רגן און איבערמ רגן, נ ר אפילו ביום ווען ער הויבט ן זוי איז ד ס שוין היפך רצון הבורא, וו רום דער רצון הבורא איז ואהבת ”בכל לבבך בשני יצריך” סיי דער יצר טוב און סיי דער יצר הרע ניט נ ר ז דער יצר-הר שלעפט ביי אים,

¶61נאר ער ד רף דינען צו דעם אויבערשטן ביז אין ן אופן פון ”לית פולחנא כפולחנא דחימותא” וו ס ד ס איז דער ענין פון ואהבת ד רף ד ס זיין בשני יצריך וו ס דערפ ר קומט דערנ ך רא אין והיים שומע וו ס דעמ לט ה ט מען צו ט ן מיט גנך וצירושך ויצריך איז ט דעמ לט איז ניכר,

¶62ז ד ס איז גנך פון א אידן וואס האט פריער געהערט תשמעו בחדש ”ולעבדו בכל לבבתכם ובכל נפשכם” אפילו ווען ער איז אדם זורע און אדם חורש, וואס דעמאלט האלט ער ניט בא ”בכל מאדך” ווי די גמרא זאגט אין ברכות.

¶63וואס דאס איז די כללות ההוראה, אז בשעת א איד דארף ארויסגיין לחירות, פון די פיתויים, פון די אנרייצונגען מיטן איינרעדענישן וואס ער הערט פון דעם יצר הרע איז ווי אזוי קען ער ארויסגיין?

¶64לחירות איז ניט גענוג אז ער לאזט דעם יצר הרע א קליינע וויילע אין טאג געוועלטיקן, און דעם איבעריקן טאג האט ער צו טאן מיטן יצר טוב נאר ס'דארף זיין דער ”פדה בשלום” נפשית אין אן אופן אז מ'מאכט שלום צווישן די צוויי זאכן, צווישן דעם יצר טוב מיט יצר הרע, וואס א שלום ביניהם קען זיין מערניט ווי אין איין וועג.

¶65ס'קען ניט זיין חס ושלום אז דער 'נפש האלקית' וועט פאלגן די 'נפש הבהמית', אז דער יצר טוב וועט פאלגן דעם יצר הרע דאס איז א זאך וואס קען ניט זיין, ווארום אפילו ”בשעת החטא איז היתה באמנו אתו” אדער ווי אין לשון אין נגלה, ווי גערעדט פריער, וואס דער רמב"ם זאגט, אז אפילו אזא וואס פאלגט ניט בית דין,

¶66ער פאלקט ניט אפילו ווען אידישער בית-דין שמייסט אים, דאס העלפט אים אויך ניט, אז ס'קומט צוגיין גוי און שמייסט אים אט דא פארשעמט ער זיך און טוט וואס דער איד הייסט אים, איז אפילו ביי אזא אידן זאגט אויך דער רמב"ם א פסק-דין אין נגלה, אז אט דער איד וויל מקיים-זיין דעם אויבערשטנ'ס רצון,

¶67במילא קען ניט זיין קיין שלום, מערניט ווי אין איין וועג, דער יצר הרע זאל טאן אט ד ס וו ס דער יצר טוב וויל.

¶68און ט דעמ לט ווערט דאס א שלום אמיתי.

¶69און ווי גערעדט פריער, ז שלום איז אויך פון לשון שלימות, ז ד ס ווערט ניט ווי צוויי ז כן וו ס זיינען פאראייניקט געוו רן דורך דריטע ז ך, נ ר זיי ווערן צוז מען איין ז ך מיט דער דריטער ז ך וו ס ה ט זיי פאראיינציקט,

¶70וו רום זיי גיבן זיך ביידע איבער צו דער ז ך וואס האט זיי פאראיינציקט צו תורה ומצוות, און נאך העכער צו נותן התורה ומצוה המצוה.

¶71און אט דעמאלט ווערט אויך ”מקויים למטה, בעולם הזה” הגשמי והחומרי, אז ער גייט ארויס בשלום, מכל ענינים המבלבדלים, און ער איז עובד עבודתו לקונו מתוך שמחה וטוב לבב,

¶72ביז וואנענט אז פון דער עבודה, וואס אויף איר זאגט מען ”כאילו פדא אני לי ולבני מבין אומות העולם” ווערט דערנאך דער ענין בפועל, אן א כ'ה דמיון,

¶73נאר דער בפועל פון פדא ”אני לי ולבני מבין אומות העולם” בגאולה האמיתית והשלימה, על ידי ”יפוצו מעינותיך חוצה” באופן דמוסיף והולך ואור, וואס דעמאלט איז אשי מר למטה מעשרה טפחים ובעגלא דידן ויוליכנו כונמיות וארצנו, ושלום ”ושמחת עולם על ראשם” לחיים.